Tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng và phát huy vai trò của đội ngũ trí thức trong thời kỳ đổi mới

Luận văn thạc sĩ kỹ thuật phân tích ussh tư tưởng hồ chí minh về xây dựng phát huy vai trò của đội ngũ tri thức và sự vận dụng trong, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất

• Tác giả: Hoàng Thị Thuận
• Người hướng dẫn: TS. Lại Quốc Khánh
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
• Chuyên ngành: Hồ Chí Minh học
• Đề tài: Tư Tưởng Hồ Chí Minh Về Xây Dựng, Phát Huy Vai Trò Của Đội Ngũ Trí Thức Và Sự Vận Dụng Trong Thời Kỳ Đổi Mới
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Tình hình nghiên cứu đề tài
• 1.3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Đóng góp của luận văn
• 1.7. Kết cấu của luận văn
• 1. CHƯƠNG I: CƠ SỞ HÌNH THÀNH VÀ NỘI DUNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ XÂY DỰNG, PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA ĐỘI NGŨ TRÍ THỨC
• 1.1. Cơ sở hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng và phát huy vai trò của đội ngũ trí thức
• 1.1.1. Giá trị tư tưởng, truyền thống văn hóa của dân tộc

Tóm tắt

I. Tổng quan về tư tưởng Hồ Chí Minh về trí thức trong thời kỳ đổi mới

Tư tưởng Hồ Chí Minh về vai trò của trí thức trong thời kỳ đổi mới là một phần quan trọng trong hệ thống tư tưởng của Người. Trong bối cảnh hiện nay, khi Việt Nam đang thực hiện công cuộc đổi mới, việc phát huy vai trò của đội ngũ trí thức trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Hồ Chí Minh đã khẳng định rằng trí thức là lực lượng nòng cốt trong sự nghiệp cách mạng, đóng góp vào sự phát triển bền vững của đất nước.

1.1. Tư tưởng Hồ Chí Minh về trí thức và vai trò của họ

Hồ Chí Minh đã nhấn mạnh rằng trí thức không chỉ là những người có kiến thức mà còn là những người có trách nhiệm với xã hội. Người cho rằng trí thức cần phải gắn bó với nhân dân, tham gia vào các hoạt động cách mạng và phát triển đất nước. Điều này thể hiện rõ trong các chính sách của Đảng và Nhà nước hiện nay.

1.2. Tầm quan trọng của trí thức trong thời kỳ đổi mới

Trong thời kỳ đổi mới, trí thức đóng vai trò quan trọng trong việc chuyển giao công nghệ, nâng cao chất lượng sản phẩm và cải thiện năng suất lao động. Họ là những người dẫn dắt sự phát triển của nền kinh tế tri thức, góp phần vào sự phát triển bền vững của đất nước.

II. Những thách thức đối với vai trò của trí thức trong thời kỳ đổi mới

Mặc dù vai trò của trí thức được công nhận, nhưng vẫn còn nhiều thách thức mà họ phải đối mặt. Những thách thức này không chỉ đến từ môi trường làm việc mà còn từ chính sách và sự quan tâm của xã hội đối với trí thức.

2.1. Thiếu sự tôn trọng và trọng dụng trí thức

Một trong những thách thức lớn nhất hiện nay là sự thiếu tôn trọng và trọng dụng trí thức trong một số lĩnh vực. Nhiều trí thức vẫn chưa được tạo điều kiện để phát huy hết khả năng của mình, dẫn đến sự lãng phí nguồn lực quý giá này.

2.2. Sự cạnh tranh và áp lực trong môi trường làm việc

Môi trường làm việc hiện nay ngày càng cạnh tranh, áp lực lớn từ công việc và yêu cầu cao từ xã hội khiến nhiều trí thức cảm thấy căng thẳng. Điều này có thể ảnh hưởng đến hiệu suất làm việc và sự sáng tạo của họ.

III. Phương pháp phát huy vai trò của trí thức theo tư tưởng Hồ Chí Minh

Để phát huy vai trò của trí thức, cần có những phương pháp và chính sách phù hợp. Hồ Chí Minh đã đưa ra nhiều quan điểm về việc xây dựng và phát huy trí thức trong xã hội.

3.1. Tạo môi trường làm việc thuận lợi cho trí thức

Cần xây dựng một môi trường làm việc thân thiện, khuyến khích sự sáng tạo và đổi mới. Điều này bao gồm việc cải thiện cơ sở vật chất, tạo điều kiện cho trí thức tham gia vào các dự án nghiên cứu và phát triển.

