Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Sự bùng nổ của kỷ nguyên số và sự gia tăng nhanh chóng của số lượng người sử dụng điện thoại thông minh (smartphone) đã làm thay đổi mạnh mẽ hành vi tiêu dùng. Theo các số liệu thống kê từ năm 2020 trở lại đây, thời lượng người dùng sử dụng thiết bị di động để truy cập, tìm kiếm và mua sắm trực tuyến chiếm tỷ lệ cao nhất. Mặc dù thị trường thương mại điện tử xuất hiện nhiều ứng dụng mua sắm với số lượng hàng hóa khổng lồ, phần lớn các hệ thống hiện hữu vẫn tập trung phục vụ khách hàng nữ và chưa có sự chuyên môn hóa cho từng phân khúc cụ thể. Điều này khiến nam giới gặp nhiều khó khăn khi cần tìm kiếm các sản phẩm thời trang vừa vặn, chất lượng và tiện lợi trong thời gian ngắn.

Trong khi đó, thị trường thời trang nam tại Việt Nam đang ghi nhận mức tăng trưởng rõ nét, điển hình như thương hiệu Coolmate với tốc độ tăng trưởng quần áo nam đạt mức gấp 3 lần mỗi năm, hay thương hiệu mỹ phẩm nam Nerman tăng trưởng từ 50% đến 100% mỗi năm. Xuất phát từ bối cảnh đó, nhóm sinh viên chuyên ngành Lập trình máy tính thuộc Trường Cao đẳng FPT Polytechnic đã thực hiện đề tài tốt nghiệp: "Ứng dụng mua sắm áo nam Coolmate".

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài bao gồm:

  1. Tiến hành khảo sát thị trường và hành vi tiêu dùng trực tuyến của khách hàng đối với dòng sản phẩm thời trang nam.
  2. Phân tích, so sánh các hệ thống thương mại điện tử hiện hành nhằm xác định các ưu điểm và hạn chế trong trải nghiệm người dùng.
  3. Phân tích yêu cầu nghiệp vụ, thiết kế kiến trúc hệ thống và xây dựng cơ sở dữ liệu cho cả hai nền tảng: ứng dụng di động (dành cho khách hàng) và trang web quản trị (dành cho quản trị viên).
  4. Hiện thực hóa các chức năng mua sắm, quản lý đơn hàng, quản lý voucher, chăm sóc khách hàng và thống kê doanh số.
  5. Kiểm thử hệ thống (test case) và hoàn thiện tài liệu hướng dẫn sử dụng.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

  • Đối tượng nghiên cứu: Quy trình mua bán trực tuyến các sản phẩm áo nam Coolmate; hành vi tiêu dùng của khách hàng có nhu cầu mua sắm sản phẩm thời trang nam.
  • Đối tượng sử dụng hệ thống: Công dân sinh sống trên lãnh thổ Việt Nam có nhu cầu mua sắm sản phẩm Coolmate để sử dụng hoặc làm quà tặng, cùng những người dùng đã và đang sử dụng sản phẩm của Coolmate.
  • Phạm vi không gian và thời gian: Đề tài được thực hiện tại Hà Nội từ ngày 22/08/2022 đến ngày 12/12/2022 bởi Nhóm 08 (gồm 5 thành viên: Ngô Minh Quân, Nguyễn Hoài Nam, Đỗ Quốc Huy, Phạm Văn Thanh Thọ, Âu Giang Sơn) dưới sự hướng dẫn của giảng viên Nguyễn Hữu Huy.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Đồ án ứng dụng các khái niệm và kỹ thuật nền tảng trong công nghệ phần mềm và hệ thống thông tin, bao gồm:

  • Mô hình lập trình Web và Di động: Sử dụng kiến trúc Client - Server, định nghĩa rõ ràng vai trò của lập trình viên giao diện (Frontend Developer) và lập trình viên xử lý logic nghiệp vụ (Backend Developer).
  • Giao thức và chuẩn truyền tải: Ứng dụng giao thức truyền thông HTTP (HTTP request), xử lý các mã trạng thái phản hồi chuẩn (như HTTP error 403, 404, 500) và áp dụng nguyên lý thiết kế tương thích đa thiết bị (Responsive Design).
  • Mô hình hóa dữ liệu và nghiệp vụ: Sử dụng biểu đồ Use Case để phân tích chức năng người dùng và quản trị viên; mô hình thực thể mối quan hệ (ERD - Entity Relationship Diagram) để chuẩn hóa cấu trúc dữ liệu lưu trữ.

Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm và thu thập dữ liệu:

  • Phương pháp điều tra khảo sát: Nhóm thực hiện khảo sát ngẫu nhiên trên mẫu nghiên cứu gồm 163 người tiêu dùng (chủ yếu trong độ tuổi từ 18 đến 37, tỷ lệ nam/nữ xấp xỉ 3:1) thông qua bảng câu hỏi trực tuyến để thu thập dữ liệu định lượng về thói quen, khó khăn và mong đợi đối với ứng dụng mua sắm chuyên biệt.
  • Phương pháp nghiên cứu so sánh đối chuẩn (Benchmarking): Phân tích hai hệ thống thương mại điện tử lớn trên thị trường là Shopee và Shein để nhận diện những điểm mạnh cần kế thừa và những điểm hạn chế cần khắc phục.
  • Phương pháp phân tích - thiết kế phần mềm: Áp dụng phương pháp phân rã chức năng, đặc tả luồng sự kiện (luồng chính và các luồng rẽ nhánh A1, A2, A3) cho từng ca sử dụng cụ thể.

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Khảo sát – Giới thiệu tổng quan

Phần mở đầu trình bày chi tiết về kết quả khảo sát thực tế và phân tích hệ thống tương tự nhằm khẳng định tính khả thi của đề tài.

Tiêu chí khảo sát (Mẫu N = 163 người) Tỷ lệ phản hồi (%)
Thích mua sắm trực tuyến qua ứng dụng di động 66,9%
Thích mua sắm trực tiếp tại cửa hàng 15,3%
Gặp vấn đề khi mua sắm trực tiếp tại cửa hàng 60,1%
Đồng ý mua sắm trực tuyến là xu hướng phát triển tương lai 92,0%
Gặp khó khăn khi mua áo nam trên các ứng dụng có quá nhiều sản phẩm (thiếu chuyên môn hóa) 76,1%
Mong muốn có một ứng dụng chuyên biệt chỉ để mua sắm áo nam 93,3%
Không đồng tình với việc có ứng dụng chuyên biệt 6,7%
Mong muốn nhận thông báo về chương trình ưu đãi và sản phẩm mới 95,7%

Khảo sát cũng chỉ ra các rào cản tâm lý lớn của khách hàng: lo ngại chất lượng không đảm bảo, giao nhầm sản phẩm, hình ảnh không đúng thực tế và dịch vụ chăm sóc sau bán hàng kém.

Về hệ thống tương tự, tác giả phân tích hai nền tảng:

  • Shopee: Nền tảng thuộc tập đoàn SEA (Singapore, thành lập năm 2015), sở hữu các tính năng quản lý mua sắm, quản lý bán hàng, livestream và tìm kiếm bằng hình ảnh. Nhược điểm được chỉ ra gồm dung lượng ứng dụng nặng (~196MB) gây giật lag trên thiết bị cấu hình thấp, lượng sản phẩm quá tải gây khó khăn khi chọn lựa, rủi ro chất lượng do có quá nhiều nguồn bán và tốc độ giao hàng nội thành chưa tối ưu.
  • Shein: Nền tảng thời trang quốc tế thành lập tháng 10/2008 tại Canada, giao hàng tới 220 quốc gia. Ưu điểm là liên tục có giảm giá, giá thành rẻ, mẫu mã đa dạng. Hạn chế gồm chất lượng không đồng nhất, thời gian vận chuyển dài và giao diện/sản phẩm tập trung chủ yếu vào khách hàng nữ.

Về phân công công việc nội bộ nhóm:

  • Ngô Minh Quân, Đỗ Quốc Huy: Phụ trách khảo sát người tiêu dùng, lập trình giao diện và chức năng ứng dụng di động.
  • Âu Giang Sơn: Thiết kế bản vẽ mẫu (mockup), thiết kế giao diện web/app, kiểm thử hệ thống (Tester).
  • Phạm Văn Thanh Thọ: Thiết kế cơ sở dữ liệu, lập trình giao diện và chức năng website quản trị.
  • Nguyễn Hoài Nam: Lập trình giao diện web quản trị, xây dựng logic Backend và các chức năng website.

