Luận văn thạc sĩ hub ứng dụng kỹ thuật chứng khoán hóa để phát triển thị trường tài chính việt nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế

Luận văn thạc sĩ phân tích ứng dụng kỹ thuật chứng khoán hóa nhằm phát triển thị trường tài chính Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế.

• Tác giả: Phạm Kim Loan
• Người hướng dẫn: NGƯT - TS. Hồ Diệu
• Trường học: Trường Đại học Ngân hàng Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính Ngân hàng
• Đề tài: Ứng Dụng Kỹ Thuật Chứng Khoán Hóa Để Phát Triển Thị Trường Tài Chính Việt Nam Trong Điều Kiện Hội Nhập Kinh Tế Quốc Tế
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• NHỮNG TỪ VIẾT TẮT
• TIẾNG NƯỚC NGOÀI
• DANH MỤC BẢNG, BIỂU, HÌNH
• MỤC LỤC
• MỞ ĐẦU
• 1.1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 1.2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI
• 1.3. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI:
• 1.4. ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI CỦA ĐỀ TÀI:
• 1.5. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.6. NHỮNG ĐÓNG GÓP VÀ NHỮNG ĐIỂM MỚI CỦA ĐỀ TÀI:
• 1.7. KẾT CẤU CỦA ĐỀ TÀI: BỐ CỤC LUẬN ÁN ĐƯỢC NGHIÊN CỨU THEO BA CHƯƠNG
• 1. CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ THỊ TRƯỜNG TÀI CHÍNH VÀ VẤN ĐỀ ỨNG DỤNG KỸ THUẬT CHỨNG KHOÁN HÓA THÚC ĐẨY THỊ TRƯỜNG TÀI CHÍNH PHÁT TRIỂN TRONG HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ
• 1.1. Lý luận cơ bản về thị trường tài chính
• 1.1.1. Tổng quan về thị trường tài chính
• 1.1.2. Vai trò của thị trường tài chính
• 1.1.3. Phân loại thị trường tài chính
• 1.1.4. Những chủ thể tham gia thị trường. Các loại công cụ của thị trường tài chính
• 1.2. Tổng quan về phát triển thị trường tài chính trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế
• 1.3. Những vấn đề cơ bản về chứng khoán hóa
• 1.3.1. Lịch sử hình thành và phát triển của kỹ thuật chứng khoán hoá
• 1.3.2. Khái niệm chứng khoán hoá
• 1.3.3. Các đặc trưng của chứng khoán hoá
• 1.3.4. Nội dung của kỹ thuật chứng khoán hoá
• 1.3.5. Quy trình chứng khoán hoá
• 1.3.6. Các thành viên tham gia chứng khoán hoá
• 1.3.7. Các rủi ro phát sinh trong kỹ thuật chứng khoán hoá
• 1.4. Ứng dụng chứng khoán hóa trong phát triển thị trường tài chính
• 1.4.1. Lợi ích khi áp dụng chứng khoán hóa trong phát triển thị trường tài chính
• 1.4.2. Lĩnh vực ứng dụng chứng khoán hóa và các tài sản chứng khoán hóa góp phần phát triển thị trường tài chính
• 1.4.3. Điều kiện ứng dụng
• 1.5. Kinh nghiệm của một số nước trên thế giới trong việc ứng dụng kỹ thuật chứng khoán hoá để phát triển thị trường tài chính trong hội nhập kinh tế và bài học kinh nghiệm đối với việt nam
• 1.5.1. Kinh nghiệm ứng dụng kỹ thuật chứng khoán hóa thúc đẩy phát triển thị trường tài chính tại một số nước trên thế giới
• 1.5.2. Bài học kinh nghiệm tham khảo về ứng dụng chứng khoán hóa đối với Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG THỊ TRƯỜNG TÀI CHÍNH VIỆT NAM VÀ TÌNH HÌNH ỨNG DỤNG KỸ THUẬT CHỨNG KHOÁN HÓA Ở VIỆT NAM
• 2.1. TỔNG QUAN CHUNG VỀ THỊ TRƯỜNG TÀI CHÍNH VIỆT NAM
• 2.1.1. Quá trình hình thành và phát triển
• 2.1.2. Thị trường tài chính Việt Nam và cơ cấu tổ chức hoạt động
• 2.1.3. Các công cụ và nghiệp vụ tài chính hiện có
• 2.1.4. Hệ thống văn bản pháp luật điều chỉnh
• 2.2. THỰC TRẠNG CÁC TIỀN ĐỀ CHỦ YẾU ĐỂ ÁP DỤNG KỸ THUẬT CHỨNG KHOÁN HÓA TẠI VIỆT NAM
• 2.2.1. Các loại thị trường và các chủ thể tham gia
• 2.2.2. Thực trạng phát triển kinh tế và tăng trưởng thu nhập
• 2.2.3. Thực trạng hoạt động của thị trường tiền tệ và các tổ chức tài chính tại Việt Nam
• 2.2.4. Thực trạng hoạt động của thị trường chứng khoán
• 2.3. ĐIỂM MẠNH, ĐIỂM YẾU, CƠ HỘI VÀ THÁCH THỨC KHI ÁP DỤNG KỸ THUẬT CHỨNG KHOÁN HÓA Ở VIỆT NAM
• 2.3.1. Những điểm mạnh và những điểm yếu trong việc chứng khoán hoá
• 2.3.2. Về những cơ hội và thách thức trong việc chứng khoán hoá
• 2.4. NHỮNG NGUYÊN NHÂN HẠN CHẾ ĐỐI VỚI ỨNG DỤNG CHỨNG KHOÁN HÓA Ở VIỆT NAM TRONG ĐIỀU KIỆN HIỆN NAY
• 2.4.1. Nguyên nhân thuộc về nguồn nhân lực
• 2.4.2. Nguyên nhân thuộc về quản lý vĩ mô
• 2.4.3. Nguyên nhân từ ổn định kinh tế vĩ mô
• 2.4.4. Nguyên nhân từ cơ sở hạ tầng kỹ thuật của nền kinh tế
• 2.4.5. Nguyên nhân từ bên ngoài
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP ỨNG DỤNG KỸ THUẬT CHỨNG KHOÁN HÓA GÓP PHẦN PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG TÀI CHÍNH VIỆT NAM TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ
• 3.1. SỰ CẦN THIẾT ỨNG DỤNG KỸ THUẬT CHỨNG KHOÁN HÓA ĐỐI VỚI PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG TÀI CHÍNH VIỆT NAM TRONG HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ
• 3.1.1. Sự cần thiết ứng dụng kỹ thuật chứng khoán hóa đối với sự phát triển của thị trường tài chính Việt Nam
• 3.1.2. Dự báo và nhận định khả năng ứng dụng chứng khoán hóa ở việt nam
• 3.2. GIẢI PHÁP ỨNG DỤNG KỸ THUẬT CHỨNG KHOÁN HÓA Ở VIỆT NAM TRONG ĐIỀU KIỆN HIỆN NAY
• 3.2.1. Hoàn thiện và thành lập các định chế tài chính thực hiện chứng khoán hóa
• 3.2.2. Xây dựng các quy trình chứng khoán hóa
• 3.2.3. Giải pháp cung cấp thông tin và quản trị rủi ro đối với thị trường tài chính và các định chế tài chính
• 3.3. GIẢI PHÁP QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC NHẰM HỖ TRỢ ỨNG DỤNG CHỨNG KHOÁN HÓA
• 3.3.1. Hoàn thiện hệ thống các văn bản pháp luật liên quan đến ứng dụng chứng khoán hóa
• 3.3.2. Nâng cao chất lượng thẩm định thông tin cơ sở
• 3.3.3. Thực hiện tổng kết rút kinh nghiệm
• 3.4. LỘ TRÌNH TỔNG QUÁT VỀ ỨNG DỤNG KỸ THUẬT CHỨNG KHOÁN HÓA
• 3.4.1. Từ năm 2014 đến năm 2017 chuẩn bị các văn bản dưới luật, các điều kiện khác và ứng dụng thí điểm kỹ thuật chứng khoán hóa
• 3.4.2. Từ năm 2018 chính thức ứng dụng kỹ thuật chứng khoán hóa trước hết là những khoản cho vay bất động sản có tài sản thế chấp
• 3.4.3. Từ năm 2019 đến năm 2023 tiếp tục hoàn thiện thị trường và từ 2024 mở rộng chứng khoán hóa
• 3.5. GIẢI PHÁP VĨ MÔ KHÁC NHẰM HỖ TRỢ ỨNG DỤNG KỸ THUẬT CHỨNG KHOÁN HÓA Ở VIỆT NAM
• 3.5.1. Hoàn thiện luật pháp
• 3.5.2. Tiếp tục thực hiện đẩy nhanh quá trình tái cơ cấu nền kinh tế nhất là tái cơ cấu các trung gian tài chính trong đó có hệ thống ngân hàng thương mại
• 3.5.3. Giải pháp đối với các tổ chức tín nhiệm
• 3.5.4. Hoàn thiện và nâng cao hiệu quả hoạt động của VAMC
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Ứng Dụng Kỹ Thuật Chứng Khoán Hóa

