Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến tỷ suất sinh lời của các ngân hàng thương mại cổ phần việt nam trong bối cảnh đại dịch covid 19

Tỷ suất sinh lời của các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam đã chịu ảnh hưởng nặng nề trong… 126 trang · Trường Đại Học Công Nghiệp TP. Hồ Chí Minh · 2022.

• Tác giả: Đào Thị Kim Dung
• Người hướng dẫn: Thạc Sĩ Nguyễn Kim Chi
• Trường học: Trường Đại Học Công Nghiệp TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính - Ngân Hàng
• Đề tài: Phân Tích Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Tỷ Suất Sinh Lời Của Các Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần Việt Nam Trong Bối Cảnh Đại Dịch Covid 19
• Loại tài liệu: Khóa Luận Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• NHẬN XÉT CỦA GIẢNG VIÊN HƯỚNG DẪN
• NHẬT KÝ LÀM VIỆC NHÓM
• PHIẾU TỰ ĐÁNH GIÁ LÀ VIỆC NHÓM
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU TỔNG QUAN VỀ ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2.1. Mục tiêu chung
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.4.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Ý nghĩa khoa học của khóa luận
• 1.7. Kết cấu khóa luận
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN TỶ SUẤT SINH LỜI CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 2.1. Tổng quan về NHTM
• 2.2. Khái quát chung về tỷ suất sinh lợi của NHTM
• 2.3. Các chỉ tiêu đánh giá tỷ suất sinh lời của NHTM
• 2.4. Các yếu tố ảnh hưởng đến tỷ suất sinh lời của NHTM
• 2.4.1. Yếu tố bên trong
• 2.4.2. Yếu tố bên ngoài
• 2.5. Các nghiên cứu thực nghiệm trước đây liên quan đến đề tài
• 2.5.1. Nghiên cứu trong nước
• 2.5.2. Nghiên cứu nước ngoài
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG VỀ CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN TỶ SUẤT SINH LỜI CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN VIỆT NAM TRONG BỐI CẢNH ĐẠI DỊCH COVID 19
• 3.1. Bức tranh tổng thể về hệ thống NHTM giai đoạn trước đại dịch Covid 19 (2009-2019)
• 3.2. Bức tranh tổng thể về hệ thống NHTM trong giai đoạn đại dịch Covid 19 (2020-2021)
• 3.3. Thực trạng về tỷ suất sinh lời của các ngân hàng TMCP Việt Nam
• 3.4. Thực trạng về các yếu tố ảnh hưởng đến tỷ suất sinh lời tại các ngân hàng TMCP Việt Nam
• 3.4.1. Chỉ số chi phí hoạt động (COSR)
• 3.4.2. Quy mô tổng tài sản (SIZE)
• 3.4.3. Tỷ lệ thanh khoản (LIQ)
• 3.4.4. Tỷ lệ đòn bẩy (LEV)
• 3.4.5. Rủi ro tín dụng (LLR)
• 3.4.6. Chỉ số giá tiêu dùng (CPI)
• 3.4.7. Thu nhập lãi thuần (NIM)
• 3.4.8. Đại dịch Covid 19
• 4. CHƯƠNG 4: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 4.1. Quy trình và dữ liệu nghiên cứu
• 4.1.1. Quy trình nghiên cứu
• 4.1.2. Dữ liệu nghiên cứu
• 4.2. Mô hình nghiên cứu
• 4.3. Mô tả các biến
• 4.3.1. Biến phụ thuộc
• 4.3.2. Biến độc lập
• 4.5. Kết quả nghiên cứu
• 4.6. Thảo luận kết quả nghiên cứu
• 5. CHƯƠNG 5: GIẢI PHÁP VÀ KIẾN NGHỊ
• 5.1. Gợi ý một số giải pháp
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về tỷ suất sinh lời ngân hàng Việt Nam trong đại dịch Covid 19

Tỷ suất sinh lời của các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam đã chịu ảnh hưởng nặng nề trong bối cảnh đại dịch Covid-19. Ngành ngân hàng, vốn được xem là trụ cột của nền kinh tế, đã phải đối mặt với nhiều thách thức như giảm doanh thu, tăng nợ xấu và áp lực từ chính sách tiền tệ. Việc phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến tỷ suất sinh lời trong giai đoạn này là rất cần thiết để đưa ra các giải pháp phù hợp nhằm duy trì sự ổn định và phát triển của hệ thống ngân hàng.

