Luận Văn Thạc Sĩ Về Ứng Dụng Công Tác Xã Hội Hỗ Trợ Người Khuyết Tật Học Nghề Tại Bắc Ninh

Luận văn thạc sĩ USSH nghiên cứu ứng dụng công tác xã hội hỗ trợ người khuyết tật học nghề tại Bắc Ninh, nâng cao chất lượng cuộc sống.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thúy Hòa
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Thái Lan
• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học Xã Hội Và Nhân Văn
• Chuyên ngành: Công Tác Xã Hội
• Đề tài: Ứng Dụng Công Tác Xã Hội Cá Nhân Hỗ Trợ Người Khuyết Tật Học Nghề Tại Trung Tâm Nuôi Dưỡng Người Có Công Và Bảo Trợ Xã Hội Tỉnh Bắc Ninh
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do lựa chọn đề tài nghiên cứu
• 0.2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.3. Đối tượng, khách thể và phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Câu hỏi nghiên cứu
• 0.5. Giả thuyết nghiên cứu
• 0.6. Phương pháp nghiên cứu
• 0.7. Tổng quan về tình hình nghiên cứu
• 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CÔNG TÁC XÃ HỘI CÁ NHÂN HỖ TRỢ NGƯỜI KHUYẾT TẬT HỌC NGHỀ
• 1.1. Lý luận về khuyết tật
• 1.1.1. Khái niệm về người khuyết tật. Các dạng và mức độ khuyết tật
• 1.2. Khái niệm học nghề và người khuyết tật học nghề
• 1.2.1. Khái niệm về học nghề
• 1.2.2. Khái niệm người khuyết tật học nghề
• 1.3. Lý luận về công tác xã hội cá nhân hỗ trợ người khuyết tật học nghề
• 1.3.1. Khái niệm Công tác xã hội
• 1.3.2. Công tác xã hội với cá nhân. Công tác xã hội cá nhân hỗ trợ người khuyết tật học nghề
• 1.3.3. Tiến trình công tác xã hội cá nhân
• 1.3.4. Các yếu tố ảnh hưởng đến tiến trình công tác xã hội cá nhân hỗ trợ người khuyết tật học nghề
• 1.3.4.1. Bản thân người khuyết tật
• 1.3.4.2. Nhân viên công tác xã hội
• 1.3.4.3. Yếu tố gia đình người khuyết tật
• 1.3.5. Cơ sở trợ giúp người khuyết tật học nghề. Các lý thuyết ứng dụng trong nghiên cứu
• 1.3.5.1. Lý thuyết nhu cầu
• 1.3.5.2. Lý thuyết hệ thống và sinh thái
• 1.3.6. Hệ thống luật pháp quy định về hoạt động học nghề đối với người khuyết tật
• 1.3.7. Giới thiệu địa bàn thực hiện nghiên cứu
• 2. THỰC TRẠNG NGƯỜI KHUYẾT TẬT HỌC NGHỀ VÀ HOẠT ĐỘNG CÔNG TÁC XÃ HỘI CÁ NHÂN HỖ TRỢ NGƯỜI KHUYẾT TẬT HỌC NGHỀ
• 2.1. Đặc điểm chung về người khuyết tật trong trung tâm
• 2.2. Thông tin về khách thể tham gia nghiên cứu
• 2.2.1. Thông tin chung về khách thể tham gia nghiên cứu
• 2.2.2. Dạng khuyết tật của khách thể nghiên cứu
• 2.3. Thực trạng hoạt động học nghề của khách thể nghiên cứu
• 2.4. Đánh giá về nhu cầu học nghề và hỗ trợ học nghề của người khuyết tật
• 2.5. Thực trạng hoạt động công tác xã hội cá nhân hỗ trợ người khuyết tật học nghề tại Trung tâm
• 2.6. Đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động công tác xã hội cá nhân
• 3. ỨNG DỤNG TIẾN TRÌNH CÔNG TÁC XÃ HỘI CÁ NHÂN HỖ TRỢ NGƯỜI KHUYẾT TẬT HỌC NGHỀ
• 3.1. Mô tả trường hợp
• 3.2. Tiến trình công tác xã hội cá nhân
• 3.3. Tiếp cận và thu thập thông tin
• 3.4. Thực hiện kế hoạch hỗ trợ
• 3.5. Lượng giá, kết thúc
• 3.6. Bài học kinh nghiệm/ đánh giá việc áp dụng tiến trình công tác xã hội cá nhân hỗ trợ NKT học nghề
• 3.7. Mối liên hệ giữa lý thuyết và thực tế
• 3.8. Thực hiện lập và triển khai kế hoạch
• 3.9. Giải quyết khó khăn
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• 0.8. Đối với nhân viên công tác xã hội
• 0.9. Đối với người khuyết tật
• 0.10. Đối với gia đình
• 0.11. Đối với Trung tâm Nuôi dưỡng Người có công và Bảo trợ xã hội
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về ứng dụng công tác xã hội hỗ trợ người khuyết tật học nghề tại Bắc Ninh

Công tác xã hội đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ người khuyết tật (NKT) học nghề, đặc biệt tại tỉnh Bắc Ninh. Với sự gia tăng số lượng NKT, việc áp dụng các chương trình hỗ trợ học nghề trở nên cần thiết hơn bao giờ hết. Các chương trình này không chỉ giúp NKT có cơ hội học tập mà còn tạo điều kiện để họ hòa nhập vào cộng đồng. Đặc biệt, Trung tâm Nuôi dưỡng Người có công và Bảo trợ xã hội tỉnh Bắc Ninh đã triển khai nhiều hoạt động nhằm hỗ trợ NKT trong việc học nghề.