Phần 2: Phân tích – Thiết kế hệ thống

Phần này tập trung phân tích và đặc tả chi tiết toàn bộ các ca sử dụng (Use Case) cho hai thành phần của hệ thống:

  1. Hệ thống Website Quản trị (Admin):

    • Quản lý truy cập và tài khoản: Đăng nhập hệ thống (kiểm tra tài khoản tồn tại, trạng thái khóa, phân quyền admin), Đổi mật khẩu, Tìm kiếm người dùng (theo ID, tên người dùng, email), Sửa trạng thái người dùng (kích hoạt/khóa).
    • Tương tác và hỗ trợ: Nhắn tin - trò chuyện trực tiếp với khách hàng, Gửi thông báo (gửi thông báo chung hoặc gửi riêng qua email người nhận).
    • Quản lý danh mục và sản phẩm: Thêm sản phẩm mới, Tìm kiếm sản phẩm (theo ID, tên sản phẩm), Xem chi tiết sản phẩm, Sửa trạng thái sản phẩm.
    • Quản trị đơn hàng và hóa đơn: Xem chi tiết hóa đơn, Sửa trạng thái hóa đơn/đơn hàng.
    • Quản lý khuyến mãi: Sửa trạng thái mã giảm giá (voucher).
    • Báo cáo thống kê: Thống kê đơn hàng, Thống kê sản phẩm, Thống kê doanh số theo tháng và theo năm.
  2. Hệ thống Ứng dụng Di động (Mobile App):

    • Khối người dùng: Đăng ký tài khoản, Đăng nhập, Đăng xuất, Đổi thông tin cá nhân, Đổi mật khẩu, Quên mật khẩu.
    • Khối mua sắm và đơn hàng: Tìm kiếm sản phẩm, Thêm sản phẩm vào giỏ hàng, Đặt hàng, Thanh toán đơn hàng, Tìm đơn hàng, Xem danh sách đơn hàng đã đặt, Hủy đơn hàng.
    • Khối khuyến mãi và chăm sóc: Thêm voucher vào ví cá nhân, Áp dụng voucher khi thanh toán, Nhắn tin - trò chuyện hỗ trợ, Gửi phản hồi - khiếu nại, Đánh giá chất lượng sản phẩm.

Phần 3: Thiết kế giao diện

Trình bày hệ thống màn hình trực quan đã được chuyển thể từ bản vẽ mẫu (mockup) sang giao diện thực tế:

  • Giao diện App di động: Bố cục tối ưu cho thao tác một tay trên màn hình cảm ứng, hiển thị danh mục áo nam rõ ràng, luồng giỏ hàng và thanh toán rút gọn.
  • Giao diện Web Admin: Bảng điều khiển (dashboard) trực quan cho phép quản lý danh sách sản phẩm, biểu đồ thống kê doanh số, bộ lọc tìm kiếm đơn hàng và cửa sổ chat hỗ trợ khách hàng.

Phần 4: Thiết kế cơ sở dữ liệu

Xây dựng lược đồ cơ sở dữ liệu quan hệ (ERD) và thiết kế chi tiết cấu trúc các bảng lưu trữ, bao gồm:

  • Bảng giỏ hàng (Cart)
  • Bảng hóa đơn (Bill)
  • Bảng phân loại danh mục (Category)
  • Các bảng liên quan đến người dùng, sản phẩm, voucher, tin nhắn và đánh giá.
  • Định nghĩa cấu trúc thư mục dự án phân tách rõ giữa mã nguồn giao diện và logic xử lý dữ liệu.

Phần 5: Kiểm thử

Nhóm xây dựng tài liệu các trường hợp kiểm thử (Test case) cho từng chức năng của ứng dụng di động và website quản trị. Nội dung kiểm thử bao gồm kiểm tra tính hợp lệ của dữ liệu đầu vào, kiểm tra phân quyền người dùng, kiểm tra các luồng xử lý ngoại lệ (mất kết nối mạng, nhập sai thông tin, tài khoản không có quyền) và ghi nhận kết quả thực thi kiểm thử.

Phần 6: Hướng dẫn sử dụng website và app

Tài liệu cung cấp các bước chỉ dẫn chi tiết kèm hình ảnh minh họa cho hai nhóm người dùng:

  • Hướng dẫn quản trị viên thực hiện các nghiệp vụ quản lý sản phẩm, xử lý đơn hàng, xuất báo cáo thống kê và gửi thông báo tiếp thị.
  • Hướng dẫn khách hàng cài đặt ứng dụng, tìm kiếm sản phẩm, áp mã giảm giá, thanh toán và gửi khiếu nại/đánh giá.

