phần mở đầu, kết luận và phụ lục, đề tài được chia thành 03 chương như sau: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về kế toán thăm dò và định giá tài nguyên khoáng sản. Chƣơng 2: Thực trạng kế toán về thăm dò và định giá tài nguyên khoáng sản tại Việt Nam. Chƣơng 3: Định hƣớng xây dựng các qui định kế toán về thăm dò và định giá tài nguyên khoáng sản tại Việt Nam. 7 CHƢƠNG 1 - CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN THĂM DÒ VÀ ĐỊNH GIÁ TÀI NGUYÊN KHOÁNG SẢN 1.
Vai trò của tài nguyên khoáng sản đối với nền kinh tế Tài nguyên khoáng sản là một bộ phận quan trọng của tài nguyên thiên nhiên. Tài nguyên khoáng sản bao gồm các khoáng sản ở dạng rắn (kim loại, phi kim: cát đá…), khoáng sản dạng lỏng (dầu mỏ, nước khoáng, nước ngầm…), khoáng sản dạng khí (khí đốt, khí trơ…). Tài nguyên khoáng sản và kinh tế có mối quan hệ chặt chẽ với nhau, đó là mối quan hệ tương tác, thường xuyên và lâu dài. Tài nguyên khoáng sản là một nguồn lực quan trọng của nền kinh tế.
Thuế khai thác tài nguyên không phục hồi, tài nguyên có thể tái tạo, và các nguồn tài nguyên có thể khai thác bền vững là một nguồn lực kinh tế. Tuy nhiên, đối với tăng trưởng và phát triển kinh tế, tài nguyên khoáng sản chỉ là điều kiện cần nhưng chưa đủ. Trên thực tế, nhiều quốc gia có ít tài nguyên khoáng sản nhưng lại trở thành những nước công nghiệp phát triển như Nhật Bản. Ngược lại, nhiều quốc gia có trữ lượng tài nguyên khoáng sản đa dạng nhưng vẫn kém phát triển như Cô-oét, Chi Lê… Việt Nam cũng là một nước có nhiều tài nguyên khoáng sản nhưng vẫn chưa khai thác hiệu quả.
Tài nguyên khoáng sản là cơ sở tạo tích lũy vốn và phát triển ổn định. Đa số các quốc gia, việc tích lũy vốn cần một quá trình lâu dài, liên quan chặt chẽ đến tiêu dùng trong nước và thu hút vốn đầu tư nước ngoài. Tuy nhiên, quốc gia có nhiều tài nguyên khoáng sản, có thể rút ngắn quá trình tích lũy vốn bằng cách khai thác các sản phẩm thô để bán hoặc sử dụng cho nền kinh tế tạo nguồn tích lũy vốn ban đầu. Tài nguyên khoáng sản là yếu tố thúc đẩy sản xuất phát triển.
Tài nguyên khoáng sản là cơ sở để phát triển công nghiệp, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế và cơ cấu lao động. Điều này đặc biệt quan trọng đối với các nước đang phát triển ở thời kỳ đầu công nghiệp hoá như Việt Nam. Tiết kiệm tài nguyên khoáng sản là vấn đề nòng cốt của phát triển kinh tế. Việc đo lường sự tiết kiệm tài nguyên khoáng sản trở nên phức tạp vì sự suy giảm của tài nguyên không giống như tài sản hữu hình.
Do đó, sự tiết kiệm tài nguyên 8 khoáng sản phải tính đến sự khấu hao vốn sản xuất, các khoản đầu tư vào nguồn lực con người, sự suy thoái của khoáng sản, năng lượng, rừng, …; các thiệt hại từ ô nhiễm không khí… 1. Đặc điểm của hoạt động thăm dò, định giá và khai thác tài nguyên khoáng sản 1. Hoạt động thăm dò, định giá và khai thác khoáng sản dạng rắn 1. Đặc điểm chung Tài nguyên khoáng sản dạng rắn không phải là vô hạn, vì vậy các chính phủ phải cố gắng tạo ra nguồn thu đủ để có thể bồi hoàn lại cho quốc gia những giá trị bị mất đi vĩnh viễn do quá trình khai thác.
