Luận văn thạc sĩ ueh ứng dụng các mô hình định giá quyền chọc vào việc phòng ngừa rủi ro cho danh mục đầu tư chứng khoán tại thị trường chứng khoán việt nam

Luận văn thạc sĩ UEH phân tích ứng dụng mô hình định giá quyền chọn trong phòng ngừa rủi ro danh mục đầu tư chứng khoán tại Việt Nam.

• Tác giả: Lữ Nhật Thư
• Người hướng dẫn: PGS.TS Phan Thị Bích Nguyệt
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh Tế – Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Ứng Dụng Mô Hình Định Giá Quyền Chọn Để Phòng Ngừa Rủi Ro Danh Mục Đầu Tư Chứng Khoán Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỤC LỤC
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ QUYỀN CHỌN VÀ VIỆC QUẢN TRỊ RỦI RO CHO DANH MỤC ĐẦU TƯ
• 1.1. TỔNG QUAN VỀ QUYỀN CHỌN
• 1.1.1. Khái niệm
• 1.1.2. Phân loại
• 1.1.2.1. Phân loại theo quyền của người mua, người bán
• 1.1.2.2. Phân loại theo thời gian thực hiện
• 1.1.2.3. Phân loại theo tài sản cơ sở (Underlying Assets)
• 1.1.3. Những yếu tố ảnh hưởng tới giá quyền chọn chứng khoán
• 1.1.3.1. Giá chứng khoán hiện hành (S)
• 1.1.3.2. Giá thực hiện (X)
• 1.1.3.3. Thời gian đáo hạn (T)
• 1.1.3.4. Độ bất ổn của giá chứng khoán (σ)
• 1.1.3.5. Lãi suất phi rủi ro (r)
• 1.1.3.6. Cổ tức mong đợi trong vòng đời của quyền chọn
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM VÀ VIỆC TRIỂN KHAI CÔNG CỤ QUYỀN CHỌN Ở VIỆT NAM
• 3. CHƯƠNG 3: ỨNG DỤNG MÔ HÌNH BLACK – SCHOLES ĐỂ PHÒNG NGỪA RỦI RO CHO DANH MỤC ĐẦU TƯ CHỨNG KHOÁN
• KẾT LUẬN ĐỀ TÀI
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về ứng dụng mô hình định giá quyền chọn tại Việt Nam

Mô hình định giá quyền chọn đã trở thành một công cụ quan trọng trong việc phòng ngừa rủi ro cho danh mục đầu tư chứng khoán tại Việt Nam. Thị trường chứng khoán Việt Nam đang phát triển nhanh chóng, nhưng vẫn còn nhiều thách thức trong việc quản lý rủi ro. Việc áp dụng mô hình này không chỉ giúp các nhà đầu tư bảo vệ tài sản mà còn tối ưu hóa lợi nhuận. Nghiên cứu này sẽ cung cấp cái nhìn tổng quan về mô hình định giá quyền chọn và cách thức ứng dụng của nó trong bối cảnh thị trường chứng khoán Việt Nam.

1.1. Khái niệm về mô hình định giá quyền chọn

Mô hình định giá quyền chọn là một phương pháp tài chính cho phép nhà đầu tư xác định giá trị của quyền chọn dựa trên các yếu tố như giá chứng khoán hiện tại, giá thực hiện, thời gian đáo hạn và độ bất ổn. Việc hiểu rõ khái niệm này là bước đầu tiên để áp dụng hiệu quả trong việc phòng ngừa rủi ro.

1.2. Tình hình thị trường chứng khoán Việt Nam hiện nay

Thị trường chứng khoán Việt Nam đang trong giai đoạn phát triển mạnh mẽ, nhưng vẫn đối mặt với nhiều rủi ro. Việc thiếu các công cụ phái sinh như quyền chọn đã làm tăng mức độ rủi ro cho các nhà đầu tư. Nghiên cứu này sẽ phân tích thực trạng và tiềm năng của mô hình định giá quyền chọn trong bối cảnh này.

II. Vấn đề và thách thức trong việc phòng ngừa rủi ro danh mục đầu tư

Việc phòng ngừa rủi ro cho danh mục đầu tư chứng khoán tại Việt Nam gặp nhiều khó khăn. Các nhà đầu tư thường phải đối mặt với sự biến động lớn của thị trường và thiếu thông tin chính xác. Điều này dẫn đến việc họ không thể đưa ra quyết định đầu tư hợp lý. Nghiên cứu này sẽ chỉ ra những thách thức chính mà các nhà đầu tư đang gặp phải.

