Tổng quan nghiên cứu

Trong chiến lược phát triển dịch vụ phi hàng không tại Việt Nam, chất lượng đội ngũ lao động trực tiếp giữ vai trò then chốt quyết định năng lực cạnh tranh và hiệu quả vận hành. Tại Cảng hàng không Quốc tế Vân Đồn, Công ty Cổ phần Dịch vụ Hàng không Taseco Vân Đồn đối mặt với áp lực lớn về quy mô và chất lượng nguồn nhân lực bán hàng sau các biến động thị trường. Điển hình trong năm 2021, kết quả tuyển dụng nhân viên bán hàng chỉ đạt 47% so với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp. Đến cuối năm 2022, tổng số lao động toàn đơn vị phục hồi lên mức 157 người, tăng 134,33% so với 67 người của năm 2021, đòi hỏi công tác tuyển dụng phải nhanh chóng đổi mới để đáp ứng yêu cầu kinh doanh.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là làm rõ những bất cập trong quy trình tuyển mộ, tuyển chọn và quản lý nhân sự bán hàng tại một địa bàn đặc thù huyện đảo. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể bao gồm: hệ thống hóa lý luận tuyển dụng nhân lực bán hàng; khảo sát, phân tích thực trạng công tác tuyển dụng giai đoạn 2019–2022; xác định các yếu tố cản trở; và đề xuất hệ thống giải pháp toàn diện đến năm 2025.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào đội ngũ nhân viên bán hàng trực tiếp tại các điểm kinh doanh của Taseco tại Cảng hàng không Quốc tế Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, giúp doanh nghiệp nâng tỷ lệ tuyển dụng thành công lên trên 90%, giảm thiểu chi phí tuyển mộ bình quân và xây dựng quy chuẩn đánh giá ứng viên chuyên nghiệp trong môi trường dịch vụ hàng không quốc tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn tiếp cận vấn đề dựa trên các mô hình quản trị nhân lực hiện đại, nổi bật là quy trình tuyển dụng 4 giai đoạn của Cấn Hữu Dạn (2021) bao gồm xác định nhu cầu, lập kế hoạch, triển khai tuyển dụng và đánh giá kết quả. Tác giả kết hợp mô hình tuyển chọn theo tiêu chuẩn công việc của Nguyễn Ngọc Quân và Nguyễn Vân Điềm (2012) cùng lý thuyết thu hút nhân tài từ nghiên cứu của Kenneth R. Evans và William L. Blazer (2005).

Hệ thống lý luận làm rõ 5 khái niệm cốt lõi:

  • Tuyển mộ nhân lực: Quá trình thu hút lực lượng ứng viên tiềm năng có trình độ từ nguồn nội bộ và bên ngoài tổ chức.
  • Tuyển chọn nhân lực: Quá trình sàng lọc, đánh giá ứng viên qua nhiều tiêu chí nhằm chọn đúng người cho vị trí công việc.
  • Tuyển dụng nhân lực: Chuỗi hoạt động tích hợp từ thu hút, đánh giá, ra quyết định tuyển mộ đến hội nhập và hướng dẫn nhân viên mới.
  • Thử việc: Giai đoạn làm việc thực tế từ 1 đến 6 tháng căn cứ Điều 24 Bộ luật Lao động năm 2019 để kiểm chứng độ phù hợp của hai bên.
  • Hội nhập nhân viên mới: Quá trình định hướng tổng quát và đào tạo nghiệp vụ chuyên môn giúp nhân sự nhanh chóng thích nghi văn hóa doanh nghiệp.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp từ báo cáo tài chính, báo cáo kết quả kinh doanh và số liệu thống kê nhân sự của Phòng Tổ chức – Hành chính, Phòng Tài chính – Kế toán Taseco Vân Đồn giai đoạn 2020–2022. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua phương pháp điều tra bảng hỏi khảo sát trực tiếp.

