chương 1 của luận văn sẽ phân tích cụ thể triết lí về tình yêu mà Dostoevsky gửi gắm thông qua mỗi tuyến truyện là các mối tình cụ thể. Một điều đáng lưu ý trong sáng tác của Dostoevsky là mặc dù viết về các mối tình nhưng tư tưởng, quan điểm gửi gắm trong đó không chỉ dừng lại ở tình yêu nam nữ thông thường. Đến với phần phân tích các mối tình cụ thể dưới đây, chúng ta sẽ thấy rõ các mối tình ấy chính là một cách để bộc lộ mối quan hệ giữa con người với con người nói chung, thể hiện những suy ngẫm của Dostoevsky về tình yêu thương của con người. Kết cấu tác phẩm đa tuyến trên có thể tổng kết lại thành sơ đồ như sau: Ông Xmít Mẹ Nenli Vancôpxki Mẹ Aliôsa Nenli Vanhia Natasa Aliôsa Cachia Ông bà Ikhmênhép 1.
Tình yêu và lòng khoan thứ qua tuyến truyện Natasa - Aliôsa Câu chuyện tình yêu Natasa - Aliôsa xuyên suốt tác phẩm, là tuyến truyện quan trọng trong chỉnh thể kết cấu tiểu thuyết Những kẻ tủi nhục. Mối tình ấy được kể lại 20 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com qua sự chứng kiến tận mắt của nhân vật xưng tôi. Qua đó, ta thấy được một khía cạnh trong triết lí về tình yêu của Dostoevsky – đó là tình yêu và lòng khoan thứ. Trong câu chuyện tình yêu này, ta thấy nổi bật lên là hình ảnh Natasa – cô gái luôn bao dung, giàu lòng vị tha.
Ở đây, nhân vật Natasa là đại diện cho phái nữ - thường được coi là cần phải kín đáo, ý nhị, nhất là trong tình yêu. Thế nhưng, Natasa hiện lên là một cô gái dám bất chấp tất cả vì tình yêu, yêu thương mãnh liệt, hết lòng. Chính cô là người quyết định rời bỏ gia đình để đi theo Aliôsa. Ngay giây phút bước chân ra khỏi nhà vào ngày hẹn với người yêu, cô đã quả quyết: “Vanhia, chẳng lẽ anh lại không thấy rằng em đã ra đi hẳn, em đã rời bỏ mọi người và không bao giờ trở lại?” [7, tr.
Và sau này, dù không hạnh phúc, cô cũng không hề hối hận. Tình yêu của Natasa dành cho Aliôsa trước hết là một tình yêu đời thường, dễ hiểu. Tình yêu ấy cũng có sự ghen tuông: “Tất cả vì anh ấy! Cả cuộc đời em là dành cho anh ấy! Nhưng anh Vanhia ạ, em không thể nào chịu nổi khi nghĩ rằng lúc này đây, ở chỗ cô ta, anh ấy đã quên hẳn em, anh ấy ngồi bên cạnh cô ta và trò chuyện, cười đùa, như anh ấy vẫn làm ở đây” [7, tr. 172]; sự làm nũng người yêu: “Và sáng mai thì anh phải đến càng sớm càng tốt.
Giờ thì anh sẽ không bỏ mặc em đến năm ngày liền chứ? - Cô nũng nịu nói thêm, âu yếm nhìn cậu ta” [7, tr. 219] hay những đau khổ rất con người khi bị người mình yêu thương bỏ rơi: “Tại đây, trong căn phòng này, lúc tôi còn lại một mình… khi anh ấy bỏ mặc tôi, anh ấy quên tôi… tôi đã nếm trải tất cả… tôi đã suy tính tất cả…” [7, tr. Có thể nói, những trạng thái cảm xúc này của Natasa rất đỗi bình thường. Nó làm cho nhân vật giống một người phụ nữ đang yêu một tình yêu thực sự con người với đủ mọi cung bậc cảm xúc.