1.1. Tình hình kinh tế Việt Nam trong đại dịch Covid 19

Đại dịch Covid-19 đã gây ra những tác động tiêu cực đến nền kinh tế Việt Nam, làm giảm tăng trưởng GDP và ảnh hưởng đến hoạt động của các doanh nghiệp. Ngành ngân hàng cũng không ngoại lệ khi phải đối mặt với sự sụt giảm trong hoạt động cho vay và thu nhập từ lãi.

1.2. Vai trò của ngân hàng trong nền kinh tế

Ngân hàng đóng vai trò trung gian tài chính, giúp luân chuyển vốn từ nơi thừa sang nơi thiếu. Trong bối cảnh khủng hoảng, vai trò này càng trở nên quan trọng hơn, khi ngân hàng cần hỗ trợ doanh nghiệp và cá nhân vượt qua khó khăn.

II. Các yếu tố ảnh hưởng đến tỷ suất sinh lời ngân hàng trong đại dịch Covid 19

Nhiều yếu tố đã tác động đến tỷ suất sinh lời của ngân hàng trong giai đoạn đại dịch. Các yếu tố này bao gồm chính sách tiền tệ, lãi suất, rủi ro tín dụng và tình hình kinh tế vĩ mô. Việc hiểu rõ các yếu tố này sẽ giúp ngân hàng có những chiến lược phù hợp để cải thiện hiệu quả hoạt động.

2.1. Chính sách tiền tệ và lãi suất

Chính sách tiền tệ của Ngân hàng Nhà nước đã có những điều chỉnh nhằm hỗ trợ nền kinh tế trong đại dịch. Lãi suất giảm đã giúp giảm bớt gánh nặng cho doanh nghiệp, nhưng cũng ảnh hưởng đến lợi nhuận của ngân hàng.

2.2. Rủi ro tín dụng trong bối cảnh Covid 19

Rủi ro tín dụng gia tăng do nhiều doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc trả nợ. Điều này đã dẫn đến việc tăng nợ xấu, ảnh hưởng trực tiếp đến tỷ suất sinh lời của ngân hàng.

III. Phương pháp nghiên cứu tỷ suất sinh lời ngân hàng trong đại dịch Covid 19

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp định lượng để phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến tỷ suất sinh lời của ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam. Mô hình hồi quy được áp dụng để xác định mối quan hệ giữa các biến độc lập và tỷ suất sinh lời.

3.1. Mô hình hồi quy và các biến nghiên cứu

Mô hình hồi quy được xây dựng dựa trên các biến như chi phí hoạt động, quy mô tổng tài sản, tỷ lệ thanh khoản và rủi ro tín dụng. Các biến này được lựa chọn dựa trên lý thuyết và thực tiễn hoạt động của ngân hàng.

3.2. Phân tích dữ liệu và kết quả

Dữ liệu được thu thập từ báo cáo tài chính của các ngân hàng trong giai đoạn 2009-2021. Kết quả phân tích cho thấy mối quan hệ rõ ràng giữa các yếu tố và tỷ suất sinh lời.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về tỷ suất sinh lời ngân hàng

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng các yếu tố như chi phí hoạt động và rủi ro tín dụng có ảnh hưởng lớn đến tỷ suất sinh lời của ngân hàng. Những phát hiện này có thể được áp dụng để xây dựng các chiến lược kinh doanh hiệu quả hơn trong tương lai.

4.1. Chiến lược nâng cao tỷ suất sinh lời

Ngân hàng cần tập trung vào việc tối ưu hóa chi phí hoạt động và quản lý rủi ro tín dụng để cải thiện tỷ suất sinh lời. Việc áp dụng công nghệ trong quản lý cũng là một giải pháp hiệu quả.

4.2. Kết quả thực tiễn từ các ngân hàng

Nhiều ngân hàng đã áp dụng các biện pháp cải thiện hiệu quả hoạt động và đã đạt được những kết quả tích cực trong việc nâng cao tỷ suất sinh lời trong bối cảnh khó khăn.

V. Kết luận và tương lai của tỷ suất sinh lời ngân hàng Việt Nam

Tỷ suất sinh lời của ngân hàng Việt Nam trong bối cảnh đại dịch Covid-19 đã cho thấy sự biến động lớn. Tuy nhiên, với những giải pháp phù hợp, ngân hàng có thể phục hồi và phát triển bền vững trong tương lai.

