Tư Tưởng Chính Trị và Đạo Đức trong Bộ Luật Hồng Đức của Lê Thánh Tông

Chuyên khảo luật học phân tích Tư tưởng chính trị đạo đức trong bộ luật hồng đức của lê thánh tông, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo.

• Tác giả: Đinh Văn Chiến
• Người hướng dẫn: PGS,TS. Trịnh Doãn Chính
• Trường học: Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Triết học
• Đề tài: Tư Tưởng Chính Trị và Đạo Đức trong Bộ Luật Hồng Đức của Lê Thánh Tông
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng Quan Tư Tưởng Chính Trị Đạo Đức Luật Hồng Đức

Bộ luật Hồng Đức, một di sản pháp lý quý báu của Việt Nam thời Lê Sơ, không chỉ là tập hợp các quy định pháp luật mà còn là sự thể hiện sâu sắc tư tưởng chính trị và đạo đức của Lê Thánh Tông. Bộ luật này phản ánh những nỗ lực của nhà vua trong việc xây dựng một nhà nước pháp trị kết hợp với đức trị, nhằm đảm bảo sự ổn định và phát triển của đất nước. Nghiên cứu về tư tưởng chính trị Lê Thánh Tông trong Bộ luật Hồng Đức giúp chúng ta hiểu rõ hơn về cách thức nhà nước phong kiến Việt Nam vận hành, cũng như những giá trị văn hóa và đạo đức được đề cao trong xã hội đương thời. Bộ luật này là minh chứng cho sự sáng tạo và tầm nhìn của Lê Thánh Tông trong việc xây dựng một hệ thống pháp luật phù hợp với điều kiện lịch sử và xã hội Việt Nam.

1.1. Bối Cảnh Ra Đời và Ý Nghĩa Lịch Sử Luật Hồng Đức

Sự ra đời của Bộ luật Hồng Đức gắn liền với bối cảnh lịch sử Đại Việt thế kỷ XV, khi đất nước vừa trải qua nhiều biến động và cần một hệ thống pháp luật hoàn chỉnh để củng cố trật tự xã hội. Lê Thánh Tông đã kế thừa và phát triển những thành tựu pháp luật của các triều đại trước, đồng thời tiếp thu những tư tưởng tiến bộ của Nho giáo và Pháp gia để xây dựng nên một bộ luật mang đậm bản sắc dân tộc. Bộ luật Hồng Đức không chỉ là công cụ để quản lý nhà nước mà còn là biểu tượng của sự thịnh trị và văn minh của thời đại Hồng Đức.

1.2. Vai Trò của Lê Thánh Tông Trong Xây Dựng Pháp Luật

Lê Thánh Tông đóng vai trò then chốt trong việc xây dựng và ban hành Bộ luật Hồng Đức. Ông không chỉ là người khởi xướng mà còn trực tiếp tham gia vào quá trình soạn thảo và chỉnh sửa bộ luật. Với tầm nhìn sâu rộng và kiến thức uyên bác, Lê Thánh Tông đã đưa vào Bộ luật Hồng Đức những tư tưởng tiến bộ về nhân trị, dân bản và pháp trị, nhằm xây dựng một xã hội công bằng và ổn định. Sự đóng góp của Lê Thánh Tông đã làm cho Bộ luật Hồng Đức trở thành một trong những bộ luật tiêu biểu nhất trong lịch sử pháp luật Việt Nam.

II. Tư Tưởng Đức Trị Trong Bộ Luật Hồng Đức Phân Tích

Tư tưởng đức trị là một trong những trụ cột quan trọng của Bộ luật Hồng Đức. Lê Thánh Tông tin rằng, để cai trị đất nước hiệu quả, nhà nước không chỉ cần dựa vào pháp luật mà còn phải chú trọng đến đạo đức và giáo dục. Đức trị trong Bộ luật Hồng Đức thể hiện qua việc đề cao các giá trị nhân, nghĩa, lễ, trí, tín, khuyến khích người dân sống lương thiện và tuân thủ các chuẩn mực đạo đức xã hội. Tư tưởng đức trị cũng được thể hiện qua việc nhà nước quan tâm đến đời sống của người dân, thực hiện các chính sách an sinh xã hội và bảo vệ quyền lợi của những người yếu thế. Ảnh hưởng của Nho giáo thể hiện rõ nét trong tư tưởng này.

