CHƯƠNG I: TÓM TẮT CƠ SỞ MUA BÁN VÀ SÁP NHẬP CÔNG TY. Tổng quát mua bán và sáp nhập công ty - các vấn đề cơ bản M&A là tên viết tắt của cụm từ tiếng Anh: Merger (Sáp nhập) và Acquisitions (Mua lại). Khái niệm về M&A M&A là hoạt động giành quyền kiểm soát doanh nghiệp thông qua hình thức sáp nhập hoặc mua lại giữa hai hay nhiều doanh nghiệp để sở hữu một phần hoặc toàn bộ doanh nghiệp đó. Mua lại – Acquisition Mua lại được hiểu như một hành động tiếp quản bằng cách mua lại một công ty (gọi là công ty mục tiêu) bởi một công ty khác.
Hợp nhất, sáp nhập – Merger Là sự kết hợp của hai công ty để trở thành một công ty lớn hơn Hình ảnh 1.1: Mua bán và sáp nhập 4 M&A theo chuẩn mực kế toán Việt Nam (VAS): Theo VAS 11 thì M&A là việc chuyển các đơn vị, doanh nghiệp riêng biệt hoặc các hoạt động kinh doanh riêng biệt thành một đơn vị báo cáo. Dưới góc độ pháp lý, M&A là một hoạt động đầu tư phức tạp, liên quan đến nhiều vấn đề khác nhau như pháp luật chứng khoán, pháp luật doanh nghiệp, pháp luật cạnh tranh… Chỉ rõ các quy định pháp lý áp dụng cho hoạt động M&A ở Việt Nam. Mua bán và sáp nhập công ty (Tiếng Anh: mergers and acquisitions) là việc mua bán và sáp nhập các doanh nghiệp trên thị trường. Hai khái niệm này thường đi chung với nhau do có nhiều nghĩa vụ giống nhau, khá nhiều trường hợp người ta không thể phân biệt sự khác nhau và không có đủ tự tin để nhận định.
Theo quy định của luật doanh nghiệp 2014, sáp nhập, hợp nhất được xem như một hình thức tổ chức lại doanh nghiệp.Theo đó, Sáp nhập doanh nghiệp được hiểu là: Một hoặc một số công ty có thể sáp nhập vào một công ty khác bằng cách chuyển toàn bộ tài sản, quyền, nghĩa vụ và lợi ích hợp pháp sang công ty nhận sáp nhập, đồng thời chấm dứt sự tồn tại của công ty sáp nhập. Hợp nhất doanh nghiệp được hiểu là hai hoặc một số công ty cùng loại (công ty bị hợp nhất) hoặc có thể hợp nhất thành một công ty mới ( công ty hợp nhất) bằng cách chuyển toàn bộ tài sản, quyền, nghĩa vụ và lợi ích hợp pháp sang công ty hợp nhất, đồng thời chấm dứt sự tồn tại của các công ty bị hợp nhất. M&A theo chuẩn mực kế toán quốc tế Việt Nam (IFRS):Theo IFRS 3 (2014) thì hợp nhất kinh doanh là việc kết hợp các thực thể hay các doanh nghiệp độc lập thành một thực thể báo cáo thông qua hình thức thâu tóm quyền kiểm soát đối với tài sản thuần và hoạt động của doanh nghiệp khác. Còn theo IFRS 3 (2008) là một giao dịch hay sự kiện khác mà bên mua nắm quyền kiểm soát của một hay nhiều doanh nghiệp.
- Mục đích của hợp nhất kinh doanh: Vì những mục đích sau + Tiết kiệm chi phí 5 + Mở rộng thị phần + Giảm rủi ro kinh doanh + Tránh bị thôn tính + Lợi ích của tài sản vô hình hình thành từ hợp nhất kinh doanh 1. Mục đích của M&A Mục đích của M&A là giành quyền kiểm soát doanh nghiệp ở mức độ nhất định, chứ không đơn thuần chỉ là sở hữu một phần vốn góp hay cổ phần của doanh nghiệp như các nhà đầu tư nhỏ, lẻ. Vì vậy, khi một nhà đầu tư đạt được mức sở hữu phần vốn góp, cổ phần của doanh nghiệp đủ để tham gia, quyết định các vấn đề quan trọng của doanh nghiệp thì khi đó mới có thể coi đây là hoạt động M&A. Ngược lại, khi nhà đầu tư sở hữu phần vốn góp, cổ phần không đủ để quyết định các vấn đề quan trọng của doanh nghiệp thì đây chỉ được coi là hoạt động đầu tư thông thường.
Phân loại M&A và lợi thế của từng loại M&A Bảng 1.1: Phân loại M&A Phân loại Theo cấu trúc của sự hợp Theo hình thức hợp nhất nhất (IFRS sử dụng) (VAS sử dụng) Các loại * Hợp nhất theo chiều ngang * Sáp nhập pháp lý doanh * Hợp nhất theo chiều dọc * Hợp nhất pháp lý nghiệp * Hợp nhất thành tập đoàn * Đầu tư vào công ty mẹ Theo cấu trúc của sự hợp nhất: - Sáp nhập theo chiều ngang (Horizontal merger): Còn gọi là sáp nhập cùng ngành, là hình thức sáp nhập hai công ty đang cạnh tranh trực tiếp và chia sẻ cùng một dòng sản phẩm và thị trường. Điều này giúp tăng khả năng cạnh tranh bên trong lĩnh vực như phát triển sản phẩm và công nghệ trong lĩnh vực năng lượng và môi trường, ngoài ra làm giảm chi phí và đáp ứng nhu cầu lớn cho nhóm thị trường mới nổi. Kiểu sáp nhập này xảy ra phổ biến vì các công ty lớn hơn cố gắng tạo ra quy mô kinh tế hiệu quả hơn. Ngược lại, sáp nhập theo chiều dọc diễn ra khi các 6 công ty từ các bộ phận khác nhau của chuỗi cung ứng hợp nhất để làm cho quá trình sản xuất hiệu quả hơn hoặc hiệu quả chi phí cao hơn.
- Sáp nhập theo chiều dọc (Vertical merger): Là hoạt động sáp nhập hoặc mua lại giữa hai doanh nghiệp hoạt động kinh doanh trên cùng một chuỗi giá trị. Hoạt động sáp nhập theo chiều dọc thường đem lại cho doanh nghiệp tiến hành sáp nhập nhiều lợi thế về đảm bảo và kiểm soát chất lượng nguồn hàng hoặc đầu ra của sản phẩm, giảm chi phí trung gian, khống chế nguồn hàng hoặc đầu ra của đối thủ cạnh tranh. - Sáp nhập theo kiểu tập đoàn: Xảy ra khi hai hay nhiều công ty không có cùng lĩnh vực kinh doanh nhưng muốn đa dạng hóa hoạt động kinh doanh của mình - mở rộng kinh doanh sang những lĩnh vực khác không liên quan - tiến hành sáp nhập lại với nhau.1: Quy trình thực hiện M&A của người bán Sáp nhập theo chiều dọc Nhà cung cấp Sáp nhập theo Sáp nhập theo chiều ngang tập đoàn Các doanh nghiệp Các doanh nghiệp cùng nghành Doanh nghiệp khác nghành Nhà phân phối 7 Theo hình thức hợp nhất: - Sáp nhập vật lý (Statutory Mergers) là kết hợp hai hay nhiều tổ chức có tư cách pháp nhân thành một tổ chức duy nhất. Là việc chuyển giao toàn bộ sản nghiệp bao gồm tài sản có và tài sản nợ của một pháp nhân cho một pháp nhân khác do hiệu lực của một vụ giải thể mà không thanh lý tài sản.
- Hợp nhất pháp lý (Statutory Consolidation) là thành lập pháp nhân mới trên cơ sở sáp nhập hai hay nhiều pháp nhân. Việc hợp nhất pháp nhân phải tuân thủ theo thủ tục thành lập và đăng ký pháp nhân do pháp luật quy định. - Đầu tư của công ty mẹ (Parent Company Investment) hình thành công ty mẹ - công ty con là công ty nắm một phần hoặc toàn bộ vốn của một hoặc nhiều doanh nghiệp khác (gọi là doanh nghiệp con và công ty con) và có khả năng kiểm soát một cách hợp pháp hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp này. Quy trình thực hiện hoạt động M&A 1.
Giai đoạn chuẩn bị Đây là giai đoạn đặc biệt quan trọng của các dự án merger and acquisition. Việc tìm hiểu, đánh giá đối tượng doanh nghiệp mục tiêu để mua lại có ý nghĩa quyết định xem hai bên có bước vào giai đoạn ký kết hợp đồng chính thức hay không. Trong giai đoạn này, bộ phận đầu tư sẽ cần phải làm các bước sau: Bước 1: Tiếp cận mục tiêu Các bên khi bắt đầu thương vụ phải xác định chính xác loại giao dịch M&A. Điều này giúp áp dụng đúng bộ luật điều chỉnh, cơ chế, quy trình tiến hành giao dịch, định hướng việc thiết lập các điều khoản trong hợp đồng M&A và xác định nghĩa vụ thông tin, thông báo đến cơ quan quản lý của các bên.
Bước 2: Lập báo cáo thẩm định 8 Sau khi đã có những đánh giá sơ bộ, nhà đầu tư sẽ thuê các đơn vị tư vấn tài chính, các đơn vị tư vấn pháp lý để có thể đưa ra quyết định xem có thể mua lại công ty này hay không. Những báo cáo thẩm định cần có trong hoạt động của thương vụ M&A gồm: - Báo cáo thẩm định tài chính: báo cáo này tập trung vào hoạt động quyết toán tài chính của doanh nghiệp có đúng với các chuẩn mực kế toán hay không. Ngoài ra, báo cáo này cũng kiểm tra sự ổn định của dòng tiền trong doanh nghiệp. - Báo cáo thẩm định pháp lý: báo cáo tập trung đánh giá các tính chất pháp lý của hoạt động kinh doanh trong doanh nghiệp.
Trong đó bao gồm: tư cách pháp nhân chủ doanh nghiệp, tư cách của các cổ đông, quyền và nghĩa vụ pháp lý trong hoạt động đầu tư góp vốn.Giai đoạn đàm phán, ký kết hợp đồng Sau khi đã kết thúc quá trình thẩm định doanh nghiệp, bên tiến hành hoạt động M&A sẽ bắt đầu quá trình đàm phán. Đưa ra các mức tỷ lệ tiền đầu tư khác nhau để có thể tiến đến mục tiêu chính là mua lại doanh nghiệp thực hiện sáp nhập. Trong quá trình đàm phán, bên mua có thể đưa ra một đề nghị cụ thể rồi hai bên sẽ có thêm những buổi trao đổi chi tiết khác nhau cho công việc mua bán và sáp nhập. Hoạt động M&A chỉ thành công khi hoàn thành toàn bộ các thủ tục pháp lý có liên quan đến sự chuyển giao đầu tư.
Trong đó, nếu hình thức M&A diễn ra dưới dạng thâu tóm tài sản thì cần phải đăng ký các loại tài sản cố định với cơ quan chức năng có thẩm quyền.2: Đàm phán và ký kết hợp đồng (Nguồn: Vietthinh) 3.Giai đoạn tái cơ cấu Sau khi đã đàm phán xong hợp đồng mua bán doanh nghiệp, giai đoạn tái cơ cấu hậu chiến lược M&A cũng rất quan trọng. Lúc này, bên mua sẽ gặp phải nhiều vấn đề như: bất ổn nhân sự, chính sách quản lý không phù hợp, mâu thuẫn văn hóa doanh nghiệp. Bên cạnh đó, những vấn đề về tài chính tuy đã được định hướng từ bước chuẩn bị nhưng để giải quyết được tối đa lại là điều không phải doanh nghiệp nào cũng làm được. Vì thế, các công ty vẫn cần phải chú ý tối đa vào hoạt động tài chính - kế toán doanh nghiệp này.
Mục đích kế toán mua bán và sáp nhập 1. Phương pháp kế toán trong M&A 10 Cả IFRS 3 và VAS 11 đều quy định chỉ áp dụng duy nhất phương pháp mua cho các giao dịch hợp nhất doanh nghiệp. - IFRS 3, áp dụng phương pháp bên mua gồm bốn giai đoạn: + Xác định bên mua + Xác định ngày mua là ngày mà bên mua nắm quyền kiểm soát.