Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh các cơ sở giáo dục nghề nghiệp công lập tại Việt Nam đang đối mặt với thách thức về cân đối tài chính và nâng cao hiệu quả hoạt động, việc áp dụng phương thức lập ngân sách theo hiệu quả hoạt động (Performance Budgeting - PB) trở thành một giải pháp thiết yếu. Trường Cao đẳng Cộng đồng Đồng Tháp, với quy mô đào tạo gần 2.700 sinh viên năm học 2017-2018, đã trải qua giai đoạn 2015-2018 với nguồn thu từ ngân sách nhà nước và học phí có xu hướng giảm, trong khi chi phí hoạt động vẫn duy trì ở mức cao, đặc biệt là chi cho con người chiếm trên 66% tổng chi tiêu. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là ứng dụng phương thức lập ngân sách trung hạn theo hiệu quả hoạt động vào dự toán ngành Kế toán doanh nghiệp của trường, nhằm cải thiện hiệu quả tài chính và nâng cao chất lượng đào tạo. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2015-2018 tại trường Cao đẳng Cộng đồng Đồng Tháp, với trọng tâm là ngành Kế toán doanh nghiệp. Nghiên cứu không chỉ giúp xây dựng mô hình lập ngân sách phù hợp mà còn đóng góp vào chiến lược phát triển và hướng tới tự chủ tài chính của nhà trường. Việc áp dụng PB được kỳ vọng sẽ giúp tối ưu hóa nguồn lực, nâng cao trách nhiệm giải trình và minh bạch trong quản lý tài chính giáo dục nghề nghiệp.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai lý thuyết chính: phương thức lập ngân sách theo hiệu quả hoạt động (Performance Budgeting - PB) và khuôn khổ chi tiêu trung hạn (Medium Term Expenditure Framework - MTEF). PB là phương pháp lập ngân sách tập trung vào kết quả hoạt động, chi phí và mục tiêu cụ thể của từng chương trình hoặc ngành đào tạo, giúp nâng cao tính minh bạch và hiệu quả sử dụng nguồn lực. MTEF là khuôn khổ lập ngân sách trung hạn từ 3 đến 5 năm, giúp liên kết chính sách, kế hoạch và ngân sách, đồng thời áp dụng nguyên tắc cuốn chiếu để đảm bảo tính liên tục và ổn định trong phân bổ nguồn lực. Ba khái niệm chính được sử dụng gồm: ngân sách theo hiệu quả hoạt động, ngân sách trung hạn, và tự chủ tài chính trong giáo dục nghề nghiệp. Luật Giáo dục nghề nghiệp năm 2014 cũng được trích dẫn để làm rõ vai trò và nhiệm vụ của cơ sở giáo dục nghề nghiệp công lập trong bối cảnh hiện nay.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích định lượng và định tính dựa trên dữ liệu thứ cấp thu thập từ báo cáo tài chính, kế hoạch đào tạo, và các văn bản pháp luật liên quan của trường Cao đẳng Cộng đồng Đồng Tháp giai đoạn 2015-2018. Cỡ mẫu nghiên cứu là toàn bộ dữ liệu tài chính và hoạt động đào tạo của ngành Kế toán doanh nghiệp trong giai đoạn này. Phương pháp chọn mẫu là phương pháp toàn bộ (census) do tập trung nghiên cứu một đơn vị cụ thể. Phân tích dữ liệu được thực hiện bằng cách so sánh dự toán và thực hiện ngân sách, đánh giá hiệu quả sử dụng nguồn lực, và xây dựng mô hình lập ngân sách trung hạn theo PB. Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2015 đến 2018, với các bước thu thập, phân tích dữ liệu và đề xuất giải pháp được thực hiện tuần tự. Các công cụ phân tích bao gồm bảng biểu, sơ đồ và phân tích so sánh tỷ lệ phần trăm để minh họa sự biến động nguồn thu, chi và cân đối tài chính.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

  1. Nguồn thu và chi ngân sách có xu hướng giảm và mất cân đối: Tổng nguồn thu sự nghiệp của trường giảm từ khoảng 26,6 tỷ đồng năm 2015 xuống còn khoảng 25,1 tỷ đồng năm 2018. Trong khi đó, chi sự nghiệp dao động quanh mức 25 tỷ đồng, dẫn đến tình trạng cân đối thu chi âm trong hai năm cuối giai đoạn nghiên cứu, với mức âm lần lượt là 1,51 tỷ đồng năm 2017 và 0,566 tỷ đồng năm 2018.