2.1. Các loại rủi ro trong đầu tư chứng khoán

Có nhiều loại rủi ro trong đầu tư chứng khoán, bao gồm rủi ro hệ thống và rủi ro không hệ thống. Rủi ro hệ thống là những yếu tố ảnh hưởng đến toàn bộ thị trường, trong khi rủi ro không hệ thống liên quan đến từng công ty cụ thể. Việc hiểu rõ các loại rủi ro này là rất quan trọng để áp dụng mô hình phòng ngừa hiệu quả.

2.2. Thiếu hụt công cụ phái sinh trên thị trường

Thị trường chứng khoán Việt Nam hiện chưa phát triển đầy đủ các công cụ phái sinh như quyền chọn, điều này làm giảm khả năng phòng ngừa rủi ro cho các nhà đầu tư. Việc thiếu hụt này không chỉ ảnh hưởng đến lợi nhuận mà còn làm tăng mức độ rủi ro trong đầu tư.

III. Phương pháp ứng dụng mô hình Black Scholes trong phòng ngừa rủi ro

Mô hình Black-Scholes là một trong những mô hình định giá quyền chọn phổ biến nhất. Việc áp dụng mô hình này giúp các nhà đầu tư xác định giá trị quyền chọn và từ đó có thể xây dựng chiến lược phòng ngừa rủi ro hiệu quả. Nghiên cứu này sẽ trình bày chi tiết về cách thức ứng dụng mô hình Black-Scholes trong việc quản lý danh mục đầu tư.

3.1. Cách thức hoạt động của mô hình Black Scholes

Mô hình Black-Scholes sử dụng các yếu tố như giá chứng khoán, giá thực hiện, thời gian đáo hạn và độ biến động để tính toán giá trị quyền chọn. Việc hiểu rõ cách thức hoạt động của mô hình này là rất quan trọng để áp dụng hiệu quả trong thực tiễn.

3.2. Lợi ích của việc sử dụng mô hình Black Scholes

Việc sử dụng mô hình Black-Scholes giúp các nhà đầu tư có thể dự đoán được giá trị quyền chọn một cách chính xác hơn. Điều này không chỉ giúp họ đưa ra quyết định đầu tư hợp lý mà còn giảm thiểu rủi ro trong danh mục đầu tư.

IV. Ứng dụng thực tiễn của mô hình định giá quyền chọn tại Việt Nam

Mô hình định giá quyền chọn đã được áp dụng trong nhiều trường hợp thực tiễn tại Việt Nam. Các nhà đầu tư đã sử dụng mô hình này để bảo vệ danh mục đầu tư của mình trước những biến động không lường trước được của thị trường. Nghiên cứu này sẽ trình bày một số ví dụ cụ thể về ứng dụng mô hình định giá quyền chọn.

4.1. Các trường hợp thành công trong ứng dụng mô hình

Nhiều nhà đầu tư tại Việt Nam đã thành công trong việc sử dụng mô hình định giá quyền chọn để bảo vệ tài sản của mình. Những trường hợp này cho thấy tính hiệu quả của mô hình trong việc phòng ngừa rủi ro.

4.2. Những thách thức trong ứng dụng thực tiễn

Mặc dù mô hình định giá quyền chọn mang lại nhiều lợi ích, nhưng việc áp dụng nó trong thực tiễn vẫn gặp nhiều thách thức. Các nhà đầu tư cần phải đối mặt với sự thiếu hụt thông tin và sự phức tạp trong việc tính toán giá trị quyền chọn.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của mô hình định giá quyền chọn

Mô hình định giá quyền chọn có tiềm năng lớn trong việc phòng ngừa rủi ro cho danh mục đầu tư chứng khoán tại Việt Nam. Tuy nhiên, để phát huy tối đa hiệu quả của mô hình, cần có sự phát triển của thị trường phái sinh và các công cụ tài chính liên quan. Nghiên cứu này sẽ đưa ra một số khuyến nghị cho tương lai.

5.1. Khuyến nghị cho các nhà đầu tư

Các nhà đầu tư nên tìm hiểu kỹ về mô hình định giá quyền chọn và áp dụng nó một cách hợp lý trong danh mục đầu tư của mình. Việc này sẽ giúp họ giảm thiểu rủi ro và tối ưu hóa lợi nhuận.

