CHƯƠNG 1. CƠ SỞ HÌNH THÀNH TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ GIÁO DỤC CON NGƯỜI VIỆT NAM MỚI 1. Điều kiện khách quan, tiền đề tư tưởng cho việc hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục con người mới 1.1 Điều kiện khách quan * Tình hình quốc tế. Cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX, chủ nghĩa tư bản Phương Tây chuyển nhanh từ giai đoạn tự do cạnh tranh sang giai đoạn độc quyền (giai đoạn đế quốc chủ nghĩa), nền kinh tế hàng hóa phát triển mạnh đã đặt ra yêu cầu bức thiết về thị trường.
Đó là nguyên nhân sâu xa dẫn đến cuộc chiến tranh xâm lược các quốc gia phong kiến phương Đông, biến các quốc gia này thành thị trường tiêu thụ sản phẩm hàng hóa, mua bán nguyên vật liệu, khai thác sức lao động và xuất khẩu tư bản của các nước đế quốc. Chủ nghĩa đế quốc đã trở thành kẻ thù chung của các dân tộc thuộc địa. Có một thực tế lịch sử, trong quá trình xâm lược và thống trị của chủ nghĩa thực dân tại các nước ở Châu Á, châu Phi và khu vực Mỹ Latinh, sự bóc lột theo phương thức phong kiến trước kia vẫn được duy trì và bao trùm lên nó là sự bóc lột theo phương thức tư bản chủ nghĩa. Bên cạnh các giai cấp trước kia, ở nhiều nước thuộc địa phương Đông đã xuất hiện thêm các giai cấp, tầng lớp xã hội mới, trong đó có giai cấp công nhân và giai cấp tư sản.
các nước đế quốc xâm lược thuộc địa càng tăng đã làm cho mâu thuẫn giữa dân tộc thuộc địa và thực dân ngày càng gay gắt, sự phản ứng của nhân dân các thuộc địa càng quyết liệt. Trong cuộc chạy đua xâm lược thuộc địa của chủ nghĩa tư bản phương Tây thế kỉ XIX, từ năm 1897 thực dân Pháp đã tiến hành chương trình khai thác thuộc địa lần thứ nhất. Sau chiến tranh thế giới thứ nhất (1914 - 1918), để bù đắp những tổn thất do chiến tranh gây ra, thực dân Pháp vừa tăng cường bóc lột trong nước, 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com vừa đẩy mạnh khai thác thuộc địa. Ở Đông Dương, Pháp tiến hành khai thác thuộc địa lần thứ hai với số vốn đầu tư trên quy mô lớn, tốc độ nhanh.
Trong chương trình này, Pháp nhằm vào hai trọng tâm là khai mỏ và đồn điền; phát triển một số ngành công nghiệp với nguyên tắc không cạnh tranh với công nghiệp chính quốc; ra sức phát triển giao thông vận tải, kể cả đường sắt, đường bộ và đường thủy để phục vụ các mục tiêu kinh tế và chính trị. Pháp tăng cường các ngân hàng cũ, lập nhiều nhân hàng mới để cho vay lấy lãi cao, thông qua ngân hàng Đông Dương để thâu tóm và kiểm soát mọi hành động kinh tế ở Đông Dương. Pháp thi hành chính sách độc chiếm thị trường, dùng hàng rào thuế quan để ngăn chặn hàng nhập từ nước khác. Các thứ thuế đều tăng hai, ba lần so với trước.
Chính sách độc quyền rượu, thuốc phiện, muối tạo một nguồn thu lớn cho thực dân Pháp. Pháp thực hiện chế độ mộ phu hết sức man rợ và ra sức chiếm đoạt ruộng đất của nông dân, làm cho đời sống nhân dân ngày càng cực khổ, thiếu ăn, thiếu mặc, không được học hành. Năm 1917, Cách mạng Tháng Mười Nga thành công. Đó là cuộc cách mạng vô sản, đồng thời rất có ý nghĩa đối với công cuộc giải phóng dân tộc của các nước thuộc địa và phụ thuộc.