Tuy nhiên, điều đặc biệt nhất của Natasa trong tình yêu với Aliôsa là sự vị tha, hi sinh đến “không thể lí giải”. Và chính điều này làm cho nhân vật trở nên khác biệt, thậm chí có thể nói là “dị biệt”. Natasa yêu Aliôsa với một thứ tình yêu bao dung vô bờ bến, sẵn sàng khoan thứ những khuyết điểm, lỗi lầm của anh ta, thậm chí cả sự phản bội. 21 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Hơn ai hết, Natasa là người biết rõ sự dễ dàng thay lòng đổi dạ của người mình yêu.
Cô tâm sự với Vanhia: “Chỉ cần một ấn tượng khác, một ảnh hưởng mới của người khác là lập tức có sức lôi kéo anh ấy xa rời ngay cái điều mà một phút trước đó anh ta khăng khăng thề sống thề chết. Anh ấy không hề có cá tính gì hết. Anh ấy vừa hứa hẹn với anh xong, thì ngay hôm ấy đã lại thề thốt với một người khác, cũng chân thành và trung thực chẳng kém, rồi lại chính anh ấy lại kể hết mọi chuyện với anh… Chỉ cần gặp một ấn tượng mới khác là anh ta lại quên tất cả. Anh ấy cũng sẽ quên em, nếu như em, nếu như em không luôn luôn ở cạnh anh ấy.
Anh ấy là như thế đấy!” [7, tr. 87 - 88] hay: “Chỉ có một tuần em và anh ấy không gặp nhau mà anh ấy đã say mê, đã quên em và yêu người khác, thế mà sau đó, thoạt nhìn thấy em anh ấy đã quỳ xuống chân em!” [7, tr. Và chính cô cũng khẳng định tình yêu của mình là mù quáng: “Và chính em cũng biết rằng em đã mất trí và không còn biết yêu cho lẽ phải. Em yêu anh ấy một cách không hay ho gì đâu…” [7, tr.
Không những vậy, Natasa còn cho thấy rằng, bản thân cô không hề tin tưởng vào những hứa hẹn của Aliôsa: “Chính anh ấy đã thề thốt yêu em, đã hứa hẹn đủ điều và chính em chẳng tin gì vào những lời hứa hẹn của anh ấy, chẳng hy vọng gì vào đấy, ngay cả trước đây cũng chẳng hy vọng gì, mặc dù em biết rằng anh ấy không lừa dối em, thậm chí cũng không thể lừa dối nổi” [7, tr. Nhưng cô vẫn yêu Aliôsa và tha thứ cho tất cả lỗi lầm, sự phản bội ấy bằng một cử chỉ nhẹ nhàng thể hiện tấm lòng bao dung vô bờ bến: “Tốt nhất là anh đưa tay đây cho em… thế là xong… Như mọi bận ấy mà…” [7, tr. Thậm chí, Natasa còn coi tha thứ và yêu thương Aliôsa là nghĩa vụ, lấy đó làm hạnh phúc: “Tuy nhiên em sung sướng được làm nô lệ cho anh ấy, một kẻ nô lệ tự nguyện, chịu đựng tất cả, tất cả vì anh ấy, chỉ có điều anh ấy phải ở bên em, và em được nhìn thấy anh ấy! Thậm chí, cứ để cho anh ấy yêu người khác, chỉ có điều phải có mặt em, để cho em được ở liền bên họ…” [7, tr. 91], “Anh ấy không thể cưới em được, anh ấy không đủ sức chống lại ông bố.
Em cũng chẳng trói buộc anh ấy. Vì thế nên em thậm chí còn vui mừng khi anh ấy yêu cô vợ chưa cưới mà họ định hỏi cho anh ấy. Anh ấy sẽ dễ dàng cắt đứt với em hơn. Mà em thì cần như vậy! Đấy là nghĩa vụ của em… Nếu em yêu anh ấy thì em phải hy sinh tất cả cho anh ấy, em phải chứng minh cho anh ấy tình 22 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com yêu của mình, đó là nghĩa vụ của em!” [7, tr.
