Mở đầu và Danh mục tải liệu tham khảo, luận văn được thực hiện gồm 3 chương (7 tiết). Tong quan tài liệu “Trong suốt tiến trình lãnh đạo cách mạng, vấn đẻ xây dựng chính quyền và hoàn thiện mô hình nhà nước kiểu mới, nhà nước của dân, do dan va vi dan ở Việt Nam luôn là mối quan tâm hàng đầu, là nhiệm vụ trọng tâm của Dang và Nhà nước ta. Vì tính cắp thiết của vấn đề nên trong những năm qua, vấn đề xây dựng NNPQ ở Việt Nam đã thu hút được sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu và học giả trong và ngoài nước. Ở trong nước, có rất nhiều công trình nghiên cứu về vẫn đề này cả về phương diện lý luận và thực tiễn.
Nhằm tạo điều kiện thuận lợi trong quá trình nghiên cứu, chúng tôi tạm phân chia thành các hướng nghiên cứu cơ bản như sau: Hướng nghiên cứu thứ nhất tập trung vào các vẫn đề lý luận chung về NNPQ. Trong hướng nghiên cứu này đã tập trung vào hai nội dung chính. Thứ nhất, nhóm các công trình nghiên cứu lịch sử tư tướng pháp quyền, trọng tâm là tư tưởng pháp quyền thời kỳ phương Tây cận đại. Trong nhóm này bao gồm nhiều công trình nghiên cứu dưới nhiều cách tiếp cận khác nhau, cụ thể như sau: Trong cuỗn “?ziết học đại cương” của tập thể tác giả: Đỗ Minh Hợp, Nguyễn Thanh.
(Nhà xuất bản (Nxb) Thời đại, Hà Nội, 2013), Trong phần nghiên cứu về triết học Tây Âu cận đại, tác giả trình bày một số đại diện tiêu biểu của thời kỳ này, trong đó Locke là một đại diện có nhiều tư tưởng chính trị, pháp quyền. Cuốn sách đã nêu rõ những quan điểm của Locke về con người và nhà nước, về bản chất và quyền tự do của con người, sự phân biệt giữa con người trong trạng thái tự nhiên và con người trong xã hội công dân, quan điểm vẻ khể ước xã hội — phương thức chuyển sang xã hội công dân, các hình thức cằm quyền nhà nước, quyển công dân. Cuốn sách đã khái quát được tư tưởng của Locke về vấn đẻ xã hội công dân và nhà nước, tuy chưa trực tiếp đề cập đến khái niệm “pháp quyên”, nhưng những tư tưởng của Locke đã thẻ hiện các tư tưởng về pháp quyền. Trong cudn, “/fảnh trình khám phả thế giới triết học phương Tây” của 'Wiliam E, Lawhead (Nxb Từ điển bách khoa, Hà Nội, 2012), William F Lawhead đã trình bảy rõ hơn những quan điểm của J.
Locke về trạng thái tự nhiên của con người, về giới hạn của chính quyên hay luật tự nhiên và nhân quyén. Samuel Enoch Stumpf con để cập rộng hơn vấn đề quyền tư hữu, mục đích của xã hội và chính quyền. trong cuốn sách, “Ƒjch sử triết học và các: luận đề", do Nxb Lao Động ấn hành năm 2007. Giáo trình giảng dạy ở các trường cao đăng và đại học ở nước ta hiện nay Có: ich sit các học thuyết chính trị — phap h ° do Đinh Văn Mậu và Pham Hồng Thái, biên soạn, Nxb Thành phó Hồ Chí Minh ấn hành năm 1997.
Công trình nghiên cứu này đã khái quát được những nét cơ bản các học thuyết chính trị pháp lý từ thời cỗ đại cho đến học thuyết chính trị pháp lý Mác - Lênin. Đặc biệt, tư tưởng pháp quyền thời kỳ phương Tây cận đại được giới thiệu qua nhiễu đại diện tiêu biểu nhu: Locke, Montesquieu, Rousseau,. “Lịch sử triết học” của Nguyễn Hữu Vui (Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 1998) đã trình bảy tường minh các tư tưởng của các nhà triết học phương Tây cân đại, trong đó có tư tưởng pháp quyền. Ngoài ra còn có “Học thuyết vẻ nhà nước pháp quyền: lịch sử và hiện rại” (Tạp chí Luật học, số 04/1996) của Nguyễn Văn Động, “Học (huyết vẻ nhà nước pháp quyển: một số vẫn đề trong lịch sử hình thành và phát triển” (Tạp chí Nghiên cửu lập pháp, số 10/2002).