Mặc dù đang vấp phải những khó khăn trong và ngoài nước, nước Nga cách mạng đã trở thành thành trì của cách mạng thế giới, giúp đỡ tích cực các dân tộc anh em. Một trong những việc quan trọng đó là nước Nga đã thành lập trường Đại học Phương Đông, nhằm tập hợp những người lãnh đạo trẻ tuổi tích cực, thông minh của các nước thuộc địa để đào tạo, bồi dưỡng thành "hạt giống đỏ" của phong trào cách mạng, phong trào giải phóng dân tộc trên thế giới. "Trường Đại học Phương Đông gồm có 1025 sinh viên, trong đó có 151 nữ sinh. Trong số sinh viên ấy có 865 đảng viên cộng sản thành phần xã hội của học sinh như sau: 547 nông dân, 265 công nhân, 210 trí thức vô sản.
Nếu người ta chú ý rằng các nước phương Đông đều là những nước hầu như hoàn toàn nông nghiệp thì sẽ hiểu tại sao số sinh viên nông dân chiếm tỉ lệ cao hơn". 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Trường đã làm cho đội tiên phong của giai cấp vô sản các nước thuộc địa tiếp xúc mật thiết với giai cấp vô sản phương Tây để dọn đường cho một sự hợp tác thật sự sau này, chỉ có sự hợp tác đó mới có thể bảo đảm cho giai cấp công nhân quốc tế giành được thắng lợi cuối cùng. Thắng lợi của cách mạng tháng Mười Nga đã mở đường cho việc xây dựng nền văn hóa mới trên cơ sở tư tưởng của chủ nghĩa Mác - Lênin và kế thừa những tinh hoa văn hóa của nhân loại. Đó là văn hóa Xô Viết.
Thành tựu của công cuộc xây dựng nền văn hóa Xô Viết được thể hiện trong việc xóa bỏ tình trạng mù chữ và nạn thất học, phát triển hệ thống giáo dục quốc dân, đấu tranh chống các tư tưởng của chế độ cũ, phát triển văn học nghệ thuật. Trước cách mạng ba phần tư dân số Nga mù chữ; trong ngôn ngữ của các dân tộc không có từ "học tập". Chỉ trong vòng 20 năm (1921 - 1940), khoảng 60 triệu người đã thoát nạn mù chữ. Đến cuối những năm 30 nạn mù chữ về căn bản được thanh toán, chế độ giáo dục phổ cập được thực hiện.
Trong vòng chưa đầy 30 năm nước Nga "đi giày cỏ" năm kia đã trở thành một đất nước, trong đó đa số người dân có trình độ văn hóa cao, có một đội ngũ tri thức đông đảo, phục vụ đắc lực cho công cuộc xây dựng và bảo vệ tổ quốc. Liên bang Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Xô Viết ra đời. đã mở ra một thời đại mới, mọi sự kiện lớn của thế giới – nhiều hay ít – đều có dấu ấn và chịu ảnh hưởng của Liên Xô. Cục diện thế giới có sự thay đổi lớn về chính trị và kinh tế.
Sau chiến tranh thế giới thứ hai, hệ thống các nước xã hội chủ nghĩa ra đời, phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc theo con đường của cách mạng vô sản phát triển mạnh mẽ ở khắp các châu lục Á, Phi, Mỹ Latinh. Cho đến thập kỷ 60, hàng loạt các nước thuộc địa và phụ thuộc đã tuyên bố độc lập. Những vấn đề về lý luận và thực tiễn cách mạng, phát triển kinh tế, văn hóa, giáo dục mới được 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com đặt ra và sẽ giải quyết theo những điều kiện lịch sử cụ thể của từng quốc gia, từng dân tộc. * Tình hình trong nước Năm 1858 thực dân Pháp xâm lược và đặt ách thống trị trên đất nước ta.