2.1. Các Điều Luật Thể Hiện Tư Tưởng Nhân Nghĩa Trong Luật Hồng Đức

Bộ luật Hồng Đức chứa đựng nhiều điều luật thể hiện tư tưởng nhân nghĩa, như các quy định về bảo vệ quyền lợi của phụ nữ và trẻ em, các chính sách giảm thuế và cứu trợ cho người nghèo, và các biện pháp trừng phạt những hành vi bạo lực và tham nhũng. Những điều luật này cho thấy sự quan tâm sâu sắc của Lê Thánh Tông đến đời sống của người dân và mong muốn xây dựng một xã hội công bằng và nhân ái. Các điều luật về bình đẳng giới cũng là một điểm nổi bật.

2.2. Giáo Dục Đạo Đức và Vai Trò Của Gia Đình Trong Xã Hội

Lê Thánh Tông đặc biệt coi trọng giáo dục đạo đức và vai trò của gia đình trong xã hội. Bộ luật Hồng Đức có nhiều quy định về giáo dục con cái, kính trọng người lớn tuổi, và giữ gìn trật tự gia đình. Nhà nước cũng khuyến khích việc xây dựng các trường học và tổ chức các kỳ thi để tuyển chọn người tài, đồng thời đề cao vai trò của Nho học trong việc giáo dục đạo đức cho người dân. Giáo dục được xem là nền tảng để xây dựng một xã hội văn minh và thịnh vượng.

III. Tư Tưởng Pháp Trị Trong Luật Hồng Đức Giải Pháp

Bên cạnh đức trị, tư tưởng pháp trị cũng đóng vai trò quan trọng trong Bộ luật Hồng Đức. Lê Thánh Tông nhận thức rõ rằng, để duy trì trật tự xã hội và đảm bảo sự công bằng, nhà nước cần có một hệ thống pháp luật nghiêm minh và được thực thi một cách hiệu quả. Pháp trị trong Bộ luật Hồng Đức thể hiện qua việc quy định rõ ràng các hành vi vi phạm pháp luật và các hình phạt tương ứng, đồng thời đảm bảo sự bình đẳng trước pháp luật cho mọi người dân. Tư tưởng pháp trị cũng được thể hiện qua việc nhà nước tăng cường kiểm soát quyền lực của quan lại và ngăn chặn các hành vi tham nhũng và lạm quyền. Tư tưởng pháp trị Lê Thánh Tông là một bước tiến quan trọng trong lịch sử pháp luật Việt Nam.

3.1. Hệ Thống Pháp Luật Rõ Ràng và Tính Nghiêm Minh Của Luật Pháp

Bộ luật Hồng Đức được xây dựng trên cơ sở một hệ thống pháp luật rõ ràng và chi tiết, bao gồm nhiều lĩnh vực khác nhau như hình sự, dân sự, hôn nhân gia đình, và quản lý đất đai. Các điều luật được quy định một cách cụ thể và dễ hiểu, giúp người dân dễ dàng tuân thủ và nhà nước dễ dàng thực thi. Tính nghiêm minh của pháp luật được thể hiện qua việc các hành vi vi phạm đều bị trừng phạt một cách thích đáng, không phân biệt địa vị hay tầng lớp xã hội.

3.2. Kiểm Soát Quyền Lực và Chống Tham Nhũng Trong Luật Hồng Đức

Bộ luật Hồng Đức có nhiều quy định nhằm kiểm soát quyền lực của quan lại và chống tham nhũng. Các quan lại phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về những hành vi lạm quyền và tham nhũng, và có thể bị trừng phạt nghiêm khắc nếu vi phạm. Nhà nước cũng khuyến khích người dân tố cáo những hành vi sai trái của quan lại, đồng thời tăng cường kiểm tra và giám sát hoạt động của các cơ quan nhà nước. Chống tham nhũng là một trong những ưu tiên hàng đầu của Lê Thánh Tông.