Kỹ thuật chứng khoán hóa đã trở thành một công cụ quan trọng trong việc phát triển thị trường tài chính Việt Nam. Việc áp dụng kỹ thuật này không chỉ giúp tăng cường tính thanh khoản mà còn tạo ra các sản phẩm tài chính đa dạng, đáp ứng nhu cầu của nhà đầu tư. Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, việc hiểu rõ về chứng khoán hóa là rất cần thiết để thúc đẩy sự phát triển bền vững của thị trường tài chính.

1.1. Khái Niệm Về Chứng Khoán Hóa

Chứng khoán hóa là quá trình chuyển đổi tài sản thành chứng khoán có thể giao dịch. Điều này giúp tăng cường khả năng huy động vốn cho các dự án đầu tư và phát triển kinh tế.

1.2. Lợi Ích Của Việc Ứng Dụng Chứng Khoán Hóa

Việc ứng dụng chứng khoán hóa mang lại nhiều lợi ích như tăng cường tính thanh khoản, giảm rủi ro và tạo ra các sản phẩm tài chính mới, từ đó thúc đẩy sự phát triển của thị trường tài chính.

II. Thách Thức Trong Việc Ứng Dụng Kỹ Thuật Chứng Khoán Hóa

Mặc dù có nhiều lợi ích, việc ứng dụng kỹ thuật chứng khoán hóa tại Việt Nam cũng gặp phải nhiều thách thức. Những vấn đề này bao gồm thiếu hụt khung pháp lý, sự chưa đồng bộ trong quản lý và hạn chế về nguồn nhân lực. Để vượt qua những thách thức này, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý và các tổ chức tài chính.

2.1. Thiếu Khung Pháp Lý Rõ Ràng

Khung pháp lý hiện tại chưa đủ mạnh để hỗ trợ cho việc phát triển chứng khoán hóa, dẫn đến nhiều rủi ro cho các nhà đầu tư và tổ chức tài chính.

2.2. Hạn Chế Về Nguồn Nhân Lực

Nguồn nhân lực thiếu kinh nghiệm và kiến thức về chứng khoán hóa cũng là một trong những rào cản lớn trong việc áp dụng kỹ thuật này tại Việt Nam.

III. Phương Pháp Ứng Dụng Kỹ Thuật Chứng Khoán Hóa Hiệu Quả

Để ứng dụng kỹ thuật chứng khoán hóa một cách hiệu quả, cần có các phương pháp cụ thể và rõ ràng. Việc xây dựng quy trình chứng khoán hóa chặt chẽ và minh bạch sẽ giúp tăng cường niềm tin của nhà đầu tư và thúc đẩy sự phát triển của thị trường tài chính.

3.1. Xây Dựng Quy Trình Chứng Khoán Hóa

Quy trình chứng khoán hóa cần được thiết lập rõ ràng, từ việc xác định tài sản cho đến phát hành chứng khoán, nhằm đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả.

3.2. Tăng Cường Đào Tạo Nhân Lực

Đào tạo nhân lực về chứng khoán hóa là rất cần thiết để nâng cao năng lực cho các tổ chức tài chính và đảm bảo việc áp dụng kỹ thuật này diễn ra suôn sẻ.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Kỹ Thuật Chứng Khoán Hóa Tại Việt Nam

Việc ứng dụng kỹ thuật chứng khoán hóa đã được thực hiện tại một số tổ chức tài chính ở Việt Nam, mang lại những kết quả tích cực. Các ngân hàng thương mại đã bắt đầu áp dụng chứng khoán hóa để tăng cường khả năng huy động vốn và giảm thiểu rủi ro tín dụng.

4.1. Kinh Nghiệm Từ Các Ngân Hàng Thương Mại

Nhiều ngân hàng thương mại đã áp dụng chứng khoán hóa để cải thiện khả năng thanh khoản và tăng cường nguồn vốn cho các dự án đầu tư.

4.2. Kết Quả Đạt Được Từ Việc Ứng Dụng

Việc ứng dụng chứng khoán hóa đã giúp các tổ chức tài chính cải thiện hiệu quả hoạt động và tăng cường niềm tin của nhà đầu tư vào thị trường tài chính.

V. Kết Luận Về Tương Lai Của Kỹ Thuật Chứng Khoán Hóa Tại Việt Nam

Tương lai của kỹ thuật chứng khoán hóa tại Việt Nam rất hứa hẹn, với nhiều cơ hội phát triển trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Tuy nhiên, để đạt được điều này, cần có sự hỗ trợ từ chính phủ và các cơ quan quản lý để xây dựng một khung pháp lý hoàn thiện và nâng cao năng lực cho các tổ chức tài chính.

5.1. Dự Báo Về Sự Phát Triển Của Thị Trường

Thị trường tài chính Việt Nam dự kiến sẽ tiếp tục phát triển mạnh mẽ nhờ vào việc áp dụng các kỹ thuật chứng khoán hóa hiện đại.

5.2. Vai Trò Của Chính Phủ Trong Việc Hỗ Trợ

Chính phủ cần có các chính sách hỗ trợ và khung pháp lý rõ ràng để thúc đẩy việc ứng dụng chứng khoán hóa, từ đó phát triển thị trường tài chính bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ kinh tế với đề tài "Ứng dụng kỹ thuật chứng khoán hóa để phát triển thị trường tài chính Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế" do nghiên cứu sinh Phạm Kim Loan thực hiện tại Trường Đại học Ngân hàng Thành phố Hồ Chí Minh, thuộc chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng (mã số 62.01). Luận án được hoàn thành năm 2013 dưới sự hướng dẫn khoa học của NGƯT. TS. Hồ Diệu (hướng dẫn chính) và NGƯT. TS. Lê Hùng (hướng dẫn phụ).

Tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ bối cảnh kinh tế thế giới sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008 và quá trình hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng của Việt Nam khi trở thành thành viên thứ 150 của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) cũng như tham gia đàm phán Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP). Quá trình này đòi hỏi thị trường tài chính trong nước phải vận hành thích hợp và cùng nhịp điệu với thị trường tài chính quốc tế nhằm đảm bảo khả năng luân chuyển các dòng vốn. Đồng thời, giai đoạn 2008 - 2013 ghi nhận sự đóng băng của thị trường bất động sản Việt Nam do phụ thuộc quá lớn vào nguồn vốn tín dụng ngân hàng, làm bộc lộ rủi ro chênh lệch kỳ hạn và rủi ro lãi suất. Thực trạng này đặt ra yêu cầu phải hình thành các kênh dẫn vốn trung và dài hạn ổn định, linh hoạt, trong đó có công cụ chứng khoán hóa.

Mục tiêu nghiên cứu của luận án được xác định gồm 03 mục tiêu cụ thể:

1. Thứ nhất: Nghiên cứu kỹ thuật chứng khoán hóa để ứng dụng vào quá trình tạo hàng hóa cho thị trường chứng khoán, nhằm tạo sự phát triển phù hợp, theo kịp sự phát triển của thị trường tài chính quốc tế sau khi gia nhập WTO; mở ra khả năng phát triển rộng lớn cho thị trường tài chính trong nước nhờ khả năng tạo hàng hóa lớn, khắc phục những tồn tại, hạn chế của thị trường.
2. Thứ hai: Ứng dụng kỹ thuật chứng khoán hóa để phát triển thị trường tài chính ở Việt Nam nhằm tạo sự phát triển phù hợp và đồng nhịp với các nước phát triển, đưa một kỹ thuật tài chính đã phát triển trên thế giới vào áp dụng thực tế trong nước.
3. Thứ ba: Đa dạng hóa hàng hóa cho thị trường, thúc đẩy thị trường bất động sản phát triển, giải quyết nhu cầu nguồn vốn cho thị trường bất động sản và nhu cầu nhà ở cho người dân; giảm áp lực vốn đối với hệ thống ngân hàng, đưa các thị trường vận hành đúng bản chất và giảm thiểu rủi ro kỳ hạn, rủi ro lãi suất.

Câu hỏi nghiên cứu trọng tâm của luận án là: Khả năng ứng dụng kỹ thuật chứng khoán hóa tại Việt Nam được định hình theo phương pháp, cách thức và mô hình nào; các rủi ro phát sinh trong quá trình vận hành là gì và cần chuẩn bị những tiền đề thể chế, thị trường nào để triển khai kỹ thuật này?

Đối tượng nghiên cứu của luận án là kỹ thuật chứng khoán hóa, thị trường tài chính và mối liên hệ giữa việc ứng dụng kỹ thuật chứng khoán hóa với sự phát triển của thị trường tài chính. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các nội dung ứng dụng chứng khoán hóa trên thị trường tài chính Việt Nam với định hướng và tầm nhìn đến năm 2020. Về mặt không gian, luận án khảo sát thị trường tài chính Việt Nam có liên hệ so sánh với kinh nghiệm của Hoa Kỳ, Malaysia và một số quốc gia châu Á. Về mặt thời gian, luận án thu thập và phân tích dữ liệu thực trạng kinh tế vĩ mô, thị trường tiền tệ và thị trường chứng khoán giai đoạn từ năm 2008 đến năm 2013.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Trong phần tổng quan tình hình nghiên cứu, tác giả điểm lại các hướng nghiên cứu liên quan đến kỹ thuật chứng khoán hóa đã được công bố dưới dạng bài viết, tài liệu dịch thuật mang tính lý luận hoặc các công trình nghiên cứu cục bộ. Luận án kế thừa trực tiếp cơ sở lý luận từ đề tài nghiên cứu ở bậc cao học của chính tác giả: "Ứng dụng kỹ thuật chứng khoán hóa đối với các khoản cho vay bất động sản của các NHTM trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh".

Bên cạnh đó, luận án tham khảo và kế thừa khung lý thuyết kỹ thuật chứng khoán hóa từ công trình Securitization Structuring and Investment Analysis của Andrew Davidson (năm 2003), lý thuyết quản trị ngân hàng thương mại của Peter S. Rose trong giáo trình Commercial Bank Management (được trích dẫn qua Giáo trình Quản trị ngân hàng thương mại, Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, năm 2004), cùng các tài liệu và văn bản định nghĩa của Ủy ban Chứng khoán và Hối đoái Hoa Kỳ (SEC), cơ quan quản lý tiền tệ Singapore, Ngân hàng Thế giới (WB), Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Viện Nghiên cứu Nomura (NRI).

Khoảng trống nghiên cứu mà luận án lựa chọn giải quyết là: Các tài liệu trước đây tại Việt Nam chủ yếu mang tính lý luận đại cương, dịch thuật học thuật hoặc chỉ dừng lại ở phạm vi hẹp là các khoản cho vay bất động sản của hệ thống ngân hàng thương mại trên địa bàn một địa phương cụ thể (Thành phố Hồ Chí Minh). Chưa có công trình nào nghiên cứu toàn diện việc vận dụng kỹ thuật chứng khoán hóa như một giải pháp mang tính hệ thống để phát triển toàn bộ thị trường tài chính Việt Nam trong điều kiện hội nhập quốc tế sau khi gia nhập WTO và trong tiến trình đàm phán TPP. Luận án đặt vấn đề giải quyết mối quan hệ giữa thị trường tiền tệ, thị trường chứng khoán và thị trường bất động sản thông qua việc thiết lập mô hình, quy trình và lộ trình chứng khoán hóa gắn với hoạt động tái cơ cấu ngân hàng và xử lý nợ xấu.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án dựa trên cơ sở lý luận về thị trường tài chính và bản chất của kỹ thuật chứng khoán hóa (Securitization). Chứng khoán hóa được định nghĩa là một tiến trình kỹ thuật tài chính tập hợp các tài sản thế chấp hoặc các khoản phải thu đủ điều kiện của người đi vay, chuyển giao cho Tổ chức trung gian chuyên trách (Special Purpose Vehicle - SPV) nhằm phát hành các chứng khoán nợ (trái phiếu đảm bảo bằng tài sản) để đưa ra giao dịch trên thị trường thứ cấp. Luận án phân loại các sản phẩm chứng khoán hóa chủ yếu gồm: chứng khoán được bảo đảm bằng tài sản tài chính (ABS), chứng khoán có thế chấp bất động sản làm bảo đảm (MBS), trái phiếu trách nhiệm cho vay mua nhà thế chấp (CMO) và chứng khoán dựa trên các khoản cho vay thế chấp nhà ở có bảo đảm (RMBS). Cơ sở lý thuyết vận hành dựa trên nguyên tắc tách biệt tài sản và cách ly rủi ro phá sản của tổ chức khởi tạo thông qua pháp nhân SPV. Bên cạnh đó, luận án sử dụng ma trận SWOT để nhận diện điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức trong việc triển khai kỹ thuật này tại Việt Nam.

