Luận văn thạc sĩ trách nhiệm hình sự đối với tội trốn thuế trong luật hình sự việt nam

Luận văn thạc sĩ phân tích trách nhiệm hình sự đối với tội trốn thuế theo luật hình sự Việt Nam, cung cấp cái nhìn sâu sắc và pháp lý.

• Tác giả: Lê Thị Hồng Nhung
• Người hướng dẫn: PGS.TS Cao Thị Oanh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật hình sự và tố tụng hình sự
• Đề tài: Trách nhiệm hình sự với tội trốn thuế trong luật hình sự Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ ĐỐI VỚI TỘI TRỐN THUẾ TRONG LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM
• 1.1. Khái niệm về trách nhiệm hình sự đối với tội trốn thuế
• 1.2. Khái niệm trách nhiệm hình sự
• 1.3. Khái niệm tội trốn thuế
• 1.4. Đặc điểm của trách nhiệm hình sự đối với tội trốn thuế
• 1.5. Một số nội dung cơ bản về trách nhiệm hình sự đối với tội trốn thuế trong luật hình sự Việt Nam
• 1.6. Cơ sở của trách nhiệm hình sự
• 1.7. Một số vấn đề lý luận chung về TNHS của tội trốn thuế đối với PNTM
• 1.8. Các biện pháp cưỡng chế về trách nhiệm hình sự đối với tội trốn thuế
• 1.9. Thời hiệu truy cứu TNHS
• 1.10. Lịch sử pháp luật hình sự Việt Nam về TNHS đối với tội trốn thuế
• 1.10.1. Giai đoạn từ năm 1945 đến năm 1975
• 1.10.2. Giai đoạn từ năm 1975 đến trước năm 1985
• 1.10.3. Giai đoạn từ năm 1985 đến năm 1999
• 1.10.4. Quy định của BLHS năm 1999 sửa đổi bổ sung năm 2009
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM HIỆN HÀNH VỀ TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ ĐỐI VỚI TỘI TRỐN THUẾ
• 2.1. Hình phạt đối với các chủ thể phạm tội trốn thuế
• 2.2. Hình phạt đối với cá nhân phạm tội trốn thuế
• 2.3. Hình phạt đối với PNTM phạm tội trốn thuế
• 2.4. Các tình tiết định khung tăng nặng đối với tội trốn thuế
• 2.4.1. Các tình tiết định khung tăng nặng đối với cá nhân phạm tội trốn thuế
• 2.4.2. Các tình tiết định khung tăng nặng đối với PNTM phạm tội trốn thuế
• 2.5. Thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự đối với tội trốn thuế
• 2.6. Một số điểm mới của bộ luật hình sự 2015 sửa đổi bổ sung năm 2017 so với bộ luật hình sự 1999 về hình phạt đối với cá nhân phạm tội trốn thuế
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ ĐỐI VỚI TỘI TRỐN THUẾ, VÀ CÁC GIẢI PHÁP, KIẾN NGHỊ NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG CÁC QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM HIỆN HÀNH VỀ TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ ĐỐI VỚI TỘI TRỐN THUẾ
• 3.1. Tình hình xét xử đối với tội trốn thuế
• 3.2. Các giải pháp, kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng các quy định của pháp luật hình sự Việt Nam hiện hành về trách nhiệm hình sự đối với tội trốn thuế
• 3.3. Các yêu cầu nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng các quy định của pháp luật hình sự Việt Nam hiện hành về trách nhiệm hình sự đối với tội trốn thuế
• 3.4. Các giải pháp kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng các quy định của pháp luật hình sự Việt Nam hiện hành về trách nhiệm hình sự đối với tội trốn thuế
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về trách nhiệm hình sự với tội trốn thuế tại Việt Nam

Trách nhiệm hình sự đối với tội trốn thuế là một vấn đề quan trọng trong hệ thống pháp luật Việt Nam. Tội trốn thuế không chỉ ảnh hưởng đến ngân sách nhà nước mà còn gây ra sự bất công trong xã hội. Việc hiểu rõ về trách nhiệm hình sự trong lĩnh vực này là cần thiết để nâng cao ý thức chấp hành nghĩa vụ thuế của các cá nhân và tổ chức. Theo quy định của pháp luật, hành vi trốn thuế được coi là một tội phạm nghiêm trọng, và các hình phạt tương ứng sẽ được áp dụng để răn đe và phòng ngừa.