1.1. Khái niệm và vai trò của công tác xã hội trong hỗ trợ NKT

Công tác xã hội là một lĩnh vực chuyên nghiệp nhằm hỗ trợ cá nhân và cộng đồng giải quyết các vấn đề xã hội. Đối với NKT, công tác xã hội không chỉ giúp họ tiếp cận các dịch vụ học nghề mà còn hỗ trợ về tâm lý, tinh thần, và hòa nhập xã hội. Các nhân viên công tác xã hội đóng vai trò cầu nối giữa NKT và các cơ hội học tập, việc làm.

1.2. Tình hình người khuyết tật tại Bắc Ninh

Theo thống kê, Bắc Ninh hiện có khoảng 21.721 NKT, trong đó nhiều người gặp khó khăn trong việc tiếp cận giáo dục và đào tạo nghề. Việc hỗ trợ NKT học nghề không chỉ giúp họ có cơ hội việc làm mà còn góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống và giảm thiểu sự phân biệt trong xã hội.

II. Những thách thức trong công tác hỗ trợ người khuyết tật học nghề

Mặc dù có nhiều nỗ lực trong việc hỗ trợ NKT học nghề, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua. Các rào cản về tâm lý, xã hội và cơ sở vật chất vẫn tồn tại, ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận của NKT đối với các chương trình đào tạo nghề.

2.1. Rào cản tâm lý và xã hội

Nhiều NKT vẫn còn tâm lý tự ti, e ngại khi tham gia các hoạt động học nghề. Sự kỳ thị từ xã hội cũng là một yếu tố cản trở lớn, khiến họ không dám tham gia vào các chương trình đào tạo.

2.2. Thiếu cơ sở vật chất và nguồn lực

Nhiều trung tâm đào tạo nghề chưa được trang bị đầy đủ cơ sở vật chất để phục vụ cho NKT. Điều này dẫn đến việc không thể cung cấp các khóa học phù hợp với nhu cầu và khả năng của họ.

III. Phương pháp hỗ trợ người khuyết tật học nghề hiệu quả

Để nâng cao hiệu quả hỗ trợ NKT học nghề, cần áp dụng các phương pháp công tác xã hội cá nhân hóa. Các phương pháp này giúp tạo ra kế hoạch hỗ trợ cụ thể cho từng NKT, từ đó nâng cao khả năng thành công trong học nghề.

3.1. Tiến trình công tác xã hội cá nhân

Tiến trình công tác xã hội cá nhân bao gồm các bước như tiếp cận, thu thập thông tin, lập kế hoạch hỗ trợ và đánh giá kết quả. Mỗi bước đều cần sự tham gia tích cực của NKT để đảm bảo tính hiệu quả.

3.2. Kết nối với các nguồn lực xã hội

Việc kết nối NKT với các nguồn lực xã hội như tổ chức phi chính phủ, doanh nghiệp và cộng đồng là rất quan trọng. Điều này không chỉ giúp họ có thêm cơ hội học nghề mà còn tạo ra mạng lưới hỗ trợ bền vững.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại Bắc Ninh

Nghiên cứu tại Trung tâm Nuôi dưỡng Người có công và Bảo trợ xã hội tỉnh Bắc Ninh cho thấy việc áp dụng công tác xã hội cá nhân trong hỗ trợ NKT học nghề đã mang lại nhiều kết quả tích cực. NKT đã có cơ hội học tập và phát triển kỹ năng, từ đó nâng cao khả năng tìm kiếm việc làm.

4.1. Kết quả đạt được từ các chương trình hỗ trợ

Nhiều NKT đã hoàn thành khóa học và tìm được việc làm phù hợp. Điều này không chỉ giúp họ tự lập mà còn góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống cho gia đình và cộng đồng.

4.2. Bài học kinh nghiệm từ thực tiễn

Các bài học từ thực tiễn cho thấy rằng việc áp dụng công tác xã hội cá nhân cần được mở rộng và cải tiến liên tục. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan để đảm bảo tính hiệu quả của các chương trình hỗ trợ.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai cho người khuyết tật học nghề

Việc hỗ trợ NKT học nghề là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các chương trình hỗ trợ để đảm bảo rằng NKT có thể tiếp cận các cơ hội học tập và việc làm một cách công bằng.

5.1. Đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả hỗ trợ

Cần xây dựng các chính sách hỗ trợ cụ thể cho NKT, đồng thời tăng cường đào tạo cho nhân viên công tác xã hội để họ có thể thực hiện tốt hơn vai trò của mình.

