Khoaù luaän toát nghieäp GVHD: Ks. Phaïm Minh Nhöït CHÖÔNG I: GIÔÙI THIEÄU 1.1 Ñaëc vaán ñeà: Veä sinh an toaøn thöïc phaåm laø moät trong nhöõng vaán ñeà ñöôïc quan taâm ngaøy caøng saâu saéc treân phaäm vi moãi quoác gia vaø quoác teá, bôûi vì söï lieân quan tröïc tieáp cuûa noù aûnh höôûng ñeán söùc khoûe vaø tính maïng con ngöôøi, söï duy trì noøi gioáng, cuõng nhö quaù trình phaân phoái kinh teá quoác teá. Gaàn ñaây ôû trong nöôùc vaø treân theá giôí caøng hoái thuùc caùc nhaø hoachj ñònh theá giôùi maïnh tay hôn nöõa trong quaù trình an toaøn veä sinh thöïc phaåm. Ñeå ñaûm baûo cho ngöôøi tieâu duøng an toaøn veà vaán ñeà thöïc phaåm, thì ñaàu tieân ngöôøi tieâu duøng caàn ñaûm baûo veä sinh caù nhaân cho chính baûn thaân mình.
Ñeå goùp phaàn cho vieäc baûo ñaûm thöïc phaåm saïch toát, vieäc kieåm soaùt vi sinh vaät trong thöïc phaåm cuõng laø ñieàu caàn thieát vaø caáp baùch. Vieäc kieåm tra vi sinh vaät gaây beänh trong thöïc phaåm goùp phaàn giuùp cho ngöôøi tieâu duøng an taâm vôùi caùc saûn phaåm mình chon löïa hôn. Ñeå tìm hieåu vi sinh vaät chæ thò cho thöïc phaåm vaø bieän phaùp kieåm soaùt vi sinh vaät, toâi xin trình baøy nhöõng nghieân cöùu maø mình ñaõ hoïc hoûi vaø tìm hieåu.2 Muïc ñích khoùa luaän: Ñaùnh giaù möùc ñoä nhieãm taïp cuûa vi sinh vaät trong thöïc phaåm, bieän phaùp kieåm soaùt möùc ñoä an toaøn cuûa vi sinh vaät chæ thò trong thöïc phaåm.3 Noäi dung khoùa luaän: 1 SVTH: Leâ Ngoïc Bích 07CSH Vöông Khoaù luaän toát nghieäp GVHD: Ks. Phaïm Minh Nhöït - Toång quan caùc ci sinh vaät chæ thò trong thöïc phaåm.
- Phöông phaùp kieåm tra caùc vi sinh vaät trong thöïc phaåm vaø bieän phaùp kieåm soaùt. Chöông II. TOÅNG QUAN 2. Giôùi thieäu veà vi sinh vaät chæ thò 2.
Khaùi nieäm vi sinh vaät chæ thò Vi sinh vaät chæ thò laø nhöõng ñoái töôïng sinh vaät coù yeâu caàu nhaát ñònh veà ñieàu kieän sinh thaùi lieân quan ñeán nhu caàu dinh döôõng, haøm löôïng oxy, cuõng nhö khaû naêng choáng chòu moät haøm löôïng nhaát ñònh caùc yeáu toá ñoäc haïi trong moâi tröôøng soáng vaø do ñoù söï hieän dieän cuûa chuùng bieåu thò moät tình traïng veà kieàu kieän sinh thaùi cuûa moâi tröôøng soáng naèm trong giôùi haïn nhu caàu vaø khaû naêng choáng chòu cuûa ñoái töôïng sinh vaät ñoù. Caùc tieâu chí löïa choïn moät vi sinh vaät chæ thò - Chuùng coù maët ôû hieän taïi vaø deã phaùt hieän trong taát caû thöïc phaåm coù chaát löôïng (hoaëc khoâng coù chaát löôïng) ñeå ñöôïc ñaùnh giaù. - Söï taêng tröôûng vaø soá löôïng cuûa chuùng caàn phaûi coù xu höôùng tieâu cöïc töông quan vôùi chaát löôïng. - Chuùng caàn phaûi deã daøng phaùt hieän, lieät keâ vaø coù söï khaùc bieät roõ raøng vôùi caùc vi sinh vaät khaùc.