Về phương pháp nghiên cứu, luận án là công trình nghiên cứu định tính kết hợp phân tích thống kê mô tả kinh tế, không sử dụng các mô hình kinh tế lượng hồi quy hay kiểm định giả thuyết thống kê định lượng. Hai phương pháp nghiên cứu chủ yếu được áp dụng gồm:

• Phương pháp so sánh: Phân tích, tổng hợp tư liệu, số liệu thống kê, biểu đồ kinh tế, khái quát hóa và thống kê kinh tế để so sánh, đối chiếu, đánh giá diễn biến thị trường tài chính Việt Nam qua các năm trong giai đoạn 2008 - 2013.
• Phương pháp chuyên gia: Thông qua các hình thức hội thảo, hội nghị khoa học để tiếp thu các ý kiến đóng góp của các chuyên gia, nhà khoa học và nhà quản lý, từ đó đúc kết, hoàn thiện hệ thống giải pháp ứng dụng.

Nguồn tư liệu và dữ liệu của luận án được trích xuất từ các báo cáo chính thức của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Bộ Tài chính, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, Sở Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh, Tổng cục Thống kê, Trung tâm Thông tin Tín dụng (CIC), Công ty TNHH MTV Quản lý tài sản của các tổ chức tín dụng Việt Nam (VAMC), các tổ chức quốc tế (WB, IMF) và hệ thống dữ liệu thống kê từ 13 bảng số liệu và 13 biểu đồ phản ánh các chỉ tiêu kinh tế vĩ mô, thị trường tiền tệ và thị trường chứng khoán Việt Nam giai đoạn 2008 - 2013.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Lý luận cơ bản về thị trường tài chính và vấn đề ứng dụng kỹ thuật chứng khoán hóa thúc đẩy thị trường tài chính phát triển trong hội nhập kinh tế quốc tế

Nội dung chương 1 tập trung hệ thống hóa cơ sở lý luận về thị trường tài chính và kỹ thuật chứng khoán hóa:

• Khái niệm và vai trò thị trường tài chính: Thị trường tài chính thực hiện 4 vai trò cơ bản gồm tập trung và phân phối hợp lý nguồn vốn, làm trung tâm thanh toán của nền kinh tế, đóng vai trò là công cụ quản lý kinh tế vĩ mô và góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của nền kinh tế. Phân loại thị trường gồm thị trường tiền tệ (ngắn hạn, bao gồm thị trường nội tệ và thị trường ngoại hối) và thị trường vốn (trung, dài hạn, gồm thị trường chứng khoán, tín dụng trung dài hạn, cho thuê tài chính).
• Lịch sử hình thành chứng khoán hóa: Xuất hiện tại Hoa Kỳ vào giữa thập niên 1960 - 1970 do làn sóng di dân gây mất cân đối cung - cầu tín dụng thế chấp bất động sản. Thị trường thứ cấp bắt đầu hình thành từ năm 1948 khi Fannie Mae mua lại khoản nợ thế chấp của Hội Cựu chiến binh Mỹ (VA). Năm 1968, Chính phủ Hoa Kỳ thành lập Tổ chức Thế chấp Quốc gia (GNMA - Ginnie Mae); năm 1970, sản phẩm MBS đầu tiên ra đời với lãi suất cố định. Năm 1970, thành lập Công ty Cho vay mua nhà có thế chấp Liên bang (Freddie Mac) và phát hành MBS năm 1981. Từ năm 1980, kỹ thuật mở rộng sang Anh (năm 1987), châu Âu, Úc và châu Á (Hồng Kông năm 1994, Malaysia thành lập Cagamas Berhad năm 1986).
• Quy trình chứng khoán hóa cơ bản (7 bước theo sơ đồ của Andrew Davidson, 2003):

Bước	Chủ thể thực hiện	Nội dung nghiệp vụ
Bước 1	Tổ chức tín dụng (Bên khởi tạo)	Cho khách hàng vay tiền, tiếp nhận chứng từ nợ và tài sản thế chấp.
Bước 2	Tổ chức tín dụng	Tập hợp các khoản vay đủ tiêu chuẩn (cùng thời hạn, lãi suất), chuyển nhượng cho SPV.
Bước 3	Tổ chức trung gian chuyên trách (SPV)	Phát hành chứng khoán cho tổ chức bảo lãnh phát hành, có định mức tín nhiệm bởi CRA.
Bước 4	Tổ chức bảo lãnh phát hành	Phân phối chứng khoán ra thị trường cho nhà đầu tư, chuyển tiền thu được về cho SPV.
Bước 5	SPV	Dùng tiền bán chứng khoán thanh toán tiền mua các khoản nợ cho tổ chức tín dụng khởi tạo.
Bước 6	Người đi vay (Bên có nghĩa vụ)	Thực hiện hoàn trả nợ gốc và lãi định kỳ cho tổ chức quản lý tài sản.
Bước 7	Tổ chức quản lý tài sản & SPV	Tiền thu nợ chuyển về SPV để thực hiện nghĩa vụ chi trả gốc, lãi cho các nhà đầu tư.

• Thành viên tham gia: Gồm Tổ chức khởi tạo (Originator), Bên có nghĩa vụ thanh toán (Obligor), Tổ chức trung gian chuyên trách (SPV), Tổ chức quản lý tài sản, Tổ chức định mức tín nhiệm (CRA), Tổ chức hỗ trợ thanh khoản (thường là NHTM cam kết ứng tiền), Tổ chức bảo lãnh phát hành và Nhà đầu tư.
• Phân tích rủi ro: Gồm rủi ro lãi suất (người vay trả nợ trước hạn khi lãi suất giảm làm lệch dòng tiền dự tính) và rủi ro tín dụng (không trả được nợ do nguyên nhân pháp lý, cơ cấu nợ, lỗi tác nghiệp con người, hạ tầng công nghệ hoặc vi phạm đạo đức).
• Lợi ích của chứng khoán hóa: Tăng tính lưu hoạt và cung hàng hóa cho thị trường vốn; giúp ngân hàng chuyển đổi các khoản cho vay thành nguồn vốn mới, khắc phục tình trạng dùng vốn ngắn hạn cho vay trung và dài hạn; chia sẻ rủi ro; giảm chi phí tài trợ; hỗ trợ người dân tiếp cận vốn mua nhà ở và phục vụ chương trình đô thị hóa.
• Tài sản chứng khoán hóa: Bao gồm các khoản cho vay thế chấp bất động sản (tiêu chuẩn tại Hoa Kỳ: nằm tại nội địa, thời hạn không quá 30 năm, tỷ lệ LTV không quá 80%, có bảo hiểm và khoản vay đã vận hành tốt trên 5 năm); các luồng thu nhập tương lai (khoản phải thu dầu khí, vé máy bay như của Philippines, phí cầu đường như tuyến cao tốc Vũ Hải tại Trung Quốc năm 1996, thẻ tín dụng tại Indonesia) và tài sản tài chính khác (cho thuê mua máy bay, ô tô, thiết bị vi tính, cho vay sinh viên).