  2. Chi cho con người chiếm tỷ trọng lớn: Chi cho con người chiếm từ 66,15% đến 71,82% tổng chi ngân sách hàng năm, với giá trị chi cho con người dao động từ 13,4 tỷ đồng năm 2016 đến 18,6 tỷ đồng năm 2017. Đây là khoản chi chính, ảnh hưởng lớn đến khả năng cân đối tài chính của trường.

  3. Phương thức lập dự toán ngân sách hiện tại còn nhiều hạn chế: Trường chưa lập dự toán ngân sách theo từng ngành đào tạo, dẫn đến việc dự toán không phản ánh chính xác nhu cầu chi thực tế của từng ngành. Sự chênh lệch giữa dự toán và thực hiện ngân sách dao động từ giảm 24% đến tăng 10% qua các năm, cho thấy tính minh bạch và hiệu quả trong lập dự toán còn hạn chế.

  4. Nguồn thu từ ngân sách nhà nước và học phí giảm: Tỷ lệ nguồn thu từ ngân sách nhà nước giảm từ gần 60% năm 2015 xuống dưới 40% năm 2018, trong khi nguồn thu từ học phí cũng giảm tương tự do quy mô tuyển sinh giảm gần một nửa trong giai đoạn này.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của tình trạng mất cân đối tài chính là do sự giảm sút nguồn thu từ ngân sách nhà nước và học phí, trong khi chi phí cố định, đặc biệt là chi cho con người, vẫn duy trì ở mức cao. Việc chưa áp dụng phương thức lập ngân sách theo hiệu quả hoạt động khiến cho việc phân bổ nguồn lực chưa tối ưu, thiếu minh bạch và khó kiểm soát chi phí theo từng ngành đào tạo. So sánh với các nghiên cứu trong ngành tài chính công, việc áp dụng PB giúp tăng cường trách nhiệm giải trình và nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách. Việc kết hợp PB với khuôn khổ chi tiêu trung hạn (MTEF) sẽ giúp trường xây dựng kế hoạch tài chính bền vững, phù hợp với chiến lược phát triển và mục tiêu tự chủ tài chính. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tỷ lệ nguồn thu theo từng năm, bảng so sánh dự toán và thực hiện chi phí, cũng như sơ đồ mô hình lập ngân sách theo hiệu quả hoạt động để minh họa sự cải tiến trong quản lý tài chính.

Đề xuất và khuyến nghị

  1. Xây dựng mô hình lập ngân sách trung hạn theo hiệu quả hoạt động: Áp dụng phương thức PB kết hợp với MTEF để lập dự toán ngân sách cho từng ngành đào tạo, đặc biệt là ngành Kế toán doanh nghiệp, nhằm nâng cao tính minh bạch và hiệu quả sử dụng nguồn lực. Thời gian thực hiện: 1-2 năm. Chủ thể thực hiện: Ban Giám hiệu và Phòng Tài vụ.

  2. Tăng cường công tác dự báo và quản lý nguồn thu: Đẩy mạnh các hoạt động liên kết đào tạo, dịch vụ hỗ trợ để tăng nguồn thu ngoài ngân sách nhà nước và học phí, giảm phụ thuộc vào nguồn ngân sách cấp. Thời gian thực hiện: liên tục. Chủ thể thực hiện: Phòng Kế hoạch - Tài chính và các khoa chuyên môn.

  3. Tối ưu hóa chi phí, đặc biệt là chi cho con người: Rà soát, điều chỉnh cơ cấu đội ngũ cán bộ, giảng viên phù hợp với quy mô đào tạo và nhu cầu thực tế, đồng thời áp dụng chính sách khuyến khích nâng cao năng suất lao động. Thời gian thực hiện: 1-3 năm. Chủ thể thực hiện: Phòng Tổ chức - Hành chính và Ban Giám hiệu.