5.2. Triển vọng phát triển thị trường quyền chọn tại Việt Nam

Thị trường quyền chọn tại Việt Nam có nhiều tiềm năng phát triển trong tương lai. Việc xây dựng khung pháp lý và phát triển các công cụ phái sinh sẽ giúp thị trường chứng khoán Việt Nam trở nên hấp dẫn hơn cho các nhà đầu tư.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thị trường chứng khoán Việt Nam, với hơn một thập kỷ phát triển kể từ năm 2000, đã trở thành kênh huy động vốn quan trọng cho nền kinh tế. Tuy nhiên, thị trường này vẫn còn non trẻ, với nhiều rủi ro đầu tư do thông tin bất cân xứng, chưa cho phép bán khống và thiếu các công cụ phái sinh bảo vệ nhà đầu tư. Chỉ số VN Index từng đạt đỉnh 1198 điểm vào năm 2007 nhưng đã trải qua nhiều biến động lớn, đặc biệt trong khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008, khi chỉ số này giảm xuống đáy 235,5 điểm vào năm 2009. Thanh khoản thị trường còn thấp, với bình quân phiên giao dịch tại HOSE chỉ đạt khoảng 46,4 triệu đơn vị cổ phiếu và 1.506 tỷ đồng giá trị chuyển nhượng.

Trong bối cảnh đó, việc ứng dụng các mô hình định giá quyền chọn như mô hình Black–Scholes vào quản trị rủi ro cho danh mục đầu tư chứng khoán là một hướng đi thiết thực. Mục tiêu nghiên cứu là xây dựng mô hình phòng ngừa rủi ro cho danh mục đầu tư chứng khoán tại thị trường Việt Nam, phân tích thực trạng thị trường và các công cụ quyền chọn hiện có, đồng thời đề xuất giải pháp ứng dụng mô hình Black–Scholes để bảo vệ thành quả đầu tư. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào thị trường chứng khoán Việt Nam từ năm 2000 đến 2010, với đối tượng là các cổ phiếu niêm yết, trái phiếu chính phủ và quyền chọn hiện hành.

Nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn lớn trong việc cung cấp công cụ quản trị rủi ro hiệu quả cho nhà đầu tư cá nhân và tổ chức, góp phần nâng cao tính ổn định và phát triển bền vững của thị trường chứng khoán Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình tài chính hiện đại, trong đó nổi bật là:

• Lý thuyết quyền chọn (Option Theory): Quyền chọn là hợp đồng cho phép người mua quyền, nhưng không bắt buộc, mua hoặc bán tài sản cơ sở với giá đã thỏa thuận trong tương lai. Quyền chọn được phân loại theo quyền mua (Call) và quyền bán (Put), theo kiểu thực hiện (Mỹ hoặc Châu Âu), và theo tài sản cơ sở (cổ phiếu, chỉ số, tiền tệ, lãi suất...).

• Mô hình định giá quyền chọn Black–Scholes: Mô hình này cung cấp công thức tính giá quyền chọn dựa trên các biến số như giá cổ phiếu hiện tại, giá thực hiện, thời gian đáo hạn, độ biến động giá, lãi suất phi rủi ro và cổ tức dự kiến. Mô hình giúp xác định tỷ trọng vốn đầu tư vào tài sản rủi ro và tài sản phi rủi ro để tái tạo thành quả quyền chọn, từ đó phòng ngừa rủi ro cho danh mục đầu tư.

• Lý thuyết quản trị danh mục đầu tư Markowitz: Tập trung vào đa dạng hóa danh mục để tối ưu hóa lợi suất kỳ vọng với mức rủi ro cho phép, xây dựng đường biên hiệu quả và danh mục tối ưu.

Các khái niệm chính bao gồm: quyền chọn mua/bán, giá thực hiện, thời gian đáo hạn, độ biến động (volatility), lãi suất phi rủi ro, danh mục đầu tư hiệu quả, rủi ro hệ thống và không hệ thống.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp định tính và định lượng:

• Nguồn dữ liệu: Thu thập số liệu từ các cổ phiếu niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán TP.HCM (HOSE) và Hà Nội (HNX) giai đoạn 2000-2010, các báo cáo ngành, văn bản pháp luật liên quan đến thị trường chứng khoán và quyền chọn tại Việt Nam.