1.1. Khái niệm trách nhiệm hình sự trong luật hình sự Việt Nam

Trách nhiệm hình sự (TNHS) được định nghĩa là hậu quả pháp lý của việc thực hiện tội phạm, thể hiện qua việc áp dụng các biện pháp cưỡng chế của Nhà nước đối với người phạm tội. Theo Bộ luật hình sự 2015, TNHS không chỉ áp dụng cho cá nhân mà còn cho pháp nhân thương mại (PNTM) khi vi phạm pháp luật.

1.2. Đặc điểm của tội trốn thuế trong luật hình sự

Tội trốn thuế có những đặc điểm riêng biệt, bao gồm tính chất tinh vi và đa dạng của các phương thức thực hiện. Hành vi này thường diễn ra trong bối cảnh cạnh tranh kinh doanh, nơi mà một số cá nhân và tổ chức tìm cách tối đa hóa lợi nhuận bằng cách gian lận thuế.

II. Vấn đề và thách thức trong việc xử lý tội trốn thuế

Mặc dù có nhiều quy định pháp luật về tội trốn thuế, nhưng việc phát hiện và xử lý các hành vi này vẫn gặp nhiều khó khăn. Một trong những thách thức lớn nhất là sự thiếu hụt thông tin và sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng. Điều này dẫn đến tình trạng nhiều hành vi trốn thuế không bị phát hiện và xử lý kịp thời.

2.1. Thực trạng tội trốn thuế tại Việt Nam

Tình hình tội trốn thuế tại Việt Nam đang diễn ra phức tạp với nhiều hình thức khác nhau. Theo thống kê, số lượng vụ việc bị phát hiện và xử lý còn thấp so với thực tế, cho thấy sự cần thiết phải cải thiện công tác quản lý thuế.

2.2. Những khó khăn trong việc truy cứu trách nhiệm hình sự

Việc truy cứu TNHS đối với tội trốn thuế gặp nhiều khó khăn do các thủ đoạn tinh vi của tội phạm. Nhiều đối tượng sử dụng các phương thức gian lận phức tạp, khiến cho việc thu thập chứng cứ và xử lý pháp lý trở nên khó khăn.

III. Phương pháp và giải pháp nâng cao hiệu quả xử lý tội trốn thuế

Để nâng cao hiệu quả trong việc xử lý tội trốn thuế, cần có những giải pháp đồng bộ từ việc hoàn thiện hệ thống pháp luật đến việc tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra thuế. Các cơ quan chức năng cần phối hợp chặt chẽ hơn trong việc chia sẻ thông tin và xử lý các vụ việc liên quan.

3.1. Cải cách pháp luật về thuế và trách nhiệm hình sự

Cần thiết phải cải cách các quy định pháp luật liên quan đến tội trốn thuế để phù hợp với thực tiễn. Việc sửa đổi, bổ sung các quy định trong Bộ luật hình sự và Luật quản lý thuế sẽ giúp tăng cường tính răn đe đối với các hành vi vi phạm.

3.2. Tăng cường công tác thanh tra và kiểm tra thuế

Cần nâng cao năng lực của các cơ quan thuế trong việc thanh tra và kiểm tra các doanh nghiệp. Việc áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý thuế sẽ giúp phát hiện sớm các hành vi trốn thuế.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về tội trốn thuế

Nghiên cứu về tội trốn thuế không chỉ giúp hiểu rõ hơn về các quy định pháp luật mà còn cung cấp thông tin hữu ích cho các cơ quan chức năng trong việc đấu tranh phòng chống tội phạm. Các kết quả nghiên cứu cho thấy cần có sự thay đổi trong cách tiếp cận và xử lý các vụ việc liên quan đến tội trốn thuế.

4.1. Kết quả thực tiễn trong việc xử lý tội trốn thuế

Các vụ án liên quan đến tội trốn thuế đã được xử lý nghiêm minh, tuy nhiên, số lượng vụ việc còn hạn chế. Cần có những biện pháp mạnh mẽ hơn để nâng cao hiệu quả xử lý.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ các vụ án điển hình

Các vụ án điển hình về tội trốn thuế đã chỉ ra nhiều bài học kinh nghiệm quý báu trong việc phát hiện và xử lý tội phạm. Việc phân tích các vụ án này sẽ giúp cải thiện công tác quản lý thuế trong tương lai.

V. Kết luận và tương lai của trách nhiệm hình sự với tội trốn thuế

Trách nhiệm hình sự đối với tội trốn thuế là một vấn đề cần được quan tâm và cải thiện. Việc nâng cao ý thức chấp hành nghĩa vụ thuế của các cá nhân và tổ chức là rất quan trọng. Trong tương lai, cần có những chính sách và biện pháp mạnh mẽ hơn để đấu tranh với tội phạm này.

