CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ CÔNG TÁC QLDA XÂY DỰNG CÔNG TRÌNH 1.1 Khái niệm chung về công tác quản lý dự án đầu tư xây dựng.1 Khái niệm dự án đầu tư xây dựng. Dự án xây dựng là cách gọi tắt của dự án đầu tư xây dựng công trình, được giải thích trong Luật Xây dựng 2014 như sau:“ Dự án đầu tư xây dựng là tập hợp các đề xuất có liên quan đến việc sử dụng vốn để tiến hành hoạt động xây dựng để xây dựng mới, sửa chữa, cải tạo công trình xây dựng nhằm phát triển, duy trì, nâng cao chất lượng công trình hoặc sản phẩm, dịch vụ trong thời hạn và chi phí xác định. Ở giai đoạn chuẩn bị dự án đầu tư xây dựng, dự án được thể hiện thông qua Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi đầu tư xây dựng, Báo cáo nghiên cứu khả thi đầu tư xây dựng hoặc Báo cáo kinh tế - kỹ thuật đầu tư xây dựng” [1]. Dự án đầu tư xây dựng là loại công việc mang tính chất một lần, cần có một lượng đầu tư nhất định, trải qua các trình tự.
Dự án đầu tư xây dựng có những đặc điểm cơ bản sau: - Được cấu thành bởi một hoặc nhiều công trình thành phần và có mối liên hệ nội tại chịu sự quản lý thống nhất trong quá trình đầu tư xây dựng. - Hoàn thành công trình là một mục tiêu quan trọng trong điều kiện ràng buộc nhất định về thời gian, về chi phí đầu tư, về nguồn lực, về chất lượng và hiệu quả đầu tư. - Tuân theo trình tự đầu tư xây dựng cần thiết từ khi đưa ra ý tưởng đến lúc công trình hoàn thành đưa vào sử dụng. - Mọi công việc chỉ thực hiện một lần duy nhất: đầu tư một lần, địa điểm xây dựng cố định, thiết kế và thi công đơn nhất.
Như vậy dự án xây dựng bao gồm hai nội dung cơ bản là đầu tư và hoạt động xây dựng. Nhưng do đặc điểm của các dự án xây dựng yêu cầu có một diện tích nhất định, ở một địa điểm nhất định (bao gồm đất, mặt biển, khoảng không, mặt nước và thềm lục địa) do đó có thể hiểu dự án xây dựng gồm (hình1.1): 5 DỰ ÁN = KẾ HOẠCH + TIỀN + THỜI GIAN + ĐẤT CÔNG TRÌNH XÂY DỰNG XÂY DỰNG Hình 1. 1 Mô hình dự án đầu tư xây dựng Dựa vào công thức trên ta có thể thấy đặc điểm một dự án xây dựng gồm các vấn đề sau: a. Kế hoạch Tính kế hoạch được thể hiện rõ qua các mục đích được xác định từ trước, các mục đích này cần được cụ thể hóa thành các mục tiêu và dự án chỉ hoàn thành khi các mục tiêu cụ thể đã làm được.
Tiền Đó chính là sự bỏ vốn để xây dựng dự án. Nếu coi phần “Kế hoạch của dự án” là tinh thần, thì “Tiền” được coi là vật chất khi quyết định sự thành công của dự án. Thời gian Thời gian kiên quyết cần có để thực hiện dự án, nhưng thời gian còn đồng nghĩa với cơ hội. Đây cũng là một đặc điểm rất quan trọng cần được quan tâm.
Đất Đất cũng là một yếu tố vật chất rất quan trọng. Đây là một tài nguyên đặc biệt quý hiếm. Ngoài các giá trị về địa chất, đất còn có giá trị về vị trí, địa lý, kinh tế, môi trường, xã hội …. Vì vậy, cần quy hoạch và sử dụng khai thác đất cho các dự án có những đặc điểm và yêu cầu riêng, hết sức lưu ý khi thực hiện.
Sản phẩm của dự án xây dựng có thể là: - Xây dựng công trình mới; - Mở rộng, nâng cấp công trình cũ; - Cải tạo, sửa chữa công trình cũ. Nhằm mục đích duy trì, phát triển hoặc nâng cao chất lượng công trình trong một thời gian nhất định. Một đặc điểm của sản phẩm xây dựng là luôn đứng cố định và chiếm một diện tích đất nhất định. Nó không đơn thuần là sự sở hữu của chủ đầu tư mà nó có 6 một ý nghĩa xã hội sâu sắc.
Các dự án xây dựng có tác động rất lớn vào môi trường sinh thái và cuộc sống cộng đồng của dân cư, các tác động về tinh thần và vật chất trong một thời gian rất dài. Vì vậy, cần lưu ý khi thiết kế và thi công các công trình xây dựng. Công trình xây dựng Công trình xây dựng là sản phẩm của dự án đầu tư, được tạo thành bởi sức lao động của con người, thiết bị lắp đặt vào công trình, vật liệu xây dựng, được liên kết định vị với đất, có thể bao gồm phần trên mặt đất, phần dưới mặt đất, phần dưới mặt nước và phần trên mặt nước, được xây dựng theo thiết kế. Công trình xây dựng bao gồm công trình công cộng, nhà ở, thủy lợi, công trình công nghiệp, giao thông, năng lượng và các công trình khác.