3.2. Đẩy mạnh giáo dục và đào tạo

Giáo dục và đào tạo là yếu tố then chốt để nâng cao chất lượng đội ngũ trí thức. Cần có những chương trình đào tạo phù hợp với nhu cầu phát triển của xã hội và nền kinh tế.

IV. Ứng dụng thực tiễn tư tưởng Hồ Chí Minh về trí thức

Tư tưởng Hồ Chí Minh về trí thức không chỉ là lý thuyết mà còn có thể được áp dụng vào thực tiễn. Nhiều chính sách hiện nay đã được xây dựng dựa trên những quan điểm của Người.

4.1. Các chính sách phát triển trí thức hiện nay

Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chính sách nhằm phát triển trí thức, như chính sách khuyến khích nghiên cứu khoa học, hỗ trợ khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo. Những chính sách này đã góp phần nâng cao vai trò của trí thức trong xã hội.

4.2. Kết quả đạt được từ việc phát huy trí thức

Việc phát huy vai trò của trí thức đã mang lại nhiều kết quả tích cực, như nâng cao chất lượng sản phẩm, cải thiện năng suất lao động và thúc đẩy sự phát triển bền vững của nền kinh tế. Những thành tựu này chứng minh rằng trí thức là một nguồn lực quan trọng trong sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước.

V. Kết luận và tương lai của vai trò trí thức trong thời kỳ đổi mới

Tư tưởng Hồ Chí Minh về vai trò của trí thức vẫn còn nguyên giá trị trong bối cảnh hiện nay. Việc phát huy vai trò của trí thức không chỉ là nhiệm vụ của Nhà nước mà còn là trách nhiệm của toàn xã hội.

5.1. Tương lai của trí thức trong sự nghiệp đổi mới

Trong tương lai, vai trò của trí thức sẽ ngày càng quan trọng hơn trong việc xây dựng và phát triển đất nước. Cần có những chính sách phù hợp để tạo điều kiện cho trí thức phát huy hết khả năng của mình.

5.2. Định hướng phát triển trí thức trong thời gian tới

Cần tiếp tục đẩy mạnh các chương trình đào tạo, nghiên cứu và phát triển, đồng thời tạo ra môi trường làm việc thuận lợi để trí thức có thể cống hiến cho sự nghiệp xây dựng đất nước.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong thế kỷ XXI, cuộc cách mạng khoa học và công nghệ đã thúc đẩy mạnh mẽ nền kinh tế tri thức toàn cầu, nơi hàm lượng chất xám chiếm từ 70% đến 80% giá trị gia tăng của các sản phẩm chủ lực. Đối với Việt Nam, trải qua 24 năm Đổi mới từ năm 1986 đến năm 2010, đội ngũ trí thức đã phát triển nhanh chóng với quy mô đạt hơn 1,8 triệu người có trình độ từ đại học trở lên, đóng vai trò hạt nhân trong sự nghiệp công nghiệp hóa và hiện đại hóa đất nước. Tuy nhiên, trước yêu cầu hội nhập quốc tế sâu rộng, công tác xây dựng và phát huy tiềm năng của lực lượng này vẫn bộc lộ nhiều điểm nghẽn về cơ chế đãi ngộ và môi trường cống hiến.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là làm sáng tỏ hệ thống quan điểm lý luận của Chủ tịch Hồ Chí Minh về xây dựng, bồi dưỡng và sử dụng đội ngũ trí thức; đồng thời đánh giá thực trạng vận dụng hệ tư tưởng này trong thực tiễn 24 năm đổi mới đất nước. Mục tiêu cụ thể bao gồm: hệ thống hóa các luận điểm nền tảng của Hồ Chí Minh về tiêu chuẩn và phẩm chất của người trí thức cách mạng; phân tích bức tranh thực tế về sự phát triển của đội ngũ trí thức giai đoạn 1986-2010; từ đó xác lập các giải pháp chiến lược nhằm tối ưu hóa năng lực sáng tạo của nguồn nhân lực chất lượng cao đến năm 2030.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các trước tác, bài nói, bài viết của Hồ Chí Minh và hệ thống đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước Việt Nam từ năm 1986 đến năm 2010. Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện ở việc cung cấp cơ sở khoa học để hoàn thiện chính sách nhân tài, hướng tới mục tiêu nâng tỷ lệ ứng dụng các đề tài nghiên cứu khoa học vào thực tiễn sản xuất đạt trên 60% và gia tăng chỉ số đổi mới sáng tạo quốc gia.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn được xây dựng trên nền tảng thế giới quan và phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin về vai trò của trí thức trong cách mạng xã hội chủ nghĩa. V.I. Lênin từng khẳng định không thể xây dựng thành công chế độ mới nếu thiếu sự chỉ đạo của các chuyên gia am hiểu khoa học kỹ thuật và sự liên minh chặt chẽ giữa giai cấp vô sản với giới trí thức. Kế thừa và phát triển quan điểm đó, hệ tư tưởng Hồ Chí Minh về đại đoàn kết toàn dân tộc xác định trí thức là lực lượng nòng cốt, hợp thành khối liên minh vững chắc Công - Nông - Trí. Nghiên cứu cũng tích hợp Lý thuyết nguồn vốn nhân lực hiện đại, xem tri thức và chất xám là tài sản chiến lược quyết định tốc độ tăng trưởng kinh tế bền vững.

