CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI Quyền con người là một nội dung lớn trong hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh, vì thế, liên quan đến đề tài này đã có nhiều công trình nghiên cứu được công bố với nhiều thành quả đã đạt được và cũng còn không ít vấn đề đặt ra, cần tiếp tục được đi sâu nghiên cứu, giải quyết. Tình hình nghiên cứu nói trên có thể được tổng quan theo hai nhóm vấn đề lớn như sau. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài 1. Tình hình nghiên cứu nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về quyền con người Nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về quyền con người đã được đề cập trực tiếp hoặc gián tiếp trong một số công trình nghiên cứu.
Có giá trị tham khảo và trực tiếp liên quan đến đề tài luận án, theo nhận thức của tôi, có các công trình nghiên cứu tiêu biểu sau. Trên phạm vi thế giới, nhà báo Mỹ Harrison Salisburi đã nhấn mạnh “triết lý nhân quyền Hồ Chí Minh”. Nhà sử học người Nhật Bản Singo Sibata đã đề cập đến tư tưởng Hồ Chí Minh về quyền con người trong tác phẩm “Hồ Chí Minh - nhà tư tưởng”. Davis Thomas - Cựu binh sỹ Mỹ từng có mặt ở Việt Nam những năm 1969 - 1970 đã không mệt mỏi cùng những người bạn Mỹ của mình nghiên cứu về Hồ Chí Minh với cuốn phim tài liệu “Đơn giản là chân lý”.
Nhà sử học người Pháp Paul Mus trong tác phẩm Ho Chi Minh Le Vietnam L’Asie cũng đã mô tả Hồ Chí Minh “là một người đặc biệt châu Á, hiểu sâu sắc về Đông Á, nhưng rất nhạy bén tiếp thu tinh hoa của châu Âu, một người làm hãnh diện cho dân tộc mình, cho lịch sử và nền văn minh đã tạo ra mình”[47, tr. Nhân kỷ niệm 100 năm ngày sinh Hồ Chí Minh, Nghị quyết của UNESCO đã chính thức thừa nhận giá trị tư tưởng về quyền con người của Hồ Chí Minh, xem đó là “hiện thân khát vọng của dân tộc trong việc bảo vệ bản sắc dân tộc của mình và thúc đẩy cho sự hiểu biết lẫn nhau”. Trong bài viết mang tên “Hồ Chí Minh - Chiến thắng một tầm nhìn” đăng trên tạp chí In Asien của Đức, tác giả Dierk Szekielda từng viết rằng, sự ngưỡng mộ của ông với Chủ tịch Hồ Chí Minh và với nhân dân Việt Nam đầy sức sống đã thôi thúc ông viết bài báo này. Dierk Szekielda ca ngợi Chủ tịch Hồ Chí Minh là một nhà yêu nước và là người soi sáng con đường đấu tranh cách mạng của nhân dân Việt Nam, một người có phẩm chất phi thường.
Còn tờ Manila Times từng gọi Chủ tịch Hồ 6 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Chí Minh là một biểu tượng của châu Á vì thành công trong sự nghiệp lãnh đạo một cách mẫu mực, toàn tâm, toàn ý phục vụ quyền lợi của người dân, làm nên lịch sử hiện đại và là một trong những nhân vật cao quý nhất, đáng kính nhất của thời đại. Tạp chí Time nổi tiếng của Mỹ đã không dưới 5 lần đưa hình ảnh Chủ tịch Hồ Chí Minh xuất hiện trên trang bìa. Lần thứ nhất là vào tháng 11 năm 1954 khi nói về sự kết thúc cuộc kháng chiến chống Pháp. Lần thứ 2, trong bài báo mang tên “Việt Nam: Miền Bắc không khoan nhượng” đăng ngày 16/7/1965, Chủ tịch Hồ Chí Minh xuất hiện khi đã 75 tuổi nhưng “vẫn hồng hào, vui vẻ, có khiếu hài hước”.