5.1. Tương lai của pháp luật về tội trốn thuế

Pháp luật về tội trốn thuế cần được cập nhật và hoàn thiện để đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Việc nghiên cứu và áp dụng các mô hình quản lý thuế tiên tiến sẽ giúp nâng cao hiệu quả trong công tác phòng chống tội phạm.

5.2. Định hướng phát triển trong công tác phòng chống tội trốn thuế

Cần có một chiến lược dài hạn trong công tác phòng chống tội trốn thuế, bao gồm việc nâng cao nhận thức của cộng đồng về nghĩa vụ thuế và trách nhiệm hình sự đối với các hành vi vi phạm.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thuế là nguồn thu chủ yếu của ngân sách Nhà nước, đóng vai trò quan trọng trong điều tiết nền kinh tế và đảm bảo công bằng xã hội. Theo ước tính, thất thu thuế do hành vi trốn thuế gây ra ảnh hưởng nghiêm trọng đến nguồn thu ngân sách, làm giảm khả năng đầu tư phát triển kinh tế - xã hội. Tình trạng trốn thuế diễn ra phổ biến với thủ đoạn ngày càng tinh vi, gây thiệt hại lớn cho ngân sách và làm mất đi sự công bằng trong xã hội. Mặc dù Nhà nước đã ban hành nhiều chính sách và biện pháp xử lý, hiệu quả phòng chống tội phạm trốn thuế vẫn còn hạn chế.

Luận văn tập trung nghiên cứu trách nhiệm hình sự (TNHS) đối với tội trốn thuế trong luật hình sự Việt Nam, nhằm làm rõ các quy định pháp luật hiện hành, đánh giá thực trạng áp dụng và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả xử lý tội phạm này. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các quy định của Bộ luật Hình sự (BLHS) Việt Nam từ năm 2009 đến 2016, với trọng tâm là BLHS 2015 sửa đổi bổ sung năm 2017, áp dụng trên phạm vi toàn quốc. Mục tiêu cụ thể là phân tích cơ sở lý luận, khung pháp lý, thực trạng xét xử và đề xuất các kiến nghị hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thi hành.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ nguồn thu ngân sách, góp phần ổn định kinh tế vĩ mô và đảm bảo công bằng xã hội. Đồng thời, luận văn cung cấp tài liệu tham khảo cho các cơ quan chức năng, nhà nghiên cứu và các lực lượng phòng chống tội phạm trong lĩnh vực thuế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu trong lĩnh vực luật hình sự và tội phạm học, bao gồm:

• Lý thuyết trách nhiệm hình sự: TNHS được hiểu là hậu quả pháp lý nghiêm khắc nhất đối với hành vi phạm tội, thể hiện qua việc áp dụng các biện pháp cưỡng chế do Nhà nước quy định. TNHS chỉ được thực hiện khi có bản án kết tội của Tòa án có hiệu lực pháp luật.

• Khái niệm tội trốn thuế: Hành vi cố ý vi phạm các quy định về thuế, làm giảm số thuế phải nộp hoặc tăng số thuế được miễn, giảm, gây thất thu cho ngân sách Nhà nước. Tội trốn thuế được quy định cụ thể trong BLHS 2015, sửa đổi bổ sung 2017.

• Mô hình trách nhiệm hình sự đối với pháp nhân thương mại (PNTM): BLHS 2015 lần đầu tiên quy định TNHS đối với PNTM, với các điều kiện cụ thể như hành vi phạm tội phải nhân danh pháp nhân, vì lợi ích của pháp nhân và có sự chỉ đạo, chấp thuận của pháp nhân.

Các khái niệm chính được nghiên cứu gồm: trách nhiệm hình sự, tội trốn thuế, chủ thể phạm tội (cá nhân và PNTM), khách thể tội phạm, mặt chủ quan và khách quan của tội trốn thuế, biện pháp cưỡng chế hình sự, thời hiệu truy cứu TNHS.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu khoa học luật hình sự kết hợp với tội phạm học, bao gồm:

• Phương pháp thống kê hình sự: Thu thập và phân tích số liệu về tình hình xét xử tội trốn thuế trên toàn quốc từ năm 2009 đến 2016, làm cơ sở đánh giá thực trạng áp dụng pháp luật.