Các nguồn thu này có thể là thuế tài nguyên, thuế thu nhập, tiền hoa hồng… Các dự án đòi hỏi phải có một khoản đầu tư tương đối lớn trước khi bắt đầu có doanh thu và phải đối mặt với những rủi ro nhất định: rủi ro về địa chất, về sự biến động giá tài nguyên của thị trường, sự thiếu sót về kỹ thuật cũng như những bất ổn về chính trị… Doanh thu từ các hoạt động này là thành phần đóng góp nhiều cho nguồn thu ngân sách của một quốc gia. Ở hầu hết các quốc gia trên thế giới, ngành công nghiệp khai thác ra đời và vận hành dựa trên mối quan hệ giữa chính phủ quốc gia đối với khối doanh nghiệp tư nhân. Các điều khoản liên quan đến tài chính, có ảnh hưởng đến mối quan hệ trên thường có nội dung liên quan đến lợi nhuận cũng như các rủi ro về tài chính từ các dự án mà sẽ không được chia đều cho tất cả các bên liên quan. Đặc điểm ở Việt Nam Tiềm năng khoáng sản dạng rắn của Việt Nam được đánh giá là tương đối đa dạng với nhiều điểm mỏ thuộc nhiều loại khoáng sản được phát hiện và khai thác.
Do cung cấp các nguyên liệu đầu vào cho nhiều ngành công nghiệp sản xuất - chế tạo và xây dựng, sự phát triển của hoạt động phụ thuộc rất lớn vào chu kỳ phát triển của nền kinh tế thế giới. Sản lượng khai thác và giá bán nhiều loại khoáng sản được quyết định bởi thị trường thế giới. 9 Trong năm 2011, áp lực gia tăng chi phí nguyên nhiên liệu đầu vào là một thách thức lớn đối với hầu hết các doanh nghiệp khoáng sản. Luật khoáng sản 2010 đã thay đổi cơ chế cấp phép thăm dò khai thác mỏ theo cơ chế đấu giá; ngoài ra biểu thuế của nhiều loại khoáng sản được điều chỉnh theo hướng tăng lên làm gia tăng chi phí cho doanh nghiệp.
Nhìn chung, các doanh nghiệp hoạt động khai thác khoáng sản đang niêm yết hiện nay có quy mô nhỏ, mức độ tài trợ bằng nợ ít hơn thị trường nhưng biên lợi nhuận gộp lại cao hơn. Trong khi nhóm doanh nghiệp khai thác quặng kim loại có mức độ đầu tư lớn hơn cho tài sản cố định, nhóm doanh nghiệp khai thác vật liệu xây dựng lại có mức sinh lời cao hơn, chất lượng dòng tiền và chất lượng lợi nhuận tốt hơn. Đặc điểm hoạt động thăm dò, định giá và khai thác dầumỏ, khí đốt 1. Đặc điểm chung Dầu mỏ, khí đốt thường được gọi chung là dầu khí.
Dầu khí là một loại khoáng sản, tuy nhiên việc khai thác dầu khí có một số đặc điểm riêng biệt. Dầu khí không chỉ là nhiên liệu mà còn là nguyên liệu nên nó ảnh hưởng rất lớn đối với nền kinh tế thế giới. Khác với than đá, hay các khoáng sản khác, việc thăm dò – khai thác, chế biến, phân phối dầu thô đã rất nhanh chóng mang tính toàn cầu. Do đó về mặt công nghệ, trình độ công nghiệp dầu khí ở tất cả các nước đều gần như nhau, không phân biệt đó là nước phát triển cao hay lạc hậu.
Ngành dầu khí là ngành công nghiệp bao gồm rất nhiều giai đoạn như thăm dò, khai thác, chế biến từ dầu thô trở thành dầu tinh. Ngành dầu khí được chia là ba nhóm: thượng nguồn, trung nguồn, và hạ nguồn. Nhóm thượng nguồn gồm các hoạt động nghiên cứu địa chất, tìm kiếm, thăm dò, khai thác mỏ. Nhóm trung nguồn gồm các hoạt động tàng trữ vận chuyển, và nhóm hạ nguồn gồm các hoạt động xử lý, chế biến (lọc dầu, hoá dầu, hoá khí) và phân phối.
