CHƯƠNG 1: TONG QUAN VAN DE NGHIÊN CỨU 1.1 Chat thai ran 1.1 Dinh nghĩa /6/, [7] Theo quan niệm chung: CYR là toàn bộ các loại vật chất được con người loại bỏ trong các hoạt động kinh tế - xã hội của mình (bao gém các hoạt động sản xuất, các hoạt động sống va duy trì sự ton tại của cộng đồng v. Trong đó quan trọng nhất là các loại chất thải sinh ra từ các hoạt động sản xuất và hoạt động sống. Theo quan điểm mới: CTR đô thị (gọi chung là rác thải đô thị) được định nghĩa là: Vật chất mà con người tạo ra ban đầu vứt bỏ đi trong khu vực đô thị mà không đòi hỏi được bồi thường cho sự vứt bỏ đó. Thêm vào đó, chất thải được coi là CTR đô thị nếu chúng được xã hội nhìn nhận như một thứ mà thành phố phải có trách nhiệm thu gom và tiêu hủy.
Theo quan điểm này, CTR đô thị có các đặc trưng sau: - BỊ vut bỏ trong khu vực do thi; - Thành phó có trách nhiệm thu don.2 Nguồn tạo thành chất thải rắn đô thị /ój, [7] Các nguồn chủ yếu phát sinh ra CTR đô thị bao gồm: - Tur các khu dân cư (chất thải sinh hoạt). - Từ các trung tâm thương mai. - Từ các công sở, trường học, công trình công cộng. - Từ các dịch vụ đô thị, sân bay.
- Pừ các hoạt động công nghiệp. - Từ các hoạt động xây dựng đồ thi. - Từ các trạm xử lý nước thải và từ các đường ông thoát nước của thành phó.3 Phan loại /6/, [7] Các lai CTR được thai ra từ các hoạt động khác nhau được phan loại theo nhiều cách: a) Theo vị trí hình thành: người ta phan biệt rác hay CTR trong nhà, ngoài nhà, trên đường phố, chợ. b) Theo thành phân hóa học và vật lý: người ta phân biệt theo các thành phần hữu cơ, vô cơ, cháy được, không cháy được, kim loại, phi kim loại, da, gié vụn, cao su, chât dẻo.
c) Theo bản chất nguồn tao thành - CTR được phân thành các loại: - CTR sinh hoạt. - CTR công nghiệp: là các chất thải phát sinh từ các hoạt động sản xuất công nghiệp, tiêu thủ công nghiệp. Các nguồn phát sinh chat thải công nghiệp gồm: + Các phế thai từ vật liệu trong quá trình sản xuất công nghiệp, tro , xỉ trong các nhà máy nhiệt điện. + Các phế thải từ nhiên liệu phục vụ cho sản xuất.
+ Các phế thải trong quá trình công nghệ; - Bao bì đóng gói sản phẩm. - Chất thải xây dựng: là các phế thải như đất cát, gạch ngói, bê tông vỡ do các hoạt động phá dỡ, xây dựng công trình v.chất thải xây dựng gồm: + Vật liệu xây dựng trong quá trình dỡ bỏ công trình xây dựng. + Dat đá do việc đào móng trong xây dựng. + Các vật liệu như kim loại, chất dẻo.
+ Các chất thải từ các hệ thống cơ sở hạ tầng kỹ thuật như trạm xử lý nước thiên nhiên, nước thải sinh hoạt , bùn cặn từ các công thoát nước thành phó. - Chất thải nông nghiệp: là những chất thải và mẫu thừa thải ra từ các hoạt động nông nghiệp, thí dụ như trồng trọt, thu hoạch các loại cây trồng, các sản phẩm thải ra từ chế biến sữa, của các lò giết mo. Hiện tại việc quản lý và xả các loại chất thải nông nghiệp không thuộc về trách nhiệm của các công ty môi trường đô thị của các địa phương. d) Theo mức độ nguy hại - CTR được phân thành các loại: - Chat thải nguy hại: bao gồm các loại hóa chất dễ gây phản ứng , độc hai, chat thải sinh học dễ thôi rita, các chat dễ cháy, nỗ hoặc các chat thải phóng xa, các chất thải nhiễm khuẩn, lây lan.