• Phương pháp phân tích: Lập trình mô hình quản trị rủi ro dựa trên công thức Black–Scholes bằng phần mềm Microsoft Excel, mô phỏng các kịch bản biến động giá cổ phiếu trong danh mục đầu tư có và không có bán khống. Phân tích ma trận hiệp phương sai, tỷ suất sinh lợi và xây dựng đường biên hiệu quả theo mô hình Markowitz để đánh giá hiệu quả phòng ngừa rủi ro.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu được thực hiện trong năm 2011, tập trung phân tích dữ liệu lịch sử 10 năm của thị trường chứng khoán Việt Nam, đồng thời khảo sát thực trạng triển khai quyền chọn và cơ sở pháp lý hiện hành.

Phương pháp chọn mẫu là lựa chọn các cổ phiếu tiêu biểu có tính thanh khoản và vốn hóa lớn, nhằm đảm bảo tính đại diện cho danh mục đầu tư mô phỏng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thị trường chứng khoán Việt Nam còn nhiều rủi ro hệ thống và không hệ thống: Rủi ro hệ thống như biến động lãi suất, lạm phát, chính sách pháp luật tác động mạnh đến toàn thị trường. Rủi ro không hệ thống liên quan đến tín dụng, thanh khoản, chất lượng dịch vụ và thông tin bất cân xứng. Ví dụ, năm 2010, Thông tư 13/TT-NHNN đã làm giảm thanh khoản thị trường, khiến VN Index giảm 2% so với đầu năm, còn HNX Index giảm tới 32%.

2. Ứng dụng mô hình Black–Scholes giúp phòng ngừa rủi ro hiệu quả: Mô hình cho phép tái tạo quyền chọn bán bằng cách điều chỉnh tỷ trọng đầu tư vào cổ phiếu và trái phiếu phi rủi ro liên tục theo thời gian. Kết quả mô phỏng cho thấy, khi giá cổ phiếu tăng, tỷ trọng vốn đầu tư vào cổ phiếu tăng lên gần 100%, ngược lại khi giá giảm, tỷ trọng này giảm về 0, giúp bảo vệ giá trị danh mục đầu tư.

3. Thực trạng triển khai quyền chọn tại Việt Nam còn hạn chế: Quyền chọn ngoại tệ đã được thí điểm từ năm 2003 tại một số ngân hàng lớn, nhưng quyền chọn chứng khoán chưa được phép chính thức vận hành do thiếu cơ sở pháp lý hoàn chỉnh. Thanh khoản và số lượng hợp đồng quyền chọn ngoại tệ còn thấp, ví dụ Eximbank chỉ ký được khoảng 50 hợp đồng với doanh số hơn 50 triệu USD trong giai đoạn thí điểm.

4. Chiến lược phòng ngừa rủi ro bằng quyền chọn có thể cải thiện hiệu quả danh mục đầu tư: Các nghiên cứu thực nghiệm quốc tế cho thấy việc mua quyền chọn bán giúp giới hạn rủi ro giảm giá trong khi giữ tiềm năng tăng giá, và chiến lược bán quyền chọn mua có thể tăng thu nhập kỳ vọng. Tuy nhiên, hiệu quả phụ thuộc vào khả năng phân tích và dự báo thị trường của nhà đầu tư.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các rủi ro trên thị trường Việt Nam là do thị trường còn non trẻ, thiếu các công cụ phái sinh và cơ sở pháp lý chưa hoàn thiện. Việc chưa cho phép bán khống và quyền chọn chứng khoán làm hạn chế khả năng phòng ngừa rủi ro hiệu quả. Mô hình Black–Scholes cung cấp một công cụ toán học mạnh mẽ để định giá quyền chọn và xây dựng chiến lược phòng ngừa rủi ro năng động, phù hợp với điều kiện thị trường Việt Nam hiện nay.

So sánh với các nghiên cứu quốc tế, kết quả mô phỏng tại Việt Nam tương đồng về mặt lý thuyết, tuy nhiên thực tiễn áp dụng còn nhiều thách thức do hạn chế về dữ liệu, thanh khoản và kiến thức chuyên môn của nhà đầu tư. Việc triển khai thị trường quyền chọn chứng khoán chính thức sẽ tạo điều kiện thuận lợi hơn cho việc áp dụng các mô hình này.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ biến động VN Index, HNX Index, tỷ trọng vốn đầu tư theo thời gian trong mô hình Black–Scholes, và bảng mô phỏng giá trị danh mục đầu tư trong các kịch bản biến động giá cổ phiếu.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện khung pháp lý cho thị trường quyền chọn chứng khoán: Cần sớm ban hành các văn bản pháp luật, nghị định, thông tư hướng dẫn để cho phép vận hành thị trường quyền chọn chứng khoán, tạo cơ sở pháp lý minh bạch và đồng bộ. Thời gian thực hiện dự kiến trong 1-2 năm, do Bộ Tài chính và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước chủ trì.

