Chương 1. Tổng quan các vấn đề chung về ứng dụng Kinh Dịch trong dự báo kinh doanh; Chương 2. Ứng dụng kinh dịch để dự báo một số hoạt động kinh doanh điển hình. Một số kiến nghị và giải pháp nhằm thúc đẩy ứng dụng Kinh Dịch trong dự báo kinh doanh.
TỔNG QUAN LÝ LUẬN VỀ ỨNG DỤNG KINH DỊCH TRONG DỰ BÁO KINH DOANH 1. Tổng quan về Kinh Dịch 1. Giải thích về khái niệm và thuật ngữ 1. Khái niệm Kinh Dịch Kinh Dịch là bộ sách kinh điển của Trung Hoa.
Nó là một hệ thống tư tưởng triết học của người Á Đông cổ đại. Tư tưởng triết học cơ bản dựa trên cơ sở của sự cân bằng thông qua đối kháng và thay đổi (chuyển dịch). Ban đầu, Kinh Dịch được coi là một hệ thống để bói toán, nhưng sau đó được phát triển dần lên bởi các nhà triết học Trung Hoa. Cho tới nay, Kinh Dịch đã được phát triển thành bộ môn khoa học vận dụng vào rất nhiều lĩnh vực của cuộc sống như thiên văn, địa lý, quân sự, kinh tế, nhân mệnh… Kinh (經 jīng) có nghĩa là một tác phẩm kinh điển, trong tiếng Hoa có gốc gác từ “quy tắc” hay “bền vững”, hàm ý rằng tác phẩm này miêu tả những quy luật tạo hóa không thay đổi theo thời gian.
Dịch (易 yì) có nghĩa là “thay đổi” của những thành phần bên trong một vật thể nào đó mà trở nên khác đi. Lịch sử ra đời của Kinh Dịch Kinh Dịch được cho là có nguồn gốc từ huyền thoại Phục Hy (伏羲 Fú Xī). Theo nghĩa này thì ông là một nhà văn hóa, một trong Tam Hoàng của Trung Hoa thời thượng cổ (khoảng 2852-2738 TCN, theo huyền thoại), được cho người sáng tạo ra bát quái (八卦 bā gùa) là tổ hợp của ba hào. Dưới triều vua Vũ (禹 Yǔ) nhà Hạ, bát quái đã phát triển thành quẻ, có tất cả sáu mươi tư quẻ (六十四卦 lìu shí sì gùa), được ghi chép lại trong kinh Liên Sơn (連山 Lián Shān) còn gọi là Liên Sơn Dịch.
Liên Sơn, có nghĩa là "các dãy núi liên tiếp" trong tiếng Hoa, bắt đầu 6 bằng quẻ Thuần Cấn (艮 gèn) (núi), với nội quái và ngoại quái đều là Cấn (tức hai ngọn núi liên tiếp nhau) hay là Tiên Thiên Bát Quái. Sau khi nhà Hạ bị nhà Thương thay thế, các quẻ sáu hào được suy diễn ra để tạo thành Quy Tàng (歸藏 Gūi Cáng; còn gọi là Quy Tàng Dịch), và quẻ Thuần Khôn (坤 kūn) trở thành quẻ đầu tiên. Trong Quy Tàng, đất (Khôn) được coi như là quẻ đầu tiên. Vào thời kỳ cuối của nhà Thương, vua Văn Vương nhà Chu diễn giải quẻ (gọi là thoán hay soán) và khám phá ra là quẻ Thuần Càn (乾 qián) (trời) biểu lộ sự ra đời của nhà Chu.
Sau đó ông miêu tả lại các quẻ theo bản chất tự nhiên của chúng trong Thoán Từ (卦辭 guà cí) và quẻ Thuần Càn trở thành quẻ đầu tiên. Hậu Thiên Bát Quái ra đời. Rồi sau đó Chu Công tức Cơ Đán (con trai thứ Văn Vương), lại theo số vạch của các quẻ mà chia mỗi quẻ ra làm sáu phần, mỗi phần gọi là một Hào, và dưới mỗi hào đều có thêm một hoặc vài câu, để nói về sự lành dữ của từng hào, như câu Sơ Cửu: tiềm long vật dụng hay câu Cửu Nhị: hiện long tại điền trong quẻ Kiền và câu Sơ Lục lý sương kiên băng chí hay câu Lục Tam: Hàm chương khả trinh trong quẻ Khôn… Gần 2000 năm sau, Văn Vương dùng tên quẻ và lời quẻ của đời Thương rồi nhờ cương nhu của sáu vạch suy ra sự biến dịch của mỗi quẻ, do đó viết thêm lời để đoán lành dữ mà gọi là hào. Dịch bắt đầu từ Phục Hy, trải qua đời Hạ, đời Thương đến Văn Vương thì được nâng lên một bước.
