phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, phần nội dung của luận văn bao gồm 2 chương và 4 tiết. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG I CƠ SỞ HÌNH THÀNH VÀ NỘI DUNG TƢ TƢỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ XÂY DỰNG, PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA ĐỘI NGŨ TRÍ THỨC 1. Cơ sở hình thành tƣ tƣởng Hồ Chí Minh về xây dựng và phát huy vai trò của đội ngũ trí thức 1. Giá trị tư tưởng, truyền thống văn hóa của dân tộc Qua chiều dài lịch sử, cùng với quá trình từng bước chinh phục tự nhiên và đấu tranh chống kẻ thù, dân tộc Việt Nam đã tạo dựng nên một hệ các giá trị truyền thống tốt đẹp.
Trong đó, nổi bật nhất là truyền thống yêu nước, tinh thần đoàn kết, hiếu học, trọng dụng trí thức và trọng dụng nhân tài,. Có thể khẳng định rằng, yêu nước là một truyền thống quý báu của dân tộc Việt Nam, được lưu truyền từ đời này qua đời khác, thấm sâu vào tâm hồn của mỗi người. Nó có ảnh hưởng sâu sắc, chi phối và bao trùm mọi lĩnh vực của đời sống xã hội từ tư tưởng, tình cảm, tâm lý, suy nghĩ và hành động. Do đó, kẻ thù của dân tộc ta từ bọn phong kiến ngoại tộc, cho đến chủ nghĩa thực dân cũng đã bao phen kinh hồn, khiếp vía trước sức mạnh của chủ nghĩa yêu.
Hồ Chí Minh, trong quá trình tiếp nhận các giá trị truyền thống của dân tộc đã khẳng định: “Dân ta có một lòng nồng nàn yêu nước. Đó là một truyền thống quý báu của ta. Từ xưa đến nay, mỗi khi Tổ quốc bị xâm lăng, thì tinh thần ấy lại sôi nổi, nó kết thành một làn sóng vô cùng mạnh mẽ, to lớn, nó lướt qua mọi sự nguy hiểm khó khăn, nó nhấn chìm tất cả lũ bán nước và cướp nước” (48, tr. Người đã nhận thức sâu sắc vai trò của chủ nghĩa yêu nước đối với quá trình hình thành và phát triển của dân tộc.
Người coi đó như một nguồn sức mạnh to lớn giúp dân tộc đứng vững và trường tồn cùng với thời gian. Để chứng minh cho sức mạnh của chủ nghĩa yêu nước, Hồ Chí Minh thường nhắc tới những tấm gương yêu nước sáng ngời của ông cha ta, những người “tiêu biểu cho một dân tộc anh hùng”. Đó là những người yêu nước, thương dân, sẵn sàng hy sinh vì dân, vì nước như Hai Bà Trưng, Trần Hưng Đạo, Nguyễn Huệ,. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Cách tư duy đó cho thấy, trong tư tưởng Hồ Chí Minh, chủ nghĩa yêu nước không phải là cái gì đó trừu tượng, mà là một hiện thực sống động, sống động trong những con người hiện thực, trong hành động hiện thực của những con người yêu nước.
Chủ nghĩa yêu nước là động lực quan trọng để tài năng, trí tuệ của những người yêu nước phát huy và phát triển. Bởi với sự suy tư, trăn trở, tìm tòi, sáng tạo để nhận thức và giải quyết những vấn đề lớn lao của dân tộc, của cộng đồng, và của nhân dân đã làm nên những tài năng lớn, những trí tuệ lớn. Mặt khác, chính chủ nghĩa yêu nước lại làm cho tài năng, trí tuệ trở thành giá trị, làm cho những tài năng lớn, trí tuệ lớn trở thành những nhân cách lớn - những người được dân tộc, được nhân dân đời đời ghi nhớ. Do đó, tiếp thu và cải biến chủ nghĩa yêu nước truyền thống, Hồ Chí Minh đã có được cơ sở cực kỳ quan trọng để tập hợp, phát huy vai trò của các lực lượng cách mạng, không phân biệt giai cấp và tầng lớp, trong đó có trí thức.