Bốn khái niệm then chốt được phân tích xuyên suốt luận văn bao gồm:

1. Trí thức cách mạng: Tầng lớp lao động trí óc có trình độ chuyên môn cao, tuyệt đối trung thành với lợi ích của Tổ quốc và nhân dân.
2. Trí thức hoàn toàn: Khái niệm do Hồ Chí Minh xác lập, chỉ những người không dừng lại ở tri thức sách vở mà biết đem tri thức ấy ứng dụng hiệu quả vào thực tiễn lao động sản xuất.
3. Trí thức hóa công nông: Quá trình nâng cao dân trí, trang bị tri thức khoa học kỹ thuật cho giai cấp công nhân và nông dân.
4. Công nông hóa trí thức: Quá trình người trí thức thâm nhập vào đời sống thực tế, tham gia lao động chân tay để thấu hiểu nhân dân và gắn lý luận với thực tiễn.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu văn bản học phong phú và chuẩn mực, bao gồm toàn bộ 15 tập của bộ Hồ Chí Minh toàn tập, 10 tập Hồ Chí Minh biên niên tiểu sử, cùng hệ thống văn kiện các kỳ Đại hội Đảng toàn quốc từ khóa VI năm 1986 đến khóa XI năm 2011. Cỡ mẫu tài liệu khảo sát chuyên sâu gồm 85 công trình nghiên cứu khoa học, sách chuyên khảo, bài báo chuyên ngành và 12 bản hương ước làng xã cổ truyền phản ánh truyền thống trọng dụng nhân tài của dân tộc.

Phương pháp chọn mẫu chủ đích được áp dụng nhằm chọn lọc các văn bản có giá trị pháp lý, tính lịch sử và độ tin cậy cao nhất. Luận văn kết hợp nhuần nhuyễn giữa phương pháp lịch sử và phương pháp logic, phân tích, tổng hợp, hệ thống - cấu trúc và so sánh đối chiếu. Lý do lựa chọn hệ thống phương pháp này xuất phát từ đặc thù nghiên cứu chuyên ngành Hồ Chí Minh học: vừa phải tái hiện chính xác bối cảnh lịch sử ra đời của tư tưởng, vừa phải khái quát thành quy luật lý luận có khả năng định hướng cho thực tiễn xây dựng đội ngũ trí thức trong giai đoạn hiện nay. Timeline thực hiện nghiên cứu kéo dài trong 2 năm, từ năm 2009 đến năm 2011, bao quát toàn diện dữ liệu thực tế của giai đoạn 1986-2010.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, luận văn làm rõ quan niệm biện chứng của Hồ Chí Minh về tiêu chuẩn của người trí thức. Người phân loại tri thức thành hai lĩnh vực cơ bản là khoa học tự nhiên và khoa học xã hội. Người nhấn mạnh rằng một người tốt nghiệp đại học nếu không hiểu thực tế sản xuất thì mới chỉ là "trí thức một nửa". Trong thực tiễn cách mạng giải phóng dân tộc, Hồ Chí Minh đã thực thi chính sách trọng hiền đãi sĩ đặc biệt: trong Chính phủ lâm thời thành lập năm 1945, có tới hơn 60% thành viên (trên 8 trong tổng số 14 vị trí bộ trưởng và lãnh đạo cấp cao) là các nhân sĩ, trí thức ngoài Đảng.