IV. Giá Trị và Hạn Chế Tư Tưởng Chính Trị Đạo Đức Luật Hồng Đức

Tư tưởng chính trị và đạo đức trong Bộ luật Hồng Đức có nhiều giá trị to lớn, góp phần vào sự ổn định và phát triển của xã hội Việt Nam thời Lê Sơ. Tuy nhiên, bộ luật này cũng không tránh khỏi những hạn chế nhất định, do bối cảnh lịch sử và tư tưởng thời đại. Việc đánh giá khách quan giá trị và hạn chế của Bộ luật Hồng Đức giúp chúng ta hiểu rõ hơn về lịch sử pháp luật Việt Nam và rút ra những bài học kinh nghiệm quý báu cho việc xây dựng hệ thống pháp luật hiện đại. Nghiên cứu về luật Hồng Đức vẫn còn nguyên giá trị đến ngày nay.

4.1. Những Giá Trị Vượt Thời Gian Của Bộ Luật Hồng Đức

Bộ luật Hồng Đức có nhiều giá trị vượt thời gian, như tư tưởng về nhân quyền, bình đẳng giới, bảo vệ môi trường, và giải quyết tranh chấp bằng hòa giải. Những tư tưởng này vẫn còn nguyên giá trị trong xã hội hiện đại và có thể được vận dụng để xây dựng một hệ thống pháp luật công bằng, nhân văn, và bền vững. Các điều luật về quyền lợi của phụ nữ là một ví dụ điển hình.

4.2. Những Hạn Chế Do Bối Cảnh Lịch Sử và Tư Tưởng Thời Đại

Bộ luật Hồng Đức cũng có những hạn chế nhất định, do bối cảnh lịch sử và tư tưởng thời đại. Ví dụ, bộ luật vẫn còn tồn tại những quy định về phân biệt đẳng cấp và trọng nam khinh nữ, phản ánh tư tưởng phong kiến và Nho giáo còn ăn sâu trong xã hội. Ngoài ra, một số hình phạt trong bộ luật còn mang tính dã man và tàn bạo, không phù hợp với các chuẩn mực nhân quyền hiện đại. Cần có cái nhìn khách quan khi đánh giá những hạn chế này.

V. Ứng Dụng Tư Tưởng Chính Trị Đạo Đức Luật Hồng Đức Hiện Nay

Mặc dù đã ra đời cách đây hàng trăm năm, tư tưởng chính trị và đạo đức trong Bộ luật Hồng Đức vẫn có thể được ứng dụng trong xã hội hiện đại. Những giá trị như nhân ái, công bằng, trung thực, và trách nhiệm vẫn là những phẩm chất cần thiết để xây dựng một xã hội văn minh và thịnh vượng. Việc nghiên cứu và vận dụng những tư tưởng tiến bộ của Bộ luật Hồng Đức có thể giúp chúng ta giải quyết những vấn đề xã hội hiện nay, như tham nhũng, bất bình đẳng, và suy thoái đạo đức. Kế thừa và phát huy những giá trị tốt đẹp của Bộ luật Hồng Đức là trách nhiệm của mỗi người dân Việt Nam.

5.1. Bài Học Về Xây Dựng Nhà Nước Pháp Quyền Trong Bối Cảnh Mới

Bộ luật Hồng Đức mang đến những bài học quý báu về việc xây dựng một nhà nước pháp quyền hiệu quả. Đó là sự kết hợp hài hòa giữa pháp luật và đạo đức, giữa quyền lực và trách nhiệm, giữa lợi ích của nhà nước và quyền lợi của người dân. Việc nghiên cứu và vận dụng những bài học này có thể giúp chúng ta xây dựng một nhà nước pháp quyền vững mạnh, đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước trong bối cảnh mới.

