CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ QUYỀN CHỌN VÀ QUYỀN CHỌN CHỨNG KHOÁN 1. Tổng quan về quyền chọn 1.1 Giới thiệu về quyền chọn Quyền chọn là một hợp đồng giữa hai bên – người mua và người bán – trong đó cho người mua quyền, nhưng không phải là nghĩa vụ, để mua hoặc bán một tài sản nào đó vào một ngày trong tương lai với giá đã đồng ý vào ngày hôm nay. Tại thời điểm xác định trong tương lai, người mua quyền có thể thực hiện hay không thực hiện quyền mua (hay bán) tài sản cơ sở. Nếu người mua thực hiện quyền mua (hay bán), thì người bán quyền buộc phải bán (hay mua) tài sản cơ sở.
Thời điểm xác định trong tương lai gọi là ngày đáo hạn, thời gian từ khi ký hợp đồng quyền chọn đến ngày thanh toán gọi là kỳ hạn của quyền chọn, mức giá xác định áp dụng trong ngày đáo hạn gọi là giá thực hiện. Tài sản cơ sở bao gồm : cổ phiếu, chỉ số cổ phiếu, trái phiếu, lãi suất, ngoại hối, kim loại quý hay nông sản…Nhưng nhìn chung nếu phân loại tài sản cơ sở thì có thể chia quyền chọn thành quyền chọn trên thị trường hàng hóa, quyền chọn trên thị trường tài chính và quyền chọn trên thị trường ngoại hối.2 Vai trò của hợp đồng quyền chọn 1.1 Đối với nền kinh tế Dưới góc độ vĩ mô, sự hình thành và phát triển các giao dịch quyền chọn có vai trò quan trọng đối với nền kinh tế của mỗi quốc gia, góp phần hoàn thiện hơn thị trường phái sinh nói chung, từ đó hỗ trợ cho sự phát triển hiệu quả, ổn định của thị trường các tài sản cơ sở (đặc biệt là thị trường ngoại hối và thị trường chứng khoán) cũng như thị trường tài chính, thúc đẩy nền kinh tế tăng trưởng và phát triển bền vững, hạn chế đến mức thấp nhất các hậu quả do các biến động thị trường gây ra. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2 Đối với doanh nghiệp Quyền chọn như công cụ để quản trị rủi ro do cố định được mức giá của các tài sản cơ sở ở một mức cố định phù hợp với mỗi DN, các DN có mức ngại rủi ro cao, có thể sử dụng quyền chọn để chuyển phần lớn rủi ro này tới các nhà đầu cơ. Do đó, việc thành lập và phát triển thị trường quyền chọn sẽ giúp các DN có thêm một phương thức, công cụ hữu hiệu để thực hiện chiến lược quản trị rủi ro của mình, giúp cố định được các chi phí đầu vào cũng như lợi nhuận đầu ra, đảm bảo sự ổn định, dễ dàng cho việc dự báo, tính toán các dòng tiền ra vào của DN, từ đó giúp cho việc lên kế hoạch, hoạch định các dự án kinh doanh dễ dàng hơn, hạn chế mức tối đa các thiệt hại cho DN.3 Đối với nhà đầu tư Quyền chọn như công cụ bảo hiểm: một điều gây khó khăn cho các NĐT khi đầu tư vào thị trường của các hàng hóa cơ sở là không có hàng hóa để bán khi thị trường lên cao và không có tiền để mua khi thị trường xuống dốc.
Quyền chọn ra đời là một công cụ hữu hiệu để phòng ngừa rủi ro, đầu tư giá xuống khi thị trường tuột dốc. Điều này tạo cho NĐT bớt đi tâm lý sợ hãi khi thị trường tuột dốc và luôn phải đặt ra câu hỏi:”Đâu là đáy của thị trường?” vì lúc này họ có thể đầu tư ở mọi trạng thái của thị trường. Thêm vào đó, khi có sự đầu tư theo hai hướng ngược nhau của các NĐT “mua lên” hoặc “bán xuống” sẽ tạo lực cản để thị trường không giảm quá sâu hoặc tăng quá nóng. Quyền chọn như công cụ đầu tư: thị trường của các hàng hóa cơ sở biến động từng ngày, từng giờ.
Với chức năng cố định giá , hợp đồng quyền chọn có thể được các nhà đầu cơ sử dụng cho việc kinh doanh chênh lệch giá của mình. Với khả năng chịu rủi ro, và khả năng phân tích, dự báo, các nhà đầu cơ có thể sử dụng công cụ quyền chọn để mua một hàng hóa cơ sở ở mức giá cố định nào đó (thấp hơn giá của hàng hóa đó ở thị trường giao ngay) rồi bán lại ở thị trường giao ngay với mức giá cao hơn so với giá thực hiện trong hợp đồng quyền chọn, nhằm thu được lợi nhuận từ sự chênh lệch giá. Việc kinh doanh chênh lệch giá này chứa đựng nhiều LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 3 rủi ro, nhưng đây chính là lực lượng đông đảo tham gia các giao dịch quyền chọn ở các nước, giúp tăng tính thanh khoản cho thị trường quyền chọn cũng như các thị trường tài sản cơ sở khác như thị trường ngoại hối và thị trường chứng khoán. Tổng quan về quyền chọn chứng khoán 1.1 Quyền chọn chứng khoán Quyền chọn chứng khoán là một hợp đồng giữa hai bên, theo đó người mua quyền chọn có quyền chứ không phải nghĩa vụ, mua hay bán một số lượng chứng khoán cụ thể với một mức giá thực hiện đã được ấn định trước tại một thời điểm cụ thể trong tương lai sau khi đã trả một khoản phí cho người bán quyền chọn ngay từ lúc ký hợp đồng.
Người bán quyền chọn có nghĩa vụ phải thực hiện hợp đồng theo các điều khoản đã thỏa thuận trước đó bất luận giá chứng khoán trên thị trường diễn biến như thế nào, nếu như người mua quyền chọn thực hiện quyền của mình.2 Tính hai mặt của quyền chọn chứng khoán 1.1 Tích cực Quyền chọn chứng khoán là công cụ hữu hiệu để giảm thiểu rủi ro trước những biến động thất thường của thị trường, như là một chính sách bảo hiểm để chống lại sự trượt giá của chứng khoán, ở mọi vị thế mua hay bán NĐT đều có thể sử dụng quyền chọn để bảo vệ các rủi ro mà mình có thể gặp phải. Các NĐT có khẩu vị rủi ro khác nhau, một số NĐT có khả năng chấp nhận rủi ro tốt hơn các NĐT khác. Tuy nhiên, tất cả các NĐT đều muốn giữ cho khoản đầu tư của mình ở một mức rủi ro có thể chấp nhận được.Thị trường quyền chọn cho phép những người muốn làm giảm rủi ro của mình chuyển giao rủi ro cho những người sẵn sàng chấp nhận nó, nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho những người phòng ngừa rủi ro, từ đó giúp cho thị trường tài chính hiệu quả hơn. Quyền chọn chứng khoán là công cụ bảo vệ lợi nhuận cho NĐT, đây là một trong những đặc điểm nổi bật của quyền chọn.
Khi nắm giữ tài sản cơ sở, để bảo vệ mức lợi nhuận đã có được, NĐT có thể mua quyền chọn bán với một mức giá thực LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 hiện tốt nhất để bảo đảm rằng khi tài sản cơ sở sụt giảm, lợi nhuận vẫn không thay đổi.2 Hạn chế Thứ nhất, quyền chọn chứng khoán sử dụng phương pháp đòn bẫy, nghĩa là sử dụng một số tiền nhỏ để thực hiện một khoản đầu tư có giá trị lớn, điều này vừa là mặt tích cực cũng là hạn chế của quyền chọn. Đòn bẫy cung cấp tiềm năng tạo ra tỷ suất sinh lợi cao hơn từ khoản đầu tư ban đầu nhỏ hơn là đầu tư trực tiếp vào chứng khoán. Tỷ suất sinh lợi cao thì rủi ro cũng cao hơn. Nếu giá chứng khoán không đúng như dự đoán của NĐT, việc sử dụng đòn bẫy có thể gây ra cho NĐT những khoản thua lỗ lớn.
