Chương 1: Cơ sở lý luận , thực tiễn và phương pháp can thiệp. Chương 2: Thực trạng ứng dụng công tác xã hội cá nhân trong hỗ trợ người đang cai nghiện ma túy tại Cơ sở cai nghiện ma túy tỉnh Quảng Ninh. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN, THỰC TIỄN VÀ PHƢƠNG PHÁP CAN THIỆP 1. Các khái niệm, công cụ cơ bản của can thiệp 1.
Ma túy, người nghiện ma túy Theo tác giả Nguyễn Hồi Loan (2013), Tài liệu quản lý trường hợp với người sử dụng ma túy, Tài liệu tập huấn cho cán bộ cơ sở, NX Lao động xã hội thì: Ma túy là các chất có nguồn gốc tự nhiên hoặc tổng hợp, khi được đưa vào cơ thể con người, nó có tác dụng làm thay đổi trạng thái ý thức và sinh lý của người đó. Nếu lạm dụng ma túy con người sẽ lệ thuộc vào nó, khi đó gây tổn thương và nguy hại cho người sử dụng và cộng đồng [8, tr. Người nghiện ma túy là người sử dụng chất ma túy, thuốc gây nghiện, thuốc hướng thần và lệ thuộc vào chất này [8, tr. Công tác xã hội, nhân viên công tác xã hội a) Công tác xã hội: Công tác xã hội là một ngành khoa học, một nghề chuyên môn ứng dụng trong hệ thống an sinh xã hội ở nhiều quốc gia trên thế giới từ gần một thế kỷ nay.
Tuy nhiên ở mỗi giai đoạn lịch sử, mỗi nền văn hoá khác nhau, sự phát triển Công tác xã hội không đồng đều thì Công tác xã hội được hiểu và định nghĩa khác nhau. Dưới đây là một số định nghĩa về Công tác xã hội: Định nghĩa của Hiệp hội quốc gia nhân viên xã hội Mỹ (NASW - 1970): “Công tác xã hội là một chuyên ngành để giúp đỡ cá nhân, nhóm hoặc cộng đồng tăng cường hay khôi phục việc thực hiện các chức năng xã hội của họ và tạo những điều kiện thích hợp nhằm đạt được các mục tiêu đó” [9]. Các nhà nghiên cứu thuộc các ngành khoa học nhân văn đưa ra nhiều định nghĩa mang giá trị khoa học cao hơn như: “Công tác xã hội là những hoạt động tương tác, giáo dục hay phục vụ nhằm duy trì hoặc phát triển năng lực xã hội của cá nhân hoặc nhóm xã hội có những phương thức sinh tồn 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com không còn phù hợp với các chuẩn mực của địa phương” (Jean-Marc Dutrenit, la compétence sociale, 1997, L’Harmattan). Định nghĩa của Hiệp hội Nhân viên Công tác xã hội Quốc tế thông qua tháng 7 năm 2000 tại Montreal, Canada (IFSW): “ Nghề Công tác xã hội thúc đẩy sự thay đổi xã hội, giải quyết vấn đề trong mối quan hệ của con người, tăng năng lực và giải phóng cho người dân nhằm giúp cho cuộc sống của họ ngày càng thoải mái, dễ chịu.
Vận dụng các lý thuyết về hành vi con người và hệ thống xã hội, Công tác xã hội tương tác vào những điểm giữa con người với môi trường của họ. Nhân quyền và Công bằng xã hội là các nguyên tắc căn bản của nghề “. Từ thực tiễn hoạt động Công tác xã hội ở Việt Nam, tác giả Bùi Thị Xuân Mai đưa ra khái niệm Công tác xã hội như sau: “Công tác xã hội là một nghề, một hoạt động chuyên nghiệp nhằm trợ giúp các cá nhân, gia đình và cộng đồng nâng cao năng lực đáp ứng nhu cầu và tăng cường chức năng xã hội, đồng thời thúc đẩy môi trường xã hội về chính sách, nguồn lực và dịch vụ nhằm trợ giúp cá nhân, gia đình và cộng đồng giải quyết và phòng ngừa các vấn đề xã hội góp phần bảo đảm an sinh xã hội” [9, tr. Trong luận văn này, chúng tôi đồng ý với khái niệm của tác giả Bùi Thị Xuân Mai và sử dụng khái niệm này làm khái niệm công cụ của luận văn này.