5.2. Gợi Ý Cho Việc Hoàn Thiện Hệ Thống Pháp Luật Việt Nam

Bộ luật Hồng Đức cũng gợi ý cho việc hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam hiện nay. Đó là việc xây dựng một hệ thống pháp luật rõ ràng, minh bạch, công bằng, và dễ tiếp cận đối với mọi người dân. Đồng thời, cần tăng cường giáo dục pháp luật và nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật trong cộng đồng. Việc kế thừa và phát huy những giá trị tốt đẹp của Bộ luật Hồng Đức sẽ góp phần xây dựng một xã hội văn minh và thịnh vượng.

VI. Kết Luận Giá Trị Vĩnh Cửu Của Luật Hồng Đức

Bộ luật Hồng Đức của Lê Thánh Tông là một di sản pháp lý vô giá của dân tộc Việt Nam. Những tư tưởng chính trị và đạo đức trong bộ luật này vẫn còn nguyên giá trị trong xã hội hiện đại và có thể được vận dụng để xây dựng một hệ thống pháp luật công bằng, nhân văn, và bền vững. Việc nghiên cứu, bảo tồn, và phát huy những giá trị tốt đẹp của Bộ luật Hồng Đức là trách nhiệm của mỗi người dân Việt Nam, góp phần vào sự phát triển của đất nước trong tương lai. Luật pháp thời Lê Sơ là một minh chứng cho sự phát triển của tư tưởng pháp luật Việt Nam.

6.1. Tầm Ảnh Hưởng Của Luật Hồng Đức Đến Các Triều Đại Sau

Bộ luật Hồng Đức có tầm ảnh hưởng sâu rộng đến các triều đại sau trong lịch sử Việt Nam. Nhiều quy định của bộ luật này đã được kế thừa và phát triển trong các bộ luật của các triều đại Nguyễn, Trần, và Hồ. Điều này cho thấy giá trị và sức sống của Bộ luật Hồng Đức trong dòng chảy lịch sử pháp luật Việt Nam. Nghiên cứu về luật Hồng Đức giúp chúng ta hiểu rõ hơn về quá trình phát triển của pháp luật Việt Nam.

6.2. Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Tư Tưởng Pháp Luật Lê Thánh Tông

Việc nghiên cứu về tư tưởng pháp luật của Lê Thánh Tông và Bộ luật Hồng Đức vẫn còn nhiều hướng đi tiềm năng. Các nhà nghiên cứu có thể tập trung vào việc so sánh Bộ luật Hồng Đức với các bộ luật khác trong khu vực và trên thế giới, hoặc phân tích ảnh hưởng của Bộ luật Hồng Đức đến các lĩnh vực khác của đời sống xã hội. Việc khám phá những khía cạnh mới của Bộ luật Hồng Đức sẽ giúp chúng ta hiểu rõ hơn về giá trị và ý nghĩa của di sản pháp lý này.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 ĐIỀU KIỆN LỊCH SỬ - XÃ HỘI, TIỀN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH TƯ TƯỞNG CHÍNH TRỊ - ĐẠO ĐỨC TRONG BỘ LUẬT HỒNG ĐỨC CỦA LÊ THÁNH TÔNG 1. ĐIỀU KIỆN LỊCH SỬ - XÃ HỘI VỚI VIỆC HÌNH THÀNH, PHÁT TRIỂN TƯ TƯỞNG CHÍNH TRỊ - ĐẠO ĐỨC TRONG BỘ LUẬT HỒNG ĐỨC CỦA LÊ THÁNH TÔNG Trong mỗi giai đoạn lịch sử nhất định, tư tưởng lý luận được xem như biểu trưng cho tinh hoa, tinh thần của thời đại ấy. Sự ra đời của một học thuyết, tư tưởng lý luận không phải là ngẫu nhiên, tự phát mà là kết quả tất yếu của quá trình phản ánh và bị chi phối bởi những điều kiện kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội; mặt khác, là sự kế thừa biện chứng những giá trị từ học thuyết, tư tưởng lý luận quá khứ. Nên có thể khẳng định, tư tưởng lý luận không ra đời trên một mảnh trống không mà bao giờ cũng nảy mầm từ một mảnh đất màu mỡ, giàu có bởi các giá trị hiện thực.

