Luận văn thạc sĩ mối quan hệ giữa tự do hóa thương mại tăng trưởng kinh tế và cán cân thương mại

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu mối quan hệ giữa tự do hóa thương mại tăng trưởng kinh tế và cán cân thương mại, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện

• Tác giả: Trần Thị Thanh Thúy
• Người hướng dẫn: TS Lê Đạt Chí
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP.HCM
• Chuyên ngành: Tài Chính - Ngân Hàng
• Đề tài: Mối Quan Hệ Giữa Tự Do Hóa Thương Mại, Tăng Trưởng Kinh Tế Và Cán Cân Thương Mại
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Kinh Tế
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. TÓM TẮT
• 2. GIỚI THIỆU
• 3. TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY
• 3.1. Tổng quan các nghiên cứu liên quan
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1
• PHỤ LỤC 2
• PHỤ LỤC 3
• PHỤ LỤC 4

Tóm tắt

I. Tổng quan về tự do hóa thương mại và tăng trưởng kinh tế

Tự do hóa thương mại đã trở thành một chủ đề quan trọng trong kinh tế học từ thập kỷ 1990. Sự gia tăng của các hiệp định thương mại tự do và sự phát triển của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) đã tạo ra một môi trường thuận lợi cho việc mở cửa thị trường. Tự do hóa thương mại không chỉ giúp tăng cường cạnh tranh mà còn thúc đẩy sự phát triển kinh tế của các quốc gia. Nghiên cứu cho thấy rằng tự do hóa thương mại có thể dẫn đến tăng trưởng kinh tế thông qua việc gia tăng xuất khẩu và thu hút đầu tư nước ngoài.

1.1. Tự do hóa thương mại và chính sách kinh tế

Chính sách thương mại mở cửa đã giúp nhiều quốc gia phát triển nhanh chóng. Các nghiên cứu chỉ ra rằng tự do hóa thương mại có thể tạo ra cơ hội cho các doanh nghiệp trong nước tiếp cận thị trường quốc tế, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

1.2. Tác động của tự do hóa thương mại đến cán cân thương mại

Mặc dù tự do hóa thương mại có thể thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, nhưng nó cũng có thể dẫn đến thâm hụt cán cân thương mại. Nghiên cứu cho thấy rằng sự gia tăng nhập khẩu thường diễn ra nhanh hơn so với xuất khẩu, gây áp lực lên cán cân thương mại của các quốc gia đang phát triển.

II. Vấn đề và thách thức trong tự do hóa thương mại

Mặc dù tự do hóa thương mại mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng tồn tại nhiều thách thức. Các quốc gia đang phát triển thường gặp khó khăn trong việc duy trì cán cân thương mại tích cực. Sự gia tăng nhập khẩu có thể dẫn đến sự suy giảm trong sản xuất nội địa, gây ra thất nghiệp và giảm thu nhập. Hơn nữa, sự phụ thuộc vào hàng hóa nhập khẩu có thể làm cho nền kinh tế dễ bị tổn thương trước các biến động toàn cầu.

2.1. Thách thức về cạnh tranh toàn cầu

Cạnh tranh từ các quốc gia phát triển có thể làm cho các doanh nghiệp trong nước gặp khó khăn. Nhiều doanh nghiệp không đủ khả năng cạnh tranh với hàng hóa nhập khẩu giá rẻ, dẫn đến sự sụt giảm trong sản xuất và việc làm.

2.2. Tác động tiêu cực đến cán cân thương mại

Sự gia tăng nhập khẩu có thể dẫn đến thâm hụt cán cân thương mại. Nghiên cứu cho thấy rằng cán cân thương mại có thể thâm hụt khoảng 0.56% khi nền kinh tế tăng trưởng 1%, điều này cho thấy mối liên hệ chặt chẽ giữa tăng trưởng kinh tế và cán cân thương mại.

III. Phương pháp giải quyết vấn đề trong tự do hóa thương mại

Để giải quyết các vấn đề liên quan đến tự do hóa thương mại, các quốc gia cần áp dụng các chính sách hợp lý. Việc xây dựng các biện pháp bảo vệ tạm thời cho các ngành công nghiệp trong nước có thể giúp giảm thiểu tác động tiêu cực từ cạnh tranh toàn cầu. Hơn nữa, việc đầu tư vào công nghệ và nâng cao năng lực sản xuất cũng là những giải pháp quan trọng.

3.1. Chính sách bảo vệ ngành công nghiệp trong nước

Các biện pháp bảo vệ tạm thời có thể giúp các doanh nghiệp trong nước duy trì hoạt động và phát triển. Chính phủ có thể áp dụng thuế nhập khẩu hoặc hạn ngạch để bảo vệ các ngành công nghiệp non trẻ.