5.2. Tương lai của công tác xã hội hỗ trợ NKT

Công tác xã hội sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ NKT học nghề. Cần có sự đầu tư và quan tâm hơn nữa từ chính phủ và cộng đồng để đảm bảo rằng không ai bị bỏ lại phía sau.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Vấn đề an sinh xã hội và nâng cao năng lực cho người yếu thế đang là trọng tâm phát triển bền vững tại nhiều quốc gia. Theo báo cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO, 2018), toàn cầu có khoảng hơn 1 tỷ người (tương đương 15% dân số) đang sống chung với các dạng khuyết tật, trong đó có gần 190 triệu người lớn bị suy giảm chức năng nghiêm trọng. Tại Việt Nam, thống kê của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội (2018) ghi nhận khoảng 8 triệu người khuyết tật (chiếm 7,8% dân số), bao gồm 4,06 triệu nữ giới (chiếm 58%) và 1,981 triệu trẻ em (chiếm 28,3%). Dù vậy, toàn quốc mới chỉ có 1,5 triệu người được cấp giấy xác nhận khuyết tật và 1.623 người khuyết tật nặng hoặc đặc biệt nặng được tiếp cận trợ cấp xã hội thường xuyên. Tại tỉnh Bắc Ninh, số liệu năm 2018 thống kê 21.721 người khuyết tật trải rộng trên 6 dạng tật chính.

Trước rào cản tâm lý mặc cảm và cơ hội việc làm hạn chế, công tác xã hội cá nhân đóng vai trò là phương pháp can thiệp chuyên nghiệp giúp người khuyết tật tiếp cận giáo dục nghề nghiệp. Nghiên cứu của tác giả Nguyễn Thị Thúy Hòa được thực hiện tại Trung tâm Nuôi dưỡng Người có công và Bảo trợ xã hội tỉnh Bắc Ninh – nơi đang trực tiếp chăm sóc 170 đối tượng khuyết tật. Mục tiêu trọng tâm của đề tài là phân tích thực trạng đào tạo nghề, lượng giá nhu cầu trợ giúp xã hội, nhận diện các yếu tố tác động và thử nghiệm tiến trình công tác xã hội cá nhân 5 bước hỗ trợ học viên khuyết tật. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào 106 học viên khuyết tật trong độ tuổi từ 14 đến 18 đang học nghề tại Trung tâm từ tháng 01/2018 đến tháng 05/2019. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn sâu sắc khi chỉ ra 87,7% học viên có nhu cầu học nghề và hơn 90% mong muốn nhận được sự trợ giúp chuyên môn, khẳng định công tác xã hội cá nhân là đòn bẩy thiết yếu để chuyển đổi sinh kế và hòa nhập xã hội.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng hai lý thuyết nền tảng trong khoa học xã hội để soi chiếu toàn diện các chiều cạnh tác động đến người khuyết tật học nghề:

• Lý thuyết tháp nhu cầu của Abraham Maslow (1943): Mô hình hóa 5 bậc nhu cầu từ thấp đến cao bao gồm nhu cầu sinh lý, an toàn, xã hội, tôn trọng và thể hiện bản thân. Trong công tác đào tạo nghề, khi các nhu cầu cơ bản về ăn ở, sinh hoạt được đáp ứng, người khuyết tật xuất hiện nhu cầu an toàn nghề nghiệp, mong muốn được tôn trọng và tự khẳng định giá trị qua lao động sản xuất. Lý thuyết này định hướng nhân viên công tác xã hội giải tỏa các ức chế tâm lý trước khi nâng cao kỹ năng nghề.
• Lý thuyết hệ thống và hệ sinh thái (Bertalanffy, 1940; Germain & Gitterman, 1980): Xem xét cá nhân người khuyết tật trong mối quan hệ đa tầng. Tầng vi mô là bản thân học viên với đặc điểm thể chất và nhận thức; tầng trung mô gồm gia đình, bạn bè, giáo viên dạy nghề và nhân viên xã hội; tầng vĩ mô bao gồm hệ thống pháp luật như Luật Người khuyết tật 2010, Luật Giáo dục nghề nghiệp 2014, Quyết định số 899/QĐ-TTg và Công ước 159 của ILO. Sự phối hợp đồng bộ giữa các tầng hệ thống quyết định trực tiếp đến hiệu quả học nghề.

Bên cạnh đó, luận văn làm rõ 4 khái niệm cốt lõi: Người khuyết tật (theo Công ước Quốc tế 2006 và Luật Người khuyết tật 2010), Học nghề của người khuyết tật, Công tác xã hội chuyên nghiệp (theo định nghĩa của IFSW/IASSW 2014) và Công tác xã hội cá nhân (tiến trình tương tác trợ giúp 1-1 nhằm tăng cường năng lực tự giải quyết vấn đề).