- Chuùng caàn ñöôïc lieät keâ trong moät thôøi gian ngaén, thôøi gian lyù töôûng laø trong voøng moät ngaøy. - Söï taêng tröôûng cuûa chuùng khoâng bò gaây aûnh höôûng baát lôïi do caùc thaønh phaàn khaùc cuûa thöïc phaåm. 2 SVTH: Leâ Ngoïc Bích 07CSH Vöông Khoaù luaän toát nghieäp GVHD: Ks. Phaïm Minh Nhöït Baûng 2.1: Moái quan heä giöõa vi sinh vaät gaây hö hoûng vaø thöïc phaåm.
Vi sinh vaät Saûn phaåm Acetobacter spp Bia töôi Bacillus spp Boät baùnh mì Byssochlamys spp Traùi caây ñoùng hoäp Clostridium spp Pho – mat raén Flat – baøo töû Rau chua ñoùng hoäp Geotrichum spp Traùi caây ñoùng hoäp Vi khuaån acid lactic Bia, röôïu vang Lactococcus lactic Söõa Leuconostoc mesenteroides Mía ñöôøng (Trong quaù trình loïc) Pectinatus cerevisiiphilus Bia “Pseudomonas putrefaciens” Bô Naám men Nöôùc eùp traùi caây Zygosaccharomyces bailii Mayonnaise, salad ñoùng goùi Nhoùm vi sinh vaät laø nguyeân nhaân cuûa söï hö hoûng, soá löôïng cuûa noù ñöôïc nhaän bieát baèng caùch choïn loïc nuoâi caáy. Caùc toång theå cuûa vi sinh vaät ñaùnh giaù chaát löôïng cuûa caùc saûn phaåm, trong baûng 2.1 neâu leân söï taêng tröôûng vaø soá löôïng cuûa caùc vi sinh vaät trong thöïc phaåm. Chæ thò veà an toaøn thöïc phaåm 3 SVTH: Leâ Ngoïc Bích 07CSH Vöông Khoaù luaän toát nghieäp GVHD: Ks. Phaïm Minh Nhöït Vi sinh vaät chæ thò nhaèm ñaùnh giaù möùc ñoä an toaøn veä sinh thöïc phaåm vaø caùc heä thoáng chaát löôïng.
Ñeå ñaùp öùng caùc chæ tieâu quan troïng noù caàn caùc yeáu toá sau: - Deã daøng nhaän bieát vaø nhanh choùng phaùt hieän. - Deã phaân bieät vôùi caùc nhoùm vsv khaùc trong thöïc phaåm. - Söï hieän dieän cuûa vi sinh vaät laø taùc nhaân gaây neân maàm beänh trong thöïc phaåm. - Tyû leä nhu caàu taêng tröôûng vaø phaùt trieån cuûa maàm beänh trong thöïc phaåm ñoù.
- Loaïi tröø maàm beänh coù maët trong thöïc phaåm. Chæ thò Maàm beänh Soá löôïng Thôøi gian Hình 2.1: Moái quan giöõa vi sinh vaät chæ thò vaø maàm beänh. Caùc tieâu chí naøy aùp duïng cho haàu heát caùc vi sinh vaät trong thöïc phaåm coù taùc nhaân gaây beänh baát keå coù nguoàn goác thöïc phaåm naøo. Tuy nhieân taùc nhaân gaây beänh ñöôïc quan taâm coù nguoàn goác töø ñöôøng ruoät, ñeå phaùt hieän söï oâ nhieãm phaân cuûa nguoàn nöôùc vaø söï hieän dieän cuûa taùc nhaân gaây beänh ñöôøng ruoät.
4 SVTH: Leâ Ngoïc Bích 07CSH Vöông Khoaù luaän toát nghieäp GVHD: Ks. Phaïm Minh Nhöït 2. Caùc yeáu toá aûnh höôûng - Toác ñoä haáp thu vaø baøi tieát: Ñaây laø ñaëc tính quan troïng trong quaù trình ñaùnh giaù oâ nhieãm. Ñoái vôùi nhöõng chaát coù theå baøi tieát nhanh chæ coù theå phaùt hieän ñöôïc ôû noàng ñoä cao trong cô theå sinh vaät ngay sau khi chaát ñoù ñöôïc thaûi ra moâi tröôøng.
- Ñaëc ñieåm sinh lyù: Bao goàm quaù trình trao ñoåi chaát, löôïng môõ döï tröõ, khaû naêng baét moài, khaû naêng sinh saûn… Nhöõng sinh vaät coù quaù trình trao ñoåi chaát maïnh hôn (caù) thì coù khaû naêng tích tuï nhanh hôn ngay caû trong ñieàu kieän nguoàn thöùc aên bò haïn cheá. - Tuoåi vaø kích thöôùc: Ñaây laø yeáu toá aûnh höôûng lôùn ñeán keát quaû ñaùnh giaù ñaëc bieät ñoái vôùi caù. Chuùng coù moái quan heä chaëc cheõ vôùi caùc chaát tích tuï trong cô theå. - Aûnh höôûng cuûa caùc chaát: + Nhöõng enzyme khöû ñoäc aûnh höôûng ñeán söï haáp thuï vaø baøi tieát cuûa caùc chaát.
+ Söï thay ñoåi maät ñoä haáp thuï cuûa caùc chaát. + Söï thay ñoåi ñaëc tính beân trong cuûa sinh vaät seõ aûnh höôûng ñeán khaû naêng haáp thuï vaø baøi tieát. + Söï baøi tieát cuûa caùc chaát taïo neân nhöõng hôïp chaát phöùt taïp hôn. - Söï bieán ñoåi cuûa moâi tröôøng: Söï thay ñoåi nhieät ñoä, ñoä cöùng, ñoä maën, ñoä ñuïc… + Nhieät ñoä: Khoâng aûnh höôûng ñeán ñoä tan cuûa raát nhieàu chaát maø coøn aûnh höôûng ñeán khaû naêng tích tuï cuûa sinh vaät.
+ Nöôùc cöùng: Laøm giaûm tính ñoäc cuûa moät soá kim loaïi naëng trong moâi tröôøng. 5 SVTH: Leâ Ngoïc Bích 07CSH Vöông Khoaù luaän toát nghieäp GVHD: Ks. Phaïm Minh Nhöït + Ñoä maën vaø ñoä ñuïc: Laø nhaân toá quan troïng aûnh höôûng ñeán möùc ñoä haáp thuï cuûa caùc sinh vaät, ñaëc bieät ôû nhöõng vuøng cöûa soâng. - Dinh döôõng: Moät trong soá caùc nhaân toá quan troïng aûnh höôûng ñeán noàng ñoä kim loaïi naëng tích tuï trong cô theå sinh vaät nhaát laø nhöõng sinh vaät haáp thuï qua thöùc aên.
YÙ nghóa cuûa caùc vi sinh vaät chæ thò Vi sinh vaät chæ thi veä sinh thöïc phaåm coù yù nghóa raát lôùn trong vieäc ñaùnh giaù an toaøn veà vi sinh vaø chaát löôïng thöïc phaåm. Vi sinh vaät hieáu khí öa nhieät ñoä trung bình Toång löôïng vi sinh vaät hieáu khí öa nhieät ñoä trung bình cho bieát löôïng vi sinh vaät hieáu khí öa nhieät ñoä trung bình maø nguyeân lieäu vaø saûn phaåm thöïc phaåm bò nhieãm. Khi ñoù ngöôøi quaûn lyù vaø saûn xuaát thöïc phaåm phaûi kieåm tra laïi ñieàu kieän veä sinh trong saûn xuaát, ñieàu kieän baûo quaûn vaø phaân phoái. Thöïc phaåm bò phaân huûy trong 1 gam chöùa khoaûng 10 6 ñeán 108 teá baøo visinh vaät hieáu khí.
Vi sinh vaät kò khí öa nhieät ñoä trung bình Toång löôïng vi sinh vaät kò khí öa nhieät ñoä trung bình cho bieát khaû naêng thöïc phaåm nhieãm Clotridium. Vi sinh vaät öa laïnh Toång löôïng vi sinh vaät öa laïnh cho bieát tröôùc khoaûng thôøi gian caàn thieát ñeå baûo quaûn laïnh nhaèm ñaûm baûo söï an toaøn thöïc phaåm. 6 SVTH: Leâ Ngoïc Bích 07CSH Vöông Khoaù luaän toát nghieäp GVHD: Ks. Phaïm Minh Nhöït 2.