3.2. Đầu tư vào công nghệ và nâng cao năng lực sản xuất

Đầu tư vào công nghệ mới và nâng cao năng lực sản xuất là cần thiết để tăng cường sức cạnh tranh. Các doanh nghiệp cần được khuyến khích đổi mới sáng tạo và cải tiến quy trình sản xuất để đáp ứng nhu cầu thị trường.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về tự do hóa thương mại

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng tự do hóa thương mại có thể thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, kết quả không phải lúc nào cũng tích cực. Một số nghiên cứu cho thấy rằng tự do hóa thương mại có thể dẫn đến thâm hụt cán cân thương mại, ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của nền kinh tế. Việc phân tích dữ liệu từ 30 quốc gia cho thấy mối quan hệ phức tạp giữa tự do hóa thương mại, tăng trưởng kinh tế và cán cân thương mại.

4.1. Kết quả từ các nghiên cứu thực tiễn

Nghiên cứu cho thấy rằng tự do hóa thương mại có thể dẫn đến tăng trưởng xuất khẩu, nhưng cũng có thể làm gia tăng nhập khẩu. Điều này dẫn đến thâm hụt cán cân thương mại, ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế trong dài hạn.

4.2. Các bài học từ các quốc gia đang phát triển

Các quốc gia đang phát triển cần học hỏi từ kinh nghiệm của những nước khác trong việc quản lý tự do hóa thương mại. Việc áp dụng các chính sách hợp lý có thể giúp giảm thiểu tác động tiêu cực và tối ưu hóa lợi ích từ tự do hóa thương mại.

V. Kết luận và tương lai của tự do hóa thương mại

Tự do hóa thương mại sẽ tiếp tục là một yếu tố quan trọng trong sự phát triển kinh tế toàn cầu. Tuy nhiên, các quốc gia cần phải cân nhắc kỹ lưỡng về các chính sách thương mại của mình để đảm bảo rằng lợi ích từ tự do hóa thương mại không bị bù đắp bởi các tác động tiêu cực. Tương lai của tự do hóa thương mại sẽ phụ thuộc vào khả năng của các quốc gia trong việc quản lý các thách thức và tối ưu hóa lợi ích.

5.1. Tương lai của chính sách thương mại toàn cầu

Chính sách thương mại toàn cầu sẽ tiếp tục phát triển, với sự gia tăng của các hiệp định thương mại tự do. Tuy nhiên, các quốc gia cần phải đảm bảo rằng các chính sách này mang lại lợi ích cho tất cả các bên liên quan.

5.2. Định hướng phát triển bền vững trong tự do hóa thương mại

Định hướng phát triển bền vững sẽ là một yếu tố quan trọng trong tương lai của tự do hóa thương mại. Các quốc gia cần phải tìm kiếm các giải pháp để cân bằng giữa lợi ích kinh tế và bảo vệ môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quá trình toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế diễn ra mạnh mẽ từ thập niên 1990 với cột mốc Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) quy tụ 155 quốc gia thành viên tính đến năm 2011. Đối với các nền kinh tế đang phát triển, tự do hóa thương mại luôn được kỳ vọng là đòn bẩy thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, cải thiện thu nhập bình quân đầu người và xóa đói giảm nghèo. Tuy nhiên, tác động thực tế của việc mở cửa thị trường đối với cán cân thanh toán quốc gia vẫn là chủ đề gây nhiều tranh luận học thuật sâu sắc.

Vấn đề cốt lõi được đặt ra là liệu việc gia tăng tốc độ tăng trưởng kinh tế nhờ tự do hóa thương mại có dẫn đến sự đánh đổi tiêu cực lên vị thế cán cân thương mại và tài khoản vãng lai hay không. Luận văn tập trung giải quyết mục tiêu xác định và lượng hóa mối quan hệ tương tác đa chiều giữa tự do hóa thương mại, tăng trưởng GDP thực tế, cán cân thương mại trên GDP (TB/GDP) và cán cân tài khoản vãng lai trên GDP (CA/GDP).