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn kết hợp chặt chẽ giữa nghiên cứu định lượng và nghiên cứu định tính, triển khai qua các phương pháp cụ thể:

• Khảo sát bằng bảng hỏi: Thực hiện phương pháp chọn mẫu toàn bộ với dung lượng mẫu $N = 106$ học viên (đạt tỷ lệ 100% người khuyết tật trong độ tuổi 14–18 đang theo học nghề tại Trung tâm). Việc chọn mẫu tổng thể loại trừ hoàn toàn sai số chọn mẫu ngẫu nhiên, phản ánh chính xác bức tranh thực tế tại đơn vị.
• Phỏng vấn sâu: Sử dụng hướng dẫn phỏng vấn bán cấu trúc với 11 khách thể đại diện, gồm 6 học viên khuyết tật, 1 cán bộ lãnh đạo Trung tâm, 3 nhân viên công tác xã hội và 1 cán bộ quản lý học viên.
• Phân tích tài liệu và quan sát tham dự: Khai thác dữ liệu thứ cấp từ báo cáo tổng kết giai đoạn 2018 của Trung tâm và biên bản can thiệp; kết hợp quan sát trực tiếp hành vi, thái độ học tập và mức độ tương tác giữa học viên với giáo viên trong các xưởng thực hành.
• Thời gian và tiến độ: Thu thập dữ liệu thực địa, xử lý số liệu thống kê mô tả và triển khai can thiệp trường hợp cụ thể từ tháng 01/2018 đến tháng 05/2019.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát trên 106 học viên khuyết tật tại Trung tâm Nuôi dưỡng Người có công và Bảo trợ xã hội tỉnh Bắc Ninh đã ghi nhận 4 phát hiện quan trọng:

• Đặc điểm nhân khẩu học và phân bổ dạng tật: Tỷ lệ nữ giới chiếm 53,8% (57 học viên) và nam giới chiếm 46,2% (49 học viên). Về dạng tật, khuyết tật nghe nói chiếm tỷ lệ áp đảo với 62,3% (66 người), khuyết tật vận động chiếm 23,6% (25 người), khuyết tật trí tuệ mức độ nhẹ chiếm 11,3% (12 người) và khuyết tật khác chiếm 2,8% (3 người).
• Cơ cấu ngành nghề đào tạo: Tỷ trọng học viên phân bổ không đồng đều giữa 5 ngành nghề: may công nghiệp dẫn đầu với 35,8% (38 học viên), tin học văn phòng chiếm 24,5% (26 học viên), thêu tranh nghệ thuật và làm hoa lụa cùng chiếm 18,9% (20 học viên mỗi nghề), trong khi nghề mây tre đan chiếm tỷ lệ thấp nhất dưới 2,0%.
• Nhu cầu học nghề và hỗ trợ chuyên môn: Có 87,7% học viên khẳng định có nhu cầu học nghề rõ rệt, trong khi 12,3% chưa có nhu cầu do tâm lý mặc cảm, rụt rè. Nhu cầu hỗ trợ kết nối nguồn lực và tư vấn nghề nghiệp được đánh giá ở mức cần thiết và rất cần thiết với tỷ lệ lần lượt là 98,1% (54,71% rất cần thiết) và 95,3% (58,5% rất cần thiết). Nhu cầu hỗ trợ tâm lý tình cảm đạt 91,5% và hỗ trợ kỹ năng giao tiếp đạt 94,3%.
• Mức độ tiếp cận và hiệu quả dịch vụ: 100% học viên đã nhận được hoạt động tư vấn nghề (74,4% nhận thường xuyên), với 98,1% đánh giá đạt hiệu quả cao (61,3% rất hiệu quả). Hoạt động tham vấn tâm lý đạt 73,6% tần suất thường xuyên và 95,3% phản hồi hiệu quả; hoạt động hỗ trợ kỹ năng giao tiếp đạt 74,5% thường xuyên và 93,4% phản hồi tích cực.

Thảo luận kết quả

Thực trạng phân bổ học viên tập trung cao ở nghề may công nghiệp (35,8%) phản ánh xu hướng đáp ứng nhu cầu tuyển dụng của các khu công nghiệp trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh. Ngược lại, nghề mây tre đan suy giảm do thị trường tiêu thụ hẹp và toàn tỉnh chỉ có 01 cơ sở tiếp nhận lao động đặc thù.

Dữ liệu nghiên cứu chỉ ra rằng sức khỏe là yếu tố cá nhân tác động mạnh nhất đến tiến trình công tác xã hội cá nhân với 85,8% học viên đánh giá ở mức "rất ảnh hưởng", vượt trên yếu tố thiếu động lực học tập (66,0%) và mặc cảm tự ti (63,2%). Sự tương quan này có thể được mô tả trực quan qua biểu đồ cột so sánh mức độ ảnh hưởng của các rào cản cá nhân, minh chứng rằng sự suy giảm thể chất trực tiếp chi phối tâm lý và độ bền bỉ khi học nghề kéo dài 5–7 năm. Khi giải tỏa được rào cản tâm lý qua tham vấn, kết quả học tập cải thiện rõ rệt, đúng như chia sẻ của một học viên: "Muốn học tốt cần có tâm lý thoải mái, không lo lắng".

So sánh với Báo cáo Điều tra dân số toàn quốc năm 2009 (tỷ lệ tham gia lao động của người khuyết tật chỉ đạt 72% so với 82,7% ở người không khuyết tật; tỷ lệ này ở nhóm khuyết tật nặng chỉ là 25,3%) và khảo sát của ILO (2008), các phát hiện tại Bắc Ninh tái khẳng định định kiến nghề nghiệp và sự thiếu hụt dịch vụ kết nối việc làm là nút thắt chính. Về phía cán bộ hỗ trợ, trình độ chuyên môn của nhân viên xã hội được 58,5% học viên đánh giá là rất ảnh hưởng và kỹ năng thực hành chiếm 40,5%, cho thấy tính cấp thiết của việc chuẩn hóa năng lực can thiệp chuyên sâu.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả thực chứng, 4 nhóm giải pháp chiến lược được đề xuất nhằm nâng cao hiệu quả công tác xã hội cá nhân hỗ trợ người khuyết tật học nghề:

• Chuẩn hóa năng lực chuyên môn cho đội ngũ nhân viên công tác xã hội: Tổ chức đào tạo và tập huấn chuyên sâu định kỳ cho 100% cán bộ, nhân viên xã hội tại Trung tâm về kỹ năng tham vấn cá nhân, trị liệu tâm lý và quản lý trường hợp; đặt mục tiêu 85% nhân viên làm chủ tiến trình 5 bước trước quý IV/2020 do Ban Giám đốc Trung tâm chủ trì phối hợp với Sở Lao động - Thương binh và Xã hội tỉnh Bắc Ninh.
• Xây dựng chương trình can thiệp tâm lý và rèn luyện kỹ năng mềm: Thiết kế lộ trình tham vấn tâm lý cá nhân hóa và tổ chức các câu lạc bộ giao tiếp xã hội hàng tuần cho học viên, hướng đến mục tiêu giảm tỷ lệ học viên có tâm lý tự ti từ 63,2% xuống dưới 25% trong giai đoạn 2020–2022 do Phòng Công tác xã hội phối hợp với Phòng Quản lý đối tượng triển khai.
• Đổi mới danh mục đào tạo và mở rộng mạng lưới doanh nghiệp bao hòa: Rà soát giáo trình đào tạo hệ 5 năm và 7 năm, đưa thêm các mô-đun kỹ năng số phù hợp với 62,3% học viên khiếm thính; chủ động ký kết hợp tác với tối thiểu 15 doanh nghiệp may mặc và công nghệ tại địa phương nhằm nâng tỷ lệ học viên có việc làm sau tốt nghiệp lên trên 70% vào năm 2023 do Phòng Dạy nghề đảm trách.
• Tăng cường phối hợp đa hệ thống giữa gia đình, trung tâm và cộng đồng: Thiết lập cơ chế liên lạc định kỳ 2 tuần/lần giữa nhân viên xã hội và gia đình người khuyết tật, đảm bảo 100% hồ sơ học nghề có sự đồng hành của người thân trong việc định hướng nghề nghiệp và tái hòa nhập sinh kế giai đoạn 2020–2021.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị học thuật và ứng dụng cao cho 4 nhóm đối tượng cụ thể:

• Giảng viên, nghiên cứu viên và học viên cao học chuyên ngành Công tác xã hội: Tài liệu cung cấp khung phân tích thực chứng kết hợp giữa lý thuyết nhu cầu Maslow và lý thuyết hệ sinh thái, làm tư liệu giảng dạy cho học phần Công tác xã hội với người khuyết tật và Công tác xã hội cá nhân.
• Lãnh đạo và nhân viên công tác xã hội tại các cơ sở bảo trợ xã hội: Cung cấp quy trình can thiệp 5 bước chi tiết (Tiếp nhận – Đánh giá – Lập kế hoạch – Thực hiện – Lượng giá), giúp các trung tâm nuôi dưỡng và điều dưỡng người có công chuẩn hóa quy trình quản lý trường hợp thực tế.
• Giáo viên dạy nghề và chuyên gia hướng nghiệp hòa nhập: Luận văn phân tích chi tiết đặc điểm tiếp thu và rào cản hành vi của 6 dạng tật, hỗ trợ giáo viên điều chỉnh phương pháp sư phạm đối với các lớp may công nghiệp, tin học và thủ công mỹ nghệ.
• Nhà hoạch định chính sách tại các cơ quan quản lý nhà nước: Là căn cứ dữ liệu thực tế tại cấp tỉnh phục vụ công tác đánh giá việc thực thi Luật Người khuyết tật 2010, Quyết định 899/QĐ-TTg và Công ước 159 của ILO về phục hồi chức năng nghề nghiệp.

Câu hỏi thường gặp

Tiến trình công tác xã hội cá nhân hỗ trợ người khuyết tật học nghề gồm những bước nào?

Tiến trình gồm 5 bước khoa học: (1) Tiếp nhận và thu thập thông tin toàn diện về thân chủ, gia đình và môi trường; (2) Đánh giá và xác định nhu cầu, vấn đề trọng tâm; (3) Lập kế hoạch can thiệp chi tiết với mục tiêu và nguồn lực cụ thể; (4) Trực tiếp thực hiện kế hoạch hỗ trợ 1-1; (5) Lượng giá kết quả đầu ra và kết thúc hoặc chuyển giao dịch vụ.

Rào cản tâm lý lớn nhất ảnh hưởng đến việc học nghề của người khuyết tật là gì?

Kết quả khảo sát 106 học viên tại Bắc Ninh chỉ ra 63,2% chịu tác động lớn bởi tâm lý mặc cảm, tự ti về dạng tật và 12,3% chưa phát sinh nhu cầu học nghề do ngại giao tiếp. Điển hình, một học viên 15 tuổi chia sẻ: "Em cảm thấy mình không đủ tự tin để học nghề", đòi hỏi nhân viên xã hội phải can thiệp tâm lý trước khi dạy nghề.