169], “Em vô cùng thích thú được tha thứ cho anh ấy” [7, tr. Cô còn luôn cầu mong hạnh phúc đến với người mình yêu, ngay cả khi điều đó làm cho cô đau khổ: “Những lúc còn lại một mình, em luôn luôn có một khát vọng, thậm chí khắc khoải lo âu, muốn cho anh ấy được hết sức hạnh phúc” [7, tr. 579], “Em cho rằng Cachia có thể mang lại cho anh ấy hạnh phúc… Cô ta có bản lĩnh, và có thể nói, đầy cứng rắn, đối với anh ấy, cô ta là một người nghiêm nghị và quan trọng, - cô ta nói toàn những điều hay ho, đúng như một người có tầm cỡ. Còn em thì, đúng là một đứa trẻ con chính cống! Một cô gái thật đáng yêu! Ôi! Cầu mong cho họ hạnh phúc! Cầu mong, cầu mong!.
Trong tình yêu, Natasa càng bao dung, vị tha bao nhiêu thì Aliôsa hiện lên càng hèn nhát, tội lỗi bấy nhiêu. Nhân vật Aliôsa là đại diện cho nam giới - những người vốn vẫn được coi là phái mạnh, là người dẫn dắt, làm chủ trong tình yêu. Nhưng Aliôsa hoàn toàn ngược lại: không dám đối mặt, vô trách nhiệm, hèn nhát, tội lỗi. Trước tình yêu và tấm lòng bao dung của Natasa, Aliôsa càng làm nhiều điều có lỗi với cô hơn.
Điều này sẽ được phân tích cụ thể hơn trong phần viết về nhân vật Aliôsa ở chương 2 của luận văn. Như vậy, thông qua mối tình giữa Natasa và Aliôsa, ta nhận thấy triết lí về tình yêu và lòng khoan thứ của nhà văn. Nó là một tình yêu mà ở đó người phụ nữ sẵn sàng bao dung cho mọi lỗi lầm, trở thành nơi trở về cho những trái tim lầm lỗi. Thế nhưng, cuối cùng tình yêu ấy vẫn không đến được bến bờ hạnh phúc.
Kết thúc mối tình này là sự chia tay nhẹ nhàng của hai nhân vật. Phải chăng sự “khoan thứ” ở đây quá cao thượng đã trở thành “nhà tù” cho tình yêu? Hay chính những người nam giới không đủ tỉnh ngộ để nhận ra sự hi sinh vĩ đại đó của người phụ nữ? Văn hóa Nga là một nền văn hóa mang đậm chất nữ tính. Trong bài viết Tâm hồn Nga, Berdiaev khẳng định: “Dân tộc Nga không muốn làm một nhà kiến tạo dũng cảm, bản tính của nó được xác định như là nữ tính, thụ động và dễ bảo trong các việc quốc gia đại sự, nó luôn chờ đợi một vị hôn phu, một người chồng, một vị chủ nhân. Nước Nga là mảnh đất lệ thuộc, âm tính.
Tính nữ thụ động, tiếp nhận trong quan hệ đối với quyền lực nhà nước thật đặc trưng đối với cả dân tộc Nga lẫn 23 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đối với lịch sử Nga. Sự chịu đựng nhẫn nhịn của dân tộc Nga nhiều thương đau là không có giới hạn” [9] hay: “Đó không hẳn là tôn giáo của Đức Ki tô, mà đúng hơn là tôn giáo của Đức Mẹ, tôn giáo của mẹ - đất, nữ thánh linh soi rọi đời sống xác thịt.Rozanov về phương diện nào đó là người thể hiện thiên tài cái tôn giáo máu mủ dòng tộc Nga này, thứ tôn giáo phồn sinh và ấm cúng. Mẹ - đất đối với dân tộc Nga là nước Nga. Nước Nga trở thành Đức Mẹ” [9].
Nhân vật Natasa trong truyện mang nét đặc trưng của người phụ nữ Nga truyền thống, thậm chí còn có ý nghĩa tượng trưng cho nước Nga nữ tính. Trong Natasa, ta thấy có sự vĩ đại, bao dung nhưng cũng đầy nhẫn nhịn, chịu đựng, thậm chí còn có nét thụ động truyền thống. Xét từ một khía cạnh nào đó, trong quan hệ tình cảm với Aliôsa, Natasa phần nào đóng vai trò hết sức bị động. Ngay từ khi bắt đầu mối tình này, Natasa đã là người nghe theo sai khiến của Aliôsa.