Phạm vi nghiên cứu bao gồm bộ dữ liệu bảng bao phủ 30 quốc gia đang phát triển thuộc hai khu vực trọng điểm là Châu Á (14 quốc gia) và Châu Mỹ La Tinh (16 quốc gia) xuyên suốt giai đoạn 32 năm từ năm 1980 đến năm 2011. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi chỉ ra rằng mỗi 1,0% tăng trưởng GDP có thể làm thâm hụt cán cân thương mại thêm 0,56% GDP và thâm hụt tài khoản vãng lai 0,34% GDP. Kết quả này cung cấp cơ sở định lượng quan trọng giúp các nhà hoạch định chính sách kiểm soát rủi ro vĩ mô trong tiến trình hội nhập.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng vững chắc của các mô hình kinh tế vĩ mô kinh điển về ngoại thương và cán cân thanh toán:

1. Mô hình Hai khoảng bù (Two-gap model) của Chenery và Bruno (1962): Lý thuyết chỉ ra hai giới hạn tăng trưởng then chốt của các nước đang phát triển là thiếu hụt tiết kiệm - đầu tư và thiếu hụt ngoại hối. Khoản chênh lệch tiết kiệm - đầu tư âm dẫn tới thâm hụt tài khoản vãng lai do nhập khẩu vượt trội xuất khẩu. Luồng vốn bên ngoài có thể bù đắp khoảng trống đầu tư nhưng dễ tạo sức ép nợ ngoại tệ nếu tăng trưởng không tạo đủ nguồn thu xuất khẩu.
2. Mô hình Ba khoảng bù (Three-gap model) của Bacha (1990) và Taylor (1991): Bổ sung khoảng thiếu hụt tài khóa của chính phủ bên cạnh hai khoảng bù truyền thống, làm rõ tác động của chuyển giao ngoại hối đối với tốc độ tăng trưởng kinh tế trung và dài hạn.
3. Mô hình Tăng trưởng bị hạn chế bởi cán cân thanh toán (Định luật Thirlwall) của Thirlwall (1979) cùng phiên bản mở rộng Thirlwall và Hussain (1982): Khẳng định tốc độ tăng trưởng dài hạn tối đa của một quốc gia bằng tỷ lệ giữa tốc độ tăng trưởng xuất khẩu thực tế và độ co giãn thu nhập của nhu cầu nhập khẩu.
4. Quy tắc 45 độ của Krugman (1989): Phân tích tương quan giữa độ co giãn thu nhập của xuất khẩu và nhập khẩu trong việc duy trì trạng thái cân bằng thương mại.

Các khái niệm chính được vận hành bao gồm: Tỷ lệ cán cân thương mại so với GDP (TB/GDP), tỷ lệ tài khoản vãng lai so với GDP (CA/GDP), tỷ giá thương mại từ thu nhập (PPI), sức mua tương đương (PPP), và chỉ số nhị phân tự do hóa thương mại (LIBER) theo tiêu chuẩn Sachs - Warner (1995) được cập nhật bởi Wacziarg (2001) dựa trên 5 tiêu chí: thuế quan, phi thuế quan, thị trường chợ đen, độc quyền xuất khẩu và thể chế kinh tế.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng mẫu dữ liệu bảng gồm 30 quốc gia đang phát triển được lựa chọn đại diện cho 2 khu vực địa lý có đặc thù phát triển tương đồng nhưng cấu trúc kinh tế khác biệt: Châu Á (14 quốc gia: Bangladesh, Indonesia, Iran, Jordan, Ấn Độ, Hàn Quốc, Sri Lanka, Malaysia, Nepal, Pakistan, Philippines, Singapore, Thái Lan, Việt Nam) và Châu Mỹ La Tinh (16 quốc gia: Argentina, Bolivia, Brazil, Colombia, Costa Rica, Dominica, Ecuador, Guatemala, Honduras, Jamaica, Mexico, Peru, Paraguay, Uruguay, Venezuela). Dữ liệu được thu thập từ nguồn dữ liệu Penn World Table (phiên bản PWT 8.0), Ngân hàng Thế giới (World Bank) và Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) trong giai đoạn 1980–2011.

Mô hình kinh tế lượng động được lựa chọn với kỹ thuật ước lượng Moment tổng quát (GMM hai bước - Two-step System/Difference GMM) trên sai phân bậc một. Lý do lựa chọn GMM xuất phát từ tính chất trễ hành vi tiêu dùng và đầu tư, đồng thời phương pháp này giải quyết triệt để ba khuyết tật lớn của hồi quy OLS truyền thống:

• Loại trừ tác động cố định không quan sát được của từng quốc gia thông qua phương trình sai phân bậc 1.
• Kiểm soát hoàn toàn hiện tượng nội sinh giữa tăng trưởng kinh tế và cán cân thanh toán bằng cách sử dụng các biến trễ làm biến công cụ.
• Khắc phục hiện tượng tự tương quan chuỗi phát sinh từ sự xuất hiện của biến trễ phụ thuộc trong mô hình.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thống kê và hồi quy kinh tế lượng động giai đoạn 1980–2011 mang lại các kết quả định lượng cụ thể:

• Tác động tiêu cực của tăng trưởng lên cán cân đối ngoại: Kết quả hồi quy mô hình động GMM khẳng định tăng trưởng GDP thực tế tỷ lệ nghịch với vị thế cán cân thanh toán. Khi nền kinh tế tăng trưởng thêm 1,0%, cán cân thương mại (TB/GDP) thâm hụt bình quân 0,56% và tài khoản vãng lai (CA/GDP) thâm hụt 0,34%.
• Sự đánh đổi rõ nét trước và sau tự do hóa: Phân tích so sánh giai đoạn 5 năm trước và 5 năm sau mở cửa cho thấy 17/22 quốc gia (chiếm 77,27% số nước có dữ liệu xác định) đạt tốc độ tăng trưởng GDP bình quân nhanh hơn. Tuy nhiên, có đến 16/22 quốc gia (chiếm 72,73%) bị suy giảm nghiêm trọng cán cân thương mại, và 11/22 quốc gia ghi nhận cán cân tài khoản vãng lai thâm hụt sâu hơn.
• Phân hóa sâu sắc giữa hai khu vực địa lý:
  • Giai đoạn 1990–2011, các quốc gia Châu Á duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế trung bình 5,17%/năm, cải thiện mạnh mẽ tài khoản vãng lai với mức thặng dư trung bình đạt 2,2% GDP trong giai đoạn 2000–2011 dù cán cân thương mại vẫn thâm hụt ở mức -2,2% GDP.
  • Ngược lại, khu vực Châu Mỹ La Tinh chỉ đạt tăng trưởng trung bình 3,30%/năm nhưng đối mặt với thâm hụt thương mại sâu sắc lên tới -7,10% GDP và thâm hụt tài khoản vãng lai bình quân -1,24% GDP.
• Tác động thông qua biến tương tác (LIBPPI): Bản thân biến giả tự do hóa không gây tác động trực tiếp tiêu cực, nhưng biến tương tác giữa tự do hóa và tỷ giá thương mại thu nhập (LIBPPI) mang hệ số âm có ý nghĩa thống kê, chứng minh rằng tự do hóa kích thích nhập khẩu nhanh hơn năng lực tạo giá trị xuất khẩu trong ngắn hạn.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện thực nghiệm minh chứng cho luận điểm: "Tự do hóa thương mại thúc đẩy tăng trưởng nhưng làm xấu đi cán cân thương mại". Nguyên nhân cốt lõi là các quốc gia đang phát triển có độ co giãn của cầu nhập khẩu theo thu nhập rất cao. Khi mở cửa, dòng hàng hóa vốn, máy móc và tiêu dùng nhập khẩu tràn vào với tốc độ tăng trưởng khoảng 6,0%/năm, trong khi năng lực xuất khẩu ban đầu chỉ tăng dưới 2,0%/năm.

Điều này hoàn toàn tương đồng với kết luận của Thirlwall và Santos-Paulino (2004) cũng như nghiên cứu của Pacheco-López và Thirlwall (2005) tại Mexico khi độ co giãn nhập khẩu nhảy vọt từ 1,4 lên 3,0 sau tự do hóa. Trên phương diện trực quan hóa, toàn bộ biến động này được thể hiện rõ ràng qua các biểu đồ đường chuỗi thời gian đối chiếu giữa tăng trưởng GDP, tỷ lệ TB/GDP và CA/GDP bình quân 30 nước qua ba thập niên, cùng bảng phân loại ma trận 5 nhóm quốc gia phản ánh rõ sự dịch chuyển vị thế vĩ mô. Kết quả khẳng định việc chỉ trông cậy vào tỷ giá hối đoái thả nổi là không đủ để cân bằng cán cân ngoại thương nếu thiếu các chính sách công nghiệp bổ trợ.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các bằng chứng thực nghiệm thu được, bốn nhóm giải pháp trọng tâm được đề xuất nhằm trung hòa tác động tiêu cực của tự do hóa thương mại lên cán cân thanh toán:

1. Tái cơ cấu công nghiệp và nâng cao tỷ lệ nội địa hóa: Bộ Công Thương và các cơ quan quản lý ngành cần xây dựng chiến lược phát triển công nghiệp hỗ trợ, tập trung sản xuất nguyên vật liệu và linh kiện thay thế hàng nhập khẩu. Mục tiêu đặt ra là giảm tỷ trọng nhập siêu vật tư trung gian xuống dưới 15% tổng kim ngạch xuất khẩu trong lộ trình 5 năm tới.
2. Điều hành chính sách tiền tệ và tỷ giá linh hoạt có kiểm soát: Ngân hàng Nhà nước cần chủ động quản lý dự trữ ngoại hối đạt mức an toàn tối thiểu tương đương 3 đến 4 tháng nhập khẩu. Đồng thời, duy trì biên độ dao động tỷ giá thực tế nhằm hạn chế những cú sốc từ thị trường tài chính quốc tế, ngăn ngừa hiện tượng định giá cao đồng nội tệ gây bất lợi cho xuất khẩu.
3. Nâng cao giá trị gia tăng và chuyển dịch cơ cấu xuất khẩu: Doanh nghiệp xuất nhập khẩu phối hợp cùng Cục Xúc tiến Thương mại đẩy mạnh chuyển dịch từ xuất khẩu thô sang chế biến sâu, tận dụng tối đa các cam kết ưu đãi thuế quan từ các hiệp định thương mại tự do (FTA). Mục tiêu duy trì tốc độ tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu giá trị gia tăng cao đạt từ 8% đến 10%/năm giai đoạn 2026–2030.
4. Xây dựng hệ thống hàng rào kỹ thuật hợp pháp (TBT/SPS): Tổng cục Hải quan phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ thiết lập và áp dụng nghiêm ngặt các tiêu chuẩn kỹ thuật, vệ sinh dịch tễ đối với hàng hóa nhập khẩu phù hợp với thông lệ quốc tế. Giải pháp này giúp kiểm soát chặt chẽ hàng tiêu dùng xa xỉ và sản phẩm kém chất lượng, bảo vệ nền sản xuất nội địa một cách bền vững.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn mang lại giá trị thực tiễn và phương pháp luận chuyên sâu cho bốn nhóm đối tượng:

• Nhà hoạch định chính sách kinh tế vĩ mô: Cung cấp bức tranh toàn cảnh và công cụ dự báo về nguy cơ thâm hụt kép (ngân sách và thương mại) khi đàm phán, thực thi các cam kết cắt giảm thuế quan và mở cửa thị trường tài chính quốc tế.
• Chuyên gia phân tích kinh tế và tài chính quốc tế: Ứng dụng mô hình kinh tế lượng động GMM trong việc phân tích rủi ro tỷ giá, biến động tài khoản vãng lai và đánh giá sức khỏe cán cân thanh toán của các thị trường mới nổi.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học: Tham khảo khung lý thuyết hệ thống về các mô hình khoảng bù, định luật Thirlwall và kỹ thuật xử lý dữ liệu bảng động đa quốc gia trên phần mềm thống kê chuyên dụng.
• Lãnh đạo các tập đoàn kinh tế và doanh nghiệp xuất nhập khẩu: Nắm bắt xu hướng vận động của tỷ giá thương mại và chu kỳ kinh tế vĩ mô để xây dựng chiến lược quản trị chuỗi cung ứng, phòng ngừa rủi ro ngoại hối hiệu quả.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao tự do hóa thương mại lại có thể làm gia tăng thâm hụt cán cân thương mại?

Khi dỡ bỏ hàng rào thuế quan và phi thuế quan, tốc độ tăng trưởng nhập khẩu hàng hóa tư liệu sản xuất và tiêu dùng ở các nước đang phát triển thường tăng vọt (khoảng 6%/năm), vượt trội so với tốc độ tăng trưởng xuất khẩu (dưới 2%/năm), khiến thâm hụt thương mại mở rộng.

2. Phương pháp GMM hai bước có ưu thế gì vượt trội so với hồi quy OLS?

GMM giải quyết triệt để mối quan hệ nhân quả hai chiều (nội sinh) giữa tăng trưởng và cán cân thương mại bằng cách sử dụng các biến trễ làm biến công cụ, đồng thời loại trừ sai số đặc thù của từng quốc gia thông qua sai phân bậc 1.

3. Có sự khác biệt nào giữa khu vực Châu Á và Châu Mỹ La Tinh trong mẫu nghiên cứu?

Châu Á đạt tốc độ tăng trưởng cao hơn (5,17% so với 3,30% của Châu Mỹ La Tinh) và thành công chuyển đổi tài khoản vãng lai sang thặng dư 2,2% GDP trong giai đoạn 2000–2011, trong khi Châu Mỹ La Tinh thâm hụt thương mại sâu đến -7,10% GDP.

4. Chỉ số tự do hóa Wacziarg (2001) đánh giá dựa trên các tiêu chí nào?

Chỉ số dựa trên 5 tiêu chí: mức thuế quan trung bình dưới 40%, hàng rào phi thuế quan dưới 40%, chênh lệch tỷ giá chợ đen dưới 20%, không có độc quyền nhà nước trong xuất khẩu chính và không thuộc nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung.