Ngành nghề nào đang thu hút nhiều học viên khuyết tật theo học nhất tại cơ sở nghiên cứu?

Nghề may công nghiệp dẫn đầu với 35,8% (38/106 học viên) nhờ khả năng kết nối việc làm tốt tại các khu công nghiệp Bắc Ninh, tiếp theo là tin học văn phòng với 24,5%. Ngược lại, nghề mây tre đan chiếm tỷ lệ thấp nhất dưới 2,0% do tính chất gia công phức tạp, thu nhập thấp và thị trường địa phương hạn chế đầu ra.

Hoạt động tham vấn tâm lý của nhân viên công tác xã hội đạt hiệu quả ra sao?

Có 95,3% người khuyết tật tham gia nghiên cứu đánh giá hoạt động tham vấn tâm lý đạt mức hiệu quả và rất hiệu quả (73,6% tiếp cận thường xuyên). Hoạt động này giúp học viên giải tỏa áp lực hoàn cảnh gia đình nghèo khó, loại bỏ nỗi sợ bị cô lập và tạo động lực duy trì việc học nghề liên tục trong nhiều năm.

Lý thuyết hệ sinh thái được ứng dụng như thế nào trong mô hình hỗ trợ học nghề?

Lý thuyết phân tích mối tương tác giữa 3 cấp độ: Vi mô (thể chất, nhận thức của người khuyết tật), Trung mô (sự liên kết giữa gia đình, giáo viên dạy nghề và nhân viên xã hội) và Vĩ mô (chính sách an sinh xã hội, Luật Người khuyết tật). Sự tác động đồng bộ ở cả 3 cấp độ giúp tối ưu hóa kết quả học nghề và hòa nhập cộng đồng.

Kết luận

• Nghiên cứu đã khảo sát toàn diện 106 học viên khuyết tật từ 14–18 tuổi tại Trung tâm Nuôi dưỡng Người có công và Bảo trợ xã hội tỉnh Bắc Ninh, ghi nhận 87,7% có nhu cầu học nghề thiết tha.
• Xác định rõ cơ cấu dạng tật với 62,3% khuyết tật nghe nói và 23,6% khuyết tật vận động, trong đó nghề may công nghiệp thu hút nhiều học viên nhất (35,8%).
• Chứng minh vai trò không thể thay thế của công tác xã hội cá nhân với trên 93% học viên đánh giá cao hiệu quả của các dịch vụ tham vấn tâm lý, rèn luyện giao tiếp và kết nối nguồn lực.
• Khẳng định tính khả thi của tiến trình công tác xã hội cá nhân 5 bước trong việc hỗ trợ từng trường hợp học viên cụ thể vượt qua rào cản tâm lý và nâng cao kỹ năng nghề.
• Đóng góp hệ thống giải pháp liên ngành từ chuẩn hóa nhân sự đến mở rộng liên kết doanh nghiệp, định hướng triển khai đồng bộ trong giai đoạn 2020–2025.

Luận văn là tài liệu tham khảo giá trị cho các nhà nghiên cứu, cán bộ xã hội và các cơ sở bảo trợ trên toàn quốc. Độc giả quan tâm có thể ứng dụng khung tiến trình can thiệp này để nâng cao chất lượng đào tạo nghề cho người yếu thế tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, danh mục từ viết tắt và các phụ lục. Luận văn có bố cục 3 chƣơng: Chƣơng 1. Cơ sở lý luận và thực tiễn về công tác xã hội cá nhân hỗ trợ ngƣời khuyết tật học nghề Chƣơng 2. Thực trạng ngƣời khuyết tật học nghề và hoạt động công tác xã hội cá nhân hỗ trợ ngƣời khuyết tật học nghề Chƣơng 3.

Ứng dụng tiến trình công tác xã hội cá nhân hỗ trợ ngƣời khuyết tật học nghề. 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Nội dung chính Chƣơng 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CÔNG TÁC XÃ HỘI CÁ NHÂN HỖ TRỢ NGƢỜI KHUYẾT TẬT HỌC NGHỀ 1.

Lý luận về khuyết tật 1. Khái niệm về người khuyết tật Ngƣời khuyết tật đƣợc định nghĩa trong Công ƣớc về quyền của ngƣời khuyết tật đƣợc Hội đồng Liên Hợp Quốc phê chuẩn ngày 06 tháng 12 năm 2006 là “Những người bị suy giảm về thể chất, thần kinh, trí tuệ hay giác quan trong một thời gian dài, có ảnh hưởng qua lại với hàng loạt những rào cản có thể cản trở sự tham gia đầy đủ và hiệu quả của người khuyết tật vào xã hội trên cơ sở bình đẳng với những người khác”. Tại Việt Nam Luật Ngƣời khuyết tật xác định: “Người khuyết tật là người bị khiếm khuyết một hoặc nhiều bộ phận cơ thể hoặc bị suy giảm chức năng được biểu hiện dưới dạng tật khiến cho lao động sinh hoạt học tập gặp khó khăn”. Từ những khái niệm trên, nghiên cứu này sử dụng định nghĩa: “Người khuyết tật là người bị khiếm khuyết một hoặc nhiều bộ phận trên cơ thể hay bị suy giảm các chức năng về thể chất, thần kinh, trí tuệ hay giác quan trong một thời gian dài, làm cản trở sự tham gia đầy đủ và hiệu quả của người khuyết tật vào các hoạt động xã hội và đảm bảo cuộc sống ổn định”.