Một năm sau đó, hình ảnh Chủ tịch Hồ Chí Minh chụp chung với nhà ngoại giao Shelepin lại tiếp tục được đăng trang bìa để minh họa cho bài viết về cuộc tấn công của Mỹ và sự đáp trả của Việt Nam.Khi Hồ Chí Minh qua đời, tạp chí Time đã có bài viết với ảnh mang tên “Di sản của Hồ Chí Minh” trong đó khẳng định những gì Người để lại trước lúc ra đi rất ấn tượng. Cuối cùng, hai tuần sau ngày giải phóng miền Nam, thống nhất nước Việt Nam, tạp chí Time đã gọi Chủ tịch Hồ Chí Minh là Người chiến thắng và sau đó còn bình chọn Bác Hồ là một trong 100 nhân vật có ảnh hưởng lớn nhất trong lịch sử. Tại hội thảo khoa học quốc tế kỷ niệm 100 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (19/5/1890 - 19/5/1990), báo cáo của nhà sử học người Mỹ J - Xpenxon đã nhìn nhận các khía cạnh cụ thể của tư tưởng Hồ Chí Minh về quyền con người. Thông qua các báo cáo, các bài viết, có thể nhận thấy tư tưởng nhân quyền Hồ Chí Minh thường được gắn với tư tưởng chính trị và chủ nghĩa nhân văn cao cả của Người.
Ở trong nước, tác giả Hoàng Văn Hảo - Hoàng Văn Nghĩa (1999), “Tìm hiểu cách tiếp cận của Hồ Chí Minh về quyền con người, quyền công dân” Tạp chí Nghiên cứu Lý luận (6) cho rằng, Hồ Chí Minh xuất phát từ truyền thống dân tộc, từ đặc điểm của thời đại và con người hiện thực để xem xét và giải quyết vấn đề quyền con người. Theo đó, tác giả nhấn mạnh bốn đặc điểm lớn trong cách tiếp cận của Hồ Chí Minh về quyền con người. Thứ nhất là từ truyền thống dân tộc; thứ hai là cách tiếp cận tổng thể, toàn diện; thứ ba là Hồ Chí Minh tiếp cận quyền con người bằng cả kiến thức nhân loại; thứ tư là cách tiếp cận mang tính sáng tạo, độc đáo. Công trình thể hiện được tính phong phú đa dạng trong cách tiếp cận tư tưởng Hồ Chí Minh về quyền con người[34, tr.
Tác giả Đỗ Quang Hưng (2016), “Nguyễn Ái Quốc và Đạo Tin lành”, Tạp chí Xưa nay (471) cho thấy, từ trước Cách mạng tháng Tám, Hồ Chí Minh đã giành sự quan tâm đặc biệt đến đạo tin lành. Cụ thể là trong Bản án chế độ thực dân Pháp, chương X có tên là Chủ nghĩa giáo Hội: “hoàn toàn được giành cho việc nghiên cứu 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com vai trò của đạo Công giáo, đặc biệt là tầng lớp giáo sĩ (chủ yếu là các giáo sĩ thuộc Hội Thừa sai Paris, Pháp). Đó cũng là chương sách “kinh điển” về mối quan hệ giữa chủ nghĩa thực dân và Giáo hội, khi nó bị lợi dụng trong những mưu đồ chính trị xâm lược thuộc địa” [52, tr.14]; Bên cạnh những sự phê phán thẳng thắn của Hồ Chí Minh đối với những điểm yếu trong chương trình truyền giáo của Mục sư U. Soulier, tác giả đã chỉ ra quan điểm nhất quán của Hồ Chí Minh về tôn giáo và dân tộc: “lý tưởng cao đẹp, sự cứu rỗi loài người của Chúa Kito, theo Người chỉ thực sự có ý nghĩa khi nó được gắn kết trong lý tưởng “không có gì quý hơn độc lập tự do”.