có nguy cơ đe dọa tới sức khỏe người, động vật và cây cỏ. Nguồn phát sinh ra chất thải nguy hai chủ yếu từ các hoạt động y tế, công nghiệp và nông nghiệp. - Chất thải y tế nguy hại: là chất thải có chứa các chất hoặc hợp chất có một trong các đặc tính gây nguy hại trực tiếp hoặc tương tác với các chất khác gây nguy hại với môi trường và sức khỏe của cộng đồng. Theo quy chế quản lý chất thải y tế, các loại chất thải y tế nguy hại được phát sinh từ các hoạt động chuyên môn trong các bệnh viện, trạm xá và trạm y tế.
Các nguồn phát sinh ra chất thải bệnh viện bao gôm: + Các loại bông băng, gạc, nẹp dùng trong khám bệnh, điều tri , phau thuat. + Các loại kim tiêm, ông tiêm. + Các chi thé cắt bỏ, tổ chức mô cắt bỏ. + Chất thải sinh hoạt từ các bệnh nhân.
+ Các chất thải có chứa các chất có nông độ cao sau đây: chì, thủy ngân, Cadimi, Arsen, Xianua. + Các chat thải phóng xa trong bệnh viện. - Các chất nguy hại do các cơ sở công nghiệp hóa chất thải ra có tính độc tính cao, tác động xấu đến sức khỏe, do đó việc xử lý chúng phải có những giải pháp kỹ thuật dé hạn chế tác động độc hại đó. Các chất thải nguy hại từ các hoạt động công nghiệp chủ yếu là các loại phân hóa học, các loại thuốc bảo vệ thực vật.
- Chất thải không nguy hại: là những loại chất thải không chứa các chất và các hợp chất có một trong các đặc tính nguy hại trực tiếp hoặc tương tác thành phan. Trong số các chất thải của thành phố, chỉ có một tỷ lệ rất nhỏ có thể sơ chế dùng ngay trong sản xuất và tiêu dùng, còn phần lớn phải hủy bỏ hoặc phải qua một quá trình chế bién phức tạp, qua nhiều khâu mới có thé sử dung lại nhăm đáp ứng nhu câu khác nhau của con người. Lượng chất thải trong thành phố tăng lên do tác động của nhiều nhân tố như: sự tăng trưởng và phát triển của sản xuất, sự gia tăng dân số, sự phát triển về trình độ và tính chất của tiêu dùng trong thành phó v. Các hoạt động kinh tế xã hội của con người ‘ ‘ ; : ' Các quá Các quá Hoạt động Các hoạt Các hoạt trình trình sống và tái động động giao sản xuât phi sản sản sinh con quản lý tiếp và xuât neguoi đối ngoại + Ỷ ' : Chat Thai Ỷ ‡ Dạng lỏng Dạng khí Dạng rắn + ‘ ‘ ' Bùn Chất Hơi Chất thải Các ga lỏng độc Chât thải công loại công dâu mỡ hại sinh hoạt nghiệp khác Hình 1.1 Các nguồn phát sinh chất thải và phân loại chất thải 1.4 Tác hại của rác thải đối với môi trường và con người /6/, [7] a.
Tác hai cua rác thải đối với môi trường: Rác thải có thể gây ra nhiều tác động ảnh hưởng đến môi trường xung quanh, bao gồm cả môi trường không khí, đất và nước. > Ô nhiễm môi trường không khí: Rác thải phát sinh mùi do quá trình phân hủy các chất hữu cơ trong rác gây ô nhiễm môi trường không khí. - Rac thải hữu cơ phân hủy tạo ra mùi và các khí độc hại như CH¿, CO, NH¡. gây ô nhiễm môi trường không khí.