5. Tác động của 1% tăng trưởng GDP lên cán cân thanh toán được lượng hóa cụ thể thế nào?

Ước lượng GMM trên 30 quốc gia chỉ ra rằng khi GDP thực tế tăng trưởng 1,0%, cán cân thương mại sẽ thâm hụt tương ứng 0,56% GDP và cán cân tài khoản vãng lai thâm hụt 0,34% GDP do áp lực gia tăng nhập khẩu.

Kết luận

• Luận văn cung cấp bằng chứng thực nghiệm vững chắc về mối quan hệ đánh đổi giữa tăng trưởng kinh tế do mở cửa thương mại và sự suy giảm vị thế cán cân thanh toán.
• Phương pháp hồi quy động GMM trên mẫu 30 quốc gia giai đoạn 1980–2011 khẳng định tăng trưởng 1,0% kéo theo thâm hụt 0,56% cán cân thương mại và 0,34% tài khoản vãng lai.
• Sự phân hóa khu vực chứng minh các nền kinh tế Châu Á kiểm soát cán cân tài khoản vãng lai hiệu quả hơn đáng kể so với khu vực Châu Mỹ La Tinh.
• Đóng góp khoa học cốt lõi của công trình là lượng hóa vai trò trung gian của tỷ giá thương mại thu nhập và kiểm chứng độ trễ hành vi vĩ mô trong dài hạn.
• Hướng phát triển tiếp theo là mở rộng chuỗi dữ liệu sau năm 2015 và tích hợp thêm tác động của kinh tế số; quý độc giả và nhà nghiên cứu quan tâm nên tải toàn văn công trình để khai thác chi tiết ma trận dữ liệu và các bước kiểm định kinh tế lượng chuyên sâu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HCM ----------  ---------- TRẦN THỊ THANH THÚY MỐI QUAN HỆ GIỮA TỰ DO HÓA THƯƠNG MẠI, TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ VÀ CÁN CÂN THƯƠNG MẠI LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ TP.Hồ Chí Minh - Năm 2013 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HCM ----------  ---------- TRẦN THỊ THANH THÚY MỐI QUAN HỆ GIỮA TỰ DO HÓA THƯƠNG MẠI, TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ VÀ CÁN CÂN THƯƠNG MẠI Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng Mã số: 60340201 LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS LÊ ĐẠT CHÍ TP. Hồ Chí Minh – Năm 2013 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Cộng Hòa Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam Độc lập - Tự do - Hạnh Phúc ---------- ---------- LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan rằng luận văn “Mối quan hệ giữa tự do hóa thương mại, tăng trưởng kinh tế và cán cân thương mại” là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các thông tin dữ liệu được sử dụng trong luận văn là trung thực và các kết quả trình bày trong luận văn chưa được công bố tại bất kỳ công trình nghiên cứu nào trước đây. Nếu phát hiện có bất kỳ gian lận nào, tôi xin chịu toàn bộ trách nhiệm trước Hội đồng.HCM, tháng 09 năm 2013 Tác giả luận văn Trần Thị Thanh Thúy TIEU LUAN MOI download : [e-mail] MỤC LỤC Trang phụ bìa Lời cam đoan Danh mục các từ viết tắt Danh mục các bảng, biểu Danh mục các hình vẽ, đồ thị Tóm tắt:.

Tổng quan các nghiên cứu trước đây: .1 Tổng quan các nghiên cứu liên quan:…………………………………………. Phương pháp nghiên cứu:. Mô hình và cách xây dựng biến:. Kết quả nghiên cứu:.

Tăng trưởng, cán cân thương mại và cán cân tài khoản vãng lai trước và. sau khi tự do hóa:. Kết quả hồi quy mô hình:. 58 Danh mục tài liệu tham khảo Phụ lục 1 Phụ lục 2 Phụ lục 3 Phụ lục 4 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] DANH MỤC CÁC BẢNG: Bảng 2.1: Bảng tóm tắt các nghiên cứu liên quan: .1: Danh sách 30 quốc gia đang phát triển.1: Thời điểm tự do hóa của 30 quốc gia theo Wacziarg (2001).