Phần 7: Tổng kết

Đánh giá tổng thể tiến độ và quá trình triển khai dự án:

  • Thời gian phát triển: Dự án hoàn thành đúng tiến độ theo kế hoạch đã phân công.
  • Mức độ hoàn thiện: Toàn bộ các module cốt lõi trên Web Admin và Mobile App đều đạt mức hoàn thiện 90% đến 100%.
  • Khó khăn và cách giải quyết: Vượt qua trở ngại trong việc tối ưu hóa hiệu năng ứng dụng, xử lý tính đồng bộ giữa hai nền tảng và kiểm soát luồng dữ liệu đơn hàng.
  • Bài học kinh nghiệm: Rút ra kỹ năng làm việc nhóm, phân chia công việc theo mốc thời gian và kinh nghiệm thiết kế trải nghiệm người dùng thực tế.
  • Định hướng phát triển: Mở rộng tích hợp cổng thanh toán trực tuyến tự động, nâng cấp hệ thống gợi ý sản phẩm thông minh và mở rộng sang các dòng sản phẩm thời trang nam khác.

Thiết kế và triển khai

Hệ thống được thiết kế theo kiến trúc phân tầng kết nối Client - Server, đảm bảo việc chia tách độc lập giữa giao diện người dùng và cơ sở dữ liệu tập trung.

+-----------------------------------------------------------+
|                      NGƯỜI DÙNG                           |
|  +-------------------------+   +-----------------------+  |
|  | Khách hàng (Mobile App) |   |  Quản trị viên (Web)  |  |
+--+-------------------------+---+-----------------------+--+
                                 |
                                 v
+-----------------------------------------------------------+
|                     TẦNG GIAO DIỆN                        |
|  - Mobile: Giao diện ứng dụng di động                      |
|  - Web: Giao diện quản trị, biểu đồ thống kê, chat hỗ trợ |
+-----------------------------------------------------------+
                                 |
                          (HTTP Requests)
                                 v
+-----------------------------------------------------------+
|                   TẦNG XỬ LÝ (BACKEND)                    |
|  - Xác thực & Phân quyền (Admin / Customer)              |
|  - Xử lý nghiệp vụ: Đơn hàng, Voucher, Thông báo, Chat    |
|  - Báo cáo thống kê: Doanh số, Sản phẩm, Hóa đơn          |
+-----------------------------------------------------------+
                                 |
                                 v
+-----------------------------------------------------------+
|                  TẦNG CƠ SỞ DỮ LIỆU                       |
|  - Bảng: Cart, Bill, Category, User, Product, Voucher...  |
+-----------------------------------------------------------+

Về quy trình xử lý lỗi và luồng rẽ nhánh, hệ thống thiết lập các kịch bản kiểm soát chặt chẽ:

  • Khi thao tác trên Web/App bị mất kết nối Internet: Hệ thống trả về thông báo lỗi "Mất kết nối", yêu cầu người dùng thử lại hoặc kết thúc thao tác nhằm đảm bảo tính toàn vẹn dữ liệu.
  • Khi quản trị viên gửi thông báo riêng qua email: Hệ thống xác thực sự tồn tại của email người dùng trong cơ sở dữ liệu; nếu không tìm thấy sẽ xuất cảnh báo "Email không tồn tại".
  • Khi đăng nhập quản trị: Kiểm tra vai trò (Role); nếu tài khoản hợp lệ nhưng không có quyền Admin, hệ thống từ chối truy cập và đưa ra cảnh báo thích hợp.

Kết quả và đóng góp

Đề tài đã hoàn thành các kết quả cụ thể sau:

  • Xây dựng thành công hệ thống phần mềm thương mại điện tử đồng bộ gồm ứng dụng di động cho khách hàng và trang web quản trị cho doanh nghiệp.
  • Cung cấp giải pháp mua sắm chuyên biệt cho dòng sản phẩm áo nam Coolmate, giải quyết trực tiếp nhu cầu của 93,3% người được khảo sát muốn có nền tảng mua sắm thời trang nam riêng biệt.
  • Khai thác triệt để các lợi thế cạnh tranh của thương hiệu Coolmate trong mô hình kinh doanh: mạng lưới kho vận tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh giúp giao hàng nội thành nhanh trong 24 giờ, kết hợp chính sách đổi trả miễn phí trong vòng 60 ngày.
  • Thiết lập đầy đủ các quy trình quản lý nghiệp vụ bán lẻ trực tuyến: từ quản lý tồn kho, danh mục sản phẩm, kiểm soát đơn hàng, áp dụng voucher khuyến mãi đến thống kê doanh thu theo thời gian.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của đồ án:

  • Ứng dụng mới chỉ tập trung chuyên sâu vào một nhóm mặt hàng cụ thể là áo nam của một thương hiệu nội địa (Coolmate), chưa bao phủ toàn bộ danh mục phụ kiện và trang phục nam giới khác.
  • Đội ngũ phát triển còn non trẻ, việc cạnh tranh và xây dựng lòng tin người dùng đối với một ứng dụng mới ra mắt đòi hỏi thời gian và nguồn lực tiếp thị lớn.