Chương 2: Thực trạng hoạt động thị trường tài chính Việt Nam và tình hình ứng dụng kỹ thuật chứng khoán hóa ở Việt Nam

Chương 2 phân tích thực trạng các yếu tố cấu thành thị trường tài chính Việt Nam giai đoạn 2008 - 2013 làm tiền đề ứng dụng kỹ thuật:

• Thực trạng phát triển kinh tế và các định chế: Phân tích diễn biến GDP và thu nhập bình quân đầu người giai đoạn 2008 - 2013 phản ánh sự chững lại do khủng hoảng kinh tế nhưng vẫn duy trì tiềm năng tích lũy vốn. Hệ thống tổ chức tín dụng gia tăng về số lượng (NHTM Nhà nước, NHTM cổ phần, ngân hàng liên doanh, chi nhánh ngân hàng nước ngoài, ngân hàng hợp tác xã), cùng sự gia tăng quy mô tổng tài sản, vốn tự có và thị phần hoạt động.
• Hoạt động thị trường tiền tệ và ngân hàng: Giai đoạn 2008 - 2012, tốc độ huy động vốn và tăng trưởng tín dụng có sự biến động lớn do chính sách kiềm chế lạm phát và thắt chặt tiền tệ. Diễn biến nợ xấu tăng cao trong giai đoạn 2008 - 2013, đặc biệt là nợ tồn đọng trong lĩnh vực bất động sản và xây dựng, làm suy giảm thanh khoản của hệ thống ngân hàng.
• Hoạt động thị trường chứng khoán: Khảo sát các chỉ tiêu giai đoạn 2008 - 2013 qua hệ thống bảng thống kê gồm: số lượng tổ chức niêm yết, tổng giá trị niêm yết, khối lượng và giá trị giao dịch suy giảm thanh khoản, quy mô vốn hóa thị trường và biến động của chỉ số VN-Index sau giai đoạn tăng trưởng nóng.
• Phân tích SWOT về ứng dụng chứng khoán hóa tại Việt Nam:
  • Điểm mạnh: Mạng lưới ngân hàng thương mại phát triển rộng khắp; quy mô tài sản thế chấp bất động sản lớn; nhu cầu vốn dài hạn cho phát triển nhà ở rất cao.
  • Điểm yếu: Quy chuẩn hóa hợp đồng tín dụng chưa đồng bộ; thiếu vắng các tổ chức định mức tín nhiệm độc lập; tính minh bạch thông tin tài chính và định giá tài sản còn thấp.
  • Cơ hội: Yêu cầu cải cách thể chế từ quá trình hội nhập quốc tế (WTO, đàm phán TPP); chủ trương tái cơ cấu hệ thống tài chính và thành lập VAMC năm 2013; định hướng phát triển nhà ở xã hội và các quỹ tiết kiệm.
  • Thách thức: Bất ổn kinh tế vĩ mô, biến động lãi suất; sự thiếu hụt hành lang pháp lý điều chỉnh SPV; tâm lý e ngại rủi ro tài chính của công chúng sau khủng hoảng toàn cầu.
• Nguyên nhân hạn chế: Chất lượng nguồn nhân lực tài chính chưa đáp ứng kỹ thuật mới; quản lý vĩ mô còn bất cập; chưa có hành lang pháp lý hoàn chỉnh cho chứng khoán hóa; thiếu ổn định kinh tế vĩ mô; cơ sở hạ tầng công nghệ thông tin chưa đồng bộ; chịu ảnh hưởng tiêu cực từ các cú sốc bên ngoài.

Chương 3: Giải pháp ứng dụng kỹ thuật chứng khoán hóa góp phần phát triển thị trường tài chính Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế

Chương 3 đề xuất hệ thống giải pháp, mô hình vận hành và lộ trình triển khai:

• Sự cần thiết ứng dụng: Bổ sung nguồn hàng hóa chất lượng cho thị trường chứng khoán; đa dạng hóa cơ hội đầu tư; tạo nguồn vốn trung và dài hạn giải tỏa áp lực cho hệ thống ngân hàng; hỗ trợ mục tiêu phát triển nhà ở xã hội và ổn định kinh tế vĩ mô.
• Giải pháp hoàn thiện định chế tài chính: Tái cơ cấu hệ thống các tổ chức tín dụng gắn với đổi mới mô hình tăng trưởng; nâng cao hiệu quả và năng lực quản trị rủi ro của các NHTM; hiện đại hóa công nghệ ngân hàng và mở rộng mạng lưới dịch vụ tài chính.
• Xây dựng quy trình kỹ thuật chứng khoán hóa: Thiết lập quy trình cấp tín dụng bất động sản chuẩn hóa của NHTM; quy trình bán nợ cho SPV; quy trình bảo lãnh phát hành chứng khoán nợ; xây dựng hệ thống cung cấp thông tin, xếp hạng tín nhiệm và phòng ngừa rủi ro thanh toán cho nhà đầu tư.
• Giải pháp quản lý nhà nước: Hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật; phân định vai trò quản lý và cơ chế phối hợp giữa Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Bộ Tài chính và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước; nâng cao chất lượng thẩm định thông tin cơ sở; giáo dục nhận thức thị trường; thiết lập chế tài xử lý nghiêm minh các sai phạm.
• Lộ trình tổng quát thực hiện (chia làm 4 giai đoạn):

Giai đoạn	Thời gian	Trọng tâm thực hiện
Giai đoạn 1	2014 - 2017	Chuẩn bị hệ thống văn bản dưới luật, hoàn thiện điều kiện hạ tầng kỹ thuật và triển khai ứng dụng thí điểm kỹ thuật chứng khoán hóa.
Giai đoạn 2	Năm 2018	Chính thức ứng dụng kỹ thuật chứng khoán hóa, ưu tiên áp dụng đối với các khoản cho vay bất động sản có tài sản thế chấp.
Giai đoạn 3	2019 - 2023	Tiếp tục hoàn thiện các cơ chế thị trường, nâng cao tính chuyên nghiệp của các định chế tham gia.
Giai đoạn 4	Từ năm 2024	Mở rộng phạm vi chứng khoán hóa sang các tài sản tài chính phi bất động sản (khoản phải thu, thẻ tín dụng, cho thuê tài chính).

• Các giải pháp vĩ mô hỗ trợ: Tự do hóa thị trường tài chính; chính sách ưu đãi giảm thuế thu nhập doanh nghiệp và thuế thu nhập cá nhân đối với các chủ thể tham gia thị trường chứng khoán hóa; thành lập Tổ chức trung gian chuyên trách (SPV); đẩy mạnh tái cơ cấu trung gian tài chính; phát triển các công ty định mức tín nhiệm (CRA); thành lập Quỹ tiết kiệm nhà ở tiến tới thành lập Ngân hàng cho vay mua nhà ở; hoàn thiện và nâng cao hiệu quả hoạt động của Công ty Quản lý tài sản của các TCTD Việt Nam (VAMC).