Trong ngoặc là năm tự do tạm thời.2: Biến và dấu kỳ vọng của các biến .1: Mối quan hệ giữa tăng trưởng GDP và cán cân thương mại 5 năm trước khi tự do hóa thương mại và 5 năm sau tự do hóa .2: Mối quan hệ giữa tăng trưởng GDP và tài khoản vãng lai 5 năm trước khi tự do hóa thương mại và 5 năm sau tự do hóa .3: Các nước tốt hơn hoặc xấu hơn sau quá trình tự do hóa .1: Kết quả hồi quy mô hình bảng động giai đoạn 1980-2011(30 quốc gia)………………………………………………………………………………46 Bảng 4.2: Hồi quy mô hình bảng động cho 3 giai đoạn – sử dụng biến giả thời gian (30 quốc gia).3: Hồi quy mô hình bảng động giai đoạn 1980-2011 ở khu vực Châu Á (14 quốc gia).4: Hồi quy mô hình bảng động giai đoạn 1980-2011 ở khu vực Châu Mỹ La Tinh (16 quốc gia). 57 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ: Biểu đồ 4.1: Mối quan hệ giữa tăng trưởng, TBGDP1, CAGDP1(Giá trị trung bình của 30 nước trong thời kỳ 1981-2011) .2: Mối quan hệ giữa tăng trưởng, TBGDP1, CAGDP1 ở khu vực Châu Á (Giá trị trung bình của 14 nước trong thời kỳ 1990-2011) .3: Mối quan hệ giữa tăng trưởng, TBGDP1, CAGDP1 ở khu vực Châu Mỹ La Tinh (Giá trị trung bình của 16 nước trong thời kỳ 1990- 2011)………………… ………………………………………………………. 43 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT GMM Phương pháp hồi quy Moment tổng quát IMF Quỹ tiền tệ thế giới OLS Phương pháp hồi quy bình phương bé nhất PPP Phương pháp ngang bằng sức mua PWT Bộ dữ liệu Penn World Table SURE Mô hình hồi quy có vẻ không quan hệ WB Ngân hàng thế giới TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 1 Tóm tắt: Đây là một nghiên cứu sử dụng dữ liệu bảng của 30 quốc gia trong ba thập kỷ 1980-2011 để ước lượng ảnh hưởng của tự do hóa thương mại và tăng trưởng kinh tế lên cán cân thương mại, tài khoản vãng lai ở các quốc gia đang phát triển. Bằng phương pháp hồi quy ước lượng Moment tổng quát (GMM) và các kiểm định có liên quan, phát hiện chính của nghiên cứu này là tự do hóa thương mại thúc đẩy tăng trưởng kinh tế ở hầu hết các nước, chính sự tăng trưởng này lại có ảnh hưởng tiêu cực đến cán cân thương mại và từ đó có thể có tác động tiêu cực đến tăng trưởng thông qua sụt giảm trong cán cân thương mại và bất lợi trong tỷ giá thương mại.

Tăng trưởng kinh tế và cán cân thương mại, tài khoản vãng lai có mối quan hệ tiêu cực, cán cân thương mại sẽ thâm hụt khoảng 0.56%, tài khoản vãng lai thâm hụt là 0.34% khi nền kinh tế tăng trưởng 1%. Tuy nhiên, khi thực hiện hồi quy riêng rẽ trong từng thời kỳ và từng khu vực thì các kết quả là không rõ ràng và ít có ý nghĩa về mặt thống kê. Kết luận của bài nghiên cứu là tự do hóa thương mại có thể hạn chế tăng trưởng thông qua tác động tiêu cực đến cán cân thanh toán. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.

Giới thiệu: Từ thập kỷ 1990 đến nay tự do hoá thương mại và hội nhập kinh tế quốc tế đã có những bước phát triển mạnh mẽ, nền kinh tế thế giới đã chứng kiến sự phát triển của các hoạt động liên kết kinh tế quốc tế như : sự ra đời của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) bao gồm gần như tất cả các nền kinh tế thế giới (tính đến 11/ 2011 đã có 155 thành viên); liên kết tam giác, tứ giác, liên kết khu vực như: EU, ASEAN, NAFTA, MECOSUR… khu vực như APEC, ASEM và liên kết toàn cầu trong đó liên kết khu vực đóng vai trò quan trọng; các Hiệp định thương mại tự do song phương giữa các quốc gia với nhau như Mỹ - Singapore, Mỹ - Thái Lan, Việt Nam – Nhật Bản, … đến các Hiệp nghị thương mại tự do giữa các khối thương mại tự do với các quốc gia như: ASEAN - Trung Quốc, ASEAN - Nhật Bản, ASEAN - Ấn Độ… Trong một nền kinh tế toàn cầu đang thay đổi nhanh chóng như hiện nay, việc mở rộng thương mại có vai trò rất quan trọng đối với tăng trưởng kinh tế. Đối với các quốc gia đang phát triển, lợi ích của tự do thương mại cùng với các cuộc cải cách trong nước theo hướng phát triển thị trường, tiềm năng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và xóa đói giảm nghèo thông qua tự do hóa thương mại là một mối quan tâm lớn. Ảnh hưởng của chính sách thương mại mở cửa lên tăng trưởng thu nhập bình quân đầu người là một trong những vấn đề gây tranh cãi nhất. Những nghiên cứu gần đây (Greenaway et.al, 2002; Thirlwall và Santos- Paulino, 2004; Parikh và Stirbu, 2004; Parikh, 2004; Penélope và Thirlwall, 2004; Egor Kraev, 2005) cho thấy tự do hóa thương mại dẫn đến tăng xuất khẩu, tuy nhiên lại có khuynh hướng tăng cao hơn trong nhập khẩu.