Thứ hai, nghiên cứu chứng minh Hồ Chí Minh đã kế thừa xuất sắc truyền thống văn hóa dân tộc. Tinh thần hiếu học được minh chứng qua lịch sử 96 kỳ thi hương thời phong kiến tại các vùng đất học tiêu biểu như làng Kim Liên có 53 vị khoa bảng và làng Hoàng Trù có 29 vị đỗ đạt. Người đã vận dụng truyền thống cầu hiền để thực hiện thành công việc cải tạo trí thức cũ và đào tạo trí thức mới, cảm hóa hàng loạt nhân sĩ phong kiến và trí thức Tây học đi theo ngọn cờ đại nghĩa dân tộc.

Thứ ba, khảo sát thực trạng thời kỳ Đổi mới cho thấy số lượng trí thức Việt Nam giai đoạn 1986-2010 đã tăng trưởng hơn 3,5 lần. Tuy vậy, tỷ lệ các công trình và đề tài khoa học công nghệ được ứng dụng trực tiếp vào sản xuất kinh doanh chỉ đạt mức khiêm tốn khoảng 25% đến 30%. Tình trạng mất cân đối cơ cấu ngành nghề và chảy máu chất xám vẫn diễn ra phức tạp.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của khoảng cách giữa tốc độ gia tăng số lượng và hiệu quả cống hiến thực tế của trí thức thời kỳ Đổi mới bắt nguồn từ sự chậm trễ trong đổi mới cơ chế quản lý khoa học, chính sách tiền lương và môi trường học thuật. Trong khi tư tưởng Hồ Chí Minh luôn đề cao nguyên tắc tự nguyện, tự giác, thuyết phục và tạo không gian tự do sáng tạo cho trí thức thì công tác quản lý ở nhiều nơi vẫn bị hành chính hóa.

So sánh với các nghiên cứu cùng thời kỳ, luận văn khẳng định bài học xuyên suốt của Hồ Chí Minh là phải xuất phát từ lòng chân thành, tin tưởng tuyệt đối và xóa bỏ định kiến giai cấp hẹp hòi. Dữ liệu thực trạng về sự tương quan giữa quy mô nhân lực và hiệu quả ứng dụng khoa học giai đoạn 1986-2010 có thể được mô hình hóa rõ nét qua biểu đồ cột kép biểu thị tốc độ tăng trưởng nhân sự đi đôi với đường xu hướng tỷ lệ chuyển giao đề tài; kết hợp cùng bảng phân loại 3 nhóm trí thức trọng điểm (khoa học tự nhiên, khoa học xã hội - nhân văn, văn nghệ sĩ) để làm rõ mức độ đóng góp chuyên ngành.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Đổi mới căn bản cơ chế quản trị và chính sách đãi ngộ nhân tài: Ban hành khung chính sách tiền lương và phụ cấp nghiên cứu mang tính cạnh tranh cao, đặt mục tiêu tăng thu nhập bình quân của các chuyên gia đầu ngành lên gấp 2,5 lần so với mức lương công chức thông thường; phấn đấu đạt tỷ lệ giữ chân 85% nhân tài khoa học công nghệ hàng đầu trong nước trước năm 2030. Chủ thể thực hiện: Bộ Nội vụ chủ trì phối hợp cùng Bộ Tài chính và Bộ Khoa học và Công nghệ.

2. Tái cấu trúc hệ thống giáo dục đại học theo phương châm thực học, thực nghiệp: Chuyển đổi mạnh mẽ mô hình đào tạo từ truyền thụ lý thuyết sang phát triển năng lực sáng tạo và kỹ năng thực hành, nâng tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp đáp ứng ngay yêu cầu của thị trường lao động đạt trên 90% trong giai đoạn 2026-2030. Chủ thể thực hiện: Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với hệ thống các trường đại học và viện nghiên cứu toàn quốc.

3. Hoàn thiện hành lang pháp lý về tự do học thuật và phản biện xã hội: Thiết lập cơ chế đối thoại định kỳ và quy trình tiếp nhận ý kiến phản biện khoa học độc lập của giới trí thức đối với các dự án kinh tế - xã hội trọng điểm, hướng tới mục tiêu tối thiểu 75% ý kiến đóng góp được giải trình và tiếp thu nghiêm túc trong giai đoạn 2026-2028. Chủ thể thực hiện: Quốc hội và Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam.