Sinh ra và lớn lên trên mảnh đất Nghệ An giàu truyền thống yêu nước, đã khắc ghi tên tuổi của nhiều nhà trí thức nặng lòng vì Tổ quốc, Hồ Chí Minh cũng có điều kiện tiếp xúc với các trí thức yêu nước. Đó là những sĩ phu trí thức yêu nước cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX như Phan Bội Châu, Đặng Thái Thân, Đặng Nguyên Cẩn,. họ luôn trăn trở với nỗi đau của dân tộc, mong muốn tìm ra một con đường cứu nước, cứu dân thoát khỏi ách lầm than nô lệ. Những sĩ phu trí thức này chính là tiền thân cho trí thức Việt Nam giai đoạn sau.
Điều đó chứng tỏ, Hồ Chí Minh đã tiếp thu chủ nghĩa yêu nước truyền thống của dân tộc từ chính gia đình và quê hương của mình. Người đã sớm cảm nhận, hấp thụ được tư tưởng vì nước vì dân của cha, từ những người thầy giáo. Vì thế, chủ nghĩa yêu nước truyền thống đã trở thành một trong những tiền đề vững chắc hình thành nên tư tưởng của Người trước khi ra đi tìm đường giải phóng dân tộc. Và cũng chính chủ nghĩa yêu nước truyền thống đã trở thành nền tảng để Người đến, tiếp nhận, vận dụng đúng đắn chủ nghĩa Mác - Lênin vào hoàn cảnh cụ thể của dân tộc: “Lúc đầu, chính chủ nghĩa yêu nước, chứ chưa phải chủ nghĩa cộng sản đã đưa tôi tin theo Lênin, tin theo Quốc tế thứ ba” (52, tr.
Như vậy, Hồ 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chí Minh đã tiếp thu chủ nghĩa yêu nước trước hết từ những nhà trí thức lớn của dân tộc, và từ những tấm gương yêu nước cháy bỏng. Điều đó cho thấy, những nhà trí thức chân chính luôn là những người yêu nước, sẵn sàng hy sinh vì dân tộc, vì nhân dân. Tiếp nối truyền thống của cha ông “Bầu ơi thương lấy bí cùng”, “Nhường cơm sẻ áo”,. bên cạnh lòng yêu nước, trong quá trình hình thành và xây dựng tư tưởng, quan điểm của mình về trí thức, Hồ Chí Minh cũng nhận thức sâu sắc về truyền thống đoàn kết của dân tộc.
Bởi thông qua tinh thần đoàn kết, nhân dân Việt Nam đã xây dựng nên một “Vạn lý trường thành” của chủ nghĩa yêu nước, tạo nên một sức mạnh khổng lồ, làm thất bại mọi âm mưu của kẻ thù. Điều đó được chứng minh bằng những thắng lợi vẻ vang của khởi nghĩa hai Bà Trưng, cuộc chiến tranh vệ quốc của Lý Thường Kiệt, cuộc kháng chiến của quân dân nhà Trần, cuộc khởi nghĩa của Lê Lợi, cuộc kháng chiến của Nguyễn Huệ,. và cũng chính đoàn kết đã tạo nên lực lượng vật chất để thực hiện chủ nghĩa yêu nước. Với tư duy sắc bén, vốn kiến thức sâu rộng, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã sớm nhận thức được vai trò của tinh thần đoàn kết đối với cách mạng và coi đoàn kết là vấn đề có vị trí chiến lược.
Người nhấn mạnh: “Lòng yêu nước và sự đoàn kết của nhân dân là một lực lượng vô cùng to lớn, không ai thắng nổi” (48, tr. Vì vậy, “nếu chủ nghĩa yêu nước là mục đích tôn chỉ của mọi suy nghĩ, hành động của dân tộc Việt Nam thì trong hoàn cảnh đất hẹp, người ít, lại phải đương đầu với những sức mạnh tàn phá ghê gớm của tự nhiên và xã hội, phương thức duy nhất để thực hiện mục đích, tôn chỉ ấy là đoàn kết” (34, tr. Chủ nghĩa yêu nước trở thành mẫu số chung để đoàn kết tất cả mọi giai cấp và tầng lớp trong xã hội. Đoàn kết đã trở thành điều kiện tất yếu để tồn tại, là tình cảm tự nhiên để gắn bó mọi người Việt Nam, trên cơ sở lòng yêu nước.