Do sự du nhập của phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa, tình hình kinh tế Việt Nam có sự biến đổi, quan hệ kinh tế ở nông thôn bị phá vỡ thay vào đó là những đô thị mới, những trung tâm kinh tế và tụ điểm cư dân mới. Thực dân Pháp không du nhập một cách hoàn chỉnh phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa vào nước ta. Vì thế không thể phát triển lên chủ nghĩa tư bản một cách bình thường được, nền kinh tế Việt Nam bị kìm hãm trong vòng lạc hậu và phụ thuộc nặng nề vào kinh tế Pháp. Sau khi dập tắt các phong trào yêu nước, hoàn thành căn bản công cuộc bình định nước ta về mặt quân sự, thực dân Pháp đã tiến hành hai cuộc khai thác thuộc địa, áp đặt một chính sách thống trị quy mô và triệt để trên các lĩnh vực: kinh tế, chính trị, đặc biệt về văn hoá giáo dục.
nhằm biến Đông Dương thành thuộc địa khai khẩn, bảo đảm siêu lợi nhuận cho chính quốc. Cuối thế kỷ XIX phong trào vũ trang kháng chiến chống Pháp rầm rộ bùng lên, dâng cao và lan rộng trong cả nước, song các phong trào đó đều thất bại vì chưa có một đường lối kháng chiến rõ ràng, còn nặng về tư tưởng ý thức hệ phong kiến. Khi thực dân Pháp vào xâm lược nước ta, họ đã làm đảo lộn xã hội Việt Nam cổ truyền vốn êm ả và bình lặng. Những chính sách thuế, phu dịch nặng nề đã đẩy người dân vào con đường khổ cực, bần cùng hóa.
Họ phải chống lại những ác nghiệt của cuộc sống để mà tồn tại, để mà khỏi chết đói thì làm sao có thể nghĩ đến chuyện học hành. Đồng thời với việc gây tư tưởng sợ Pháp, phục Pháp cùng với văn hóa phẩm đồi bại, thực dân Pháp còn duy trì ý thức hệ đã lỗi thời, đưa nhân dân Việt Nam vào con đường mê tín dị đoan, u mê, lãng quên đấu tranh giải phóng dân tộc. 10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Sang đầu thế kỷ XX, thực dân Pháp ra sức xây dựng một nền giáo dục mới, thủ tiêu vai trò của nền giáo dục cũ. Hệ thống các trường tiểu học Pháp - Việt được mở rộng nhằm thay thế trường cũ.
Các khoa thi Hương, Hội, Đình bị bãi bỏ với mục đích chấm dứt vai trò của các trí thức phong kiến đối với chính trị, xã hội. Với nền giáo dục thuộc địa, thực dân Pháp muốn người đi học chỉ biết sùng bái kẻ mạnh hơn mình, yêu Tổ quốc nhưng không phải yêu quê hương đất nước mình mà lại đi yêu cái quốc gia đang đè nén, áp bức và bóc lột mình. Pháp thực hiện chính sách "ngu dân" về giáo dục và đầu độc về văn hoá nhằm hỗ trợ đắc lực cho công cuộc khai thác ở Việt Nam. Ban đầu, thực dân Pháp thực hiện chính sách giáo dục chỉ nhằm mục đích đào tạo đội ngũ thông dịch viên và những người phục vụ trong bộ máy chính quyền thuộc địa, đồng thời từng bước truyền bá chữ Pháp và chữ Quốc ngữ, hạn chế ảnh hưởng của chữ Hán.
Các trường học được tổ chức với ba bậc: bậc ấu học ở xã, bậc tiểu học ở phủ, huyện và bậc trung học ở tỉnh. Bọn chúng đã thi hành một nền giáo dục què quặt, nhỏ giọt. Giáo dục không phải là để cho nhân dân Việt Nam phát triển trí tuệ, đào tạo nhân tài mà họ "chỉ xây dựng trường học để đào tạo ra những con vẹt, những người vong bản thiếu đạo đức và thiếu cả kiến thức phổ thông". Vì thế mà cho đến năm 1913, cả Bắc, Trung, Nam cũng chỉ có 10 vạn học sinh trong tổng số 20 triệu dân.
Tất cả các vùng miền núi đều không có trường học.