Các dạng và mức độ khuyết tật Theo Điều 2, Nghị định số 28/2012/NĐ-CP ngày 10/4/2012 của Chính phủ quy định chi tiết và hƣớng dẫn thi hành một số điều của Luật Ngƣời khuyết tật quy định có 6 dạng tật khuyết tật, bao gồm: (1) Khuyết tật vận động là tình trạng giảm hoặc mất chức năng cử động đầu, cổ, chân tay, thân mình dẫn đến hạn chế trong vận động, di chuyển. (2) Khuyết tật nghe, nói là tình trạng giảm hoặc mất chức năng nghe, nói hoặc cả nghe và nói, phát âm thành tiếng và câu rõ ràng dẫn đến hạn chế trong giao tiếp, trao đổi thông tin bằng lời nói. Biểu hiện của khuyết tật nghe, nói: 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Không thể nghe, không thể nói (không phát âm đƣợc hoặc phát âm khó) nhƣ bình thƣờng hoặc sức nghe giảm từ khoảng cách trên 3 mét. Không có khả năng nói mặc dù cơ quan phát âm hoàn toàn bình thƣờng.

Suy giảm chức năng nghe do nhiều nguyên nhân khác nhau; mắc chứng nói ngọng, nói lắp hoặc không nói đƣợc. (3) Khuyết tật nhìn là tình trạng giảm hoặc mất khả năng nhìn và cảm nhận ánh sáng, màu sắc, hình ảnh, sự vật trong điều kiện ánh sáng và môi trƣờng bình thƣờng. (4) Khuyết tật thần kinh, tâm thần là tình trạng rối loạn tri giác, trí nhớ, cảm xúc, kiểm soát hành vi, suy nghĩ và có biểu hiện với những lời nói, hành động bất thƣờng. (5) Khuyết tật trí tuệ là tình trạng giảm hoặc mất khả năng nhận thức, tƣ duy biểu hiện bằng việc chậm hoặc không thể suy nghĩ, phân tích về sự vật, hiện tƣợng, giải quyết sự việc.

(6) Khuyết tật khác là tình trạng giảm hoặc mất những chức năng cơ thể khiến cho hoạt động lao động, sinh hoạt, học tập gặp khó khăn mà không thuộc các trƣờng hợp trên. Cũng tại Nghị định này, các mức độ khuyết tật, gồm: (1) Ngƣời khuyết tật đặc biệt nặng là những ngƣời do khuyết tật dẫn đến mất hoàn toàn chức năng, không tự kiểm soát hoặc không tự thực hiện đƣợc các hoạt động đi lại, mặc quần áo, vệ sinh cá nhân và những việc khác phục vụ nhu cầu sinh hoạt cá nhân hàng mà cần có ngƣời theo dõi, trợ giúp, chăm sóc hoàn toàn. (2) Ngƣời khuyết tật nặng là những ngƣời do khuyết tật dẫn đến mất một phần hoặc suy giảm chức năng, không tự kiểm soát hoặc không tự thực hiện đƣợc một số hoạt động đi lại, mặc quần áo, vệ sinh cá nhân và những việc khác phục vụ nhu cầu sinh hoạt cá nhân hàng ngày mà cần có ngƣời theo dõi, trợ giúp, chăm sóc. (3) Ngƣời khuyết tật nhẹ là ngƣời khuyết không thuộc trƣờng hợp khuyết tật đặc biệt nặng và khuyết tật nặng.

17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Khái niệm học nghề và ngƣời khuyết tật học nghề 1.1 Khái niệm về học nghề Theo Điều 3 trong Luật Giáo dục nghề nghiệp năm 2014: “Học nghề là quá trình học tập tích lũy kiến thức nghề nghiệp của con người để hướng tới mục đích chủ yếu là giải quyết việc làm”. Học nghề theo nghĩa này đƣợc thể hiện bằng nhiều hình thức: giáo dục, đào tạo, bồi dƣỡng,… thậm chí là quá trình tự học của con ngƣời. Luật Giáo dục nghề nghiệp (2014) quy định giáo dục nghề nghiệp là một bậc học của hệ thống giáo dục quốc dân nhằm đào tạo trình độ sơ cấp, trình độ trung cấp, trình độ cao đẳng và các chƣơng trình đào tạo nghề nghiệp khác cho ngƣời lao động, đáp ứng nhu cầu nhân lực trực tiếp trong sản xuất, kinh doanh và dịch vụ, đƣợc thực hiện theo hai hình thức là đào tạo chính quy và đào tạo thƣờng xuyên.

