CHƯƠNG 1 NHUNG VAN DE LÝ LUẬN CHUNG VE TRÁCH NHIEM BOI THƯỜNG THIET HAI DO NHÀ CUA, CÔNG TRÌNH XÂY DUNG KHÁC GAY RA 1. Khái quát chung về trách nhiệm Bồi thường thiệt hại do nhà cửa, công trình xây dựng khác gây ra. Khái niệm nhà cita Theo từ điển Tiêng Việt “nhà cửa” hay “nha” là danh từ chỉ công trình xây dung có mái, có tường vách được sử dung làm chỗ ở, thường cùng với gia định), Tuy nhiên, dưới góc độ môt thuật ngữ pháp ly lại không có văn bản nao dua ra khái tiệm “nhà cửa”. Theo đó, khái niệm “nhà cửa” và khái niém “nha ở” là những khái niệm đồng nhật về ý ngiĩa, tức là đều sử dung để nói đến “nhà” — một loại tai sản trong hệ thông pháp luật dân sự.
Theo quy định tại khoản 1 Điêu 3 Luật Nhà ở năm 2014 “nhà ở là công trình xây dung với mục dich dé ở và phue vụ các nu: cẩu: sinh hoạt của hộ gia đình, ca nhân”. Theo khái niệm nay, nhà ở cũng là một trong các loại công trình xây dung do con người tạo ra đã phục vụ các nhu cầu khác nhau. Như vậy, nhà ở là một loại tai sẵn, được xây dung trên kết cầu gắn liên với quyền sử dung dat, được sử dụng với nhiều mục đích khác nhau, đây là một trong những tai sản có gia trị lớn của chủ sở hữu tài sản 1. Khái niệu công trinh xây đựng.
Thuật ngữ “công trình xây dung” được hiểu là: “là sản phẩm được tạo thành bởi sức lao động của con người, vật liêu xây dung thiết bị lắp đặt vào công trình, được liền kế định vi với đất, có thé bao gồm phẩn dưới mặt đất phan trên mat đất, phẩn dưới mặt nước và phần trên mặt nước, được xân dung theo thiết kế Công trình xây dung bao gồm công trình dân ding. công trình công nghiệp, giao thông nông nghiệp và phát triển nông thôn. công trình hạ tầng kỹ thuật và công trình khác”2, Theo quy định của Luật Xây dung năm 2020, khái niém này không những khái quát về công trinh xây đựng, ma còn liệt kê các loai công trình xây dụng được điều chỉnh bởi Luật này. Tuy nhiên, Luật Xây đựng 2020 khái niém công trình xây ` Viện Ngôn ngữ học, Từ điễn Ting Việt phố thông, NXB Phương Đông, 2003,tr.635 3 Xenakhoän 10 Điều 3 Luật May dưng năm 2014 8 dung đã được điều chỉnh, theo đó: “Cổng trình xdy đựng là sản phẩm được xay đụng theo thế kế, tạo thành bởi sức lao đồng của con người, vật liêu xây dựng.
thiết bị lắp đặt vào công trình, được liên kết đình vi với đất, có thé bao gồm phan dưới matđất phân trên mặt đất, phẩn dưới mặt nước và phẩn trên mặt nước”. Theo cách định nghĩa mới nay, Luật Xây dựng 2020 đã bỏ đi phân liệt kê các loại công trình xây dưng Tử đỏ không giới hạn cách hiểu về công trình xây dụng Mọi sản phẩm lao động của cơn người thoả mãn các dau hiệu trên thì là công trình xây dung. Khái uiệm trách nhiệm boi thường thiệt hai do uhà cía, công trình xây đựng khác gây ra Theo từ điển tiêng Việt, “rách nhiệm” được hiểu là “phẩn việc được giao hoặc coi như được giao cho, phải đâm bảo làm tròn nêu kết quả không tốt thì phải gánh chịu phẩn hậu quad” hoặc là "sự rang buộc đối với lời nói, hành vi của mình bảo đâm ding đắm, nêu sai trải thì phải gánh chịu phần hậu quđ`Š. Như vậy, góc độ ngôn ngữ học trách nhiệm 1a thuật ngữ miéu tả sự ràng buộc của một chủ thể với lời nói, hành động của mình, trường hợp hành đông của chủ thé đó lệch với chuẩn mực họ phải chiu trách nhiệm.