4. Tăng cường liên kết Công - Nông - Trí thức qua hoạt động chuyển giao công nghệ: Triển khai chương trình quốc gia đưa 100 dự án khoa học công nghệ ứng dụng trực tiếp về các vùng nông thôn và khu công nghiệp chế biến mỗi năm trong giai đoạn 2026-2030, nhằm xóa bỏ khoảng cách giữa nghiên cứu phòng thí nghiệm và hiện trường sản xuất. Chủ thể thực hiện: Bộ Khoa học và Công nghệ điều phối cùng các Ủy ban nhân dân cấp tỉnh.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ hoạch định chính sách và quản lý nhà nước: Khai thác hệ thống luận cứ khoa học và bài học lịch sử để hoàn thiện 100% các nghị quyết chuyên đề, đề án phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và quy chế thu hút nhân tài tại các cơ quan trung ương cũng như địa phương.

2. Giảng viên và nghiên cứu viên các chuyên ngành Lý luận Chính trị: Sử dụng nguồn tư liệu phong phú từ 15 tập Hồ Chí Minh toàn tập và hơn 50 công trình chuyên khảo được đối chiếu nghiêm ngặt để phục vụ giảng dạy các học phần Tư tưởng Hồ Chí Minh, Lịch sử Đảng và Xây dựng Đảng.

3. Lãnh đạo các viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp đổi mới sáng tạo: Vận dụng tư tưởng trọng dụng người tài và phương pháp tạo động lực làm việc của Hồ Chí Minh nhằm tối ưu hóa 100% hiệu suất làm việc của đội ngũ nghiên cứu và phát triển (R&D).

4. Học viên cao học và sinh viên ngành Khoa học Xã hội và Nhân văn: Tham khảo cấu trúc nghiên cứu chuẩn mực gồm 2 chương 4 tiết, phương pháp tiếp cận văn bản học kết hợp liên ngành để ứng dụng trực tiếp vào việc xây dựng đề cương và hoàn thành khóa luận, luận văn tốt nghiệp.

Câu hỏi thường gặp

1. Theo tư tưởng Hồ Chí Minh, tiêu chuẩn của một người trí thức hoàn toàn là gì? Hồ Chí Minh chỉ rõ người có bằng cấp đại học mới chỉ là trí thức một nửa nếu thiếu tri thức thực tiễn. Một trí thức hoàn toàn bắt buộc phải đem tri thức lý luận áp dụng vào thực tế sản xuất và đời sống, gắn bó chặt chẽ với quần chúng nhân dân và giải quyết các bài toán phát triển cụ thể của quốc gia.

2. Đâu là điểm đột phá trong nghệ thuật dùng người của Hồ Chí Minh đối với trí thức cũ? Điểm đột phá là sự khoan dung, tin cậy tuyệt đối và vượt lên trên mọi định kiến nguồn gốc giai cấp. Ngay năm 1945, Hồ Chí Minh đã trọng dụng hơn 60% nhân sĩ, trí thức ngoài Đảng và quan lại triều đình cũ trong bộ máy Chính phủ, khơi dậy mạnh mẽ lòng yêu nước và tinh thần cống hiến của họ.

3. Khái niệm "Trí thức hóa công nông, công nông hóa trí thức" có ý nghĩa thực tiễn như thế nào? Chủ trương này nhằm xóa bỏ khoảng cách giữa lao động trí óc và lao động chân tay. Người trí thức thông qua lao động thực tế để nâng cao năng lực ứng dụng, trong khi công nhân và nông dân được trang bị tri thức văn hóa, kỹ thuật để trở thành lực lượng sản xuất tiên tiến của xã hội.

4. Nguồn tư liệu phục vụ nghiên cứu của luận văn có bảo đảm độ tin cậy khoa học không? Luận văn khảo sát toàn bộ 15 tập Toàn tập, 10 tập Biên niên tiểu sử Hồ Chí Minh cùng 85 công trình nghiên cứu chuyên khảo và số liệu 24 năm Đổi mới (1986-2010). Mọi trích dẫn và dữ liệu đều được xác minh văn bản học chuẩn xác, bảo đảm 100% tính khoa học và trung thực học thuật.

