Nghiên cứu về tội xâm phạm quyền tự do con người trong luật hình sự Việt Nam

Luận văn thạc sĩ luật học nghiên cứu các tội xâm phạm quyền tự do của con người quyền tự do dân chủ của công dân trong luật hình sự việt, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên

• Tác giả: Phạm Thị Phương Anh
• Người hướng dẫn: PGS.TS Trịnh Tiến Việt
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật hình sự và tố tụng hình sự
• Đề tài: Các Tội Xâm Phạm Quyền Tự Do Của Con Người Trong Luật Hình Sự
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ luật học
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ CÁC TỘI XÂM PHẠM QUYỀN TỰ DO CỦA CON NGƯỜI, QUYỀN TỰ DO, DÂN CHỦ CỦA CÔNG DÂN TRONG LUẬT HÌNH SỰ
• 1.1. Khái niệm quyền con người, quyền tự do của con người, quyền công dân và quyền tự do, dân chủ của công dân
• 1.2. Quyền con người
• 1.3. Quyền tự do của con người
• 1.4. Quyền công dân
• 1.5. Quyền tự do, dân chủ của công dân
• 1.6. Khái niệm và ý nghĩa của việc quy định các tội xâm phạm quyền tự do của con người, quyền tự do, dân chủ của công dân trong luật hình sự Việt Nam
• 1.7. Khái niệm các tội xâm phạm quyền tự do của con người, quyền tự do, dân chủ của công dân
• 1.8. Ý nghĩa của việc quy định các tội xâm phạm quyền tự do của con người, quyền tự do, dân chủ của công dân trong luật hình sự Việt Nam
• 1.9. Khái quát lịch sử hình thành và phát triển của luật hình sự Việt Nam về các tội xâm phạm quyền tự do của con người, quyền tự do, dân chủ của công dân từ năm 1945 đến nay
• 1.9.1. Giai đoạn từ sau Cách mạng tháng Tám năm 1945 cho đến trước pháp điển hóa lần thứ nhất – Bộ luật hình sự năm 1985
• 1.9.2. Giai đoạn từ sau khi ban hành Bộ luật hình sự năm 1985 đến trước khi pháp điển hóa lần thứ hai – Bộ luật hình sự năm 1999
• 1.9.3. Giai đoạn từ sau khi ban hành Bộ luật hình sự năm 1999 đến trước khi pháp điển hóa lần thứ ba – Bộ luật hình sự năm 2015
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM NĂM 2015 VÀ BỘ LUẬT HÌNH SỰ MỘT SỐ NƯỚC VỀ CÁC TỘI XÂM PHẠM QUYỀN TỰ DO CỦA CON NGƯỜI, QUYỀN TỰ DO, DÂN CHỦ CỦA CÔNG DÂN VÀ THỰC TIỄN XÉT XỬ
• 2.1. Những quy định của Bộ luật Hình sự Việt Nam hiện hành về các tội xâm phạm quyền tự do của con người, quyền tự do, dân chủ của công dân
• 2.2. Nhóm các tội xâm phạm quyền tự do của con người, quyền tự do của công dân
• 2.3. Nhóm các tội xâm phạm quyền dân chủ của công dân
• 2.4. Quy định tương tự của Bộ luật hình sự một số nước trên thế giới về các tội xâm phạm quyền tự do của con người, quyền tự do, dân chủ của công dân
• 2.4.1. Bộ luật hình sự Liên bang Nga
• 2.4.2. Bộ luật hình sự nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa
• 2.4.3. Bộ luật hình sự Cộng hòa Liên bang Đức
• 2.5. Thực tiễn xét xử các quy định của luật hình sự về các tội xâm phạm quyền tự do của con người, quyền tự do dân chủ của công dân
• 2.5.1. Về công tác xét xử các tội xâm phạm quyền tự do của con người, quyền tự do dân chủ của công dân trong thời gian qua
• 2.5.2. Một số tồn tại, vướng mắc trong công tác xét xử các tội xâm phạm quyền tự do của con người, quyền tự do dân chủ của công dân và những nguyên nhân cơ bản
• 3. CHƯƠNG 3: TIẾP TỤC HOÀN THIỆN QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT HÌNH SỰ NĂM 2015 VỀ CÁC TỘI XÂM PHẠM QUYỀN TỰ DO CỦA CON NGƯỜI, QUYỀN TỰ DO, DÂN CHỦ CỦA CÔNG DÂN VÀ NHỮNG GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM ÁP DỤNG
• 3.1. Sự cần thiết của việc tiếp tục hoàn thiện và bảo đảm áp dụng các quy định của Bộ luật Hình sự năm 2015 về các tội xâm phạm quyền tự do của con người, quyền tự do, dân chủ của công dân
• 3.2. Về mặt lập pháp
• 3.3. Về mặt lý luận
• 3.4. Về mặt thực tiễn
• 3.5. Tiếp tục hoàn thiện quy định của Bộ luật hình sự 2015 về các tội xâm phạm quyền tự do của con người, quyền tự do, dân chủ của công dân. Những giải pháp bảo đảm áp dụng quy định của Bộ luật hình sự 2015 về các tội xâm phạm quyền tự do của con người, quyền tự do, dân chủ của công dân
• 3.5.1. Xây dựng hệ thống các cơ quan tố tụng trong sạch, vững mạnh, bảo đảm hoạt động xét xử nghiêm minh, nhanh chóng, đúng người, đúng pháp luật
• 3.5.2. Nâng cao hiệu quả công tác tuyên truyền, phổ biến và giáo dục pháp luật cho nhân dân
• 3.5.3. Hoàn thiện các quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 liên quan đến những biện pháp ngăn chặn bắt, tạm giữ, tạm giam
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về tội xâm phạm quyền tự do con người trong luật hình sự

Tội xâm phạm quyền tự do con người là một trong những vấn đề quan trọng trong luật hình sự Việt Nam. Quyền tự do của con người được ghi nhận trong Hiến pháp và các văn bản pháp luật khác. Việc bảo vệ quyền tự do không chỉ là trách nhiệm của Nhà nước mà còn là nghĩa vụ của toàn xã hội. Các tội xâm phạm quyền tự do con người thường liên quan đến các hành vi như bắt giữ, giam giữ trái pháp luật, xâm phạm chỗ ở của công dân, và các hành vi khác làm tổn hại đến quyền tự do cá nhân.