Dưới góc độ khoa học pháp lý, “rách nhiém” được hiểu là “sự gánh chịu những hậu quả bat lợi do không thực hiện hoặc thực hiện không đằng. không day đã nghĩa vu theo quy đình của pháp luật”. Có thé hiểu đây là những hậu quả mà những chủ thé vi phạm pháp luật gây ra mà ho phải gánh chịu. Bên cạnh đó, thuật ngữ “bổi đường" dưới góc đô ngôn ngữ là “đổi bù những tôn thất gây ra” và về góc độ pháp lý được biểu là “bù đắp, đền bù bằng những thiệt hai về vật chất và tinh than nhằm khắc phục những hau quả do hành vi gây thiệt hại gây ra".
Còn “thiệt hại” đưới góc đô ngôn ngữ là “mắt mát, hư hong nặng nề về người và của" và đưới góc đô pháp lý thuật ngữ này được hiểu là “những tôn that về tinh mang, sức khoé, danh dự, nhân phẩm, uy tin, tài sản, quyển và loi ích hợp pháp khác của cá nhân; tài sản danh dự nhân phẩm, uy tín của pháp nhân hoặc chit thé khác được pháp luật bdo vệ"*. Từ đây, BTTH có thé được hiểu là “hình thức trách nhiệm dân sự nhằm buộc bên có hành vi gây ra thiệt hại ‘hoc, Từ điện Ting Việt Pho thông, NXB Phương Đông, 2003,tr938 *'Viện Ngôn ngữ học, Từ điền Tiếng Việt Pho thing, NXB Phương Đảng, 2003,tr68 3 phải khắc phục hậu quả bằng cách bù dap, đền bù tôn that về vật chất và tôn that tinh than cho bên bị thiệt hai” Kết hợp các cách hiểu như trên khái niệm về trách nhiệm bôi thường thiệt hại được hiểu: “Trach nhiệm bồi thường thiệt hại là một loại trách nhiệm pháp > phát sinh khi một chit thé vĩ phạm nghữa vụ gay ra thiệt hat cho chủ thé khác phải bit đắp những tôn thất về vật chat hoặc tinh thần mà chủ thé đó đã gây ra”. Liên quan đên khái mêm trách nhiệm bôi thường thiệt hai do nha cửa, công trình xây dung gây ra “Trách nhiệm bồi thường thiệt hai do nhà cửa, công trình xây dung khác gây ra là trách nhiệm của chit sở hữu, người chiếm hin, người được giao quan lý, sử dựng nhà cửa, công trình xây dựng khác phải bôi thường thiệt hại về vật chất và tinh than phát sinh khi tự thân nhà cứa. CTXD khác gây thiệt hại” Nhũng định nghia nay đều nêu bật được đặc trung của trách nhiệm bôi thường thiệt hai do nhà cửa, công trình xây đựng gây ra như.
- Thứ nhất, về bản chất pháp ly TNBTTH nói chung và TNBTTH do nhà cửa, CTXD gâyra đều là trách nhiém dân sự, là hau quả bat lợi vệ tai sản ma chủ thé có hành vi vi phạm nghĩa vu phải gánh chịu TNBTTH được chia lam hai loại là trách nhiệm béi thường thiệt hại hợp đồng (theo thỏa thuận của các bên) và trách. nhiệm bôi thường thiệt hại ngoài hợp đông TNBTTH ngoài hợp đồng là một loại trách nhiệm dan sự theo đó một chủ thể phải bù dap những tốn that về vật chất và tinh thân cho chủ thé khác trong trường hợp hành vi trái pháp luật của mình, của những người ma mình chiu trách nhiệm hoặc tài sản minh sở hữu, chiêm hữu quản lý, sử dung gây thiệt hai. TNBTTH ngoài hợp đồng cũng được chia ra thành hai loại TNBTTH do hành vi của con người gây ra vàTNBTTH do tai sản gây ra - Thứ hai, về nguyên nhân gây thiệt hạ: TNBTTH do nhà cửa, CTXD khác gây ra là TNBTTH do tài sản gây ra. Day là hậu quả pháp lý bat lợi ma CSH, NCH, người được giao quan ly, sử dung tai sản phải gánh chiu khi tài sản gây thiệt hại Trong đó, sư tr thân tác động của tài sản là nguyên nhân chính gây ra thiệt hại.