  4. Nâng cao năng lực lập kế hoạch và quản lý ngân sách: Tổ chức đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng lập ngân sách theo PB cho cán bộ quản lý và nhân viên tài chính nhằm đảm bảo việc áp dụng phương pháp mới hiệu quả. Thời gian thực hiện: 6-12 tháng. Chủ thể thực hiện: Ban Giám hiệu phối hợp với các đơn vị đào tạo chuyên ngành.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

  1. Ban Giám hiệu các cơ sở giáo dục nghề nghiệp công lập: Giúp xây dựng chiến lược tài chính và áp dụng phương thức lập ngân sách hiệu quả, nâng cao khả năng tự chủ tài chính.

  2. Phòng Tài chính - Kế hoạch các trường cao đẳng, trung cấp: Cung cấp cơ sở lý thuyết và thực tiễn để cải tiến quy trình lập dự toán ngân sách, tăng cường minh bạch và hiệu quả quản lý tài chính.

  3. Các nhà quản lý và chuyên gia tài chính công: Tham khảo mô hình kết hợp PB và MTEF trong quản lý ngân sách trung hạn, áp dụng cho các đơn vị công lập khác.

  4. Sinh viên và nghiên cứu sinh ngành Tài chính công, Quản lý giáo dục: Là tài liệu tham khảo quý giá về ứng dụng lý thuyết ngân sách theo hiệu quả hoạt động trong thực tiễn giáo dục nghề nghiệp.

Câu hỏi thường gặp

  1. Phương thức lập ngân sách theo hiệu quả hoạt động là gì?
    Là phương pháp lập ngân sách tập trung vào kết quả và mục tiêu cụ thể của từng chương trình hoặc ngành, giúp nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực và trách nhiệm giải trình.

  2. Tại sao trường Cao đẳng Cộng đồng Đồng Tháp cần áp dụng PB?
    Do nguồn thu giảm và chi phí duy trì cao, PB giúp trường phân bổ ngân sách hợp lý theo hiệu quả hoạt động, nâng cao tính minh bạch và khả năng tự chủ tài chính.

  3. MTEF có vai trò gì trong lập ngân sách trung hạn?
    MTEF cung cấp khuôn khổ tài chính từ trên xuống, giúp liên kết chính sách, kế hoạch và ngân sách trong giai đoạn 3-5 năm, đảm bảo tính ổn định và hiệu quả trong phân bổ nguồn lực.

  4. Làm thế nào để lập dự toán ngân sách theo từng ngành đào tạo?
    Cần xác định chi phí thực tế cho từng hoạt động, đầu ra của ngành, sau đó phân bổ ngân sách dựa trên hiệu quả và nhu cầu thực tế, thay vì dự toán chung chung theo kinh nghiệm.

  5. Những khó khăn khi áp dụng PB trong cơ sở giáo dục nghề nghiệp là gì?
    Bao gồm yêu cầu về dữ liệu chính xác, kỹ thuật lập ngân sách phức tạp, cần sự phối hợp chặt chẽ giữa các phòng ban và thay đổi thói quen quản lý truyền thống.

Kết luận

  • Luận văn đã phân tích thực trạng lập dự toán ngân sách tại trường Cao đẳng Cộng đồng Đồng Tháp giai đoạn 2015-2018, chỉ ra những hạn chế trong phương thức hiện tại.
  • Ứng dụng phương thức lập ngân sách theo hiệu quả hoạt động kết hợp với khuôn khổ chi tiêu trung hạn giúp nâng cao hiệu quả tài chính và minh bạch trong quản lý.
  • Đề xuất mô hình lập ngân sách trung hạn theo PB cho ngành Kế toán doanh nghiệp làm cơ sở nhân rộng cho các ngành khác.
  • Khuyến nghị các giải pháp cụ thể nhằm tăng cường năng lực quản lý, tối ưu hóa nguồn lực và phát triển nguồn thu bền vững.
  • Tiếp theo, cần triển khai thí điểm mô hình lập ngân sách mới, đánh giá hiệu quả và điều chỉnh phù hợp để hướng tới tự chủ tài chính toàn diện cho trường.

Hành động ngay hôm nay để xây dựng nền tảng tài chính vững chắc cho sự phát triển bền vững của cơ sở giáo dục nghề nghiệp!