Luận văn sẽ tập trung nghiên cứu công tác kế toán của nhóm thượng nguồn. Ngành dầu khí có công nghệ rất hiện đại, vốn đầu tư cực kỳ lớn, rủi ro cao, lợi nhuận nhiều và tính quốc tế cao. Thông thường, khi bỏ vốn đầu tư tìm kiếm, 10 thăm dò một mỏ dầu, các công ty có thể tốn hàng triệu USD. Nếu kết quả không đạt thì số tiền đầu tư coi như không thể thu hồi.
Các sự cố trong quá trình thăm dò, khai thác, vận chuyển… thường gây ra những tổn thất lớn. Do đó, khi phát hiện ra mỏ dầu, các công ty thường liên kết với nhau tập trung khai thác để thu hồi nhanh vốn đầu tư. Đặc điểm ở Việt Nam Tổng tiềm năng dầu khí của Việt Nam đã được xác định trữ lượng lớn và có khả năng về thương mại. Ngoài việc tập trung khai thác những mỏ đã có, Việt Nam đang triển khai tích cực chương trình thăm dò mỏ mới, đảm bảo duy trì và tăng sản lượng khai thác dầu khí cho những năm tới.
Dầu khí Việt Nam đang trở thành một trong những lĩnh vực đầu tư nước ngoài sôi động. Nhiều tập đoàn dầu khí lớn đang có kế hoạch đầu tư và mở rộng hoạt động tại Việt Nam. Mức độ thăm dò, khai thác chủ yếu tập trung ở vùng nước nông hơn 200 mét, diện tích các lô đã ký hợp đồng vẫn chưa phải diện tích toàn thềm lục địa. Phần diện tích còn lại cần được đẩy mạnh thăm dò, khai thác.
Hoạt động thăm dò, định giá và khai thác nƣớc khoáng, nƣớc ngầm 1. Đặc điểm chung Nước khoáng là nước lấy từ nguồn suối khoáng, có thành phần gồm nhiều hợp chất muối và hợp chất lưu huỳnh. Nước khoáng có thể là nước sủi bọt. Nước có nhiều ion canxi và magiê hòa tan được gọi là nước cứng.
Nước chứa ít ion các kim loại trên thì được gọi là nước mềm. Ở châu Âu, nước đóng chai có thể được gọi là nước khoáng nếu nước được đóng chai tại nguồn và không qua xử lý hoặc xử lý rất ít. Nhà sản xuất được phép loại bỏ tạp chất thông qua các quy trình xử lý với không khí giàu ozôn, miễn là việc xử lý không làm thay đổi thành phần các chất quan trọng tạo nên đặc tính riêng của nước. Nhà sản xuất không được bổ sung thêm các chất khác ngoại trừ cácbon điôxít, không được loại bỏ hay tái bổ sung bằng các phương pháp vật lý đặc biệt.
Ở Mỹ, nhà sản xuất không được thêm bất cứ chất khoáng nào vào nước khoáng. 11 Nước ngầm là một dạng nước dưới đất, tích trữ trong các lớp đất đá trầm tích như cặn, sạn, cát bột kết, trong các khe nứt, hang caxtơ dưới bề mặt trái đất, có thể khai thác cho các hoạt động sống của con người. Thăm dò, khai thác nước ngầm phụ thuộc vào độ sâu phân bố của mạch nước. Nước ngầm tầng mặt thường không có lớp ngăn cách với địa hình bề mặt.
Do vậy, việc thăm dò, khai thác tương đối đơn giản và thuận lợi. Nước ngầm tầng sâu thường nằm trong lớp đất đá xốp được ngăn cách bên trên và phía dưới bởi các lớp không thấm nước. Việc thăm dò, khai thác mạch nước loại này thường tốn nhiều chi phí, thời gian và có nhiều rủi ro hơn. Đặc điểm ở Việt Nam Phần lớn nguồn nước khoáng của Việt Nam có độ khoáng hóa vừa phải, thích hợp cho công nghệ đóng chai.
Nhiều nguồn nước khoáng có chứa một số hợp chất, khí hoặc vi nguyên tố với hàm lượng lớn có thể tách chúng thành những sản phẩm có ích như khí CO2, sođa, muối ăn,.