Đoàn kết, cũng là cơ sở để thực hiện lòng khoan dung, độ lượng, hướng tới cái thiện. Bởi vậy, Hồ Chí Minh đã coi đoàn kết là mục tiêu, là động lực của cách mạng. Trong đấu tranh, Người đã đưa ra khẩu hiệu: “Đoàn kết, đoàn kết, đại đoàn kết; Thành công, 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thành công, đại thành công”, để tập hợp tất cả các giai cấp và tầng lớp trong xã hội, thực hiện mục tiêu chung là giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước. Chính sách đoàn kết dân tộc mà Hồ Chí Minh kế thừa trong tinh hoa truyền thống dân tộc và triển khai rộng rãi trong thực tiễn cách mạng là một cơ sở quan trọng để tập hợp, phát huy vai trò không phải của một vài nhà trí thức, mà của cả một đội ngũ trí thức đông đảo, tổng hợp sức mạnh của đội ngũ trí thức với sức mạnh của các giai cấp, tầng lớp khác tạo thành một nguồn sức mạnh to lớn chiến thắng mọi kẻ thù.
Thực tiễn cách mạng Việt Nam đã khẳng định, với việc xây dựng Mặt trận dân tộc thống nhất, Hồ Chí Minh đã làm cho đội ngũ trí thức trở thành một lực lượng quan trọng của cách mạng giải phóng dân tộc, một bộ phận “nòng cốt” trong xây dựng chủ nghĩa xã hội. Có thể thấy rằng, đoàn kết những người trí thức để hình thành nên đội ngũ trí thức, đoàn kết đội ngũ trí thức với giai cấp công nhân, giai cấp nông dân và các tầng lớp nhân dân lao động khác là một tư tưởng lớn của Hồ Chí Minh, mà tư tưởng lớn ấy có một cội nguồn quan trọng là truyền thống đoàn kết của dân tộc Việt Nam. Cùng với truyền thống yêu nước và đoàn kết, Hồ Chí Minh cũng đã tiếp biến trong truyền thống hiếu học, trọng dụng trí thức, trọng dụng nhân tài những giá trị tích cực làm nền tảng để xây dựng các quan điểm cụ thể trong xây dựng và phát huy vai trò của trí thức. Bởi những thông điệp về nhân tài, trí thức, trước hết được thể hiện ở những quan niệm dân gian của nhân dân ta.
Trong kho tàng văn học dân gian Việt Nam, có rất nhiều câu ca dao, tục ngữ bàn về truyền thống hiếu học của dân tộc, như : “Đi một ngày đàng, học một sàng khôn”, “Học thầy không tày học bạn”,. Truyền thống đó, còn được lưu truyền cho các thế hệ sau thông qua các bản hương ước của làng, như một minh chứng cho tinh thần hiếu học của dân tộc Việt Nam. Các hương ước lúc đầu thường được truyền miệng, sau được ghi chép thành văn bản cụ thể. Tinh thần hiếu học đã được các làng xã cực kỳ coi trọng và coi đó là một trong những tiêu chí của văn hóa làng.
Chẳng hạn, Hương ước làng Phúc Xá (tổng Phúc Lâm, huyện Hoàng Long, tỉnh Hà Đông) soạn năm 1923, điều thứ năm ghi mục học chính: “Nhà nào có con từ 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6, 7 tuổi trở lên bất cứ hạng nào cũng phải cho con ra trường học. Những nhà túng quá, cho con đi học mà không thể lấy tiền đâu được, thời tường (trình) với tộc biểu học mình đã làm giấy nhận thực trình Hội đồng, tòa Hội đồng xét được thực thì sẽ cấp giấy bút cho 3 năm.