Cũng theo Luật Giáo dục nghề nghiệp (2014), đào tạo nghề nghiệp là hoạt động dạy và học nhằm trang bị kiến thức, kỹ năng và thái độ nghề nghiệp cần thiết cho ngƣời học để có thể tìm đƣợc việc làm hoặc tự tạo việc làm sau khi hoàn thành khóa học hoặc để nâng cao trình độ nghề nghiệp. Khái niệm người khuyết tật học nghề Tổng hợp từ những khái niệm trên, trong nghiên cứu này, khái niệm ngƣời khuyết tật học nghề đƣợc định nghĩa là: “quá trình ngƣời khuyết tật tham gia học tập, tích lũy kiến thức nghề nghiệp để hƣớng tới mục đích tìm đƣợc việc làm phù hợp, tự nuôi sống bản thân”. Lý luận về công tác xã hội cá nhân hỗ trợ ngƣời khuyết tật học nghề 1. Khái niệm Công tác xã hội Liên đoàn Nhân viên CTXH Quốc tế (IFSW) và Hiệp hội Quốc tế các Trƣờng đào tạo CTXH (IASSW) năm 2014, định nghĩa: “Công tác xã hội là một nghề thực hành và một l nh vực học thuật thúc đẩy biến đổi x hội và phát triển x hội cố kết x hội và tăng cường việc trao quyền và giải phóng con người.

Trọng tâm của CT H là các nguyên tắc về công b ng x hội quyền con người trách nhiệm tập thể và tôn trọng sự khác biệt. Được xây dựng trên nền tảng các 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] l thuyết CT H khoa học x hội nhân văn và các tri thức bản địa CT H thu hút con người và các tổ chức vào việc giải quyết các thách thức trong cuộc sống con người và củng cố an sinh” (Tr. Đề án 32 của Thủ tƣớng Chính phủ (2010) định nghĩa: CTXH góp phần giải quyết hài hòa mối quan hệ giữa con người và con người, hạn chế phát sinh các vấn đề xã hội, nâng cao chất lượng cuộc sống của thân chủ xã hội hướng tới một xã hội lành mạnh, công b ng, hạnh phúc cho người dân và xây dựng hệ thống an sinh xã hội tiên tiến". Bùi Xuân Mai và cộng sự (2012) đƣa khái niệm: "Công tác xã hội là một nghề, một hoạt động chuyên nghiệp nh m trợ giúp các cá nhân gia đình và cộng đồng nâng cao năng lực đáp ứng nhu cầu và tăng cường chức năng x hội, đồng thời thúc đẩy môi trường xã hội về chính sách, nguồn lực và dịch vụ nh m giúp cá nhân gia đình và cộng đồng giải quyết và phòng ngừa các vấn đề xã hội góp phần đảm bảo an sinh xã hội" [tr.

Nhƣ vậy, luận văn sử dụng định nghĩa CTXH là một nghề chuyên nghiệp nhằm trợ giúp NKT giải quyết vấn đề khó khăn về tâm lý, xã hội, nâng cao năng lực đáp ứng nhu cầu và tăng cƣờng chức năng xã hội, thúc đẩy môi trƣờng xã hội về chính sách, nguồn lực nhằm giúp NKT giải quyết và phòng ngừa các vấn đề xã hội thông qua thúc đẩy các hoạt động học nghề và tạo việc làm góp phần đảm bảo an sinh xã hội cho chính NKT và cộng đồng, xã hội. Công tác xã hội với cá nhân Các tác giả Fardey cùng cộng sự (2000) giới thiệu khái niệm: “CTXHCN là phương pháp trợ giúp mà ở đó nhân viên x hội sử dụng hệ thống giá trị, kiến thức hành vi con người và các kỹ năng chuyên môn về công tác xã hội để giúp đỡ cá nhân và gia đình giải quyết các vấn đề tâm lý xã hội, xử lý các mối quan hệ giữa con người với môi trường xung quanh thông qua mối quan hệ tương tác 1-1” [tr. Tác giả Nguyễn Thị Oanh (1998) định nghĩa CTXHCN súc tích tập trung vào can thiệp những vấn đề nhân cách của đối tƣợng: "CTXHCN là một biện pháp can thiệp quan tâm đến những vấn đề nhân cách mà một đối tượng cảm nghiệm" [tr. 19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Tác giả Lê Chí An (2006) mô tả khái niệm CTXHCN rất chi tiết: “CTXHCN là một phương pháp giúp đỡ con người giải quyết các vấn đề khó khăn.

Nó mang đặc thù, khoa học và nghệ thuật. Nó giúp các cá nhân có những vấn đề riêng tư cũng như những vấn đề bên ngoài và vấn đề môi trường. Đó là một phương pháp giúp đỡ thông qua mối quan hệ để khai thác tài nguyên cá nhân và những tài nguyên khác nh m giải quyết các vấn đề. Lắng nghe, quan sát, vấn đàm v ng gia và đánh giá những công cụ chủ yếu của CTXHCN mà cá nhân thân chủ thay đổi thái độ suy ngh và hành vi của mình” [tr.

Qua nghiên cứu, luận văn sử dụng khái niệm CTXHCN của tác giả Nguyễn Thị Thái Lan, Bùi Thị Xuân Mai (2011) trong luận văn này: “Công tác xã hội cá nhân là phương pháp của công tác xã hội thông qua tiến trình giúp đỡ khoa học và chuyên nghiệp, nh m hỗ trợ cá nhân tăng cường năng lực tự giải quyết vấn đề của mình.