Kết quả và những đóng góp mới

Luận án tự xác định 04 nhóm đóng góp mới về mặt lý luận và thực tiễn:

1. Đóng góp về mặt lý luận: Hệ thống hóa toàn diện các lý luận cơ bản về kỹ thuật chứng khoán hóa, phân tích bản chất cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu bắt nguồn từ nợ dưới chuẩn tại Hoa Kỳ năm 2008. Từ bài học kinh nghiệm quốc tế, luận án làm rõ mối quan hệ giữa chất lượng tín dụng, tài sản bảo đảm bất động sản và công tác quản trị rủi ro, khẳng định tính tất yếu và sự cần thiết phải áp dụng kỹ thuật chứng khoán hóa để khơi thông dòng vốn cho thị trường tài chính Việt Nam.
2. Đóng góp về đánh giá thực trạng: Phân tích và đánh giá sâu sắc thực trạng thị trường tài chính Việt Nam giai đoạn 2008 - 2013 trên cả ba cấu phần: thị trường tiền tệ, thị trường chứng khoán và các định chế tài chính trong bối cảnh nền kinh tế đối mặt với lạm phát, nợ xấu gia tăng và thị trường bất động sản đóng băng. Luận án chỉ rõ các tiền đề thuận lợi cùng những rào cản nội tại của hệ thống tài chính làm cơ sở cho việc áp dụng kỹ thuật mới.
3. Đóng góp về mô hình và lộ trình: Vận dụng mô hình SWOT để xác lập luận cứ khoa học, từ đó đề xuất mô hình quy trình chứng khoán hóa cụ thể tại Việt Nam. Trong đó, luận án xác định trọng tâm ưu tiên hàng đầu là thực hiện chứng khoán hóa đối với các khoản tín dụng bất động sản và tín dụng nhà ở nhằm giải quyết tình trạng mất cân đối kỳ hạn vốn. Đồng thời, luận án xây dựng lộ trình thực hiện cụ thể theo từng mốc thời gian từ chuẩn bị, thí điểm (2014 - 2017) đến triển khai chính thức (2018) và mở rộng (từ 2024).
4. Khẳng định tính thực tiễn và tính khả thi: Tính khả thi của đề tài được củng cố dựa trên 02 tiền đề thực tế xuất hiện tại thời điểm hoàn thành luận án: thứ nhất là việc Chính phủ thành lập và đưa vào vận hành Công ty VAMC (năm 2013) với nghiệp vụ mua bán nợ, tạo tiền đề thực tế cho hoạt động gom nợ và xử lý dòng tiền của kỹ thuật chứng khoán hóa; thứ hai là chủ trương của Chính phủ về phát triển nhà ở xã hội gắn với việc thành lập các quỹ tiết kiệm nhà ở, quỹ hưu trí, tạo nền tảng vững chắc cho thị trường bất động sản phát triển bền vững.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Văn bản luận án không bố trí một tiểu mục riêng biệt về hạn chế của đề tài. Tuy nhiên, căn cứ vào nội dung và phạm vi nghiên cứu được trình bày, các hạn chế có thể nhận diện gồm:

• Toàn bộ dữ liệu khảo sát và chuỗi số liệu thống kê dừng lại ở mốc năm 2013, phản ánh bối cảnh kinh tế vĩ mô và nợ xấu ngân hàng của giai đoạn tái cơ cấu 2008 - 2013.
• Luận án tập trung chủ yếu vào hướng tiếp cận định tính, mô tả thể chế và thiết kế quy trình nghiệp vụ; chưa xây dựng mô hình định lượng tính toán tổn thất tín dụng hoặc định giá chi tiết các công cụ chứng khoán hóa phức tạp (như CDO hay các sản phẩm phái sinh cấu trúc).
• Trọng tâm giải pháp ưu tiên cho chứng khoán hóa tín dụng bất động sản của hệ thống ngân hàng thương mại, các loại tài sản tài chính khác chỉ mới dừng lại ở mức độ khảo sát lý thuyết.

Hướng nghiên cứu tiếp theo được văn bản định hình thông qua lộ trình phát triển:

• Tiếp tục nghiên cứu mở rộng kỹ thuật chứng khoán hóa sang các loại tài sản tài chính phi bất động sản (như các khoản phải thu thương mại, thẻ tín dụng, quyền thu phí hạ tầng giao thông) trong giai đoạn sau năm 2023.
• Hoàn thiện mô hình định giá chứng khoán bảo đảm bằng tài sản và cơ chế quản trị rủi ro thanh khoản chuyên sâu khi các tổ chức định mức tín nhiệm độc lập và khung pháp lý chuyên biệt tại Việt Nam được ban hành hoàn chỉnh.

Giá trị tham khảo

Luận án mang lại giá trị tham khảo học thuật và thực tiễn cho nhiều nhóm đối tượng:

• Đối với cơ quan quản lý nhà nước (Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Bộ Tài chính, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước): Cung cấp luận cứ khoa học để hoàn thiện khuôn khổ pháp lý về địa vị pháp lý của SPV, cơ chế kế toán chuyển giao rủi ro khỏi bảng cân đối kế toán, chính sách thuế ưu đãi và lộ trình tổ chức thí điểm chứng khoán hóa tại Việt Nam.
• Đối với các ngân hàng thương mại và tổ chức tín dụng: Cung cấp tài liệu tham khảo về quy trình 7 bước chuẩn hóa danh mục cho vay thế chấp bất động sản, phương pháp chuyển nhượng tài sản để cơ cấu lại kỳ hạn nguồn vốn - tài sản có, từ đó hạn chế rủi ro thanh khoản và rủi ro lãi suất.
• Đối với Công ty Quản lý tài sản của các tổ chức tín dụng Việt Nam (VAMC): Cung cấp góc nhìn nghiệp vụ về việc ứng dụng kỹ thuật chứng khoán hóa trên chính danh mục các khoản nợ xấu đã mua để tái tạo thanh khoản và đẩy nhanh tiến độ xử lý nợ.
• Đối với nghiên cứu sinh, giảng viên và sinh viên chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng: Là tài liệu học thuật hệ thống về lịch sử, cơ chế hoạt động, danh mục tài sản và kinh nghiệm quốc tế (Hoa Kỳ, Malaysia) trong việc triển khai kỹ thuật chứng khoán hóa.

Câu hỏi thường gặp

1. Vì sao tác giả luận án đề xuất lựa chọn các khoản tín dụng bất động sản làm tài sản ưu tiên thực hiện chứng khoán hóa trước tiên tại Việt Nam? Tác giả đề xuất ưu tiên chứng khoán hóa các khoản tín dụng bất động sản vì xuất phát từ thực trạng mất cân đối kỳ hạn nghiêm trọng trong hệ thống ngân hàng Việt Nam: nguồn vốn huy động của các NHTM chủ yếu là ngắn hạn, trong khi cho vay bất động sản và nhà ở lại mang tính chất trung và dài hạn. Chứng khoán hóa tín dụng bất động sản giúp ngân hàng chuyển đổi các khoản nợ thành nguồn vốn mới, giải tỏa áp lực thanh khoản, chia sẻ rủi ro và đáp ứng nhu cầu vốn bức thiết cho thị trường nhà ở của người dân.

2. Mô hình quy trình chứng khoán hóa cơ bản được luận án mô tả gồm những giai đoạn và bước nghiệp vụ nào? Quy trình chứng khoán hóa gồm 03 giai đoạn lớn và 07 bước nghiệp vụ cụ thể: giai đoạn một là ngân hàng cho khách hàng vay vốn và nhận tài sản bảo đảm (Bước 1); giai đoạn hai là ngân hàng chuẩn hóa các khoản nợ có cùng thời hạn, lãi suất và bán cho SPV (Bước 2); giai đoạn ba là SPV phát hành chứng khoán ra công chúng đầu tư (Bước 3 đến Bước 7), bao gồm các bước định mức tín nhiệm, bảo lãnh phát hành, bán chứng khoán cho nhà đầu tư, chuyển tiền thanh toán cho ngân hàng khởi tạo, thu hồi nợ từ người vay và chi trả gốc lãi cho nhà đầu tư sở hữu chứng khoán.