Điều này dẫn đến cán cân thương mại xấu đi, và đồng thời làm giảm nhu cầu ròng hàng hoá và TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 3 dịch vụ sản xuất trong nước, có thể gây ra sự sụt giảm GDP. Các nhà nghiên cứu cho rằng tự do hóa thương mại sẽ thúc đẩy tăng trưởng kinh tế về khía cạnh cung như sử dụng hiệu quả hơn các nguồn lực, thúc đẩy cạnh tranh, và tăng dòng chảy chất xám qua biên giới các quốc gia. Tuy nhiên, tự do hóa thương mại có thể dẫn đến tăng trưởng nhanh hơn trong nhập khẩu so với tăng trưởng xuất khẩu và do đó những lợi ích ở khía cạnh cung có thể bị bù đắp bằng các cân bằng không bền vững trong vị thế của cán cân thanh toán. Trái ngược với các nghiên cứu trên, theo Yi Wu và Li Zeng (2008) đã sử dụng hai phương pháp mới để xây dựng thời điểm tự do hóa thương mại, nghiên cứu này cũng xem xét tác động của tự do hóa thương mại đối với nhập khẩu, xuất khẩu và cán cân thương mại cho mẫu lớn các nước đang phát triển.

Họ tìm thấy bằng chứng rõ ràng và nhất quán rằng tự do hóa thương mại dẫn đến nhập khẩu và xuất khẩu cao hơn. Nhưng tác động tiêu cực của tự do hóa thương mại trên tổng thể cán cân thương mại có kết quả không đáng kể. Đặc biệt, bằng chứng về tác động tiêu cực ít có ý nghĩa về mặt thống kê khi sử dụng sử dụng phương pháp đo lường mở rộng về thời điểm tự do hóa của Li (2004). Khi sử dụng phương pháp đo lường tự do hóa bởi Wacziarg và Welch (2003), thì lại tìm thấy một số bằng chứng cho thấy tự do hóa làm xấu đi cán cân thương mại, nhưng bằng chứng là không mạnh mẽ và hệ số thì rất nhỏ.

Cũng dựa theo nghiên cứu của Parikh (2004), bằng cách sử dụng cách phân loại của Wacziarg (2001) để đo lường biến tự do hóa và dữ liệu cập nhật mới nhất trên Penn World Table phiên bản 8.0 của Summers, Heston, và Aten (2012) để tính toán biến tăng trưởng kinh tế, mục tiêu chính của bài nghiên cứu này là kiểm tra mối quan hệ của tự do hóa thương mại, tăng trưởng kinh tế đối với cán TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 4 cân thương mại và tài khoản vãng lai bằng cách ước lượng mô hình động trên dữ liệu bảng trong khuôn khổ các nước đang phát triển. Trong phần 2 của bài viết này sẽ cung cấp các nghiên cứu liên quan về mối quan hệ của tự do hóa thương mại, tăng trưởng kinh tế và cán cân thương mại. Trong phần 3, đưa ra một mô hình để liên kết cán cân thương mại hoặc tài khoản vãng lai với tăng trưởng kinh tế trong nước, xây dựng mô hình động với kỷ thuật ước lượng GMM cho dữ liệu bảng để kiểm định các mối quan hệ của 30 quốc gia trong đó có Việt Nam ở giai đoạn 1980-2011. Trong phần 4, trình bày một số các kết quả phân tích hồi quy.

Trong phần 5, rút ra một số kết luận của nghiên cứu. Tổng quan các nghiên cứu trước đây: 2. Tổng quan các nghiên cứu liên quan: Các nghiên cứu trước đây trong lĩnh vực này đã đưa ra các kết quả trái ngược nhau. Có rất nhiều bằng chứng nghiên cứu cho thấy tự do hóa thương mại có tác động tích cực mạnh mẽ lên sự tăng trưởng nhập khẩu nhiều hơn xuất khẩu, chính vậy gây ra tác động tiêu cực đến cán cân thương mại từ đó tăng trưởng kinh tế cũng sụt giảm.