b) Nhân viên công tác xã hội: Nhân viên xã hội (Social worker) được Hiệp hội các nhà Công tác xã hội chuyên nghiệp Quốc tế - IASW định nghĩa: “Nhân viên xã hội là người được đào tạo và trang bị các kiến thức và kỹ năng trong Công tác xã hội, họ có nhiệm vụ: Trợ giúp các đối tượng nâng cao khả năng giải quyết và đối phó với vấn đề trong cuộc sống; Tạo cơ hội để các đối tượng tiếp cận được nguồn lực cần thiết; Thúc đẩy sự tương tác giữa các cá nhân, giữa cá nhân với môi trường tạo ảnh hưởng tới chính sách xã hội, các cơ quan, tổ chức vì lợi ích 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com của cá nhân, gia đình, nhóm và cộng đồng thông qua hoạt động nghiên cứu và hoạt động thực tiễn” [9, tr. Công tác xã hội với người nghiện ma túy là hoạt động chuyên nghiệp trong lĩnh vực Công tác xã hội mà ở đó Nhân viên Công tác xã hội sử dụng kiến thức, kỹ năng, phương pháp chuyên môn nhằm trợ giúp người nghiện ma túy nâng cao năng lực đáp ứng nhu cầu và tăng cường thực hiện chức năng xã hội, đồng thời thúc đẩy môi trường xã hội về chính sách, nguồn lực và dịch vụ liên quan tới việc đảm bảo thực hiện các quyền, nghĩa vụ cơ bản của người nghiện ma túy. Vai trò của Công tác xã hội cá nhân trong hỗ trợ người nghiện ma túy - Kết nối dịch vụ: Mục đích hướng tới là: Tạo mối quan hệ giữa người nghiện và gia đình họ với các cơ quan, tổ chức, đơn vị cung cấp dịch vụ cho người sử dụng ma túy; Tăng cường nguồn lực: khai thác tiềm năng, phát huy những nguồn lực từ nhiều cơ quan đối tác để đối phó với những thiếu hụt về tài chính, y tế, xã hội và/hoặc các chuyên môn kĩ thuật trong quá trình giải quyết vấn đề của người sử dụng ma túy. Thông thường người sử dụng ma túy nguồn lực về kinh tế là không đảm bảo do vậy để có thể giải quyết được vấn đề của họ bằng cách huy động và kết nối nguồn lực tới cho họ, bên cạnh đó họ cũng thường có tâm lý ngại giao tiếp với các cơ sở cung cấp dịch vụ nên việc tìm đến các nguồn lực, dịch vụ khá hạn chế; Tránh sự chồng chéo, chống lãng phí: Trong quá trình triển khai và duy trì mạng lưới, các thông tin về các chương trình hỗ trợ, các hoạt động đã được thực hiện sẽ được thông tin cho tất cả các thành viên của mạng lưới cũng như các tổ chức đơn vị khác, như vậy sẽ tránh việc lặp lại các dịch vụ hay các hoạt động hỗ trợ, tránh sự lãng phí và đôi khi còn là bất lợi trong quá trình điều trị nghiện; Tăng cơ hội lựa chọn trong lập kế hoạch: “Khi có thêm nguồn lực về con người, dịch vụ hỗ trợ và kinh phí tài chính, nhiều giải pháp sẽ được tính tới, việc quyết định giải pháp tốt nhất không lệ thuộc 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com vào vấn đề tài chính mà dựa vào tính hiệu quả của nó”; Thiết lập mạng lưới liên kết: gồm cá nhân, cơ quan tổ chức cung cấp các dịch vụ xã hội; các cơ sở bảo trợ xã hội; các trung tâm tham vấn, tư vấn; các chương trình dự án; các tổ chức phi chính phủ trong và ngoài nước; các tổ chức xã hội chính thức và không chính thức.
Để thực hiện vai trò này Nhân viên Công tác xã hội cần tìm hiểu và tiếp cận các đối tác tiềm năng và xây dựng mối quan hệ bền vững với những đối tác này. Tạo cơ hội tiếp xúc với các đối tác để giới thiệu về tổ chức (mục tiêu, hoạt động, nhóm đối tượng quan tâm, khả năng về nguồn nhân lực, kĩ thuật, tài chính). Thành lập các nhóm người sử dụng ma túy, xây dựng các kế hoạch hoạt động huy động sự tham gia của thân chủ, đây chính là một biện pháp giúp các thân chủ có cơ hội giao lưu và tiếp xúc cơ quan tổ chức cung cấp dịch vụ. Giới thiệu, chia sẻ tên, điện thoại, địa chỉ liên lạc với các cá nhân, tổ chức mình quan tâm và phù hợp với nhu cầu chung của thân chủ.
Tích cực tham gia các hội thảo, hoạt động giao lưu. Chủ động bắt chuyện, tìm hiểu về cá nhân và cơ quan họ đang làm, về đối tượng đích và chính sách trợ giúp của cơ quan. Chủ động chia sẻ về cơ quan, tổ chức của mình. Tìm kiếm và thiết lập mối quan hệ với các cơ quan, tổ chức y tế, xã hội, tài chính qua nhiều phương tiện như điện thoại, thư tín, internet.
Thiết lập mạng lưới hỗ trợ cho họ trên nhiều phương diện nhằm đáp ứng nhu cầu cho họ một cách toàn diện nhất có thể. - Điều phối: Điều phối là một trong những nhiệm vụ trọng tâm trong quản lý trường hợp. Vì mục tiêu của quản lý trường hợp là làm thế nào giúp thân chủ tiếp cận được các nguồn lực trong cộng đồng có hiệu quả, điều này phụ thuộc nhiều vào khả năng điều tiết các nguồn lực của nhân viên xã hội. Do đó mục đích của điều phối nguồn lực: Tạo cơ hội cho họ tiếp cận được các nguồn lực nhằm hỗ trợ việc điều trị nghiện một cách hiệu quả.
Tránh sự chồng chéo và lãng phí các nguồn lực này. Để đạt được mục đích đề ra Nhân viên Công tác 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com xã hội trước hết cần đánh giá phân tích nguồn lực của thân chủ, gia đình và nguồn lực bên ngoài: nguồn lực từ các cơ quan tổ chức trong cộng đồng liên quan đến việc hỗ trợ điều trị nghiện và phục hồi sau điều trị. Đánh giá và phát huy thế mạnh nội lực ngay trong chính người sử dụng ma túy, trong gia đình, họ hàng và những người thân. Tìm hiểu và điều phối nguồn lực bên ngoài sao cho nguồn lực đó đến với họ nhanh chóng và kịp thời.
Sau đó kết nối các dịch vụ đó tới đúng những nhu cầu của thân chủ. Nhân viên Công tác xã hội cần tìm hiểu các cơ quan tổ chức cung cấp việc làm, tìm hiểu và tháo gỡ những khó khăn giữa các cơ quan tổ chức này để kết nối với nhu cầu việc làm của thân chủ. - Vận động: Trong vai trò này, Nhân viên Công tác xã hội sẽ thực hiện các hoạt động nhằm vận động và thu hút sự tham gia của thân chủ, các thành viên trong gia đình, người thân, các cơ quan tổ chức liên quan, v. tham gia vào tiến trình hỗ trợ thân chủ.