3. Luận án chỉ ra nguyên nhân sâu xa dẫn đến cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008 tại Hoa Kỳ là gì và bài học rút ra đối với Việt Nam? Luận án chỉ rõ nguyên nhân sâu sắc nhất dẫn đến khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008 tại Hoa Kỳ là vấn đề nợ dưới chuẩn (subprime mortgages) gắn liền với kỹ thuật chứng khoán hóa, khi quy mô phát hành vượt quá khả năng kiểm soát của các định chế tài chính và chất lượng thẩm định tín dụng bị buông lỏng. Bài học rút ra cho Việt Nam là khi ứng dụng chứng khoán hóa phải kiểm soát chặt chẽ chất lượng tín dụng ban đầu, chuẩn hóa điều kiện khoản vay thế chấp (như tỷ lệ LTV, thời gian vận hành khoản nợ), nâng cao năng lực định mức tín nhiệm và quản trị rủi ro lãi suất.

4. Sự thành lập của Công ty Quản lý tài sản của các TCTD Việt Nam (VAMC) mang lại thuận lợi gì cho đề xuất của luận án? Mặc dù mục tiêu ban đầu của VAMC là xử lý nợ xấu chứ không phải là một công ty chứng khoán hóa chuyên trách, nhưng phương thức hoạt động của VAMC liên quan trực tiếp đến nghiệp vụ gom và mua bán nợ từ các tổ chức tín dụng. Đây là tiền đề thực tiễn rất thuận lợi cho kỹ thuật chứng khoán hóa. Nếu VAMC thực hiện chứng khoán hóa trên chính các khoản nợ đã mua và giao dịch, kỹ thuật này sẽ có điều kiện khởi đầu và tính khả thi ứng dụng thực tế tại Việt Nam sẽ rất cao.

5. Lộ trình ứng dụng kỹ thuật chứng khoán hóa tại Việt Nam được tác giả xây dựng gồm những giai đoạn nào? Lộ trình tổng quát gồm 04 giai đoạn: Giai đoạn 2014 - 2017 chuẩn bị các văn bản dưới luật, điều kiện kỹ thuật và ứng dụng thí điểm; năm 2018 chính thức ứng dụng kỹ thuật chứng khoán hóa, trước hết là đối với các khoản cho vay bất động sản có tài sản thế chấp; giai đoạn 2019 - 2023 tiếp tục hoàn thiện cơ chế thị trường; từ năm 2024 trở đi mở rộng chứng khoán hóa sang các loại tài sản tài chính khác.

Kết luận

Luận án của tác giả Phạm Kim Loan là công trình nghiên cứu hệ thống về việc vận dụng kỹ thuật chứng khoán hóa nhằm phát triển thị trường tài chính Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế. Bằng việc phân tích sâu sắc các tiền đề thực trạng giai đoạn 2008 - 2013 và kế thừa bài học kinh nghiệm từ cuộc khủng hoảng tài chính thế giới, luận án đã xác lập cơ sở khoa học để đề xuất mô hình chứng khoán hóa ưu tiên cho lĩnh vực tín dụng bất động sản. Hệ thống giải pháp hoàn thiện thể chế pháp lý, định chế trung gian SPV cùng lộ trình triển khai 4 giai đoạn mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho công tác tái cơ cấu hệ thống ngân hàng và thúc đẩy thị trường tài chính Việt Nam phát triển bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ THỊ TRƯỜNG TÀI CHÍNH VÀ VẤN ĐỀ ỨNG DỤNG KỸ THUẬT CHỨNG KHOÁN HÓA THÚC ĐẨY THỊ TRƯỜNG TÀI CHÍNH PHÁT TRIỂN TRONG HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ 1. Lý luận cơ bản về thị trường tài chính 1. Tổng quan về thị trường tài chính 1. Khái niệm Về tổng quan có thể có khái niệm chung nhất về thị trường tài chính: Thị trường tài chính là thị trường diễn ra các giao dịch những tài sản tài chính.

Trong hầu hết các nền kinh tế, các tài sản tài chính đã được tạo lập và thường xuyên trao đổi mua bán trong một số loại thị trường tài chính. Thị trường diễn ra việc mua bán những tài sản tài chính lập tức được gọi là thị trường trao ngay. Với bản chất và chức năng hoạt động của thị trường tài chính, có thể nói trong mọi nền kinh tế, thị trường tài chính có vai trò đặc biệt quan trọng đối với sự tăng trưởng và phát triển kinh tế mỗi quốc gia. Vai trò của thị trường tài chính - Tập trung và phân phối hợp lý nguồn vốn cho nền kinh tế: thông qua hoạt động thị trường tài chính thu hút một bộ phận nguồn vốn nhàn rỗi (tiết kiệm từ nền kinh tế) nhằm vào việc tài trợ vốn cho nền kinh tế.

Dịch chuyển các nguồn vốn từ nơi tạm thời thừa đến nơi tạm thời thiếu, khai thác và sử dụng vốn trong nền kinh tế hiệu quả góp phần thúc đẩy nền kinh tế tăng trưởng và phát triển. Trong quá trình này, thông qua mối tiếp xúc giữa người mua và người bán trong thị trường tài chính quyết định giá của tài sản được mua bán. Theo đó, tạo cơ chế tự động xác định sự cần thiết trở lại vào tài sản tài chính. Khuyến khích doanh nghiệp thu hút nguồn vốn thông qua thị trường tài chính trên cơ sở nhu cầu nhà đầu tư.

Đây là đặc điểm của những thị trường tài chính mà dấu hiệu là làm thế nào để phân bổ nguồn vốn giữa các tài sản tài chính. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 10 - Trung tâm thanh toán của nền kinh tế: xuất phát từ chính bản chất hạn chế rủi ro bất động của đồng tiền tiết kiệm. Người giữ chứng khoán, giấy tờ có giá có thể bán đi bất cứ lúc nào khi cần tiền mặt trên thị trường tài chính. Với vai trò này, thông qua cơ chế phân phối vốn trên cơ sở cung – cầu vốn và là trung tâm giao dịch mua bán, thị trường tài chính đã tạo cho các nhà đầu tư mua một tài sản tài chính một cách thuận lợi.

Bởi chính đặc điểm này, mang đến cho thị trường tài chính có tính thanh khoản và đặc tính hấp dẫn trong những trường hợp buộc nhà đầu tư phải bán hoặc lôi cuốn họ bán. Nếu như không có tính thanh khoản, người chủ sở hữu buộc phải nắm giữ công cụ nợ cho đến thời hạn của nó và công cụ vốn cho đến khi công ty tự nguyện hoặc ngẫu nhiên làm cho chúng được thanh khoản. Tất cả thị trường tài chính cung cấp một số dạng thanh khoản, mức độ thanh khoản là một trong các nhân tố làm cho các thị trường có những nét tiêu biểu riêng. - Công cụ để quản lý nền kinh tế: thị trường tài chính là kênh tạo điều kiện cho việc thực hiện các chính sách vĩ mô và quản lý kinh tế vĩ mô hiệu quả.