• Phương pháp phân tích và so sánh: So sánh các quy định pháp luật về tội trốn thuế qua các giai đoạn lịch sử, đặc biệt là so sánh BLHS 1999 và BLHS 2015 sửa đổi bổ sung 2017 để nhận diện điểm mới và hạn chế.

• Phương pháp liệt kê và hệ thống: Tổng hợp các quy định pháp luật, các dấu hiệu cấu thành tội phạm, các biện pháp xử lý hình sự và tư pháp liên quan đến tội trốn thuế.

• Phương pháp nghiên cứu lịch sử: Khảo sát quá trình phát triển của chế định TNHS đối với tội trốn thuế trong luật hình sự Việt Nam từ năm 1945 đến nay.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ các vụ án trốn thuế được xét xử tại tòa án cấp sơ thẩm trong giai đoạn nghiên cứu, với phương pháp chọn mẫu toàn diện nhằm đảm bảo tính đại diện và khách quan. Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2017 đến 2018, tập trung phân tích dữ liệu và hoàn thiện luận văn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Quy định pháp luật về tội trốn thuế ngày càng hoàn thiện: BLHS 2015 sửa đổi bổ sung 2017 đã cụ thể hóa các hành vi cấu thành tội trốn thuế, định lượng rõ ràng số tiền trốn thuế từ 100 triệu đồng trở lên mới bị truy cứu TNHS, đồng thời mở rộng chủ thể chịu TNHS bao gồm cả PNTM. So với BLHS 1999, mức định lượng tăng từ 50 triệu đồng lên 100 triệu đồng, thể hiện sự điều chỉnh phù hợp với thực tiễn kinh tế.

2. Thực trạng xét xử tội trốn thuế còn hạn chế: Số vụ án trốn thuế được phát hiện và truy cứu TNHS chiếm tỷ lệ thấp so với số hành vi vi phạm thuế trên thực tế. Bảng số liệu xét xử tại tòa án cấp sơ thẩm cho thấy chỉ khoảng 20-30% các vụ trốn thuế nghiêm trọng được đưa ra xét xử hình sự, phần lớn còn lại xử lý hành chính hoặc chưa bị phát hiện.

3. TNHS đối với PNTM là bước tiến mới nhưng còn nhiều khó khăn: Việc áp dụng TNHS đối với PNTM trốn thuế còn thiếu hướng dẫn cụ thể, dẫn đến sự khác biệt trong thực tiễn xử lý. Các điều kiện như hành vi phạm tội phải nhân danh pháp nhân, vì lợi ích pháp nhân và có sự chỉ đạo của pháp nhân chưa được áp dụng thống nhất.

4. Biện pháp cưỡng chế hình sự đa dạng nhưng chưa phát huy tối đa hiệu quả: Hình phạt chính và bổ sung đối với cá nhân và PNTM được quy định rõ ràng, tuy nhiên việc áp dụng hình phạt tiền đối với PNTM còn hạn chế do mức phạt chưa đủ sức răn đe. Các biện pháp tư pháp hỗ trợ như tịch thu tài sản, buộc bồi thường thiệt hại chưa được thực hiện triệt để.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những hạn chế trên xuất phát từ nhiều yếu tố, bao gồm sự phức tạp của hành vi trốn thuế, thủ đoạn tinh vi, sự thiếu phối hợp hiệu quả giữa các cơ quan quản lý thuế và cơ quan tố tụng hình sự. So với các nghiên cứu trước đây, kết quả cho thấy sự tiến bộ trong quy định pháp luật nhưng thực tiễn áp dụng còn nhiều vướng mắc.

Việc mở rộng TNHS đối với PNTM phù hợp với xu thế quốc tế và yêu cầu hội nhập kinh tế, tuy nhiên cần có hướng dẫn chi tiết để đảm bảo tính khả thi và công bằng trong xử lý. Các số liệu thống kê có thể được trình bày qua biểu đồ tỷ lệ vụ án trốn thuế được truy cứu TNHS theo từng năm, bảng so sánh mức phạt tiền và hình phạt tù giữa các giai đoạn luật hình sự để minh họa rõ nét sự thay đổi.

Ý nghĩa của nghiên cứu là làm rõ cơ sở pháp lý và thực tiễn áp dụng TNHS đối với tội trốn thuế, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả phòng chống tội phạm, bảo vệ nguồn thu ngân sách và đảm bảo trật tự quản lý kinh tế.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện khung pháp lý về TNHS đối với tội trốn thuế: Cần sửa đổi, bổ sung các quy định chi tiết về hành vi phạm tội, định lượng số tiền trốn thuế và điều kiện truy cứu TNHS đối với cá nhân và PNTM. Mục tiêu là đảm bảo tính rõ ràng, minh bạch, dễ áp dụng trong vòng 1-2 năm tới, do Quốc hội và Bộ Tư pháp chủ trì.