Caùc vi sinh vaät chæ thò ñieån hình 2. Toång soá vi sinh vaät hieáu khí a. Giôùi thieäu - Chæ soá naøy coøn coù teân goïi khaùc laø: soá vi sinh vaät hieáu khí, toång soá ñeám treân ñóa, toång soá vi sinh vaät soáng. - Chæ tieâu naøy ñöôïc duøng ñeå ñaùnh giaù möùc ñoä nhieãm taïp cuûa nguyeân lieäu vaø saûn phaåm.
Töø ñoù ñaùnh giaù tình traïng veä sinh vaø caùc ñieàu kieän baûo quaûn saûn phaåm vaø döï ñoaùn khaû naêng hö hoûng cuûa saûn phaåm. Ñònh nghóa Vi khuaån hieáu khí laø nhöõng vi khuaån taêng tröôûng vaø hình thaønh khuaån laïc trong ñieàu kieän coù söï hieän dieän cuûa oxy phaân töû (O2). Toång soá vi khuaån hieáu khí hieän dieän trong maãu chæ thò möùc ñoä veä sinh cuûa thöïc phaåm. Nguyeân taéc - Toång soá vi sinh vaät hieáu khí ñöôïc ñeám baèng caùch ñoå ñóa vaø uû trong ñieàu kieän hieáu khí ôû 30oC/72h ± 6h hoaëc 37oC/48h ± 6h.
Chæ soá naøy ñöôïc xaùc ñònh baèng phöông phaùp ñeám khuaån laïc moïc treân moâi tröôøng thaïch dinh döôõng töø moät löôïng maãu xaùc ñònh treân cô sôû xem moät khuaån laïc laø sinh khoái phaùt trieån töø moät teá baøo hieän dieän trong maãu vaø ñöôïc bieåu dieãn döôùi daïng soá ñôn vò hình thaønh khuaån laïc (colony forming unit, CFU) trong moät ñôn vò khoái löôïng thöïc phaåm. Coliform toång soá a. Giôùi thieäu Coliform ñöôïc xem laø nhoùm vi sinh vaät chæ thò: Soá löôïng hieän dieän cuûa chuùng trong thöïc phaåm. Ñöôïc xem laø vi sinh 7 SVTH: Leâ Ngoïc Bích 07CSH Vöông Khoaù luaän toát nghieäp GVHD: Ks.
Phaïm Minh Nhöït vaät chæ thò möùc ñoä veä sinh trong quaù trình cheá bieán, baûo quaûn, vaän chuyeån thöïc phaåm, nöôùc uoáng hay trong caùc loaïi maãu moâi tröôøng ñöôïc duøng ñeå chæ thò khaû naêng hieän dieän cuûa caùc vi sinh vaät gaây beänh khaùc. Nguoàn goác Vaøo cuoái nhöõng naêm 1800 khi Von Fritsch ñöôïc moâ taû Klebsiella pneumoniae vaø Klebsiella rhinoscleromatis nhö laø vi sinh vaät ñaëc tröng ñöôïc tìm thaáy trong phaân cuûa con ngöôøi. (Geldreich 1978) Naêm 1885 Percy vaø Grace Frankland ñaàu tieân thöôøng xuyeân xeùt nghieäm vi khuaån trong nöôùc ôû London. Robert Koch söû duïng chaát keo raén naáu baèng phöông tieän truyeàn thoáng ñeå ñeám vi khuaån (Hutchinson vaø Ridgway 1977).
Ñaàu thaäp nieân 1900 (Cabelli, 1977), oâng cho raèng söï vaéng maët cuûa coliform nhö laø moät daáu hieäu cho thaáy khoâng xuaát hieän beänh do vi khuaån gaây neân, vaø sau khi saûn xuaát khí ñoát vôùi vieäc giôùi thieäu oáng Durham (Durham naêm 1893) thì khaùi nieäm veà vi khuaån Coliform vaø caùc vi khuaån khaùc daïng coli ñöôïc söû duïng ôû nöôùc Anh naêm 1901.