2. Phát triển sản phẩm quyền chọn đa dạng và phù hợp với thị trường Việt Nam: Xây dựng các sản phẩm quyền chọn trên cổ phiếu blue-chip, chỉ số VN Index, và các tài sản cơ sở khác nhằm đáp ứng nhu cầu phòng ngừa rủi ro của nhà đầu tư cá nhân và tổ chức. Thời gian triển khai 1-3 năm, phối hợp giữa các sở giao dịch và công ty chứng khoán.

3. Nâng cao năng lực và kiến thức cho nhà đầu tư và tổ chức trung gian: Tổ chức các khóa đào tạo, hội thảo về quyền chọn, mô hình định giá và quản trị rủi ro nhằm giúp nhà đầu tư hiểu và áp dụng hiệu quả các công cụ phái sinh. Chủ thể thực hiện là các trường đại học, trung tâm đào tạo tài chính, công ty chứng khoán, trong vòng 1 năm.

4. Xây dựng hệ thống hạ tầng công nghệ và dữ liệu hỗ trợ giao dịch quyền chọn: Đầu tư nâng cấp hệ thống giao dịch điện tử, cơ sở dữ liệu thị trường, công cụ phân tích và mô phỏng để đảm bảo tính minh bạch, nhanh chóng và chính xác trong giao dịch quyền chọn. Thời gian thực hiện 2-3 năm, do các sở giao dịch và nhà cung cấp công nghệ phối hợp thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà đầu tư cá nhân và tổ chức: Nắm bắt kiến thức về quyền chọn và mô hình định giá để áp dụng phòng ngừa rủi ro, nâng cao hiệu quả đầu tư trong bối cảnh thị trường Việt Nam còn nhiều biến động.

2. Cơ quan quản lý nhà nước: Sử dụng luận văn làm cơ sở khoa học để hoàn thiện chính sách, pháp luật và giám sát thị trường quyền chọn, góp phần phát triển thị trường tài chính bền vững.

3. Các công ty chứng khoán và tổ chức tài chính: Áp dụng mô hình định giá quyền chọn và chiến lược phòng ngừa rủi ro vào hoạt động tư vấn, quản lý danh mục đầu tư và phát triển sản phẩm phái sinh.

4. Giảng viên và sinh viên ngành kinh tế, tài chính: Tài liệu tham khảo chuyên sâu về lý thuyết quyền chọn, mô hình Black–Scholes và thực trạng thị trường chứng khoán Việt Nam, phục vụ nghiên cứu và giảng dạy.

Câu hỏi thường gặp

1. Quyền chọn là gì và có vai trò gì trong quản trị rủi ro?
   Quyền chọn là hợp đồng cho phép người mua quyền mua hoặc bán tài sản cơ sở với giá đã thỏa thuận trong tương lai. Nó giúp nhà đầu tư giới hạn rủi ro giảm giá tài sản trong khi vẫn giữ cơ hội tăng giá, từ đó quản trị rủi ro hiệu quả.

2. Mô hình Black–Scholes áp dụng như thế nào trong phòng ngừa rủi ro?
   Mô hình tính toán giá quyền chọn dựa trên các biến số thị trường, từ đó xác định tỷ trọng đầu tư vào tài sản rủi ro và phi rủi ro để tái tạo quyền chọn bán, giúp bảo vệ danh mục đầu tư khỏi biến động giá không mong muốn.

3. Tại sao thị trường quyền chọn chứng khoán ở Việt Nam chưa phát triển?
   Do thiếu cơ sở pháp lý hoàn chỉnh, hạn chế về hạ tầng công nghệ, thanh khoản thấp và thiếu kiến thức chuyên môn của nhà đầu tư, nên thị trường quyền chọn chứng khoán chưa được phép vận hành chính thức.

4. Các nhà đầu tư cá nhân có thể áp dụng quyền chọn như thế nào?
   Nhà đầu tư có thể sử dụng quyền chọn mua hoặc bán để bảo vệ danh mục đầu tư, hoặc tham gia các quỹ đầu tư có sử dụng quyền chọn nhằm đa dạng hóa và giảm thiểu rủi ro.

5. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro trên thị trường chứng khoán Việt Nam?
   Cần hoàn thiện pháp lý, phát triển sản phẩm phái sinh, nâng cao kiến thức nhà đầu tư, và đầu tư hạ tầng công nghệ để tạo môi trường giao dịch minh bạch, hiệu quả và an toàn.