Đúng như Ph. Ăngghen nhận xét: “Tư tưởng lý luận của thời đại đều là sản phẩm của một thời kỳ lịch sử. Trong những thời đại khác nhau nó có những hình thức hoàn toàn khác nhau. Do đó, nó cũng có những nội dung hoàn toàn khác nhau” [70, tr.

Tư tưởng chính trị - đạo đức trong Bộ luật Hồng Đức của Lê Thánh Tông cũng vậy, không chỉ là sản phẩm của một giai đoạn lịch sử xã hội với nhiều biến động, mâu thuẫn ở Đại Việt thế kỷ XIV-XV, mà còn là kết tinh tài năng của Lê Thánh Tông trong sự chắt lọc, kế thừa những giá trị tư tưởng trong lịch sử, và được bồi đắp, bổ xung thêm những nhân tố mới, phù hợp với thời đại. Do vậy, nghiên cứu tư tưởng chính trị - đạo đức của Lê Thánh Tông không thể không tìm hiểu điều kiện lịch sử xã hội và những tiền đề lý luận hình thành tư tưởng chính trị - đạo đức của ông. Điều kiện kinh tế, chính trị - xã hội Đại Việt thế kỷ XIV-XV với sự hình thành, phát triển tư tưởng chính trị - đạo đức trong Bộ luật Hồng Đức của Lê Thánh Tông Theo V.I Lênin: “Chính trị là tham gia công việc Nhà nước, là chỉ đạo Nhà nước, là xác định những hình thức, những nhiệm vụ và nội dung hoạt động của Nhà nước” [80, tr. Do đó, tư tưởng chính trị là hệ thống các quan điểm của các giai cấp, các nhóm xã hội về thực tiễn chính trị, xoay quanh trục cơ bản nhất là vấn đề quyền lực, bao gồm cả việc giành, giữ, tổ chức và sử dụng quyền lực của nhà nước [108, tr.

Đạo đức là một hình thái ý thức xã hội và phản ánh tồn tại xã hội. Chức năng cơ bản của nó là đảm bảo năng lực hoạt động có tính chất lịch sử của xã hội, phối hợp lợi ích cá nhân với lợi ích xã hội, điều chỉnh về mặt xã hội những hành vi của cá nhân. Với tính cách là hình thái ý thức, đạo đức có mức độ hệ tư tưởng (những nguyên tắc, tiêu chuẩn, giá trị đạo đức, quy tắc hành vi) và mức độ tâm lý (những như cầu, tình cảm, phẩm chất đạo đức). Điều quyết định khả năng và đặc thù của việc điều chỉnh đạo đức là: sự quyết định khách quan hành động của con người có tính chất lựa chọn, chứ không phải là “cứng nhắc”, một chiều, nó cho phép cá nhân được lựa chọn tương đối tự do một “cách xử thế” nào đó trong từng trường hợp cụ thể, do đó làm nảy sinh tinh thần trách nhiệm đối với sự lựa chọn đó, lòng mong muốn làm cho sự lựa chọn đó phù hợp với yêu cầu (tiêu chuẩn, giá trị,.

Đạo đức trong xã hội Việt Nam đó là sản phẩm của sự kết hợp tinh tế giữa giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc Việt Nam và một phần giá trị của Nho giáo, Phật giáo. Đặc biệt là quan điểm “tam cương”, “ngũ thường” của Nho giáo. Do đó, tư tưởng đạo đức Việt Nam mang trong mình những nét đặc trưng riêng, được biểu hiện qua tính kế thừa, dung hợp; tính dân tộc và tính nhân dân; tính nhân văn sâu sắc. 13 Như vậy, chính trị và đạo đức, “xét về cơ sở và nội dung chủ yếu, thì đạo đức và pháp luật có những nhiệm vụ xã hội hoàn toàn giống nhau” [77, tr.