Cỡ mẫu khảo sát gồm 92 phiếu phát ra, thu về 78 phiếu hợp lệ (đạt tỷ lệ 84,78%), loại bỏ 14 phiếu không đạt yêu cầu. Cơ cấu mẫu khảo sát bao gồm: 5 cán bộ quản lý trực tiếp, 25 nhân viên bán hàng đang trong thời gian thử việc, và 48 nhân viên bán hàng ký hợp đồng chính thức trong giai đoạn 2021–2022. Phương pháp chọn mẫu định mức kết hợp ngẫu nhiên phân tầng được lựa chọn nhằm đảm bảo tính đại diện cao cho toàn bộ chuỗi mắt xích vận hành. Phương pháp phân tích số liệu dựa trên thống kê mô tả, phân tích so sánh tỷ lệ phần trăm và đối chiếu chéo giữa kế hoạch tuyển dụng với kết quả thực tế, phục vụ cho quá trình đánh giá từ năm 2019 đến năm 2023.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, quy mô lao động của Taseco Vân Đồn có sự biến động lớn theo chu kỳ phục hồi kinh tế. Năm 2020 công ty có 86 người, đến năm 2021 giảm 22,09% xuống còn 67 người do ảnh hưởng của đại dịch, và tăng vọt 134,33% lên 157 người vào năm 2022. Trong đó, lực lượng lao động trực tiếp chiếm tỷ trọng chủ đạo với 116 người (chiếm 73,89% tổng nhân sự năm 2022), tăng mạnh từ mức 35 người năm 2021.

Thứ hai, cơ cấu trình độ chuyên môn của đội ngũ lao động dịch chuyển tích cực theo hướng chuẩn hóa. Năm 2022, nhân sự có trình độ Đại học và trên Đại học đạt 83 người (tỷ lệ 52,87%), trình độ Cao đẳng/Trung cấp đạt 54 người (tỷ lệ 34,39%), trong khi lao động phổ thông chỉ còn 20 người (tỷ lệ 12,74%), giảm sâu so với mức 32,57% của năm 2020.

Thứ ba, cơ cấu hợp đồng lao động tiềm ẩn rủi ro thiếu ổn định. Năm 2022, nhóm hợp đồng thời vụ chiếm đến 108 người (tỷ lệ 68,79%), hợp đồng có thời hạn 1–3 năm có 25 người (tỷ lệ 15,92%) và hợp đồng không xác định thời hạn chỉ có 24 người (tỷ lệ 15,29%). Tỷ lệ hoàn thành kế hoạch tuyển dụng năm 2021 chạm đáy ở mức 47%, cho thấy lỗ hổng lớn trong khâu tạo nguồn và thu hút nhân tài.

Thảo luận kết quả

Thực trạng tuyển dụng tại Taseco Vân Đồn phản ánh rõ những thách thức nội tại kết hợp với yếu tố môi trường bên ngoài. Việc tỷ lệ đáp ứng tuyển dụng năm 2021 chỉ đạt 47% xuất phát từ việc công ty áp dụng máy móc các bài kiểm tra đánh giá, tiêu chí tuyển chọn chưa sát thực tế vị trí bán hàng sân bay, đồng thời kênh tuyển mộ còn đơn điệu, chủ yếu dựa vào mạng xã hội và thông báo truyền thống.

Khi biểu diễn trên biểu đồ phân tích cơ cấu lao động trực tiếp và gián tiếp giai đoạn 2020–2022, sự chênh lệch lớn giữa lao động trực tiếp (116 người) và gián tiếp (41 người) khẳng định hiệu suất doanh thu phụ thuộc hoàn toàn vào nhân viên bán hàng. Tuy nhiên, tỷ lệ hợp đồng thời vụ lên tới 68,79% phản ánh tâm lý e ngại gắn bó lâu dài của người lao động do tính chất làm việc theo ca kíp tại Cảng hàng không Quốc tế Vân Đồn.

So sánh với bài học kinh nghiệm từ Công ty Dịch vụ Hàng không sân bay Nội Bài (NASCO) – đơn vị đã trao 100 suất học bổng cho sinh viên các trường cao đẳng, đại học du lịch và liên kết tuyển dụng trực tiếp với chính quyền địa phương Sóc Sơn – Taseco Vân Đồn chưa tận dụng tốt nguồn nhân lực bản địa tại huyện Vân Đồn và các cơ sở đào tạo nghề tại Quảng Ninh.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm hoàn thiện công tác tuyển dụng nhân viên bán hàng tại Taseco Vân Đồn đến năm 2025, doanh nghiệp cần triển khai đồng bộ 4 nhóm giải pháp chiến lược:

  • Chuẩn hóa công tác xác định nhu cầu tuyển dụng định lượng: Phòng Nhân sự – Hành chính chủ trì phối hợp với các Quản lý điểm bán xây dựng định mức lao động dựa trên lưu lượng chuyến bay và khách hàng mục tiêu. Đặt mục tiêu nâng tỷ lệ dự báo chính xác nhu cầu nhân sự lên trên 90% trong giai đoạn 2023–2025, tránh tình trạng tuyển dụng thụ động, gấp gáp trong mùa cao điểm.
  • Mở rộng và đa dạng hóa mạng lưới kênh tuyển mộ: Ban Giám đốc chỉ đạo thiết lập quan hệ hợp tác chính thức với 3–5 cơ sở đào tạo chuyên ngành du lịch, thương mại, ngoại ngữ tại Quảng Ninh và Hải Phòng. Triển khai ngày hội việc làm và chương trình thực tập hưởng lương tại sân bay Vân Đồn, phấn đấu tăng tỷ lệ tiếp cận hồ sơ ứng viên đạt chuẩn thêm 40% mỗi năm.
  • Đổi mới quy trình phỏng vấn và công cụ đánh giá ứng viên: Phòng Nhân sự – Hành chính thiết kế lại bộ tiêu chuẩn tuyển chọn, thay thế các bài kiểm tra lý thuyết máy móc bằng bài đánh giá trắc nghiệm tình huống bán hàng thực tế và kiểm tra giao tiếp ngoại ngữ phản xạ. Mục tiêu rút ngắn thời gian sàng lọc hồ sơ xuống dưới 7 ngày làm việc và tăng tỷ lệ chọn trúng ứng viên phù hợp lên 85%.
  • Hoàn thiện chương trình hội nhập và tối ưu hóa chi phí thử việc: Xây dựng cẩm nang văn hóa doanh nghiệp và quy trình đào tạo hội nhập 2 giai đoạn (tổng quát 3 ngày, nghiệp vụ chuyên sâu 14 ngày). Áp dụng cơ chế kèm cặp trực tiếp (mentoring), phấn đấu giảm tỷ lệ nhân viên bán hàng nghỉ việc sau giai đoạn thử việc xuống dưới 10% trước năm 2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

  • Lãnh đạo và chuyên viên nhân sự ngành dịch vụ hàng không: Cung cấp khung phân tích thực chứng và các chỉ số định lượng về tuyển mộ nhân lực bán hàng tại các cảng hàng không, giúp tối ưu hóa chi phí tuyển dụng bình quân trên mỗi nhân sự trúng tuyển.
  • Nhà quản lý chuỗi bán lẻ và dịch vụ phi hàng không: Tham khảo mô hình phân bổ tỷ trọng cơ cấu hợp đồng lao động và quy trình hội nhập nhân viên mới, giải quyết bài toán biến động nhân sự ca kíp tại các địa bàn xa trung tâm đô thị.
  • Giảng viên, học viên cao học chuyên ngành Quản trị nhân lực: Nguồn tài liệu học thuật giá trị với hệ thống dữ liệu khảo sát thực tế từ 78 nhân sự, phục vụ nghiên cứu tình huống về quản trị nhân lực và phương pháp luận khảo sát doanh nghiệp.
  • Sinh viên khối ngành Kinh tế, Quản trị kinh doanh và Du lịch: Cẩm nang thực tiễn giúp hiểu rõ yêu cầu năng lực, quy trình phỏng vấn tuyển chọn và tiêu chí đánh giá nhân viên bán hàng chuyên nghiệp tại các tổ chức hàng không quốc tế.

Câu hỏi thường gặp

Hạn chế lớn nhất trong công tác tuyển dụng tại Taseco Vân Đồn giai đoạn 2020–2022 là gì?
Hạn chế lớn nhất là phương pháp đánh giá ứng viên còn mang tính máy móc, áp đặt tiêu chuẩn cứng nhắc chưa sát với năng lực thực tế. Kênh tuyển mộ chưa liên kết sâu rộng với các trường đào tạo, dẫn đến tình trạng năm 2021 kết quả tuyển dụng chỉ đạt 47% nhu cầu.

Cơ cấu trình độ học vấn của nhân sự Taseco Vân Đồn năm 2022 có đặc điểm gì?
Năm 2022, nhân sự có trình độ Đại học và trên Đại học chiếm tỷ lệ cao nhất với 52,87% (83 người), Cao đẳng/Trung cấp chiếm 34,39% (54 người), và lao động phổ thông chiếm 12,74% (20 người) trên tổng số 157 cán bộ nhân viên.

Luận văn đã rút ra bài học kinh nghiệm tuyển dụng nào từ mô hình NASCO Nội Bài?
Nghiên cứu chỉ ra bài học về việc liên kết sâu với các trường đại học du lịch, trao 100 suất học bổng tài trợ tài năng và chủ động bắt tay với chính quyền địa phương để khai thác hiệu quả nguồn lao động phổ thông bản địa, giúp tiết kiệm chi phí tuyển dụng.

Quy mô và độ tin cậy của mẫu khảo sát trong luận văn được đảm bảo như thế nào?
Luận văn phát ra 92 phiếu và thu về 78 phiếu hợp lệ (tỷ lệ 84,78%), gồm 5 cán bộ quản lý, 25 nhân viên thử việc và 48 nhân viên chính thức trong giai đoạn 2021–2022, đảm bảo tính khách quan và chiều sâu phân tích thực tiễn.

Mục tiêu định lượng chính của các giải pháp tuyển dụng đến năm 2025 là gì?
Các giải pháp hướng tới việc nâng tỷ lệ hoàn thành kế hoạch tuyển dụng lên trên 95%, giảm tỷ lệ nhân viên nghỉ việc sau giai đoạn thử việc xuống dưới 10%, và thiết lập mạng lưới liên kết tuyển sinh với ít nhất 3 cơ sở đào tạo chuyên ngành.

Kết luận

  • Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về tuyển dụng và quản lý nhân sự bán hàng trong doanh nghiệp dịch vụ phi hàng không.
  • Phân tích chi tiết biến động nhân sự thực tế từ 86 người năm 2020 xuống 67 người năm 2021 và tăng trưởng lên 157 người năm 2022 tại Cảng hàng không Quốc tế Vân Đồn.
  • Chỉ rõ các nút thắt trong công tác tạo nguồn và đánh giá ứng viên, giải thích nguyên nhân tỷ lệ tuyển dụng năm 2021 chỉ đạt 47% kế hoạch.
  • Đề xuất 4 nhóm giải pháp mang tính hành động cao, có lộ trình triển khai rõ ràng từ năm 2023 đến năm 2025 nhằm tối ưu hóa chi phí và nâng tỷ lệ đáp ứng nhân sự lên trên 95%.
  • Đóng góp nguồn tư liệu thực chứng sâu sắc cho các nhà quản trị nhân lực và các cơ sở nghiên cứu học thuật về mô hình nhân sự dịch vụ sân bay. Quý độc giả và nhà quản lý quan tâm có thể ứng dụng trực tiếp các tiêu chuẩn đánh giá của công trình vào thực tiễn doanh nghiệp.