Thứ hai, nhóm các công trình nghiên cứu và khảo sát lý luận và thực tiễn xây dựng NNPQ ở các nước trên thể giới. Các công trình nghiên cứu này hướng đến việc tìm ra những nguyên tắc, những giá trị chung của NNPQ và kinh nghiệm cho Việt Nam. Có một số công trình tiêu biểu sau: “Trung Quốc với việc xây dựng Nhà nước pháp q én xã hội chủ nghĩa" do Đỗ Tiến Sâm làm chủ biên, Nxb Khoa học xã hội Ấn hành năm 2008. Trong công trình nảy, Đỗ Tiến Sâm đã làm rõ quan điểm của Đảng Cộng sản Trung Quốc về NNPQ bên cạnh quá trinh nhận thức vẻ tính tắt yếu.
và sự cần thiết phải xây dựng NNPQ, nhận thức về những đặc trưng cơ bản của NNPQ XHCN. Ngoài những vấn đẻ lý luận, công trình này đã trình bảy khả rõ thực tiễn xây dựng NNPQ XHCN ở Trung Quốc qua các giải pháp mà Trung Quốc đã thực hiện đã và đang thành công như: hoản thiện chế độ đại hội đại biểu nhân dân và hệ thống pháp luật trong NNPQ XHCN, cái cách bộ máy hảnh chính nha nước và thực hiện hành chính theo pháp luật, cải cách, hoàn thiện thể chế tư pháp vả thực hiện tư pháp công bằng trong tiến trình xây dựng NNPQ XHCN, nâng cao vai trò lãnh đạo của đảng cảm quyền. Đây là những giải pháp mang tính thực tiễn cao khi Trung Quốc đưa ra và thực hiện từ Đại hội XV (1997) của Đảng Cộng sản Trung Quốc đến nay, đã gặt hái được nhiều thành công nhất định. Đặc biệt với các chủ trương đỗi mới, cải cách bộ máy hành chính, thể chế tư pháp và phương thức lãnh đạo của Đảng Cộng sản trong NNPQ XHCN mang lại nhiều giá trị lý luận và thực tiễn cho Việt Nam.
Cuốn sách có nhiều điểm gợi ý mả trong quá trình thực hiện luận văn chúng tôi đã tiếp cận và kế thừa để xây dựng các giải pháp nhằm hoàn thiện NNPQ XHCN ở Việt Nam Bên cạnh đỏ, cuốn sách “Chế độ tổng thống Hợp chúng quốc Hoa Kỳ và sự hình thành Nhà nước pháp quyển Mỹ” của tác giả Nguyễn Tắt Đạt, Nxb. Chính trị Quốc gia Hà Nội ấn hành năm 2013. Cuốn sách đã phác họa một cách có hệ thống về quá trình hình thành, tổn tại và phát triển của chế độ Tổng thống tại Hoa Kỳ qua các giai đoạn phát triển với nhiều đặc điểm nỗi bật đặc trưng vẻ chính trị của nhà nước Mỹ. Đồng thời, cuốn sách là một công, trình nghiên cứu về những vấn đề lý luận và thực tiễn của sự ra đời NNPQ.
Trong các nội dung tác giả đề cập đến, thì vấn đẻ vai trỏ pháp luật trong NNPQ Hoa Kỳ và đặc điểm của chế độ tổng thống ở Hoa Kỳ mang lại nhiều giá trị thực tiễn trong kiểm soát quyền lập pháp, hảnh pháp và tư pháp cũng như sự gợi ý của tác giả đối với việc phân công nhiệm vụ trong NNPQ ở Việt Nam hiện nay. Trong cuốn sách “Thé ché chinh trị các nước châu .Âu" của tập thê các tác giả Thái Vĩnh Thắng, Nguyễn Đăng Dung, Nguyễn Chu Dương, (Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2008). Công trình nghiên cứu được chia thành hai phần. Trong phần thứ nhất, cuốn sách đi vào giới thiệu khái quát về tổ chức, hoạt động nhà nước và thẻ chế chính trị các nước châu Âu.