Hướng phát triển trong tương lai:

  • Tích hợp thêm các phương thức thanh toán điện tử tự động và cổng thanh toán trung gian đa dạng.
  • Mở rộng danh mục kinh doanh sang các dòng sản phẩm thời trang và chăm sóc cá nhân toàn diện cho nam giới.
  • Nâng cấp các tính năng cá nhân hóa trải nghiệm người dùng, đề xuất kích cỡ thông minh và cải tiến hệ thống thông báo đẩy (push notification).

Giá trị tham khảo

Tài liệu báo cáo đồ án tốt nghiệp này mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho:

  • Sinh viên chuyên ngành Lập trình máy tính, Công nghệ thông tin hoặc Hệ thống thông tin đang thực hiện đồ án tốt nghiệp về thương mại điện tử hoặc ứng dụng di động.
  • Các nhóm phát triển phần mềm muốn tham khảo mẫu đặc tả Use Case chi tiết, quy trình phân tích luồng sự kiện chính/luồng rẽ nhánh, cũng như cách thức thiết kế cơ sở dữ liệu quan hệ cho bài toán bán hàng thực tế.
  • Các nhà nghiên cứu và lập trình viên quan tâm đến phương pháp khảo sát thị trường định lượng và phân tích đối thủ cạnh tranh trước khi phát triển sản phẩm phần mềm chuyên biệt.

Câu hỏi thường gặp

1. Khảo sát thực tế trong đề tài được thực hiện trên cỡ mẫu bao nhiêu và kết quả mong muốn ứng dụng chuyên biệt như thế nào?
Khảo sát được thực hiện trên 163 người tiêu dùng (độ tuổi từ 18 đến 37, tỷ lệ nam/nữ khoảng 3:1). Kết quả ghi nhận có 93,3% người tham gia mong muốn có một ứng dụng chỉ dành riêng cho việc mua sắm áo nam, và 76,1% cảm thấy khó khăn khi mua sắm trên các ứng dụng có lượng sản phẩm quá nhiều.

2. Nhóm tác giả đã phân tích và chỉ ra những nhược điểm gì từ hai ứng dụng tương tự Shopee và Shein?
Shopee có dung lượng ứng dụng khá nặng (~196MB) dễ gây giật lag trên máy yếu, quá nhiều sản phẩm gây khó khăn khi tìm kiếm, rủi ro chất lượng do nhiều nhà bán hàng và giao hàng nội thành còn chậm. Trong khi đó, Shein có chất lượng sản phẩm không đồng nhất, thời gian giao hàng lâu và chủ yếu tập trung vào trang phục nữ giới.

3. Website quản trị trong đồ án cung cấp những nhóm chức năng báo cáo thống kê nào?
Hệ thống quản trị cung cấp 3 chức năng thống kê chuyên sâu: Thống kê đơn hàng, Thống kê sản phẩm và Thống kê doanh số theo các mốc thời gian tháng và năm.

4. Ứng dụng mua sắm áo nam Coolmate tận dụng những ưu thế dịch vụ nào của thương hiệu Coolmate?
Hệ thống tận dụng lợi thế thương hiệu đã có chỗ đứng trên thị trường, hệ thống kho tập trung tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh cho phép giao hàng nội thành nhanh trong 24 giờ, cùng chính sách đổi trả miễn phí lên tới 60 ngày với bất kỳ lý do gì.


Kết luận

Báo cáo dự án tốt nghiệp "Ứng dụng mua sắm áo nam Coolmate" của nhóm sinh viên Trường Cao đẳng FPT Polytechnic đã giải quyết trọn vẹn bài toán thực tế về nhu cầu mua sắm thời trang nam chuyên biệt trên thiết bị di động. Bằng việc kết hợp giữa số liệu khảo sát thực nghiệm 163 người dùng và quy trình phân tích thiết kế hệ thống chuẩn mực, nhóm tác giả đã xây dựng thành công cả ứng dụng di động cho khách hàng và trang web quản trị toàn diện. Đây là tài liệu học thuật có giá trị tham khảo rõ ràng về mặt phương pháp luận, đặc tả ca sử dụng và triển khai hệ thống phần mềm thương mại điện tử.