Nói cách khác, chỉ có tự do tôn giáo khi quyền tự quyết dân tộc được đảm bảo” [52, tr. Có thể thấy, công trình của tác giả Đỗ Quang Hưng đã góp thêm tư liệu và cách nhìn mới về một vấn đề rất quan trọng trong tư tưởng Hồ Chí Minh về quyền con người - quyền tự do tôn giáo, tín ngưỡng. Tác giả Đỗ Thị Hồng Thơm trong bài viết “Tư tưởng Hồ Chí Minh về quyền dân sự - chính trị”(2010), Tư tưởng Hồ Chí Minh về quyền con người, Kỷ yếu khoa học, Trung tâm Nghiên cứu quyền con người - Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nộiđã đi vào phân tích một nội dung quan trọng, đó là quyền dân sự và chính trị trong tư tưởng Hồ Chí Minh. Tuy chưa luận giải hết những nội dung về quyền dân sự chính trị, nhưng tác giả đã phân tích được xuất phát điểm của quyền dân sự, chính trị trong tư tưởng Hồ Chí Minh bắt đầu từ con người và mục đích cuối cùng vì sự nghiệp giải phóng con người[141, tr.
Tác giả Trần Thị Hòe trong bài viết “Góp phần tìm hiểu tư tưởng Hồ Chí Minh về quyền tự do tôn giáo và tín ngưỡng”(2010), Tư tưởng Hồ Chí Minh về quyền con người, Kỷ yếu khoa học, Trung tâm Nghiên cứu quyền con người - Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội) đã nêu được vai trò của quyền tự do tôn giáo và tín ngưỡng trong tư tưởng Hồ Chí Minh gắn liền với việc xây dựng một chế độ xã hội mới, xã hội dân chủ bình đẳng, trong đó tự do tôn giáo và tín ngưỡng được tôn trọng. Tuy nhiên, trong tư tưởng Hồ Chí Minh về quyền tự do tôn giáo và tín ngưỡng, tác giả chưa làm rõ nội dung đoàn kết lương giáo để đưa đến khối đại đoàn kết dân tộc - một vấn đề có vai trò quyết định, xuyên suốt tiến trình cách mạng giải phóng dân tộc, giải phóng con người[141, tr. Tác giả Chu Hồng Thanh với bài viết “Hồ Chí Minh và sự nghiệp giải phóng phụ nữ”(2010), Tư tưởng Hồ Chí Minh về quyền con người, Kỷ yếu khoa học, Trung tâm Nghiên cứu quyền con người - Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội). Tác giả đã phân tích được mục đích của giải phóng phụ nữ là để thực hiện quyền bình đẳng của con người.
Giải phóng phụ nữ là giải phóng sức lao động của 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com phụ nữ, là để phụ nữ tham gia các hoạt động chính trị - xã hội, là xóa bỏ tập quán trọng nam khinh nữ, là bảo vệ quyền bình đẳng phụ nữ trong hôn nhân và hạnh phúc gia đình, xóa bỏ tâm lý tự ti bằng cách nâng cao trình độ văn hóa, chính trị, kỹ thuật. Tuy nhiên, đó mới chỉ là giải phóng về đời sống vật chất, Hồ Chí Minh còn nhấn mạnh đến giải phóng tinh thần cho người phụ nữ, đặc biệt, Người còn đề cao vai trò của người phụ nữ trong việc tự giải phóng mình. Điều này chưa được tác giả bàn đến trong công trình[141, tr. Ở góc tiếp cận triết học, tác giả Hoàng Văn Nghĩa trong bài viết”Cơ sở triết học của tư tưởng Hồ Chí Minh về quyền con người”(2010), Tư tưởng Hồ Chí Minh về quyền con người, Kỷ yếu khoa học,Trung tâm Nghiên cứu quyền con người - Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội đã bắt đầu từ việc cho rằng, quyền con người là giá trị nhân văn cao quý, vốn có của con người, tác giả đi đến khẳng định quyền con người là giá trị xã hội, nó chỉ có thể giành lại được thông qua con đường hiện thực: đấu tranh giai cấp và cách mạng xã hội.
Với Hồ Chí Minh, quyền con người là sự thống nhất giữa giá trị dân tộc (tính đặc thù) và giá trị nhân loại, giá trị thời đại (tính phổ biến), quyền con người gắn với quyền dân tộc tự quyết, độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội.