BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HCM LÊ THỊ THU HIỀN LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ TP. Hồ Chí Minh – Năm 2005 1 CHÖÔNG 1: TOÅNG QUAN VEÀ KEÁ TOAÙN VAØ KEÁ TOAÙN QUAÛN TRÒ DOANH NGHIEÄP 1.1 Keá toaùn - cô sôû quan troïng cuûa caùc quyeát ñònh kinh doanh 1.1 Ñònh nghóa veà keá toaùn Coù nhieàu caùch tieáp caän veà keá toaùn, vì vaäy coù raát nhieàu ñònh nghóa khaùc nhau veà keá toaùn. Tuy nhieân, nhöõng ñònh nghóa naøy ñeàu thoáng nhaát vôùi nhau ôû choã: Keá toaùn laø moät heä thoáng cuûa nhöõng khaùi nieäm vaø phöông phaùp, höôùng daãn chuùng ta thu thaäp, ño löôøng, xöû lyù vaø truyeàn ñaït nhöõng thoâng tin caàn thieát cho vieäc ra nhöõng quyeát ñònh taøi chính hôïp lyù. - Veà phöông dieän khoa hoïc, keá toaùn laø khoa hoïc veà baûn chaát cuûa caùc söï kieän trong hoaït ñoäng kinh doanh.
Muïc ñích cuûa noù laø vaïch roõ noäi dung vaø moái lieân heä giöõa caùc phaïm truø phaùp lyù vaø caùc phaïm truø kinh teá cuûa caùc söï kieän kinh teá, nhôø ñoù maø nhöõng söï kieän naøy ñöôïc nhaän thöùc. [2,10] - Veà phöông dieän thöïc haønh, keá toaùn laø quaù trình toå chöùc coù ñònh tính ñònh höôùng thöïc haønh gaén vôùi vieäc theo doõi, ghi soå toång hôïp, phaân tích vaø truyeàn ñaït caùc soá lieäu veà söï kieän cuûa ñôøi soáng kinh teá. Muïc ñích cuûa noù laø thu thaäp thoâng tin cho caùc quyeát ñònh quaûn lyù. [2,10] Ñònh nghóa keá toaùn nhaán maïnh ñeán chöùc naêng cung caáp thoâng tin vaø chöùc naêng naøy ñöôïc coi laø chöùc naêng cô baûn nhaát cuûa keá toaùn.
Hieäp hoäi keá toaùn Myõ, trong thoâng baùo veà lyù thuyeát caên baûn cuûa keá toaùn ñaõ ñònh nghóa “ keá toaùn laø quaù trình ghi nhaän, ño löôøng vaø coâng boá caùc thoâng tin kinh teá, chuû yeáu laø thoâng tin taøi chính giuùp ngöôøi söû duïng ñeà ra caùc quyeát ñònh kinh teá”. [2,12] Uûy ban thuaät ngöõ cuûa Hoïc vieän keá toaùn coâng chöùc cuûa Myõ (AICPA) ñaõ ñònh nghóa “ Keá toaùn laø moät ngheä thuaät duøng ñeå ghi cheùp, phaân loaïi vaø toång hôïp theo 2 moät phöông phaùp rieâng coù döôùi caùc hình thöùc tieàn teä vaø nghieäp vuï, caùc söï kieän kinh teá vaø trình baøy keát quaû cuûa noù cho ngöôøi söû duïng ra quyeát ñònh” Trong Luaät keá toaùn ñöôïc ban haønh, ôû khoaûn 1 ñieàu 4 coù neâu: Keá toaùn laø coâng vieäc thu thaäp xöû lyù, kieåm tra, phaân tích vaø cung caáp thoâng tin kinh teá, taøi chính döôùi hình thöùc giaù trò, hieän vaät vaø thôøi gian lao ñoäng. Nhö vaäy ñeå ñònh nghóa veà keá toaùn caàn phaûi döïa vaøo baûn chaát cuûa keá toaùn, maø baûn chaát naøy laïi tuøy thuoäc vaøo hình thaùi kinh teá xaõ hoäi - nôi hoaït ñoäng keá toaùn dieãn ra. Vì vaäy trong ñieàu kieän neàn kinh teá vaän haønh theo cô cheá thò tröôøng, keá toaùn coù theå ñöôïc ñònh nghóa nhö sau” Keá toaùn laø moät khoa hoïc lieân quan ñeán vieäc thu thaäp, ño löôøng , xöû lyù vaø truyeàn ñaït caùc thoâng tin taøi chính vaø phi taøi chính höõu ích cho moät toå chöùc ñeán caùc ñoái töôïng söû duïng ñeå treân cô sôû ñoù ñeà ra caùc quyeát ñònh hôïp lyù”.
Chöùc naêng vaø muïc tieâu cuûa keá toaùn 1.1 Chöùc naêng cuûa keá toaùn Hoaït ñoäâng keá toaùn coù 2 chöùc naêng cô baûn, ñoù laø: chöùc naêng thoâng tin vaø chöùc naêng kieåm tra - Chöùc naêng thoâng tin: Keá toaùn seõ cung caáp caùc thoâng tin höõu ích cho vieäc ra caùc quyeát ñònh kinh teá, xaõ hoäi vaø dieãn ñaït ñöôïc khaû naêng, traùch nhieäm vaø cöông vò quaûn lyù. Ñoàng thôøi cung caáp caùc thoâng tin höõu ích cho vieäc ñaùnh giaù hieäu quaû toå chöùc vaø laõnh ñaïo. - Vôùi chöùc naêng kieåm tra: Keá toaùn thöïc hieän vieäc giaùm saùt kieåm tra caùc hoaït ñoäng kinh teá taøi chính, tình hình söû duïng vaø baûo quaûn taøi saûn trong DN , ñaûm baûo caùc hoaït ñoäng cuûa DN coù hieäu quaû thieát thöïc, ñaït ñöôïc caùc muïc tieâu ñeà ra, ñoàng thôøi tuaân thuû phaùp luaät cuûa Nhaø Nöôùc.2 Muïc tieâu cô baûn cuûa keá toaùn Keá toaùn khoâng thuaàn tuùy laø coâng vieäc giöõ soå hay ghi cheùp vaø löu tröõ caùc döõ lieäu, maø quan trong hôn laø thieát laäp moät heä thoáng thoâng tin cho coâng taùc quaûn lyù, 3 cho ngöôøi ra quyeát ñònh. Nhöõng thoâng tin do keá toaùn cung caáp cho pheùp caùc nhaø kinh teá coù ñöôïc nhöõng löïa choïn hôïp lyù ñeå ñònh höôùng hoaït ñoäng kinh doanh.
Vì vaäy, muïc tieâu cô baûn cuûa keá toaùn hieän ñaïi laø cung caáp thoâng tin taøi chính keå caû moät soá thoâng tin phi taøi chính veà moät thöïc theå kinh teá ñeå ngöôøi söû duïng coù ñöôïc moät quyeát ñònh saùng suoát veà vieäc söû duïng moät caùch höõu hieäu nguoàn taøi nguyeân voán coù giôùi haïn. Vai troø vaø noäi dung cuûa keá toaùn quaûn trò 1. Lòch söû hình thaønh vaø phaùt trieån cuûa keá toaùn taøi chính vaø keá toaùn quaûn trò Töø khi xaõ hoäi loaøi ngöôøi hình thaønh, con ngöôøi ñaõ luoân laøm vieäc vaø choáng choïi vôùi nhöõng cay nghieät cuûa theá giôùi töï nhieân ñeå toàn taïi vaø phaùt trieån. Ñeå ñaùnh giaù ñöôïc coâng vieäc mình laøm, hieäu quaû cuûa noù vaø tieân ñoaùn ñöôïc töông lai cuûa nhöõng hoaït ñoäng thì con ngöôøi phaûi döïa vaøo moät coâng cuï ñoù laø keá toaùn.
Keá toaùn ñöôïc hình thaønh vaø phaùt trieån gaén lieàn vôùi söï phaùt trieån cuûa xaõ hoäi. Khi neàn saûn xuaát cuûa xaõ hoäi phaùt trieån vaø thay ñoåi, keá toaùn cuõng phaùt trieån vaø thay ñoåi töông öùng ñeå ñaùp öùng nhu caàu ñoái vôùi nhöõng thoâng tin phaùt sinh. Töø khi hình thaønh, keá toaùn chuû yeáu taäp trung vaøo vieäc ghi cheùp, saép xeáp, xöû lyù, toång hôïp caùc söï kieän kinh teá, phaùp lyù vaø giao dòch thöông maïi baèng ñôn vò ño löôøng tieàn teä, cung caáp nhöõng döõ lieäu caàn thieát cho vieäc laäp caùc Baùo caùo taøi chính cuûa moät toå chöùc. Cuøng vôùi quaù trình phaùt trieån taäp trung vaø chuyeân moân hoùa saûn xuaát ñaõ hình thaønh nhieàu ngaønh ngheà vaø saûn phaåm dòch vuï phong phuù ña daïng.
Söï taùch rôøi quyeàn sôû höõu doanh nghieäp vaø quyeàn quaûn lyù doanh nghieäp ñaõ daãn ñeán söï caàn thieát phaûi coù thoâng tin keá toaùn quaûn trò ñeå ban quaûn trò coù theå kieåm soaùt, ñieàu haønh doanh nghieäp moät caùch coù hieäu quaû. Vì theá maëc duø keá toaùn taøi chính ñaõ ra ñôøi caùch ñaây raát laâu nhöng cho ñeán cuoái theá kyû 19, ñaàu theá kyû 20 ngöôøi ta môùi bieát veà keá toaùn quaûn trò. Theo giaùo sö 4 Lyle E. Jacobsen vieát treân baùo London Economist thaùng 06/1960 thì, ngöôøi ñaàu tieân vieát veà keá toaùn quaûn trò laø Thomas Suther Land – moät nhaø kinh doanh ngöôøi Anh.
Vaøo naêm 1875, oâng ñaõ vieát: “Caùc doanh nghieäp caàn phaûi xaùc ñònh ñöôïc lôïi nhuaän cuûa moät naêm hay moät khoaûng thôøi gian ngaén hôn nöõa. Cho neân coù moät ñieàu hieån nhieân laø caùc nhaø quaûn lyù caàn phaûi naém ñöôïc caùc thoâng tin chi tieát veà caùc hoaït ñoäng cuûa doanh nghieäp, caùc thoâng tin naøy coù theå thu thaäp ñöôïc ngay trong thöïc tieãn hoaït ñoäng haøng ngaøy cuûa doanh nghieäp, noù trôï giuùp cho caùc nhaø quaûn lyù hieåu ñöôïc nhanh choùng vaø roõ raøng nhöõng nguyeân nhaân coù theå aûnh höôûng toát, xaáu ñeán hoaït ñoäng cuûa doanh nghieäp”. Keá toaùn quaûn trò ñöôïc aùp duïng ñaàu tieân ôû Baéc Myõ vaø ôû Anh vaøo nöõa cuoái theá kyû 19 trong caùc ngaønh coâng nghieäp deät luïa, ñöôøng saét, sau ñoù thaâm nhaäp vaøo caùc ngaønh coâng nghieäp thuoác laù, luyeän kim, hoùa chaát … vaø ñeán naêm 1925 keá toaùn quaûn trò ñaõ thaâm nhaäp vaøo haàu heát caùc ngaønh kinh teá vaø ñöôïc ñònh hình, phaùt trieån cho ñeán nay. Söï caïnh tranh trong kinh doanh treân toaøn caàu; söùc eùp khoác lieät cuûa giaù thaønh; söï tieán boä nhanh choùng cuûa kyõ thuaät trong lónh vöïc töï ñoäng hoùa laøm thuùc ñaåy söï phaùt trieån cuûa keá toaùn quaûn trò.
Keá toaùn taøi chính Keá toaùn taøi chính thöïc hieän vieäc ghi cheùp, toång hôïp caùc nghieäp vuï kinh teá phaùt sinh phaûn aùnh söï hình thaønh vaø vaän ñoäng cuûa taøi saûn trong moät doanh nghieäp phuïc vuï cho vieäc laäp baùo caùo taøi chính theo quy ñònh chung nhaèm cung caáp cho nhaø quaûn lyù doanh nghieäp vaø nhöõng ngöôøi beân ngoaøi doanh nghieäp. Keá toaùn quaûn trò Keá toaùn quaûn trò laø quaù trình cung caáp thoâng tin cho nhaø quaûn lyù doanh nghieäp ñeå laäp keá hoaïch, toå chöùc vaø ñieàu haønh, kieåm soaùt vaø ra quyeát ñònh. So saùnh giöõa keá toaùn taøi chính vaø keá toaùn quaûn trò 1. Nhöõng ñieåm gioáng nhau giöõa keá toaùn taøi chính vaø keá toaùn quaûn trò Keá toaùn taøi chính vaø keá toaùn quaûn trò coù nhieàu ñieåm gioáng nhau vaø laø hai boä phaän khoâng theå taùch rôøi cuûa keá toaùn danh nghieäp.
Nhöõng ñieåm gioáng nhau cô baûn laø: - Keá toaùn taøi chính vaø keá toaùn quaûn trò ñeàu ñeà caäp ñeán caùc söï kieän kinh teá taøi chính dieãn ra trong doanh nghieäp vaø ñeàu quan taâm ñeán taøi saûn, nôï phaûi traû, nguoàn voán sôû höõu, doanh thu, chi phí, keát quaû hoaït ñoäng saûn xuaát kinh doanh, quaù trình löu chuyeån tieàn teä cuûa doanh nghieäp. - Keá toaùn quaûn trò vaø keá toaùn taøi chính ñeàu döïa treân heä thoáng ghi cheùp ban ñaàu cuûa keá toaùn. Heä thoáng ghi cheùp ban ñaàu laø cô sôû ñeå keá toaùn taøi chính ghi cheùp, haïch toaùn vaø töø ñoù soaïn thaûo caùc baùo caùo taøi chính ñònh kyø, cung caáp cho caùc ñoái töôïng beân ngoaøi. Ñoái vôùi keá toaùn quaûn trò, heä thoáng ñoù cuõng laø cô sôû ñeå vaän duïng vaø xöû lyù nhaèm taïo ra caùc thoâng tin thích hôïp cho vieäc ra quyeát ñònh cuûa caùc nhaø quaûn trò.
- Keá toaùn taøi chính vaø keá toaùn quaûn trò ñeàu bieåu hieän traùch nhieäm cuûa ngöôøi quaûn lyù. Keá toaùn taøi chính theå hieän traùch nhieäm cuûa ngöôøi quaûn lyù caáp cao coøn keá toaùn quaûn trò theå hieän traùch nhieäm cuûa nhaø quaûn lyù caùc caáp beân trong doanh nghieäp. Nhöõng ñieåm khaùc nhau giöõa keá toaùn taøi chính vaø keá toaùn quaûn trò Do ñoái töôïng söû duïng thoâng tin khaùc nhau, muïc ñích söû duïng thoâng tin khaùc nhau neân giöõa keá toaùn taøi chính vaø keá toaùn quaûn trò coù nhieàu ñieåm khaùc bieät nhö sau: 6 Baûng 1: Toùm taét nhöõng ñieåm khaùc bieät giöõa keá toùan taøi chính vaø keá toùan quaûn trò Keá toaùn taøi chính Keá toaùn quaûn trò 1. Ñoái töôïng söû -Caùc ñoái töôïng beân ngoaøi - Caùc thaønh vieân beân duïng thoâng tin doanh nghieäp nhö coå ñoâng, trong doanh nghieäp goàm: ngöôøi cho vay, khaùch haøng, caùc chuû sôû höõu, Ban giaùm nhaø cung caáp, caùc cô quan höõu ñoác, … quan.