2. Xây dựng hướng dẫn áp dụng TNHS đối với PNTM: Ban hành các văn bản hướng dẫn cụ thể về điều kiện, thủ tục và trách nhiệm của các cơ quan trong việc truy cứu TNHS đối với PNTM trốn thuế. Thời gian thực hiện trong 12 tháng, do Viện Kiểm sát nhân dân tối cao phối hợp với Bộ Tài chính thực hiện.

3. Tăng cường phối hợp giữa cơ quan thuế và cơ quan tố tụng hình sự: Thiết lập cơ chế trao đổi thông tin, phối hợp điều tra, xử lý các vụ án trốn thuế nhằm nâng cao tỷ lệ phát hiện và truy cứu TNHS. Mục tiêu tăng tỷ lệ truy cứu lên ít nhất 50% trong 3 năm tới, do Tổng cục Thuế và Bộ Công an chủ trì.

4. Nâng cao năng lực cho cán bộ thực thi pháp luật: Tổ chức đào tạo, tập huấn chuyên sâu về pháp luật thuế, kỹ năng điều tra, xét xử tội trốn thuế cho cán bộ điều tra, kiểm sát và thẩm phán. Thời gian triển khai liên tục hàng năm, do Học viện Tư pháp và các cơ quan liên quan đảm nhiệm.

5. Tăng mức phạt tiền và áp dụng biện pháp tư pháp hiệu quả đối với PNTM: Đề xuất nâng mức phạt tiền tối đa và mở rộng các biện pháp tư pháp nhằm tăng tính răn đe, khắc phục hậu quả do tội phạm gây ra. Thời gian thực hiện trong 2 năm, do Bộ Tư pháp phối hợp với Bộ Tài chính xây dựng đề án.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan lập pháp và quản lý nhà nước: Giúp hoàn thiện chính sách pháp luật về thuế và hình sự, nâng cao hiệu quả quản lý và phòng chống tội phạm trốn thuế.

2. Cơ quan tố tụng hình sự (Công an, Viện Kiểm sát, Tòa án): Cung cấp cơ sở pháp lý và thực tiễn để nâng cao năng lực điều tra, truy tố, xét xử các vụ án trốn thuế, đặc biệt là xử lý PNTM.

3. Các tổ chức nghiên cứu và đào tạo pháp luật: Là tài liệu tham khảo quan trọng trong giảng dạy, nghiên cứu về luật hình sự, luật thuế và tội phạm kinh tế.

4. Doanh nghiệp và các tổ chức kinh tế: Nâng cao nhận thức về trách nhiệm pháp lý, tuân thủ quy định pháp luật thuế, tránh rủi ro pháp lý và thiệt hại do vi phạm.

Câu hỏi thường gặp

1. Tội trốn thuế được định nghĩa như thế nào trong luật hình sự Việt Nam?
   Tội trốn thuế là hành vi cố ý vi phạm quy định về thuế, làm giảm số thuế phải nộp hoặc tăng số thuế được miễn, giảm, gây thất thu cho ngân sách Nhà nước, được quy định tại Điều 200 BLHS 2015 sửa đổi bổ sung 2017.

2. Ai là chủ thể chịu trách nhiệm hình sự đối với tội trốn thuế?
   Chủ thể là cá nhân đủ 16 tuổi trở lên có năng lực TNHS và pháp nhân thương mại khi có hành vi phạm tội nhân danh pháp nhân, vì lợi ích pháp nhân và có sự chỉ đạo, chấp thuận của pháp nhân.

3. Khi nào hành vi trốn thuế bị truy cứu trách nhiệm hình sự?
   Khi số tiền trốn thuế từ 100 triệu đồng trở lên hoặc dưới 100 triệu đồng nhưng đã bị xử phạt vi phạm hành chính hoặc đã bị kết án mà còn vi phạm, theo quy định tại khoản 1 Điều 200 BLHS 2015.

4. Các hình phạt áp dụng đối với tội trốn thuế gồm những gì?
   Đối với cá nhân có thể bị phạt tiền, cải tạo không giam giữ, phạt tù từ 3 tháng đến 7 năm; đối với pháp nhân thương mại có thể bị phạt tiền, đình chỉ hoạt động có thời hạn hoặc vĩnh viễn, cùng các biện pháp tư pháp khác.

5. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả phòng chống tội trốn thuế?
   Cần hoàn thiện pháp luật, tăng cường phối hợp giữa các cơ quan, nâng cao năng lực cán bộ, áp dụng biện pháp xử lý nghiêm minh và tăng cường tuyên truyền, giáo dục pháp luật cho doanh nghiệp và người dân.

Kết luận

• Luận văn làm rõ cơ sở lý luận và pháp lý về TNHS đối với tội trốn thuế trong luật hình sự Việt Nam, đặc biệt là quy định mới của BLHS 2015 sửa đổi bổ sung 2017.
• Phân tích thực trạng áp dụng pháp luật cho thấy còn nhiều hạn chế trong việc phát hiện, truy cứu và xử lý tội trốn thuế, nhất là đối với pháp nhân thương mại.
• Đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật, hướng dẫn áp dụng, tăng cường phối hợp và nâng cao năng lực thực thi nhằm nâng cao hiệu quả phòng chống tội phạm trốn thuế.
• Nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn quan trọng, góp phần bảo vệ nguồn thu ngân sách và đảm bảo trật tự quản lý kinh tế.
• Các bước tiếp theo là triển khai các đề xuất trong vòng 1-3 năm tới, đồng thời tiếp tục nghiên cứu chuyên sâu về TNHS đối với pháp nhân thương mại trong các lĩnh vực kinh tế khác.

Hành động ngay hôm nay để góp phần xây dựng hệ thống pháp luật hình sự hiệu quả, bảo vệ nền kinh tế quốc dân và công bằng xã hội!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ ĐỐI VỚI TỘI TRỐN THUẾ TRONG LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM 1. Khái niệm về trách nhiệm hình sự đối với tội trốn thuế 1. Khái niệm trách nhiệm hình sự Trƣớc đây, TNHS đƣợc định nghĩa “là việc thực hiện chế tài pháp lý hình sự, phát sinh từ khi áp dụng hình phạt đối với người phạm tội” [32, tr. Ngày nay, với tƣ cách là một khái niệm khoa học hình sự quan trọng, TNHS đƣợc nghiên cứu dƣới nhiều góc độ khác nhau và tồn tại những quan điểm khác nhau xung quanh khái niệm pháp lý này.TSKH Đào Trí Úc cho rằng: “TNHS là hậu quả pháp lý của việc phạm tội, thể hiện ở chỗ người đã gây ra tội phải chịu trách nhiệm về hành vi của mình trước Nhà nước” [33, tr.

Quan điểm này nhìn nhận TNHS dƣới góc độ là một loại hậu quả pháp lý đối với một loại vi phạm pháp luật, đó là tội phạm. Tuy vậy, định nghĩa này vẫn chƣa phân biệt đƣợc thật rõ nét giữa TNHS với một số hậu quả pháp lý khác nhƣ hậu quả pháp lý của việc vi phạm hành chính, bởi lẽ ngƣời vi phạm hành chính cũng phải chịu trách nhiệm về hành vi của mình trƣớc Nhà nƣớc GS.TS Nguyễn Ngọc Hòa định nghĩa: TNHS là một dạng trách nhiệm pháp lý, là tổng hợp các quyền và nghĩa vụ của Nhà nƣớc và ngƣời phạm tội, đƣợc thể hiện ở các biện pháp tác động có tính chất pháp lý hình sự mà luật hình sự quy định, áp dụng đối với ngƣời thực hiện tội phạm, bao gồm hình phạt và các biện pháp tác động có tính chất pháp lý hình sự khác không phải hình phạt và đƣợc bắt đầu từ khi truy cứu TNHS đối với một ngƣời [13, tr. 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Định nghĩa này nhìn nhận TNHS dƣới góc độ là một trong những dạng trách nhiệm pháp lý, bên cạnh những dạng trách nhiệm pháp lý khác trong các mối quan hệ xã hội đƣợc pháp luật điều chỉnh. Nhìn nhận TNHS dƣới góc độ là một loại hậu quả pháp lý, GS.