5.1. Tóm tắt các phát hiện chính

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng các yếu tố như chính sách tiền tệ, lãi suất và rủi ro tín dụng có ảnh hưởng lớn đến tỷ suất sinh lời. Việc quản lý hiệu quả các yếu tố này là rất quan trọng.

5.2. Định hướng phát triển trong tương lai

Ngân hàng cần tiếp tục cải thiện khả năng sinh lời thông qua việc áp dụng công nghệ và tối ưu hóa quy trình hoạt động. Điều này sẽ giúp ngân hàng duy trì vị thế cạnh tranh trong thị trường.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Ngành ngân hàng đóng vai trò trung tâm trong việc phân bổ và luân chuyển nguồn vốn nhàn rỗi trong nền kinh tế. Trước sự cạnh tranh gay gắt từ quá trình hội nhập kinh tế quốc tế và sự thâm nhập của các định chế tài chính nước ngoài, việc duy trì và nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh là điều kiện tiên quyết cho sự phát tồn tại của các ngân hàng thương mại cổ phần (NHTMCP). Trong giai đoạn 2020 – 2021, sự bùng phát của đại dịch Covid-19 đã tạo ra những biến động kinh tế sâu sắc, dẫn đến nguy cơ nợ xấu gia tăng, lợi nhuận sụt giảm và thu nhập của người lao động bị ảnh hưởng. Trong bối cảnh đó, nghiên cứu "Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến tỷ suất sinh lời của các Ngân hàng Thương mại Cổ phần Việt Nam trong bối cảnh Đại dịch Covid 19" do nhóm tác giả Đào Thị Kim Dung, Trần Thị Tuyết Nhi và Ngô Lệ Quyên (Trường Đại học Công nghiệp TP. Hồ Chí Minh, 2022) thực hiện nhằm phân tích thực trạng và lượng hóa các yếu tố tác động đến khả năng sinh lời của hệ thống ngân hàng.

Mục tiêu nghiên cứu:

• Mục tiêu chung: Tìm hiểu và đánh giá mức độ ảnh hưởng của các yếu tố đến tỷ suất sinh lời của các NHTMCP Việt Nam trong bối cảnh đại dịch Covid-19.
• Mục tiêu cụ thể (gồm 3 mục tiêu):
  1. Hệ thống hóa những vấn đề lý luận cơ bản, khung lý thuyết và bằng chứng thực nghiệm về các yếu tố ảnh hưởng đến tỷ suất sinh lời của NHTMCP Việt Nam trong bối cảnh đại dịch Covid-19.
  2. Xác định và đo lường mức độ tác động của các yếu tố nội tại và vĩ mô đến tỷ suất sinh lời của các NHTMCP Việt Nam.
  3. Đề xuất hệ thống giải pháp và kiến nghị nhằm nâng cao tỷ suất sinh lời cho các NHTMCP Việt Nam trong giai đoạn biến động kinh tế.

Câu hỏi nghiên cứu:

1. Các yếu tố nào ảnh hưởng đến tỷ suất sinh lời của ngân hàng TMCP Việt Nam trong bối cảnh đại dịch Covid-19?
2. Làm thế nào để các ngân hàng có thể nâng cao tỷ suất sinh lời và thích ứng với bối cảnh mới?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản (ROA) và các nhân tố tác động bao gồm: chi phí hoạt động (COSR), quy mô tổng tài sản (SIZE), tính thanh khoản (LIQ), tỷ lệ đòn bẩy (LEV), rủi ro tín dụng (LLR), chỉ số giá tiêu dùng (CPI), thu nhập lãi thuần (NIM) và biến giả đại dịch Covid-19 (DUMMY).
• Phạm vi không gian: Mẫu khảo sát gồm 22 NHTMCP đang hoạt động tại Việt Nam: BIDV, Vietinbank, VCB, VPBank, EIB, HDBank, MBBank, Sacombank, Techcombank, TPBank, PGBank, ACB, BVB, MSB, BaoVietBank, OCB, SHB, KLB, NVB, Nam A Bank, SGB và SeABank.
• Phạm vi thời gian: Chuỗi dữ liệu dạng bảng kéo dài 13 năm, từ năm 2009 đến năm 2021.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và nền tảng pháp lý

Khóa luận xây dựng cơ sở lý luận dựa trên các đặc trưng kinh tế và nghiệp vụ cốt lõi của ngân hàng thương mại:

• Bản chất và chức năng NHTM: Khảo sát 3 chức năng chính gồm trung gian tín dụng, trung gian thanh toán và chức năng tạo tiền (bút tệ); cùng 4 nhóm hoạt động chủ yếu: huy động vốn, cấp tín dụng (cho vay, chiết khấu giấy tờ có giá, cho thuê tài chính, bảo lãnh), đầu tư tài chính và cung ứng dịch vụ thanh toán.
• Hệ thống chỉ tiêu đo lường tỷ suất sinh lời: Luận giải các chỉ số ROE, ROA, ROS và ROI. Nghiên cứu lựa chọn ROA làm biến phụ thuộc trung tâm dựa trên luận điểm của Hagel và cộng sự (2010), nhằm phản ánh chính xác hiệu quả vận hành trên toàn bộ cơ cấu tài sản và loại trừ các biến dạng tài chính tiềm ẩn từ việc gia tăng đòn bẩy vốn chủ sở hữu.
• Văn bản pháp lý áp dụng: Phân loại nợ xấu và trích lập dự phòng rủi ro tín dụng căn cứ theo Thông tư số 11/2021/TT-NHNN của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (phân nhóm nợ quá hạn từ nhóm 3 đến nhóm 5).

Phương pháp nghiên cứu

• Phương pháp định tính: Thống kê mô tả, phân tích tổng hợp số liệu lịch sử từ báo cáo tài chính và báo cáo thường niên nhằm đánh giá diễn biến kinh tế vĩ mô và bức tranh ngành ngân hàng qua các giai đoạn 2009 – 2010, 2011 – 2015 và 2020 – 2021.
• Phương pháp định lượng: Áp dụng kỹ thuật kinh tế lượng với dữ liệu bảng (Panel Data) trên phần mềm STATA:
  • Ước lượng mô hình bình phương bé nhất gộp (Pooled OLS).
  • Ước lượng mô hình tác động cố định (FEM - Fixed Effects Model).
  • Ước lượng mô hình tác động ngẫu nhiên (REM - Random Effects Model).
  • Kiểm định đa cộng tuyến thông qua hệ số phóng đại phương sai (VIF) và kiểm định ma trận tương quan.
  • Kiểm định và hiệu chỉnh khuyết tật mô hình (hiện tượng phương sai thay đổi - heteroskedasticity) để đảm bảo tính vững của các ước lượng.
• Nguồn dữ liệu: Dữ liệu thứ cấp thu thập từ báo cáo tài chính kiểm toán và báo cáo thường niên của 22 NHTMCP trong giai đoạn 2009 – 2021, kết hợp các chỉ tiêu thống kê vĩ mô (CPI) từ Tổng cục Thống kê và Ngân hàng Nhà nước.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Giới thiệu tổng quan về đề tài nghiên cứu

Chương mở đầu xác định tính cấp thiết của việc nghiên cứu hiệu quả hoạt động ngân hàng trong bối cảnh khủng hoảng dịch bệnh. Tác giả xác lập kết cấu 5 chương của khóa luận, định hình rõ 3 mục tiêu nghiên cứu cụ thể, 2 câu hỏi cốt lõi, đồng thời giới hạn mẫu nghiên cứu gồm 22 NHTMCP Việt Nam trong khung thời gian 2009 – 2021. Chương 1 cũng khẳng định ý nghĩa khoa học của đề tài trong việc cung cấp bức tranh thực nghiệm hỗ trợ các nhà quản trị ngân hàng và cơ quan điều hành chính sách.

Chương 2: Cơ sở lý luận về các yếu tố ảnh hưởng đến tỷ suất sinh lời của ngân hàng thương mại

Chương 2 thiết lập nền tảng lý thuyết toàn diện về ngân hàng thương mại và các hoạt động kinh doanh tiền tệ. Tác giả phân tích chuyên sâu 4 chỉ tiêu tài chính đo lường khả năng sinh lời (ROE, ROA, ROS, ROI) và mô hình phân tích Dupont.

Nội dung phân loại hai nhóm nhân tố tác động đến tỷ suất sinh lời:

• Nhóm yếu tố nội tại: Quy mô tài sản (SIZE), đòn bẩy tài chính (LEV), rủi ro tín dụng và nợ xấu (LLR theo Thông tư 11/2021/TT-NHNN), chi phí hoạt động (COSR), tính thanh khoản (LIQ) và thu nhập lãi thuần (NIM).
• Nhóm yếu tố bên ngoài: Tỷ lệ lạm phát (CPI), tốc độ tăng trưởng kinh tế (GDP), lãi suất và biến động dịch bệnh Covid-19.

Chương này tổng thuật 16 công trình nghiên cứu thực nghiệm tiêu biểu:

• Các nghiên cứu trong nước: Hồ Kim Anh (2015), Nguyễn Anh Tuấn (2018), Nguyễn Phạm Nhã Trúc và Nguyễn Phạm Thiên Thanh (2016), Trần Huy Hoàng và Nguyễn Hữu Huân (2016), Đoàn Việt Hùng, Bùi Đan Thanh và Trần Minh Tâm, Nga Phan Thi Hang (2021).
• Các nghiên cứu quốc tế: Sangeeta D. Misra (2015), Husni Ali Khrawish (2011), Mamatzakis và Remoundos (2003), Sufian (2011), Sehrish Gul và cộng sự (2011), Shelagh và Maggie (2008), Anna P. Vong và Hoi Si Chan (2008), Bourke (1989), Antonina (2010).

Chương 3: Thực trạng về các yếu tố ảnh hưởng đến tỷ suất sinh lời của các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam trong bối cảnh đại dịch Covid 19

Chương 3 tái hiện bức tranh hệ thống NHTMCP Việt Nam qua các cột mốc lịch sử và thống kê thực trạng các chỉ số tài chính của 22 ngân hàng trong giai đoạn 2009 – 2021:

• Giai đoạn 2009 – 2010: Hậu khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008, Ngân hàng Nhà nước thắt chặt chính sách tiền tệ bằng việc giới hạn dư nợ cho vay/chiết khấu chứng khoán không vượt quá 20% vốn điều lệ, nâng lãi suất cơ bản lên 8,75%/năm (+0,5%) và phát hành 20.300 tỷ đồng tín phiếu bắt buộc trong quý I/2008. Lạm phát được ghi nhận ở mức 12,5% (2008), 19,9% (2009) và 11,75% (2010); tăng trưởng GDP năm 2010 đạt 6,78% (vượt kế hoạch 6,5%).
• Giai đoạn 2011 – 2015: Lạm phát tăng vọt lên 18,13% vào năm 2011; lãi suất cho vay chạm mức đỉnh 25%/năm khiến thanh khoản căng thẳng. Ngành ngân hàng bước vào giai đoạn tái cơ cấu hệ thống TCTD; lợi nhuận sau thuế toàn hệ thống quý IV/2011 đạt 2.362 tỷ đồng (điều chỉnh còn 2.006 tỷ đồng) và dần hồi phục lên 3.735 tỷ đồng vào năm 2013 nhờ sự gia tăng của thu nhập ngoài lãi.
• Giai đoạn 2020 – 2021: Đánh giá thực trạng biến động của 22 NHTMCP thông qua hệ thống bảng thống kê và biểu đồ diễn tiến của ROA, COSR, SIZE, LIQ, LEV, LLR, CPI và NIM trong môi trường chịu ảnh hưởng từ đại dịch Covid-19.

Chương 4: Phương pháp nghiên cứu

Chương 4 mô tả quy trình thực nghiệm kinh tế lượng và xây dựng mô hình hồi quy dữ liệu bảng. Tác giả định nghĩa chi tiết các biến và kỳ vọng dấu tác động:

Ký hiệu biến	Tên biến	Vai trò trong mô hình	Đo lường / Bản chất
ROA	Tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản	Biến phụ thuộc	Lợi nhuận sau thuế / Tổng tài sản
COSR	Tỷ lệ chi phí hoạt động	Biến độc lập (Nội tại)	Chi phí hoạt động / Tổng thu nhập hoạt động
SIZE	Quy mô ngân hàng	Biến độc lập (Nội tại)	Logarit tự nhiên của Tổng tài sản
LIQ	Tính thanh khoản	Biến độc lập (Nội tại)	Dư nợ cho vay / Tổng tiền gửi
LEV	Tỷ lệ đòn bẩy tài chính	Biến độc lập (Nội tại)	Tổng nợ phải trả / Tổng tài sản (hoặc VCSH)
LLR	Rủi ro tín dụng	Biến độc lập (Nội tại)	Dự phòng rủi ro cho vay / Tổng dư nợ
NIM	Thu nhập lãi thuần	Biến độc lập (Nội tại)	Thu nhập lãi thuần / Tổng tài sản sinh lời
CPI	Chỉ số giá tiêu dùng	Biến độc lập (Vĩ mô)	Tỷ lệ lạm phát hàng năm
DUMMY	Biến giả Covid-19	Biến độc lập (Sự kiện)	Nhận giá trị 1 cho năm dịch (2020-2021), 0 cho năm khác

Chương này trình bày các bảng kết quả: Thống kê mô tả các biến, Ma trận tương quan, Kiểm tra đa cộng tuyến theo hệ số VIF, Kết quả hồi quy Pooled OLS, Kết quả hồi quy mô hình FEM, Kết quả hồi quy mô hình REM, và Bảng kết quả hồi quy mô hình ROA sau khi xử lý hiện tượng phương sai thay đổi (Robust/GLS).

Chương 5: Giải pháp và kiến nghị

Căn cứ trên các phát hiện định lượng và thực trạng tài chính của 22 NHTMCP, chương 5 đưa ra các nhóm giải pháp điều hành nội bộ cho ngân hàng và kiến nghị chính sách nhằm tối ưu hóa chi phí hoạt động, kiểm soát nợ xấu, nâng cao biên lãi thuần và củng cố năng lực sinh lời bền vững trước các cú sốc kinh tế.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả nghiên cứu chính

1. Khóa luận đã đo lường và lượng hóa được mối quan hệ giữa tỷ suất sinh lời trên tài sản (ROA) của 22 NHTMCP Việt Nam với các yếu tố nội tại và vĩ mô trong giai đoạn 13 năm (2009 – 2021).
2. Kiểm định mô hình khẳng định sự ảnh hưởng có ý nghĩa thống kê của các biến: Chi phí hoạt động (COSR), Quy mô tài sản (SIZE), Tính thanh khoản (LIQ), Tỷ lệ đòn bẩy (LEV), Rủi ro tín dụng (LLR), Thu nhập lãi thuần (NIM), Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) và Biến giả đại dịch Covid-19 (DUMMY).
3. Mô hình sau khi xử lý hiện tượng phương sai thay đổi đã cung cấp hệ số ước lượng vững, phản ánh mức độ tác động cụ thể của từng biến số tài chính đối với khả năng sinh lời trong các chu kỳ kinh tế và thời kỳ khủng hoảng y tế.

Đóng góp của khóa luận

• Về mặt học thuật: Mở rộng cơ sở thực nghiệm về các yếu tố tác động đến khả năng sinh lời của hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam bằng việc tích hợp chuỗi dữ liệu dài (2009 – 2021) bao quát cả giai đoạn tái cơ cấu sau khủng hoảng tài chính 2008 lẫn giai đoạn đại dịch Covid-19 (2020 – 2021).
• Về mặt thực tiễn: Cung cấp luận cứ thực nghiệm cho các nhà quản trị ngân hàng trong việc thiết lập chính sách quản lý chi phí, kiểm soát chất lượng tín dụng theo Thông tư 11/2021/TT-NHNN, duy trì biên độ lãi thuần hợp lý và quản trị đòn bẩy nhằm bảo đảm an toàn hệ thống và tối ưu hóa tỷ suất sinh lời.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Về phạm vi mẫu nghiên cứu: Khóa luận tập trung khảo sát 22 NHTMCP tại Việt Nam; chưa bao quát toàn bộ các ngân hàng thương mại có vốn nhà nước sở hữu chi phối hoặc các chi nhánh ngân hàng nước ngoài và ngân hàng liên doanh đang hoạt động tại Việt Nam.
• Về biến số mô hình: Nghiên cứu tập trung vào 8 biến độc lập chính (COSR, SIZE, LIQ, LEV, LLR, NIM, CPI, DUMMY); chưa phân tích sâu các yếu tố về cấu trúc quản trị công ty, tỷ lệ sở hữu nước ngoài, mức độ đa dạng hóa thu nhập phi tín dụng hoặc các chỉ tiêu an toàn vốn theo chuẩn mực Basel II/Basel III.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo: Các nghiên cứu tiếp sau có thể mở rộng kích thước mẫu cho toàn bộ hệ thống tổ chức tín dụng, kéo dài chuỗi dữ liệu sang giai đoạn phục hồi hậu Covid-19, và ứng dụng phương pháp ước lượng Moment tổng quát (GMM) để kiểm soát triệt để hiện tượng nội sinh và tính trễ động của tỷ suất sinh lời ngân hàng.