Mặc du thiệt hại này không do hành vi của CSH, NCH, người được giao quấn lý, sử dung tài sản gây ra nhưng vẫn phải chiu TNBTTH do tải sản của mình gây ra. Bởi > Trách nhiềm boi thường thiệt hại do nhi cửa, công tinh xây đựng khác gây ra theo quy định của pháp uit din sự Việt Na hiện hành, Luin án ‘in sĩ Luật học, Tác gã: Vũ Thị Lan Hường, Trường Đại học Luật Hi Nội, 2018,tr40 10 CSH, NCH, người được giao quản lý, sử dung tài sản là người được hưởng lợi ích từ việc khai thác công dụng hưởng lợi tức từ tài sản nên khi tài sản gây ra thiệt hại thi ho chính là người phải gánh chịu tat cả những rủi ro đó. - Thứba, về vai trò của yêu tô lỗi: Theo định nghĩa trên thi lỗi không phải la điêu kiên phát sinh trách nhiêm bôi thường thiệt hai do nhà cửa, công trình xây dung khác gây ra vì thiệt hại do tự thân vận đông của tài sản không phải do hành vi có chủ ý của cơn người vì vậy khi khởi kiện nguyên đơn không cân chứng minh lỗi của chủ sở hữu, người chiêm hữu, người được giao quản lý, sử dụng nhà cửa, công trình xây dung’. Như vậy,TNBTTH do nhà của, CTXD gây ra chỉ phát sinh khi tự thân công trình xây dung gây thiệt hai, chứ chưa tính dén trường hop thiệt hai phát sinh do sự kiện bat khả kháng hay do hành wi trái pháp luật của con người tác đông gâyra.
Từ những phân tích trên, ta có định nghia “TNBITH do nhà cửa, công trình xây dựng khác gây ra là trách nhiệm của CSH, NCH, người được giao quan Ij. sứ dung nhà cửa, công trình xây dựng phải bit đắp những tén thất về vật chất và tinh thân cho chủ thé bị thiệt hai do tự thân nhà cửa, công xây dung khác gây ra”. Từ định nghĩa này có thé thay thiệt hại xảy ra là do fr than công trình xây dung tác đông Do vay, chủ thé nao muôn bôi thường thiệt hại phải chứng minh được các yêu tổ: có thiệt hại xảy ra, có sự tự thân tác động của tai sản, môi quan hệ nhân quả giữa sự tự thân tác đông của tài sản và thiệt hại. Đặc điểm của trách nhiệm bồi thường thiệt hại ảo nhà cửa, công trình xây dựng khác gây ra 1.
Đặc điềm chung của trách nhiệm bôi tiurờng thiệt hại ngoài hợp doug TNBTTH do nhà cửa, công trình xây dung gây ra là loại TNBTTH ngoài hợp đông chính vì thé nó có day đủ đặc điểm của dang TNBTTH ngoài hợp đông nói chung bao gồm những đặc điểm sau: ¢ Trách nhiềm bôi thường thiệt hại do nha của, công with xây đụng khác gây ra theo quy định của pháp Mật sự Việt Namhiin hành, Luin án Tiên sĩ Luật học, Tác git: Vũ Thi Lan Hương, Trường Đại học Luật Hi Nội,2019,tr40 ° Với các đặc trưng vì dah nghĩa tin. Không iit ké “người thi công” là một trong những chủ thé chin TNBTTH mic di trong Điều 605 BLDS 2015 định. Bởi TNBTTH của người thi công tong trường hp ni lì “trách nhiện bin đới” vì việc dé Hòn đới chm TNBTTH là do người thi cảng đã “to lõi trong.