Dịch của Văn Vương tuy đầy đủ nhưng cái lý vẫn còn bí ẩn. Năm trăm năm sau, Khổng Tử làm Thoán Tượng, buộc thêm lời vào ý của Văn Vương, mục đích làm sáng tỏ Dịch của Văn Vương. Từ cuốn sách bói toán, Văn Vương, Khổng Tử đã chuyển thành cuốn sách có ý nghĩa giáo hóa lớn nên được xếp vào Lục kinh. Phùng Ỷ viết:: “Văn vương tán quẻ của Bao Hy, diễn số của cỏ thi, suy việc biến dịch của 9, 6 để sinh ra hào, cho nên quái hào đều liên hệ với nhau bằng lời, và định tên là Dịch.
Từ khi Khổng Tử tán Dịch của Văn Vương thì các Dịch của Hạ, 7 Thương đều bỏ. Bởi thế, từ Văn Vương, các sách Dịch mới bắt đầu gọi Dịch, còn trước Văn Vương, chỉ gọi là quái mà thôi. Cho nên Khổng Tử nói Bào Hy vạch Bát quái chứ không nói làm Dịch. Dịch vốn là công cụ bói toán.
Đời Thần Nông có Liên Sơn, đời Hoàng Đế có Quy Tàng, đời nhà Chu có Chu Dịch, đều là những quyển sách bói. Khi san định kinh Dịch, chính Khổng Tử cùng với việc đưa nội dung triết lý, đạo đức vào Dịch, cũng dành ba chương IX, X, XI cho việc bói toán. Sau Khổng Tử, Dịch càng nghiêng hơn vào việc bói toán. Hán nho luận Dịch phần nhiều chủ về tai dị và thuật số.
Đến đời Ngụy, Vương Bật chú Dịch mới truất bỏ những lời bàn về toán số mà phát huy phần triết lý trong kinh Dịch. Do đó Dịch học chia làm hai phái: một phái chủ trương Dịch học là sách dùng để bói toán, người cầm đầu là Mạnh Hỷ đời Tây Hán, nổi danh nhất là Trần Đoàn và Thiệu Ung ở đời Tống. Cũng vào thời gian này, do nhiều trường phái Dịch ra đời khiến cho loạn thuyết, Dịch chính truyền bị mai một nên Chu Hy đúc kết Dịch còn sót của dòng chính, sáng tác sách Châu Dịch bản nghĩa truyền tới ngày nay. Bảo Ba đời Tống đưa ra Trung thiên đồ, cho rằng, ngoài Tiên thiên, Hậu thiên Bát quái phản ánh thời gian trước và sau khi hình thành vũ trụ, còn có giai đoạn trung gian là Trung thiên đồ là nhân đồ, nói tới con người.
Nguồn gốc Kinh Dịch - Kinh Dịch là bộ sách kinh điển của Trung Hoa, nó nằm trong bộ Ngũ Kinh gồm: Kinh Thi (詩經 Shī Jīng), Kinh Thư (書經 Shū Jīng), Kinh Lễ (禮記 Lǐ Jì), Kinh Dịch (易經 Yì Jīng)và Kinh Xuân Thu (春秋 Chūn Qiū). Kinh Dịch là một hệ thống tư tưởng triết học của người Á Đông cổ đại. Tư tưởng triết học cơ bản dựa trên cơ sở của sự cân bằng thông qua đối kháng và thay đổi (chuyển dịch). Hệ thống nhận thức cổ này là một hệ tri thức về không gian, thời gian có tác động tới hình thái, số phận, hành động, kết quả của sự vật và con người.
Mọi thứ phải luôn luôn đồng nhất thể và bị chi phối bởi những quy luật trong không gian. Cái mốc để xác định sự tác động đó là thời điểm sinh ra của sự vật và con người. 8 Chính các nhà Dịch học đã đo đạc và định tính được không gian và thời gian để tìm ra trị số riêng của từng sự vật, từng con người, từng hiện tượng khi vượng vào một không gian cụ thể nào đó. Từ đó suy ra những thông tin làm cơ sở cho dự báo, dự đoán.