Lê Cảm đã đƣa ra một định nghĩa mang tính chất khái quát những nét đặc trƣng cơ bản một cách súc tích đối với khái niệm TNHS: “TNHS là hậu quả pháp lý của việc thực hiện tội phạm và được thể hiện bằng việc áp dụng đối với người phạm tội một hay nhiều biện pháp cưỡng chế của Nhà nước do luật hình sự quy định” [6, tr. Cùng nhìn nhận khái niệm TNHS dƣới bình diện là một loại hậu quả pháp lý, tuy nhiên PGS.TS Trần Văn Độ lại nhấn mạnh vào vai trò của Tòa án khi định nghĩa: “TNHS là hậu quả pháp lý của việc phạm tội, kết quả của việc áp dụng các quy phạm pháp luật hình sự và được thể hiện trước hết ở việc kết án của Tòa án, nhân danh Nhà nước, đối với người phạm tội” [10, tr. Một số nhà nghiên cứu khác lại nghiên cứu TNHS dƣới cả hai góc độ nhƣ GS. Đỗ Ngọc Quang khi định nghĩa: TNHS là một dạng trách nhiệm pháp lý, là trách nhiệm của ngƣời khi thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội đƣợc quy định trong pháp luật hình sự bằng một hậu quả bất lợi do Tòa án áp dụng tùy thuộc vào tính chất và mực độ nguy hiểm của hành vi mà ngƣời đó đã thực hiện [18, tr.

Đồng quan điểm đó, TS. Trịnh Tiến Việt cho rằng: TNHS là một dạng của trách nhiệm pháp lý và là hậu quả pháp lý bất lợi của việc thực hiện tội phạm và đƣợc thể hiện bằng việc áp dụng một hoặc nhiều biện pháp cƣỡng chế của Nhà nƣớc do BLHS quy định đối với ngƣời phạm tội [35, tr. BLHS 2015 ra đời đánh dấu một trong những thay đổi quan trọng trong 7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] nhận thức về chủ thể của TNHS. Điều 2 của BLHS 2015 (sửa đổi bổ sung năm 2017) đã khẳng định: “1.

Chỉ người nào phạm một tội đã được BLHS quy định mới phải chịu TNHS; 2. Chỉ PNTM nào phạm một tội đã được quy định tại Điều 76 của Bộ luật này mới phải chịu TNHS”. Theo đó, đây là lần đầu tiên pháp luật ghi nhận và điều chỉnh trong BLHS quy định về TNHS đối với một chủ thể khác ngoài cá nhân, đó là PNTM. Từ những phân tích trên, dƣới góc độ thực tiễn áp dụng pháp luật hình sự, đồng thời có sự cập nhật chế định mới của BLHS, tác giả xin đƣa ra định nghĩa về TNHS nhƣ sau: TNHS là một dạng của trách nhiệm pháp lý đối với việc thực hiện tội phạm, thể hiện ở việc các chủ thể của TNHS phải chịu hậu quả pháp lý bất lợi bằng việc áp dụng một hoặc nhiều biện pháp cưỡng chế của Nhà nước do BLHS quy định.

Khái niệm tội trốn thuế Thuế là khoản thu nộp mang tính bắt buộc mà các tổ chức, cá nhân phải nộp cho Nhà nƣớc khi đáp ứng những điều kiện nhất định [30, tr. Mặt khác theo Hiến pháp năm 2013 quy định: “Mọi người có nghĩa vụ nộp thuế theo luật định” [22, Điề u 47]. Việc nộp thuế là nghĩa vụ của mọi công dân khi rơi vào các điều kiện mà pháp luật quy định thì đều phải nộp thuế, đây chính là một trong những dẫn chứng thể hiện tính bắt buộc của việc nộp thuế. Các khoản thu từ thuế đƣợc Nhà nƣớc đầu tƣ vào việc xây dựng cơ sở hạ tầng kỹ thuật, an ninh quốc phòng, chế độ phúc lợi công cộng, giao thông công cộng.

Nhƣ vậy, việc các chủ thể trích phần thu nhập của mình nộp thuế cho Nhà nƣớc không phải trên tinh thần tự nguyện mà dựa trên quy định bắt buộc của pháp luật thuế. Do đó, tình trạng trốn, gian lận thuế để tăng phần thu nhập thực hƣởng, tối đa hóa lợi nhuận rất dễ dàng xảy ra. Hành vi trốn thuế có thể đƣợc hiểu nhƣ những phân tích dƣới đây. 8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Theo từ điển luật học: “Hành vi trốn thuế được hiểu là (hành vi xâm phạm đến chính sách thuế của Nhà nước thông qua việc chủ thể) không hành động hoặc hành động không đầy đủ nghĩa vụ nộp thuế” [34, tr.