- Khí thoát ra từ các hỗ hoặc chat làm phân, chất thải chôn lap chứa rác chứa CH¡, H;S, CO›, NH3, các khí độc hại hữu cơ. - Khí sinh ra từ quá trình thu gom, vận chuyền, chôn lấp rác chứa các vi trùng, các chất độc lẫn trong rác. Ngoài ra, quá trình đốt rác sẽ phát sinh nhiều khí 6 nhiễm như: SO¿, NOx, CO2, THC, bụi. > Ô nhiễm môi trường nước: - Nước ngắm xuống đất từ các chất thải được chôn lấp, các hồ phân, nước làm lạnh tro xi, lam 6 nhiễm nước ngầm.
- Nước chảy khi mưa to qua các bãi chôn lấp, các hỗ phân, chảy vào các muong, rãnh, ao, hồ, sông, suối làm ô nhiễm nước mặt. Nước này chứa các vi trùng gây bệnh, các kim loại nặng, các chất hữu cơ, các muối vô cơ hoà tan vượt quá tiêu chuẩn môi trường nhiều lần. - Nước rỉ rác có hàm lượng chất ô nhiễm cao, nếu không được thu gom xử lý sẽ thâm nhập vào nguồn nước mặt và nước ngầm gây ô nhiễm môi trường nước nghiêm trọng. > Ô nhiễm môi trường đất: Đất bị ô nhiễm bởi các nguyên nhân chủ yếu sau: - Do thai vào đất một khối lượng lớn chất thải công nghiệp như xi than, khai khang, hóa chất.
Các chất 6 nhiễm không khí lang đọng trên bề mặt sẽ gây 6 nhiễm đất, tác động đến các hệ sinh thái đất. - Do thải ra mặt đất những rác thải sinh hoạt, các chất thải của quá trình xử lý nước. - Do dùng phân hữu cơ trong nông nghiệp chưa qua xử lý các mầm bệnh ký sinh trùng, vi khuẩn đường ruột. đã gây ra các bệnh truyền từ đất cho cây sau đó sang người và động vật.
- CTR vứt bừa bãi ra đất hoặc chôn lấp vào đất chứa các chất hữu cơ khó phân huỷ làm thay đôi pH của đất. - Rác còn là nơi sinh sống của các loài côn trùng, gam nhấm. vi khuẩn, nam mốc. những loài này di động mang các vi trùng gây bệnh truyền nhiễm cộng đồng.
- Chất thải nguy hại phát sinh từ hoạt động sản xuất công nghiệp, nông nghiệp khi đưa vào môi trường đất sẽ làm thay đối thành phan cấp hạt, tăng độ chat, giảm tính thấm nước, giảm lượng mun, làm mat cân băng dinh dưỡng. làm cho đất bị chai cứng không còn khả năng sản xuất. Tóm lại rác thải sinh hoạt là nguyên nhân gây ô nhiễm đất. - Rac thải bị rơi vải trong quá trình thu gom, vận chuyên gây ô nhiễm đất do: Trong rác có các thành phan độc hại như: thuốc bảo vệ thực vật (BVTV), hóa chat, vi sinh vật (VSV) gây bệnh.
- Nước rỉ rác nếu không được thu gom, xử lý sẽ thâm xuống dat gây ô nhiễm môi trường đất do: + Nước rỉ rác chứa nhiều kim loại nặng. + Có thành phan chất hữu cơ khó phân hủy sinh học cao. + Chứa nhiều VSV, vi khuẩn gây bệnh. > CTR làm giảm mỹ quan đô thị: CTR, đặc biệt là CTR sinh hoạt néu không được thu gom, vận chuyền, xử ly sẽ làm giảm mỹ quan đô thị.
Nguyên nhân của hiện tượng nay là do ý thức của người dân chưa cao. Tình trạng người dân vứt rác bừa bãi ra lòng lề đường và mương rãnh hở van còn phô biến gây ô nhiễm nguồn nước và ngập úng khi mưa. > Đống rác là nơi sinh sống va cư trú của nhiều loài côn trùng gây bệnh: Việt Nam đang đối mặt nhiều nguy cơ lây lan bệnh truyền nhiễm, gây dịch nguy hiểm do môi trường đang bị ô nhiễm cả đất, nước và không khí.