Kết luận

• Thị trường chứng khoán Việt Nam còn nhiều rủi ro do thiếu công cụ phái sinh và cơ sở pháp lý chưa hoàn thiện.
• Mô hình định giá quyền chọn Black–Scholes là công cụ hiệu quả để phòng ngừa rủi ro cho danh mục đầu tư chứng khoán.
• Thực trạng triển khai quyền chọn tại Việt Nam chủ yếu tập trung ở quyền chọn ngoại tệ, quyền chọn chứng khoán chưa được phép chính thức.
• Các nghiên cứu thực nghiệm quốc tế và mô phỏng tại Việt Nam đều khẳng định giá trị của quyền chọn trong quản trị rủi ro và nâng cao hiệu quả đầu tư.
• Cần triển khai đồng bộ các giải pháp về pháp lý, sản phẩm, đào tạo và hạ tầng để phát triển thị trường quyền chọn, góp phần ổn định và phát triển bền vững thị trường chứng khoán Việt Nam.

Các nhà quản lý, tổ chức tài chính và nhà đầu tư nên phối hợp nghiên cứu, áp dụng mô hình và chuẩn bị sẵn sàng cho sự phát triển của thị trường quyền chọn tại Việt Nam trong tương lai gần.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 16 hoặc phân biệt đối xử theo kiểu bỏ rơi nhà đầu tư nhỏ ở các sàn, trung tâm và công ty chứng khoán. Khớp lệnh liên tục là giao dịch trên cơ sở khớp liên tục các lệnh mua – bán chứng khoán ngay khi lệnh được nhập vào hệ thống giao dịch, không phải chờ đến thời điểm định kỳ như kiểu khớp lệnh định kỳ. Trong nguyên tắc xử lý khớp lệnh liên tục này thì quyền ưu tiên luôn dành cho các lệnh mua có mức giá cao hơn và các lệnh bán có mức giá thấp hơn. Trường hợp các lệnh mua và bán có đồng mức giá thì quyền ưu tiên sẽ dành cho lệnh nhập vào hệ thống giao dịch trước.

Việc tổ chức khớp lệnh liên tục cho phép các nhà đầu tư đặt lệnh thận trọng, chính xác hơn, được giải quyết nhu cầu mua – bán nhiều hơn, nhanh chóng, bình đẳng hơn và giảm thiểu tình trạng cung – cầu ảo trên thị trường chứng khoán. Ngoài những ưu điểm trên, việc khớp lệnh liên tục có thể gây rủi ro cho nhà đầu tư vì lệnh mua – bán của họ bị nhập vào hệ thống chậm hơn so với các nhà đầu tư khác có lệnh tương tự nếu lệnh đang có trong hệ thống chưa thực hiện được hoặc chưa khớp hết các lệnh đã đặt, hoặc rủi ro vì họ buộc phải mua – bán bằng hết các chứng khoán đã đặt lệnh theo mức giá thị trường thời điểm hiện hành cao (khi mua vào) hoặc thấp hơn (khi bán ra) so với mức lệnh đã đặt. Trong khớp lệnh liên tục, hiệu lực lệnh của nhà đầu tư trong nước được tính từ khi lệnh được nhập vào hệ thống cho đến khi kết thúc ngày giao dịch, hoặc bị hủy bỏ. Riêng đối với nhà đầu tư nước ngoài, nếu lệnh mua nhập vào hệ thống không được khớp, hoặc chỉ được khớp một phần vào thời điểm thì sẽ bị hủy, sau đó nhà đầu tư muốn mua thì phải tiếp tục đặt lệnh trở lại.

Trong phương thức khớp lệnh định kỳ, NĐT có thể may mắn dù đặt mua cao hay bán thấp, nhưng vẫn được hệ thống khớp với giá tốt. Trong phương thức khớp lệnh liên tục, giao dịch được thực hiện trên cơ sở so sánh các lệnh mua và bán ngay khi được nhập vào hệ thống và tự động khớp ngay với các lệnh đối ứng có mức giá thỏa mãn tốt nhất đã chờ sẵn. Do vậy, NĐT đặt lệnh kiểu mua trần, bán sàn có thể bị thiệt lớn nếu xuất hiện lệnh đối ứng được nạp vào đúng lúc. Ngoài ra, khi khớp lệnh LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chương 1 17 liên tục, NĐT phải liên tục "bám sàn" để phản ứng nhanh hủy lệnh nếu thấy chiều hướng giá bất lợi.