Đó là hiến pháp, các hình thức nhả nước, hệ thống tư pháp, chính quyền địa phương, về đáng chỉnh tri. Phần thứ hai, các nhà nghiên cứu đã tập trung phân tích và luận giải các thể chế chính trị của các quốc gia ở châu Âu như: Anh, Pháp, Italia, Ba Lan, Phần Lan, Rumani. Ngoài ra, còn nhiều công trình nghiên cứu liên quan như: “?ziết học pháp quyền của Lão Tứ" của Bùi Ngọc Sơn, (2007, Nxb Tư pháp), “ jp phân nghiên cứu hiển pháp và nhà nước pháp quyển ” (2005, Nxb. Tư pháp) của Bùi Ngọc Sơn, “7hể chế tư pháp trong nhà nước pháp quyền” (2004, Nxb Tư pháp) do Nguyễn Đăng Dung làm chủ biên.
Qua nhiều công trình nghiên cứu của các tác giả. Lý luận về NNPQ được làm sáng tỏ hơn. Thực tiễn vả các vấn để đặt ra, những khó khăn, những khuyết tật trong quá trình xây dựng NNPQ trên thé giới sẽ giúp Việt Nam có được nhiều hơn kinh nghiệm tiếp tục hoàn thiện hơn nữa mô hình NNPQ XHCN hién nay. - Hướng nghiên cứu thứ hai tập trung vào tìm hiểu những tác phẩm kinh điển của các nhà tư tưởng, nhà triết học bàn về vấn để nhà nước và pháp quyền.
Cụ thể có các công trình nghiên cứu sau: tác phẩm “Ban vé khe trớc xã hội” của Jean Jacques Rousseau da durge gido su Hoang Thanh Bam dich sang tiếng Việt, Nxb Lý luận Chính trị Ấn hành năm 2004, hiện nay được Nxb Tri thite ấn hành bán mới (2013) do Dương Văn Hóa dịch. Đây là một trong những tác phẩm có ảnh hưởng to lớn đến nên triết học phương Tây, được đánh. giá là một trong những tác phẩm quan trọng nhất trong lịch sử triết học phương. Tây cận đại.
Tác phẩm đã thẻ hiện tư tưởng pháp quyền của Rousseau qua việc mô tả con người cùng nhau đi đến một thỏa thuận từ bỏ trạng thái tự nhiên để cùng nhau xây dựng cuộc sống cộng đồng. Sự thỏa thuận ấy được xem là một khế ước, một bản hợp đồng mà ở đó các thành viên trong xã hội đã thống nhất các nguyên tắc để chung sống với nhau. Trong tác phẩm, Rousseau đã bảy tỏ quan điểm quyền con người, mục đích vả nhiệm vụ của nhà nước. Từ việc bênh vực quyền tự đo, quyền sống, quyền bình đẳng của con người, tình trạng.
bắt công và lý giải sự bất bình đăng trái với quy luật tự nhiên và trạng thái tự nhiên của con người. Rousseau lý giải mục đích ra đời của nhà nước vả các biện pháp để ngăn chặn tỉnh trạng lạm quyền và cướp quyền. 'Việc nghiên cứu tư tưởng của Rousseau có nhiễu giá trị, đặc biệt trong nghiên cứu lý luận nhằm xây dựng chế độ xã hội công bằng, bình đẳng cho mọi công dân như ở Việt Nam hiện nay. Cuỗn sách: “Bản vẻ tính thẩn pháp luật” của Montesquieu đã được Hoang Thanh Đạm dịch sang tiếng Việt (Nxb Giáo dục và Trường đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, Hà Nội, 1996).
Qua tác phâm, Montesquieu đã để cao pháp luật, chỗng lại mọi sự độc đoán tùy tiện trong nhà nước chuyên chế phong kiến, bảo vệ sự tự do cho mỗi cá nhân. Tự do, theo đó là quyền mà cá nhân được làm tất cả những gì mà pháp luật cho phép và làm điều ngược lại đều là không tự do. Qua đó, Montesquieu bày tỏ tư tưởng phân chia quyền lực nhà nước.