Điều đó có nghĩa là các tiêu chuẩn của đạo đức và các trừng phạt về mặt pháp luật đều có những kết quả giáo dục đạo đức to lớn, và việc điều chỉnh mối quan hệ giữa người với người về mặt đạo đức lại có ảnh hưởng to lớn đến sự tuân thủ của con người đối với các quy định của pháp luật. Là một hiện tượng lịch sử - xã hội, tư tưởng chính trị - đạo đức xuất hiện khi xã hội có sự phân chia giai cấp và nhà nước xuất hiện. Nó chính là sự phản ánh những quan hệ kinh tế - xã hội trong những giai đoạn lịch sử nhất định; là sự kết tinh của tinh hoa đất nước, của dân tộc cũng như của cả thời đại họ với những dấu ấn đậm nét. Bởi vậy, để tìm hiểu điều kiện hình thành tư tưởng chính trị - đạo đức trong Bộ luật Hồng Đức của Lê Thánh Tông, ta không thể không tìm hiểu điều kiện lịch sử, kinh tế, chính trị - xã hội.

Trên cơ sở tiền đề đó đã nảy sinh tư tưởng chính trị - đạo đức của ông. Về chính trị, nhà Lê sơ được thành lập trong bối cảnh phức tạp, nhà Trần sau một thời gian dài phát triển thịnh trị, đến cuối thế kỷ XIV dần lâm vào khủng hoảng và sa sút. Triều Hồ thay thế triều Trần đã không phát huy được khối đoàn kết vững chắc giữa triều đình với quân đội và nhân dân nên đã nhanh chóng đi tới diệt vong; đất nước rơi vào tay ngoại bang. Nhà Minh với khẩu hiệu “phù Trần diệt Hồ” đã đưa quân vào xâm lược Việt Nam, nhanh chóng biến Đại Việt thành một quận của nhà Minh.

Hai mươi năm dưới ách thống trị của nhà Minh, nhân dân Đại Việt luôn vùng lên đấu tranh giành độc lập, chủ quyền cho dân tộc. Hai mươi năm “nếm mật nằm gai”, “hăng lòng quên bữa, ngẫm nghiền những sách lược thao”, Nghĩa quân Lam Sơn do Lê Lợi lãnh đạo đã tiến hành cuộc khởi nghĩa đánh đuổi quân xâm lược nhà Minh ra khỏi đất nước, giành độc lập dân tộc, chủ quyền cho đất nước. 14 Sau khi giành được độc lập, tưởng chừng như đất nước có thể được sống trong cảnh thái bình yên vui, không còn kẻ thù hung bạo, nhưng tình hình xẩy ra không như mọi người đương thời suy nghĩ và mong đợi. Nguy cơ bên ngoài tạm yên, mối họa bên trong bắt đầu âm ỷ.

Mối họa bên trong ấy bắt nguồn từ nguyên nhân là sự yếu kém của thiết chế chính trị đương thời. Nguyên nhân sâu xa, đó là yêu cầu thay đổi thiết chế chính trị phong kiến quý tộc Phật giáo đã lỗi thời của nhà Trần bằng thiết chế chính trị phong kiến quan liêu Khổng giáo - điều mà Hồ Quý Ly muốn làm nhưng chưa làm được. Cùng với nguyên nhân ấy là cuộc khủng hoảng cung đình từ những năm cuối trị vì của Lê Lợi - vua đầu tiên triều Lê năm (1428 - 1433). Nội bộ những năm đầu của triều Lê sơ luôn có mâu thuẫn, xã hội nảy sinh mầm mống của cuộc khủng hoảng trên các mặt của đời sống xã hội.