Thứ hai, hiện tượng đầu cơ đối với các quyền chọn chứng khoán. Các nhà đầu cơ có thể đầu cơ giá lên hoặc đầu cơ giá xuống bằng các quyền chọn mua và quyền chọn bán mỗi khi họ nắm bắt được những thông tin có lợi cho mình. Việc đầu cơ giá trên các hợp đồng quyền chọn làm cho giá cả chứng khoán biến động vượt khỏi biên độ dự kiến và gây ra ảnh hưởng nghiêm trọng đến toàn thị trường.3 Những tiêu chuẩn của hợp đồng quyền chọn chứng khoán 1.1 Điều kiện niêm yết Sàn giao dịch quy định những cổ phiếu đủ điều kiện có thể giao dịch quyền chọn, và những điều kiện tối thiểu mà một cổ phiếu phải đạt được để duy trì việc niêm yết quyền chọn. Tất cả các quyền chọn ở một dạng cụ thể - chọn mua hoặc chọn bán – đối với một cổ phiếu đã định sẵn được xem là nằm trong một loại quyền chọn, Ví dụ, quyền chọn mua Microsoft là một loại quyền chọn và quyền chọn bán Microsoft là một loại khác.
Một chuỗi quyền chọn là tất cả các quyền chọn của một loại định sẵn có cùng giá thực hiện và ngày đáo hạn. Ví dụ, quyền chọn mua Microsoft vào tháng 9 giá 50 là một chuỗi, và quyền chọn bán Microsoft tháng 10 giá 45 là một chuỗi khác. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2 Quy mô hợp đồng Thông thường ở các thị trường của Mỹ, một hợp đồng quyền chọn giao dịch trên sàn tiêu chuẩn gồm 100 cổ phiếu đơn lẻ. Vì vậy, nếu một NĐT mua một hợp đồng, hợp đồng đó thật ra đại diện cho các quyền chọn mua 100 cổ phiếu.
Trường hợp ngoại lệ của quy mô hợp đồng tiêu chuẩn diễn ra khi hoặc cổ phiếu bị chia tách hoặc công ty tuyên bố chi trả cổ tức bằng cổ phiếu. Trong trường hợp đó, số cổ phiếu đại diện bởi một hợp đồng tiêu chuẩn được điều chỉnh để phản ánh thay đổi trong mức vốn hóa của công ty.3 Giá thực hiện Trên sàn giao dịch quyền chọn, giá thực hiện được chuẩn hóa. Sàn giao dịch quy định mức giá thực hiện có thể ký kết hợp đồng quyền chọn, việc thiết lập giá thực hiện thường tuân theo quy luật là các mức giá thực hiện có khoảng chênh lệch $2,5 nếu giá cổ phiếu thấp hơn $25, khoảng $5 nếu giá cổ phiếu từ $25 đến $200, và trong khoảng $10 nếu giá cổ phiếu trên $200. Mục tiêu của sàn giao dịch trong việc thiết lập giá thực hiện là cung cấp các quyền chọn thu hút khối lượng giao dịch.
Hầu hết các giao dịch quyền chọn đều tập trung vào các quyền chọn mà giá cổ phiếu gần với giá thực hiện. Vì vậy, các sàn giao dịch có xu hướng niêm yết các quyền chọn có giá thực hiện xoay quanh nhưng rất gần giá hiện tại của cổ phiếu. Nếu giá cổ phiếu tăng, các mức giá thực hiện mới gần với giá cổ phiếu hơn sẽ được bổ sung.4 Ngày đáo hạn Ngày đáo hạn của quyền chọn giao dịch trên sàn là ngày thứ bảy liền sau ngày thứ sáu tuần thứ ba của tháng. Ngày cuối cùng mà quyền chọn giao dịch là ngày thứ sáu tuần thứ ba của tháng.
Quyền chọn chứng khoán có chu kỳ theo tháng giêng, tháng hai và tháng ba.