---

Giá trị tham khảo

Tài liệu khóa luận có giá trị tham khảo thiết thực cho:

• Sinh viên và học viên ngành Tài chính – Ngân hàng, Kinh tế học: Tham khảo quy trình xây dựng đề cương, cách thức thu thập và xử lý dữ liệu bảng (Panel Data) trên phần mềm STATA, cũng như trình tự thực hiện các kiểm định kinh tế lượng (VIF, Pooled OLS, FEM, REM, kiểm định và khắc phục phương sai thay đổi).
• Nhà nghiên cứu về hiệu quả ngân hàng: Tham khảo khung tổng thuật tài liệu gồm 16 nghiên cứu thực nghiệm trong và ngoài nước về đo lường ROA/ROE và các biến số tác động.
• Cán bộ quản trị và phân tích tài chính tại NHTM: Tham khảo phương pháp phân tích thực trạng các chỉ số COSR, NIM, LLR, LEV và tác động của đại dịch Covid-19 đến hiệu quả sinh lời của các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Nghiên cứu sử dụng chỉ tiêu nào làm đại diện chính cho tỷ suất sinh lời của ngân hàng và vì sao?
Khóa luận sử dụng Tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản (ROA) làm biến phụ thuộc chính. Mặc dù ROE phản ánh tỷ suất sinh lời trên vốn cổ đông, nhưng ROE có thể bị bóp méo khi ngân hàng gia tăng đòn bẩy tài chính (theo phân tích Dupont và nhận định của Hagel & cộng sự, 2010). Do đó, chỉ số ROA phản ánh khách quan và chính xác hơn năng lực quản lý và khai thác toàn bộ nguồn tài sản hiện có của ngân hàng.

2. Mẫu dữ liệu nghiên cứu bao gồm bao nhiêu ngân hàng và trong khoảng thời gian nào?
Nghiên cứu sử dụng dữ liệu bảng từ báo cáo tài chính và báo cáo thường niên của 22 ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam trong khoảng thời gian 13 năm, liên tục từ năm 2009 đến năm 2021.

3. Khóa luận sử dụng các mô hình và phương pháp định lượng nào trên phần mềm STATA?
Nghiên cứu áp dụng quy trình kiểm định kinh tế lượng bao gồm: thống kê mô tả, ma trận tương quan, kiểm tra đa cộng tuyến qua hệ số VIF, ước lượng hồi quy Pooled OLS, mô hình tác động cố định (FEM), mô hình tác động ngẫu nhiên (REM) và kiểm định, hiệu chỉnh hiện tượng phương sai thay đổi (Robust/GLS) để thu được kết quả hồi quy vững.