Thế giới mà Kinh Dịch diễn tả là thế giới vận động không ngừng. Động lực của sự vận động này, là hai mặt đối lập tồn tại bên nhau và vì nhau trong một khối toàn vẹn và thống nhất, cái mà các nhà Dịch Học cổ gọi là Âm và Dương. Điều mà sau này đến thế kỷ 18, nhà toán học Đức Leibniz (1646-1716), người sáng lập ra hệ đếm nhị phân đã gán cho ký hiệu biểu thị âm (▬ ▬) là con số 0, ký hiệu biểu thị dương (▬▬) là con số 1. Một số tài liệu gọi đây là Lưỡng Nghi ( gồm có nghi dương + và nghi âm -) Cụ thể, cứ sau một thời điểm như vị trí không gian và thời gian (luôn luôn ở dạng động) trước đó là dương thì tiếp ngay sau đó sẽ là âm.
Cứ một Tọa độ không gian dương thì có một Tọa độ thời gian tương ứng là dương, nếu là âm thì có một Tọa độ thời gian tương ứng là âm. Các biểu tượng của Kinh Dịch là nằm trong tập hợp của 64 tổ hợp của các đường trừu tượng gọi là quẻ (卦 guà). Mỗi quẻ bao gồm 6 Hào (爻 yáo) được biểu diễn dưới dạng các đoạn thẳng nằm ngang; mỗi Hào này có thể là Dương (đường liền nét) hay Âm (đường đứt nét bao gồm hai đoạn thẳng cách nhau một khe nhỏ). Với sáu đoạn thẳng này được đặt lên nhau từ dưới lên trên trong mỗi quẻ suy ra có 64 tổ hợp của Hào và như vậy có 64 quẻ.
Mỗi quẻ được cho là tổ hợp của hai tập hợp con, mỗi tập con gồm ba đường gọi là quái (卦 guà). Như vậy có 8 quái khác nhau. Mỗi quẻ đại diện cho một trạng thái, tiến trình hay sự thay đổi có thể xảy ra. Khi quẻ được gieo bằng một trong những phương pháp của Kinh Dịch thì mỗi một đường (Hào) có thể là tĩnh hoặc động.
Hào động có thể có sự thay đổi từ Âm sang Dương hay ngược lại để tạo thành một quẻ khác, việc giải nghĩa của quẻ ban đầu dựa trên sự cân nhắc và xem xét các thay đổi đó. 9 Các phương pháp truyền thống để gieo quẻ sử dụng số ngẫu nhiên để sinh ra quẻ, vì thế 64 quẻ này là không đồng nhất xét về xác suất. Có một số hình thức khác nhau sắp xếp quái và quẻ. Bát quái (八卦 bā gùa) là sự sắp xếp của các quái, thông thường là trên gương hoặc đĩa.
Truyền thuyết cho rằng Phục Hi đã tìm thấy bát quái được viết trên mai rùa .Kiểu sắp xếp tám quái dựa trên suy diễn này gọi là Tiên thiên bát quái. bát quái tứ tượng Hình 1. Bát quái, tứ tượng, Đồ hình Hà Đồ, Đồ hình Lạc thư (Nguồn: Tác gải tự tổng hợp) 1. Vai trò và ứng dụng của Kinh Dịch 1.
Đối với đời sống Trong quân sự: Từ xưa đến nay việc ứng dụng Kinh Dịch, cụ thể là Bát quái vào vấn đề quân sự quốc phòng luôn được chú trọng. Quân sự có vai trò vô cùng quan trọng với sự tồn tại của bất kể quốc gia nào nhất là thời kỳ phong kiến, cho đến nay quốc phòng vẫn luôn được đặt lên hàng đầu đối với từng quốc gia. Vì vậy, người ta luôn tìm ra những học thuyết tốt nhất áp dụng cho việc xây dựng quân đội. Các nhà quân sự cổ đại Trung Hoa nổi tiếng như: Tôn Tẫn, Gia Cát Lượng đều 10 vận dụng Bát quái vào xây dựng quân đội và chiến tranh, và đều thu được những kết quả to lớn.