Ngày nay, Nhà nước thường sử dụng các chính sách tài chính và chính sách tiền tệ để quản lý nền kinh tế. Thông qua thị trường tài chính mà Nhà nước điều tiết được lượng tiền trong lưu thông, điều chỉnh được dòng chảy của vốn vào các khu vực ưu tiên. - Góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của nền kinh tế: thị trường tài chính thúc đẩy quá trình tuần hoàn, luân chuyển vốn, qua đó góp phần thúc đẩy tăng trưởng và phát triển nền kinh tế. Phân loại thị trường tài chính Có nhiều cách khác nhau để phân loại thị trường tài chính: Thị trường tiền tệ (thời hạn ngắn) ngược thị trường vốn, thị trường nợ ngược thị trường vốn, thị trường sơ cấp ngược thị trường thứ cấp, thị trường trao ngay ngược thị trường phái sinh.

Một cách phân loại khác dựa vào cấu trúc tổ chức: Thị trường bán đấu giá thì ngược với thị trường OTC, ngược những thị trường qua trung gian. Trong đó, những thị trường tài chính có thể được phân loại có liên quan đến những quyền đòi tài chính mới được phát hành, được gọi là thị trường sơ cấp và những quyền đòi tài chính này được trao đổi trước khi phát hành, được gọi là thị trường thứ cấp hay còn gọi là thị trường cho LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 11 những công cụ hoạt động mạnh. Thị trường tài chính cũng có thể được phân loại thành thị trường tiền mặt và thị trường công cụ phái sinh. Một thị trường có thể được phân loại theo cấu trúc tổ chức của nó: có thể là thị trường bán đấu giá, thị trường mua bán thẳng và thị trường trung gian.

Trong các cách phân loại đó, cách phân loại dựa vào thời hạn của các công cụ tài chính là sự phân biệt dễ tiếp cận và tổng quan nhất. Cụ thể theo cách phân loại này có 02 thị trường cơ bản sau: thị trường vốn ngắn hạn và thị trường vốn dài hạn tương ứng với 02 hình thức vay và sử dụng vốn đó là 02 loại thị trường: thị trường tiền tệ và thị trường vốn. Thị trường tiền tệ Là một bộ phận của thị trường tài chính, trong thị trường này chỉ có người mua bán các loại giấy nợ ngắn hạn có thời hạn dưới một năm. Các công cụ của thị trường tiền tệ bao gồm tín phiếu kho bạc, các loại thương phiếu, kỳ phiếu, chứng chỉ tiền gửi, kỳ phiếu ngân hàng, các khế ước cho vay.

Thị trường tiền tệ hoạt động sẽ có tác động khơi thông và cung ứng vốn ngắn hạn cho nền kinh tế, vì vậy người ta gọi thị trường tiền tệ là thị trường vốn ngắn hạn (short-term capital). Các chủ thể tham gia trên thị trường tiền tệ bao gồm kho bạc nhà nước, ngân hàng trung ương, các NHTM, các công ty tài chính, các tổ chức kinh tế và cá nhân. Trong thị trường tiền tệ người ta phân ra thị trường nội tệ và thị trường ngoại hối. Thị trường nội tệ: Gồm thị trường liên ngân hàng và thị trường tín dụng ngắn hạn của các NHTM.

Trong đó, thị trường liên ngân hàng là thị trường tiền tệ giới hạn các chủ thể tham gia, trong đó chỉ có các ngân hàng mua bán giấy tờ có giá ngắn hạn với nhau không có các thành phần khác. Nhằm giúp cho các ngân hàng thiếu tiền dù là thiếu tiền tạm thời có nơi vay tiền tương đối dễ dàng, đồng thời giúp cho những ngân hàng thừa tiền dù là tạm thời có nơi sinh lời số tiền dư của mình. Ngân hàng thiếu vốn có thể dùng điện thoại, fax, điện tín, internet,… liên hệ với các ngân hàng khác để vay tiền. Ngân hàng nào đồng ý cho vay thì 02 bên thương lượng với nhau về điều kiện vay mượn, nếu thoả thuận được thì tiến hành việc vay mượn.

Thị trường tín dụng ngắn hạn của các NHTM diễn ra các giao dịch vốn ngắn hạn giữa các NHTM với các doanh nghiệp và công chúng. Trên thị trường này chủ yếu cung cấp nguồn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 12 vốn ngắn hạn cho các doanh nghiệp, hỗ trợ các doanh nghiệp vốn và các dịch vụ ngân hàng để hoạt động và phát triển sản xuất kinh doanh. Ngoài ra, nó còn góp phần lưu động hoá chứng khoán, tức đảm bảo tính thanh khoản cho các chứng khoán ngắn hạn. Hoạt động trên thị trường này chủ yếu là: thị trường cho vay ngắn hạn (dưới 12 tháng); hoạt động tài trợ, bảo lãnh của các NHTM đối với doanh nghiệp và công chúng; thị trường các chứng khoán ngắn hạn.

Thị trường ngoại hối: Đây là thị trường diễn ra các hoạt động giao dịch mua bán các loại ngoại tệ, các phương tiện thanh toán có giá trị ngoại tệ, đồng thời là nơi hình thành tỷ giá hối đoái theo quan hệ cung cầu. Hoạt động kinh doanh trên thị trường hối đoái bao gồm: mua, bán ngoại hối nhằm đảm bảo cân đối tài khoản ngoại hối tại nước ngoài; mua, bán ngoại hối tìm cách thu lời thông qua chênh lệch tỷ giá và lãi suất giữa các đồng tiền khác nhau, đặc biệt là các đồng tiền mạnh như USD, JPY, GBF,… Thị trường vốn Là tổng thể các giao dịch về vốn trung và dài hạn. Đối tượng giao dịch trên thị trường này là những công cụ tài chính đáo hạn sau một năm. Cơ cấu thị trường vốn bao gồm: thị trường cho thuê tài chính; thị trường tín dụng trung và dài hạn có thế chấp bất động sản; thị trường chứng khoán; thị trường nước ngoài đầu tư trực tiếp; trong đó, hoạt động của thị trường chứng khoán giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong nền kinh tế.

Trên thị trường chứng khoán có các công cụ giao dịch như cổ phiếu, trái phiếu chính phủ, trái phiếu công ty, trái phiếu chính quyền địa phương, các hợp đồng vay thế chấp, những công cụ phái sinh khác. Thị trường vốn có đầy đủ chức năng của thị trường tài chính, nhưng cụ thể hơn: tư bản hoá các nguồn tiền nhàn rỗi trong dân cư trở thành những nguồn vốn trung và dài dạn cung ứng cho đầu tư và phát triển. Cung cấp nguồn vốn với chi phí tốt nhất cho các doanh nghiệp. Thu hút đầu tư nước ngoài, qua đó thu hút được công nghệ mới.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Những chủ thể tham gia thị trường Những chủ thể tham gia trên thị trường tài chính gồm có hộ gia đình, doanh nghiệp, các trung gian tài chính và Chính phủ. Xét dưới góc độ tổng thể (trong mối quan hệ thị trường tài chính toàn cầu) thì những chủ thể tham gia thị trường tài chính bao gồm: những hộ gia đình, những đối tượng kinh doanh (công ty và đối tác), Chính phủ, cơ quan Chính phủ, địa phương, siêu quốc gia (như Ngân hàng thế giới, Ngân hàng đầu tư Châu Âu, Ngân hàng phát triển Châu Á). Đề cập một cách chung nhất thì chủ thể tham gia thị trường tài chính gồm những pháp nhân hay thể nhân đại diện cho những nguồn cung và cầu về vốn nhàn rỗi tham gia vào thị trường tài chính, chủ yếu là các NHTM, công ty tài chính, công ty đầu tư, công ty bảo hiểm, các quỹ tín dụng.