Công trình xây dựng bao gồm một hay nhiều hạng mục công trình, nằm trong dây chuyền công nghệ đồng bộ, hoàn chỉnh được nêu trong dự án. Như vậy công trình xây dựng là mục tiêu và là mục đích của dự án, nó có một đặc điểm riêng đó là: - Các công trình xây dựng phục vụ cho mục đích của cuộc sống con người, khi nó là các công trình xây dựng dân dụng như: nhà ở, khách sạn …; - Khi các công trình xây dựng là phương tiện của cuộc sống, là cơ sở để tạo ra các sản phẩm khác như: xây dựng công nghiệp, thủy lợi, giao thông … Tổng quát có thể hiểu dự án là một lĩnh vực hoạt động đặc thù, với một nhiệm vụ cụ thể cần phải được thực hiện với nguồn lực riêng, phương pháp riêng và theo một kế hoạch tiến độ xác định [2].2 Khái niệm về quản lý dự án đầu tư xây dựng Trong khoảng một thập niên trở lại đây, cùng với xu hướng hội nhập khu vực hoá và toàn cầu hoá trong mọi lĩnh vực kinh tế, cả lĩnh vực đầu tư xây dựng, công tác QLDA ngày càng trở nên phức tạp đòi hỏi phải có sự phối hợp của nhiều cấp, nhiều ngành, nhiều đối tác và nhiều bộ môn liên quan. Nên, công tác QLDA đầu tư xây dựng đòi hỏi phải có sự phát triển sâu rộng và mang tính chuyên nghiệp mới có thể đáp ứng nhu cầu xây dựng của các công trình ở nước ta trong thời gian tới. 7 Theo giáo trình QLDA đầu tư, TS.
Từ Quang Phương, Bộ môn Kinh tế đầu tư, đại học Kinh tế quốc dân định nghĩa: “QLDA là quá trình lập kế hoạch, điều phối thời gian, nguồn lực và giám sát quá trình phát triển của dự án nhằm đảm bảo cho dự án hoàn thành đúng thời hạn, trong phạm vi ngân sách được duyệt và đạt được các yêu cầu đã định về kỹ thuật và chất lượng sản phẩm dịch vụ, bằng những phương pháp và điều kiện tốt nhất cho phép.” [3] Hiện nay, công tác QLDA đang ngày càng được chú trọng và mang tính chuyên nghiệp hơn, nó tỷ lệ thuận với quy mô, chất lượng công trình và năng lực cũng như tham vọng của chính Chủ đầu tư. Kinh nghiệm cho thấy công trình có yêu cầu cao về chất lượng, hoặc công trình được thiết kế xây dựng theo tiêu chuẩn quốc tế, liên kết với các đơn vị tư vấn quốc tế, … đòi hỏi một Ban QLDA có năng lực thực sự, làm việc với cường độ cao, chuyên nghiệp và hiệu quả. Đây là lĩnh vực mới mẻ và nhiều tiềm năng ở Việt Nam. Vai trò của QLDA xây dựng Mặc dù Ban QLDA đòi hỏi những nỗ lực của bản thân, tính tập thể và yêu cầu hợp tác của các thành viên… nhưng tác dụng của nó rất to lớn.
Các tác dụng chủ yếu đó là: - Giúp Chủ đầu tư hoạch định, theo dõi và kiểm soát tất cả những vấn đề của dự án và khuyến khích các thành phần tham gia nhằm đạt được những mục tiêu đề ra đúng thời hạn với chi phí, chất lượng như mong muốn ban đầu; - Liên kết mọi các hoạt động, công việc của dự án; - Tạo điều kiện thuận lợi cho việc liên hệ thường xuyên và gắn bó giữa nhóm QLDA với khách hàng là chủ đầu tư và các nhà cung cấp đầu vào cho dự án; - Tăng cường sự hợp tác giữa các bên và chỉ rõ trách nhiệm của các thành viên tham gia dự án; - Tạo điều kiện phát hiện sớm những rủi ro, khó khăn vướng mắc nảy sinh và điều chỉnh kịp thời những thay đổi hoặc vấn đề không dự đoán được. Tạo điều kiện cho sự đàm phán trực tiếp giữa các đơn vị liên quan để giải quyết những bất đồng; - Tạo ra các sản phẩm và dịch vụ có chất lượng cao hơn. Nội dung các công việc QLDA đầu tư xây dựng: - Quản lý vĩ mô và vi mô với các dự án 8 • Quản lý vĩ mô đối với các dự án Quản lý vĩ mô (quản lý nhà nước) đối với dự án bao gồm tổng thể các biện pháp vĩ mô ảnh hưởng đến các yếu tố của quá trình hình thành, thực hiện và kết thúc dự án. Trong thời gian thực hiện dự án, đại diện nhà nước là các cơ quan quản lý nhà nước về kinh tế luôn theo dõi chặt chẽ, định hướng và chi phối các hoạt động của dự án nhằm đảm bảo cho dự án đóng góp tích cực vào việc phát triển kinh tế xã hội.
Công cụ quản lý bao gồm các chính sách, kế hoạch, quy hoạch như chính sách tài chính, tỉ giá, tiền tệ, lãi suất, hệ thống pháp luật, chính sách đầu tư, thuế, những quy định về kế toán, tiền lương. • Quản lý vi mô đối với các dự án Công tác QLDA ở tầm vi mô là việc quản lý các hoạt động cụ thể trong việc hình thành dự án. Nó bao gồm nhiều khâu công việc như lập kế hoạch, điều phối, giám sát.các hoạt động của dự án. QLDA bao gồm quản lý hàng loạt các vấn đề như quản lý vốn, thời gian, chi phí, mua sắm, nguồn đầu tư, rủi ro.Quá trình quản lý được thực hiện từ giai đoạn chuẩn bị đầu tư dự án đến giai đoạn vận hành kết quả.
Trong từng giai đoạn, tuy đối tượng quản lý khác nhau nhưng đều phải gắn với ba mục tiêu chung của hoạt động QLDA là thời gian, chi phí và kết quả hoàn thành. - Quản lý theo lĩnh vực, theo yếu tố quản lý QLDA bao gồm những nội dung sau (hình 1.