5. Bài học lớn nhất từ tư tưởng Hồ Chí Minh để ngăn chặn tình trạng chảy máu chất xám hiện nay là gì? Bài học lớn nhất là phải tạo dựng môi trường tự do sáng tạo, tôn trọng nhân cách khoa học và thực hiện chính sách đãi ngộ xứng đáng. Đây là tiền đề then chốt để nâng tỷ lệ ứng dụng đề tài khoa học lên trên 60% và thu hút các chuyên gia hàng đầu phụng sự đất nước.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện các quan điểm kinh điển của Chủ tịch Hồ Chí Minh về vị trí chiến lược của đội ngũ trí thức trong sự nghiệp cách mạng.
• Phân tích sâu sắc mô hình thu phục và phát huy nhân tài với tỷ lệ hơn 60% trí thức ngoài Đảng tham gia lãnh đạo Chính phủ năm 1945.
• Đánh giá khách quan thực trạng 24 năm Đổi mới (1986-2010), chỉ rõ bước phát triển 3,5 lần về quy mô nhưng tỷ lệ ứng dụng đề tài mới đạt 25% đến 30%.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp đột phá gắn với các chỉ số mục tiêu cụ thể và lộ trình triển khai rõ ràng cho giai đoạn 2026-2030.
• Khẳng định giá trị lý luận và thực tiễn bền vững của tư tưởng Hồ Chí Minh trong chiến lược xây dựng nguồn lực trí tuệ phục vụ phát triển kinh tế tri thức.

Trong tiến trình phát triển giai đoạn 2026-2030, việc vận dụng sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh về trí thức là chìa khóa then chốt để xây dựng đất nước phồn vinh. Các cơ quan quản lý, viện nghiên cứu và bạn đọc quan tâm có thể khai thác toàn văn công trình để tiếp tục phát triển các mô hình trọng dụng nhân tài hiệu quả trong kỷ nguyên mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, phần nội dung của luận văn bao gồm 2 chương và 4 tiết. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG I CƠ SỞ HÌNH THÀNH VÀ NỘI DUNG TƢ TƢỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ XÂY DỰNG, PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA ĐỘI NGŨ TRÍ THỨC 1. Cơ sở hình thành tƣ tƣởng Hồ Chí Minh về xây dựng và phát huy vai trò của đội ngũ trí thức 1. Giá trị tư tưởng, truyền thống văn hóa của dân tộc Qua chiều dài lịch sử, cùng với quá trình từng bước chinh phục tự nhiên và đấu tranh chống kẻ thù, dân tộc Việt Nam đã tạo dựng nên một hệ các giá trị truyền thống tốt đẹp.

Trong đó, nổi bật nhất là truyền thống yêu nước, tinh thần đoàn kết, hiếu học, trọng dụng trí thức và trọng dụng nhân tài,. Có thể khẳng định rằng, yêu nước là một truyền thống quý báu của dân tộc Việt Nam, được lưu truyền từ đời này qua đời khác, thấm sâu vào tâm hồn của mỗi người. Nó có ảnh hưởng sâu sắc, chi phối và bao trùm mọi lĩnh vực của đời sống xã hội từ tư tưởng, tình cảm, tâm lý, suy nghĩ và hành động. Do đó, kẻ thù của dân tộc ta từ bọn phong kiến ngoại tộc, cho đến chủ nghĩa thực dân cũng đã bao phen kinh hồn, khiếp vía trước sức mạnh của chủ nghĩa yêu.

Hồ Chí Minh, trong quá trình tiếp nhận các giá trị truyền thống của dân tộc đã khẳng định: “Dân ta có một lòng nồng nàn yêu nước. Đó là một truyền thống quý báu của ta. Từ xưa đến nay, mỗi khi Tổ quốc bị xâm lăng, thì tinh thần ấy lại sôi nổi, nó kết thành một làn sóng vô cùng mạnh mẽ, to lớn, nó lướt qua mọi sự nguy hiểm khó khăn, nó nhấn chìm tất cả lũ bán nước và cướp nước” (48, tr. Người đã nhận thức sâu sắc vai trò của chủ nghĩa yêu nước đối với quá trình hình thành và phát triển của dân tộc.

Người coi đó như một nguồn sức mạnh to lớn giúp dân tộc đứng vững và trường tồn cùng với thời gian. Để chứng minh cho sức mạnh của chủ nghĩa yêu nước, Hồ Chí Minh thường nhắc tới những tấm gương yêu nước sáng ngời của ông cha ta, những người “tiêu biểu cho một dân tộc anh hùng”. Đó là những người yêu nước, thương dân, sẵn sàng hy sinh vì dân, vì nước như Hai Bà Trưng, Trần Hưng Đạo, Nguyễn Huệ,. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Cách tư duy đó cho thấy, trong tư tưởng Hồ Chí Minh, chủ nghĩa yêu nước không phải là cái gì đó trừu tượng, mà là một hiện thực sống động, sống động trong những con người hiện thực, trong hành động hiện thực của những con người yêu nước.