4. Những biến số kinh tế vĩ mô và sự kiện đặc biệt nào được đưa vào mô hình phân tích?
Nghiên cứu tích hợp chỉ số giá tiêu dùng (CPI) đại diện cho lạm phát vĩ mô và đưa biến giả (DUMMY Đại dịch Covid-19) để đánh giá tác động trực tiếp của cuộc khủng hoảng dịch bệnh trong giai đoạn 2020 – 2021 đối với tỷ suất sinh lời của hệ thống ngân hàng.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của nhóm tác giả Đào Thị Kim Dung, Trần Thị Tuyết Nhi và Ngô Lệ Quyên đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về hiệu quả sinh lời của ngân hàng thương mại và các văn bản quy phạm liên quan. Bằng việc phân tích thực trạng kinh tế qua các giai đoạn từ 2009 đến 2021 và ứng dụng các mô hình kinh tế lượng trên dữ liệu bảng của 22 NHTMCP Việt Nam, đề tài đã chỉ ra vai trò của các biến số nội tại và vĩ mô đối với chỉ tiêu ROA. Các kết quả thực nghiệm và gợi ý giải pháp trong công trình cung cấp tài liệu tham khảo có giá trị học thuật và thực tiễn cho công tác nghiên cứu và quản trị tài chính ngân hàng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 đã nêu ra được tính cấp thiết của đề nghiên cứu, đồng thời khái quát về mục tiêu, đối tượng, phạm vi, phương pháp nghiên cứu và ý nghĩa khoa học của đề tài. 5 CHƢƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÁC YẾU TỐ ẢNH HƢỞNG ĐẾN TỶ SUẤT SINH LỜI CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 2.1 Tổng quan về NHTM 2.1 Khái niệm NHTM là ngân hàng kinh doanh tiền tệ vì mục đích lợi nhuận. NHTM hoạt động chủ yếu và thường xuyên là nhận tiền gửi của khách hàng để cấp tín dụng và thực hiện nghiệp vụ chiết khấu và làm phương tiện thanh toán. Với tư cách là tổ chức kinh doanh, hoạt động của NHTM dựa trên cơ sở chế độ hạch toán kinh tế, nhằm mục tiêu lợi nhuận.

NHTM được pháp luật cho phép thực hiện rộng rãi các loại nghiệp vụ kinh doanh ngân hàng, như: nhận tiền gửi có kì hạn, không kì hạn; thực hiện nghiệp vụ chiết khấu; dịch vụ thanh toán; huy động vốn bằng cách phát hành chứng chỉ nhận nợ. NHTM là ngân hàng được thực hiện toàn bộ hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác có liên quan vì mục tiêu lợi nhuận theo quy định của Luật các Tổ chức tín dụng và các quy định khác của pháp luật. Tóm lại, NHTM là một doanh nghiệp đặc biệt, hoạt động kinh doanh tiền tệ, mà hoạt động chủ yếu là cung cấp đa dạng các dịch vụ tài chính với nghiệp vụ cơ bản là nhận tiền gửi, cho vay và cung ứng các dịch vụ thanh toán. Ngoài ra, NHTM còn cung cấp nhiều dịch vụ khác nhau nhằm thỏa mãn tối đa nhu cầu về sản phẩm dịch vụ của khách hàng.2 Chức năng NHTM có 3 chức năng chính: - Trung gian tín dụng Chức năng trung gian tín dụng được xem là chức năng quan trọng nhất của NHTM.

Khi thực hiện chức năng trung gian tín dụng, NHTM đóng vai trò là cầu nối trung gian giữa những người có nguồn tiền thặng dư và những người có nhu cầu 6 vay vốn trong nền kinh tế. Với chức năng này, NHTM vừa đóng vai trò nhận tiền, vừa đóng vai trò là người cho vay và hưởng lợi nhuận từ khoản tiền chênh lệch giữa lãi suất tiền gửi và lãi suất cho vay, góp phần tạo lợi ích cho các bên tham gia như người gửi tiền và người đi vay… Nhận tiền gửi và cho vay luôn là hoạt động quan trọng nhất của NHTM, nó mang lại nguồn lợi nhuận và doanh thu lớn nhất cho NHTM. Chức năng trung gian tài chính giúp giảm thiểu nhiều chi phí như chi phí thông tin, giao dịch. Thông qua chức năng này, những người có một khoản tiền nhàn rỗi có thể cung cấp vốn của họ cho thị trường tài chính bằng cách cho ngân hàng vay qua hình thức gửi tiết kiệm và sau đó ngân hàng sẽ đem vốn này ra cho vay hoặc mua những cổ phiếu và chứng khoán.

Chức năng trung gian tài chính của NHTM được hình thành ngay từ khi xuất hiện mô hình ngân hàng này. Chức năng đem lại lợi ích cho các chủ thể như sau: Đối với khách hàng là người gửi tiền, họ sẽ thu lợi từ nguồn vốn tạm thời của mình dưới hình thức nhận tiền lãi, an toàn tiền gửi, tiện ích. Đối với khách hàng là người đi vay, giúp cho các chủ thể trong nền kinh tế thỏa mản nhu cầu vốn tạm thời bị thiếu hụt của họ trong quá trình sản xuất kinh doanh và đầu tư, đồng thời tiết kiệm chi phí, thời gian, tiện lợi, an toàn và hợp pháp.