Ví dụ về khớp lệnh liên tục: KL Mua (cp) Giá mua (VNĐ) Giá bán (VNĐ) KL Bán 1000 (A) 80.000 • Nếu lệnh C được nhập vào trước sau đó đến lệnh B và lệnh A thì chỉ có 1 mức giá khớp 78.000đ với khối lượng khớp 2. • Nếu trình tự các lệnh nhập vào hệ thống là A, B, C thì giá khớp sẽ là 80.000đ với khối lượng khớp 1.000 CP tại mỗi mức giá. • Nếu trình tự các lệnh nhập vào hệ thống là A, C, B thì giá khớp sẽ là 80.000đ với khối lượng là 1.000 CP tại mỗi mức giá. • Nếu trình tự các lệnh nhập vào hệ thống là B, C, A thì giá khớp sẽ là 81.000đ với khối lượng là 1.000 CP tại mỗi mức giá.

Các nhà đầu tư nhỏ lẻ trên thị trường chứng khoán còn có thể phải đối diện với các rủi ro gắn với sự điều chỉnh quy định về số lượng giao dịch cổ phiếu thực hiện, cụ thể từ mức 10 cổ phiếu trước đây, đã nâng lên tối thiểu 100 cổ phiếu mỗi lô giao dịch trong quá trình khớp lệnh liên tục ở sàn Hà Nội. Các rủi ro đối với nhà đầu tư nhỏ lẻ sẽ có thể gồm: không thể xé nhỏ các khoản đầu tư như trước, vì đã “bỏ hết trứng vào một giỏ”; không có cơ hội mua các chứng khoán tốt vì chúng chỉ được giao dịch theo lô lớn. Ngoài ra, họ còn phải chịu nhiều cảnh phân biệt đối xử khác khi thụ hưởng các dịch vụ chứng khoán nếu vẫn muốn là người trực tiếp đầu tư, không muốn thông qua các quỹ đầu tư đại chúng, quỹ tín thác và các công ty chứng khoán… 1. Các loại rủi ro không hệ thống Rủi ro về tín dụng LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chương 1 18 Rủi ro mất vốn là rủi ro cho vay không thu hồi được nợ.

Bản chất của tín dụng Ngân hàng là ứng trước tiền cho DN vay, sau một chu kỳ sản xuất hoặc chu kỳ luân chuyển hàng hóa thì khách hàng mới có tiền trả nợ cho ngân hàng. Nội dung ứng trước của tín dụng càng cao thì rủi ro càng lớn. Cho vay tín chấp có mức độ rủi ro cao hơn cho vay thế chấp. Đây là loại rủi ro lớn nhất cho ngân hàng ngoài các rủi ro như rủi ro sai hẹn, rủi ro lãi suất, rủi ro tỷ giá vì hơn 2/3 tài sản của Ngân hàng là các món cho vay và đầu tư đem lại thu nhập chủ yếu cho Ngân hàng.

Về phía DN, khi xảy ra rủi ro tín dụng tức là DN đang lâm vào tình trạng kiệt quệ tài chính và làm giảm giá trị DN. Sự việc này sẽ làm giảm giá cổ phiếu và ảnh hưởng đến giá trị danh mục đầu tư của NĐT vây gây tổn thất cho NĐT khi họ mua cổ phiếu của DN. Do vậy, NĐT cần cân nhắc kỹ năng lực kinh doanh, mức độ lợi nhuận, quy mô của DN trước khi tham gia vào các đợt phát hành để không phải chịu cảnh ôm hận khi được mua quá nhiều cổ phiếu với mức cổ tức thấp và thanh khoản ngày càng kém. Năm 2010 có lẽ là năm chứng kiến hoạt động phát hành cổ phiếu để tăng vốn nhiều nhất trong các năm.

Tính đến 20/12/2010, có 305 công ty trên cả 02 sàn (trong số 376 công ty đã đăng ký phát hành trong năm 2010) đã phát hành thành công, với 5.726 triệu cổ phiếu (trong số 8.108 triệu cổ phiếu đã đăng ký phát hành) đã được phát hành ra thị trường. Trong số đó lượng cổ phiếu phát hành có thu tiền (cho cổ đông hiện hữu, cho cán bộ công nhân viên, phát hành riêng lẻ) chiếm khoảng 67%. Đấy là về mặt qui mô, còn về mặt phương thức phát hành thì rất uyển chuyển: khó phát hành đại chúng thì lại chuyển sang phát hành riêng lẻ, khó bán giá cao thì chuyển thành theo mệnh giá, khó thành công thì hủy bỏ hoặc hoãn lại,.Mục đích của đợt phát hành và kế hoạch sử dụng vốn của đợt phát hành còn mang nặng tính đại khái. So với bộ hồ sơ vay vốn ngân hàng và quá trình xét duyệt của nó, thì bộ hồ sơ phát hành cổ phiếu ra công chúng và quá trình xét duyệt cấp phép phát hành quá là dễ dãi, mặc dù khả năng thu nợ của ngân hàng còn được đảm bảo bằng các khoản thế chấp, chứ với cổ đông chỉ có bằng “niềm tin và kỳ vọng” vào ban lãnh đạo công ty phát hành.