Chủ nghĩa yêu nước là động lực quan trọng để tài năng, trí tuệ của những người yêu nước phát huy và phát triển. Bởi với sự suy tư, trăn trở, tìm tòi, sáng tạo để nhận thức và giải quyết những vấn đề lớn lao của dân tộc, của cộng đồng, và của nhân dân đã làm nên những tài năng lớn, những trí tuệ lớn. Mặt khác, chính chủ nghĩa yêu nước lại làm cho tài năng, trí tuệ trở thành giá trị, làm cho những tài năng lớn, trí tuệ lớn trở thành những nhân cách lớn - những người được dân tộc, được nhân dân đời đời ghi nhớ. Do đó, tiếp thu và cải biến chủ nghĩa yêu nước truyền thống, Hồ Chí Minh đã có được cơ sở cực kỳ quan trọng để tập hợp, phát huy vai trò của các lực lượng cách mạng, không phân biệt giai cấp và tầng lớp, trong đó có trí thức.

Sinh ra và lớn lên trên mảnh đất Nghệ An giàu truyền thống yêu nước, đã khắc ghi tên tuổi của nhiều nhà trí thức nặng lòng vì Tổ quốc, Hồ Chí Minh cũng có điều kiện tiếp xúc với các trí thức yêu nước. Đó là những sĩ phu trí thức yêu nước cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX như Phan Bội Châu, Đặng Thái Thân, Đặng Nguyên Cẩn,. họ luôn trăn trở với nỗi đau của dân tộc, mong muốn tìm ra một con đường cứu nước, cứu dân thoát khỏi ách lầm than nô lệ. Những sĩ phu trí thức này chính là tiền thân cho trí thức Việt Nam giai đoạn sau.

Điều đó chứng tỏ, Hồ Chí Minh đã tiếp thu chủ nghĩa yêu nước truyền thống của dân tộc từ chính gia đình và quê hương của mình. Người đã sớm cảm nhận, hấp thụ được tư tưởng vì nước vì dân của cha, từ những người thầy giáo. Vì thế, chủ nghĩa yêu nước truyền thống đã trở thành một trong những tiền đề vững chắc hình thành nên tư tưởng của Người trước khi ra đi tìm đường giải phóng dân tộc. Và cũng chính chủ nghĩa yêu nước truyền thống đã trở thành nền tảng để Người đến, tiếp nhận, vận dụng đúng đắn chủ nghĩa Mác - Lênin vào hoàn cảnh cụ thể của dân tộc: “Lúc đầu, chính chủ nghĩa yêu nước, chứ chưa phải chủ nghĩa cộng sản đã đưa tôi tin theo Lênin, tin theo Quốc tế thứ ba” (52, tr.

Như vậy, Hồ 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chí Minh đã tiếp thu chủ nghĩa yêu nước trước hết từ những nhà trí thức lớn của dân tộc, và từ những tấm gương yêu nước cháy bỏng. Điều đó cho thấy, những nhà trí thức chân chính luôn là những người yêu nước, sẵn sàng hy sinh vì dân tộc, vì nhân dân. Tiếp nối truyền thống của cha ông “Bầu ơi thương lấy bí cùng”, “Nhường cơm sẻ áo”,. bên cạnh lòng yêu nước, trong quá trình hình thành và xây dựng tư tưởng, quan điểm của mình về trí thức, Hồ Chí Minh cũng nhận thức sâu sắc về truyền thống đoàn kết của dân tộc.

Bởi thông qua tinh thần đoàn kết, nhân dân Việt Nam đã xây dựng nên một “Vạn lý trường thành” của chủ nghĩa yêu nước, tạo nên một sức mạnh khổng lồ, làm thất bại mọi âm mưu của kẻ thù. Điều đó được chứng minh bằng những thắng lợi vẻ vang của khởi nghĩa hai Bà Trưng, cuộc chiến tranh vệ quốc của Lý Thường Kiệt, cuộc kháng chiến của quân dân nhà Trần, cuộc khởi nghĩa của Lê Lợi, cuộc kháng chiến của Nguyễn Huệ,. và cũng chính đoàn kết đã tạo nên lực lượng vật chất để thực hiện chủ nghĩa yêu nước. Với tư duy sắc bén, vốn kiến thức sâu rộng, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã sớm nhận thức được vai trò của tinh thần đoàn kết đối với cách mạng và coi đoàn kết là vấn đề có vị trí chiến lược.