Tuy Lê Thái Tổ, Lê Thái Tông đã có những cải cách nhất định nhằm khắc phục những yếu kém, nhưng nền chính trị chưa đạt được kết quả mong muốn. Cuộc khủng hoảng cung đình trước tiên biểu hiện trong sai lầm nghiêm trọng của Lê Thái Tổ là: Nghi kỵ và sát hại công thần; thứ đến là sự tranh giành quyền lực, tranh giành ngôi báu của các Hoàng tử. Về Thái Tổ, Đại Việt sử ký toàn thư đã có lời bàn: “Thái Tổ từ khi lên ngôi đến nay, thi hành chính trị rất khả quan… cũng có thể là có mưu kế xa rộng, mở mang cơ nghiệp. Song đa nghi, hiếu sát, đó là chỗ kém” [117, tr.

Khi Lê Lợi chết, Lê Thái Tông nối ngôi năm (1434 -1442) đã làm cho tình hình chính trị, xã hội lún sâu vào những cuộc rối ren, và mâu thuẫn ngày càng trở nên gay gắt. Lê Thái Tông vốn dĩ độc tài và ưa nịnh, xung quanh ông là một lũ hoạn quan đầy mưu mô, xảo quyệt; quan tể phụ bất tài, nạn hối lộ công khai hoành hành nên việc hình ngục có nhiều oan trái, nhiều công trình thổ mộc để sức dân mệt mỏi, thuế má nặng nề, đời sống nhân dân túng thiếu. Lê Thái Tông đã tự “vấn mình” rằng: “Mấy năm nay, hạn hán, sâu bệnh liên tiếp xảy ra, tai dị luôn xuất hiện. nhiều lần sét đánh vào vườn cây trước cửa Thái miếu ở Lam Kinh.

Cứ nghiệm xét việc xảy ra tai họa, nhất 15 định là có duyên trong đó. Có phải do trẫm không lo sửa đức để mọi việc bê trễ” [117, tr. Tính ưa nịnh cùng với độc tài đã đẩy các công thần, lão tướng những ai dám đứng ra can ngăn vua; làm trái lệnh vua đều bị giết chết hoặc bị mất chức, bị lưu đày đi nơi xa. Lê Thái Tông chết năm 1442, Bang Cơ lên ngôi năm (1442 - 1459) khi mới hai tuổi.

Vị vua với tuổi đời còn quá non nớt như vậy, đã không nhìn thấy được nguy cơ đối với xã tắc do vua cha gây dựng. Mọi công việc triều chính do Nguyễn Thị Anh - mẹ Bang Cơ và bè lũ nắm giữ. Nội tình đất nước đã nát nay lại còn nát hơn. Bài “Trung hưng ký” năm Quang Thuận viết về tình hình chính trị giai đoạn này rằng: “Nhân Tông lên hai tuổi đã sớm nối ngôi vua.

Thái hậu Nguyễn Thị (Anh) là gà mái gáy sớm. Đô đốc Lê Khuyển như thỏ khôn giữ mệnh. Vua đàn bà mắt quáng buông rèm ngồi chốn thâm khuê. Bọn họ ngoài lòng tham, khoác lác, hoành hành khắp cõi.

Kẻ thân yêu nắm quyền vị. Nạn hối lộ được công khai. Việc văn giáo lặng lẽ như băng hàn, người hiền từ phải bỏ cánh. Bậc túc nho như Lý Tử Tấn, Trịnh Thuấn Du thì đẩy vào chỗ nhàn, phường dốt đặc như đàn ong nổi dậy, như chó chuột nhe răng.

Tể thần như Lê Sủng, Lê Sát thì ngu si không phân biệt được sáu loại súc vật. Chưởng binh Lê Diên, Lê Luyện thì mù tịt, chẳng sao hiểu được bốn mùa một năm. Bậc lương thần như Trịnh Khải, Khắc Phục thì kèm cựa mà giết đi. Người tài sĩ như Nguyễn Mộng Tuân thì đẩy vào vòng tai họa.