Thị trường đã nhận ra điều đó, bằng chứng là sự sụt giảm giá kéo dài của cổ phiếu cho đến trước ngày chốt danh sách cổ đông (đây là điều ngược lại so LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chương 1 19 với sự hồ hởi của những năm trước). Theo khảo sát biến động giá cổ phiếu của các công ty đã phát hành thêm cho cổ đông hiện hữu trong năm 2010 của StoxPlus, 40.7% mã bị giảm giá trong vòng 02 tuần trước thời điểm chốt danh sách cổ đông.1: Biến động giá cổ phiếu trước ngày chốt quyền Nguồn: StoxPlus Rủi ro về tính thanh khoản và rủi ro kinh doanh của công ty niêm yết NĐT kinh doanh chứng khoán thường gặp phải rủi ro về thanh khoản khi thị trường có biến động mạnh hoặc do bản thân cổ phiếu không thể mua hoặc bán. Chúng ta đã chứng kiến những phiên giao dịch mà NĐT bán cổ phiếu với giá sàn không ai mua hay chào mua giá trần mà không ai bán. Tính thanh khoản thấp của chứng khoán mà nhà đầu tư đang sở hữu có thể do chứng khoán đó khó và thậm chí không thể bán được hoặc không được phép bán hay chuyển nhượng nhằm thu hồi vốn đầu tư.

Hàng hóa thông thường không thể bán được phần nhiều do: chất lượng và tiện ích của hàng hóa không đáp ứng nhu cầu; không phù hợp với sở thích của người mua; cung vượt quá cầu; có hàng hóa khác thay thế tương đương, thậm chí có sức hấp dẫn hơn. Đối với chứng khoán, tính thanh khoản của nó thấp do một số nguyên nhân sau: Tình trạng tài chính và triển vọng thị trường của công ty, tổ chức phát hành chứng khoán không tốt. Thật không may cho nhà đầu tư chứng khoán, khi vì một lý do nào LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chương 1 20 đó, chứng khoán mà họ đã mua là của một công ty, tổ chức có tình trạng tài chính thiếu lành mạnh và triển vọng cung cấp các yếu tố đầu vào, cũng như khả năng tiêu thụ sản phẩm đầu ra của công ty, tổ chức đó không đảm bảo hiệu quả vững chắc. Đó là các rủi ro kinh doanh của công ty niêm yết mà NĐT gặp phải khi đầu tư vào chứng khoán của một công ty nào đó.

Rủi ro kinh doanh cũng có khả năng xảy ra khi DN có nguy cơ phá sản do làm ăn thua lỗ… Ngoài ra, khi tỷ trọng vốn vay cao so với vốn tự có, vốn lưu động tự có ít hơn so với nhu cầu, kết cấu nợ dài hạn và nợ ngắn hạn bất hợp lý cũng dẫn đến rủi ro tài chính cho DN. Rủi ro đối với nhà đầu tư sẽ là tối đa khi công ty, tổ chức phát hành chứng khoán bị phá sản hoặc đơn giản là lặng lẽ biến mất trên thương trường sau những màn tự đánh bóng khá chuyên nghiệp, giật gân nhằm thu hút, dẫn dụ những nhà đầu tư. Trên thị trường chứng khoán hiện nay, vẫn đang tiếp tục diễn ra tình trạng công khai và nô nức đấu giá mua cổ phiếu của cả những công ty trên thực tế đã bị phá sản vì trình trạng tài chính âm, không thể trả nợ, hoặc của những công ty, quỹ đầu tư thậm chí mới có quyết định thành lập, chưa hề triển khai hoạt động trên thực tế… Lựa chọn không đúng cơ cấu chứng khoán đầu tư. Nhà đầu tư chứng khoán có thể chịu rủi ro từ việc “bỏ hết trứng vào một giỏ”.