Nguyễn Mai Bộ cho rằng “Trốn thuế là hành vi dùng thủ đoạn gian dối để không phải đóng thuế hoặc đóng thuế ít hơn mức thuế phải nộp” [5, tr.119] hay có tác giả, TS. Đinh Văn Quế chỉ đƣa ra định nghĩa đơn giản: “Trốn thuế là không nộp thuế cho Nhà nước theo quy định của pháp luật” [19, tr. Pháp luật hiện hành không có quy định nào định nghĩa hành vi trốn thuế là gì mà liệt kê những hành vi nào bị coi là trốn thuế. Luật quản lí thuế 2006 sửa đổi bổ sung năm 2012 quy định các hành vi bị coi là trốn thuế bao gồm các hành vi sau: - Không nộp hồ sơ đăng ký thuế; không nộp hồ sơ khai thuế; nộp hồ sơ khai thuế sau chín mƣơi ngày, kể từ ngày hết thời hạn nộp hồ sơ khai thuế theo quy định tại các khoản 1, 2, 3 và 5 điều 32 của Luật này hoặc ngày hết thời hạn gia hạn nộp hồ sơ khai thuế theo quy định tại Điều 33 của Luật này; - Không ghi chép trong sổ kế toán các khoản thu liên quan đến việc xác định số tiền thuế phải nộp; - Không xuất hoá đơn khi bán hàng hoá, dịch vụ hoặc ghi giá trị trên hoá đơn bán hàng thấp hơn giá trị thanh toán thực tế của hàng hoá, dịch vụ đã bán; - Sử dụng hoá đơn, chứng từ bất hợp pháp để hạch toán hàng hoá, nguyên liệu đầu vào trong hoạt động phát sinh nghĩa vụ thuế làm giảm số tiền thuế phải nộp hoặc làm tăng số tiền thuế đƣợc miễn, số tiền thuế đƣợc giảm hoặc tăng số tiền thuế đƣợc khấu trừ, số tiền thuế đƣợc hoàn; - Sử dụng chứng từ, tài liệu không hợp pháp khác để xác định sai số tiền thuế phải nộp, số tiền thuế đƣợc hoàn; - Khai sai với thực tế hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu mà không khai bổ 9 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] sung hồ sơ khai thuế sau khi hàng hóa đã đƣợc thông quan trong thời gian sáu mƣơi ngày, kể từ ngày đăng ký tờ khai hải quan; - Cố ý không kê khai hoặc khai sai về thuế đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu; - Cấu kết với ngƣời gửi hàng để nhập khẩu hàng hoá nhằm mục đích trốn thuế; - Sử dụng hàng hoá đƣợc miễn thuế không đúng với mục đích quy định mà không khai thuế.

Có thể nhận thấy, các tiêu chí xác định một hành vi bị coi là trốn thuế bao gồm: - Chủ thể của hành vi trốn thuế là cá nhân, tổ chức thuộc đối tƣợng nộp thuế; - Chủ thể này đã thực hiện những hành vi vi phạm pháp luật thuế; - Hậu quả của hành vi vi phạm là dẫn đến việc làm giảm số thuế phải nộp hoặc tăng số thuế đƣợc hoàn hoặc đƣợc miễn, giảm. Bằng những phân tích trên chúng ta có thể hiểu: Trốn thuế là hành vi của các cá nhân, tổ chức vi phạm các quy định của pháp luật về thuế dẫn đến hậu quả làm giảm số thuế phải nộp hoặc làm tăng số thuế được hoàn hoặc được miễn giảm, gây thất thu cho ngân sách Nhà nước. Tuy nhiên đối với hành vi trốn thuế khi thỏa mãn dấu hiệu của tội phạm thì còn bị truy cứu TNHS. Đây là đặc điểm quan trọng cho thấy mức độ nguy hiểm và hậu quả của hành vi trốn thuế.

Nhƣ vậy, hành vi trốn thuế tùy vào mức độ khác nhau có thể bị xử phạt hành chính hoặc xử lý hình sự. Vậy khi nào thì hành vi trốn thuế cấu thành tội trốn thuế? Theo quy định tại điều 8 BLHS năm 2015 thì: Tội phạm là hành vi nguy hiểm cho xã hội đƣợc quy định trong BLHS, do ngƣời có năng lực TNHS hoặc PNTM thực hiện 10 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] một cách cố ý hoặc vô ý, xâm phạm độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ Tổ quốc, xâm phạm chế độ chính trị, chế độ kinh tế, nền văn hóa, quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, xâm phạm quyền con ngƣời, quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, xâm phạm những lĩnh vực khác của trật tự pháp luật xã hội chủ nghĩa mà theo quy định của Bộ luật này phải bị xử lý hình sự [24, Điề u 8, Khoản 1].