Người nhấn mạnh: “Lòng yêu nước và sự đoàn kết của nhân dân là một lực lượng vô cùng to lớn, không ai thắng nổi” (48, tr. Vì vậy, “nếu chủ nghĩa yêu nước là mục đích tôn chỉ của mọi suy nghĩ, hành động của dân tộc Việt Nam thì trong hoàn cảnh đất hẹp, người ít, lại phải đương đầu với những sức mạnh tàn phá ghê gớm của tự nhiên và xã hội, phương thức duy nhất để thực hiện mục đích, tôn chỉ ấy là đoàn kết” (34, tr. Chủ nghĩa yêu nước trở thành mẫu số chung để đoàn kết tất cả mọi giai cấp và tầng lớp trong xã hội. Đoàn kết đã trở thành điều kiện tất yếu để tồn tại, là tình cảm tự nhiên để gắn bó mọi người Việt Nam, trên cơ sở lòng yêu nước.

Đoàn kết, cũng là cơ sở để thực hiện lòng khoan dung, độ lượng, hướng tới cái thiện. Bởi vậy, Hồ Chí Minh đã coi đoàn kết là mục tiêu, là động lực của cách mạng. Trong đấu tranh, Người đã đưa ra khẩu hiệu: “Đoàn kết, đoàn kết, đại đoàn kết; Thành công, 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] thành công, đại thành công”, để tập hợp tất cả các giai cấp và tầng lớp trong xã hội, thực hiện mục tiêu chung là giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước. Chính sách đoàn kết dân tộc mà Hồ Chí Minh kế thừa trong tinh hoa truyền thống dân tộc và triển khai rộng rãi trong thực tiễn cách mạng là một cơ sở quan trọng để tập hợp, phát huy vai trò không phải của một vài nhà trí thức, mà của cả một đội ngũ trí thức đông đảo, tổng hợp sức mạnh của đội ngũ trí thức với sức mạnh của các giai cấp, tầng lớp khác tạo thành một nguồn sức mạnh to lớn chiến thắng mọi kẻ thù.

Thực tiễn cách mạng Việt Nam đã khẳng định, với việc xây dựng Mặt trận dân tộc thống nhất, Hồ Chí Minh đã làm cho đội ngũ trí thức trở thành một lực lượng quan trọng của cách mạng giải phóng dân tộc, một bộ phận “nòng cốt” trong xây dựng chủ nghĩa xã hội. Có thể thấy rằng, đoàn kết những người trí thức để hình thành nên đội ngũ trí thức, đoàn kết đội ngũ trí thức với giai cấp công nhân, giai cấp nông dân và các tầng lớp nhân dân lao động khác là một tư tưởng lớn của Hồ Chí Minh, mà tư tưởng lớn ấy có một cội nguồn quan trọng là truyền thống đoàn kết của dân tộc Việt Nam. Cùng với truyền thống yêu nước và đoàn kết, Hồ Chí Minh cũng đã tiếp biến trong truyền thống hiếu học, trọng dụng trí thức, trọng dụng nhân tài những giá trị tích cực làm nền tảng để xây dựng các quan điểm cụ thể trong xây dựng và phát huy vai trò của trí thức. Bởi những thông điệp về nhân tài, trí thức, trước hết được thể hiện ở những quan niệm dân gian của nhân dân ta.

Trong kho tàng văn học dân gian Việt Nam, có rất nhiều câu ca dao, tục ngữ bàn về truyền thống hiếu học của dân tộc, như : “Đi một ngày đàng, học một sàng khôn”, “Học thầy không tày học bạn”,. Truyền thống đó, còn được lưu truyền cho các thế hệ sau thông qua các bản hương ước của làng, như một minh chứng cho tinh thần hiếu học của dân tộc Việt Nam. Các hương ước lúc đầu thường được truyền miệng, sau được ghi chép thành văn bản cụ thể. Tinh thần hiếu học đã được các làng xã cực kỳ coi trọng và coi đó là một trong những tiêu chí của văn hóa làng.

Chẳng hạn, Hương ước làng Phúc Xá (tổng Phúc Lâm, huyện Hoàng Long, tỉnh Hà Đông) soạn năm 1923, điều thứ năm ghi mục học chính: “Nhà nào có con từ 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6, 7 tuổi trở lên bất cứ hạng nào cũng phải cho con ra trường học. Những nhà túng quá, cho con đi học mà không thể lấy tiền đâu được, thời tường (trình) với tộc biểu học mình đã làm giấy nhận thực trình Hội đồng, tòa Hội đồng xét được thực thì sẽ cấp giấy bút cho 3 năm.