1.1. Khái niệm quyền tự do con người và tội xâm phạm

Quyền tự do con người được hiểu là quyền mà mỗi cá nhân có để thực hiện các hoạt động của mình mà không bị can thiệp trái phép từ phía Nhà nước hay cá nhân khác. Tội xâm phạm quyền tự do con người bao gồm các hành vi vi phạm quyền này, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến cuộc sống và danh dự của cá nhân.

1.2. Lịch sử hình thành và phát triển quy định về tội xâm phạm

Từ năm 1945 đến nay, quy định về tội xâm phạm quyền tự do con người đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển. Các bộ luật hình sự qua các thời kỳ đã từng bước hoàn thiện để bảo vệ quyền tự do của công dân, từ Bộ luật hình sự năm 1985 đến Bộ luật hình sự năm 2015 hiện hành.

II. Vấn đề và thách thức trong việc bảo vệ quyền tự do con người

Mặc dù có nhiều quy định pháp luật bảo vệ quyền tự do con người, nhưng thực tế vẫn tồn tại nhiều thách thức trong việc thực thi. Các hành vi xâm phạm quyền tự do thường diễn ra phức tạp và tinh vi, gây khó khăn cho các cơ quan chức năng trong việc phát hiện và xử lý.

2.1. Thực trạng tội phạm xâm phạm quyền tự do con người

Theo thống kê, trong giai đoạn 2014-2018, cả nước xảy ra hàng trăm vụ án xâm phạm quyền tự do con người. Hành vi bắt giữ, giam giữ trái pháp luật chiếm tỷ lệ cao, cho thấy sự cần thiết phải có các biện pháp mạnh mẽ hơn để ngăn chặn.

2.2. Những khó khăn trong công tác điều tra và xử lý

Việc điều tra và xử lý các tội xâm phạm quyền tự do con người gặp nhiều khó khăn do thiếu chứng cứ, sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng chưa chặt chẽ, và sự thiếu hiểu biết của người dân về quyền lợi của mình.

III. Phương pháp và giải pháp bảo vệ quyền tự do con người

Để bảo vệ quyền tự do con người hiệu quả, cần có những phương pháp và giải pháp đồng bộ từ phía Nhà nước và xã hội. Việc nâng cao nhận thức về quyền con người và tăng cường công tác tuyên truyền là rất cần thiết.

3.1. Tăng cường giáo dục pháp luật về quyền con người

Giáo dục pháp luật cho người dân về quyền tự do con người sẽ giúp họ nhận thức rõ hơn về quyền lợi của mình, từ đó có thể bảo vệ bản thân trước các hành vi xâm phạm.

3.2. Cải cách hệ thống pháp luật và thực thi pháp luật

Cần cải cách hệ thống pháp luật để các quy định về quyền tự do con người trở nên rõ ràng và dễ áp dụng hơn. Đồng thời, cần tăng cường năng lực cho các cơ quan thực thi pháp luật để họ có thể xử lý hiệu quả các vụ việc xâm phạm quyền tự do.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về tội xâm phạm quyền tự do

Nghiên cứu về tội xâm phạm quyền tự do con người không chỉ giúp làm rõ các quy định pháp luật mà còn cung cấp thông tin hữu ích cho việc cải thiện chính sách và pháp luật. Các kết quả nghiên cứu cho thấy cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng trong việc bảo vệ quyền tự do.

4.1. Kết quả thực tiễn trong công tác xét xử

Thực tiễn xét xử các vụ án xâm phạm quyền tự do con người cho thấy nhiều vụ án đã được xử lý nghiêm minh, nhưng vẫn còn nhiều vụ việc chưa được giải quyết thỏa đáng.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ các vụ án điển hình

Các vụ án điển hình về xâm phạm quyền tự do con người đã chỉ ra rằng việc áp dụng pháp luật cần phải linh hoạt và phù hợp với từng trường hợp cụ thể để đảm bảo quyền lợi cho công dân.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho bảo vệ quyền tự do con người

Bảo vệ quyền tự do con người là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết trong xã hội hiện đại. Cần có những chính sách và biện pháp cụ thể để đảm bảo quyền lợi cho công dân, đồng thời nâng cao nhận thức của toàn xã hội về quyền con người.

5.1. Tầm quan trọng của việc bảo vệ quyền tự do con người

Bảo vệ quyền tự do con người không chỉ là trách nhiệm của Nhà nước mà còn là nghĩa vụ của mỗi cá nhân trong xã hội. Mỗi người cần nhận thức rõ về quyền lợi của mình để có thể bảo vệ bản thân và cộng đồng.

5.2. Định hướng phát triển trong tương lai

Trong tương lai, cần tiếp tục hoàn thiện các quy định pháp luật về quyền tự do con người, đồng thời tăng cường công tác tuyên truyền và giáo dục pháp luật để mọi người dân đều có thể hiểu và thực thi quyền lợi của mình.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Theo thống kê của Vụ tổng hợp Tòa án nhân dân tối cao, trong giai đoạn 5 năm từ 2014 đến 2018, cả nước xảy ra 855 vụ án xâm phạm các quyền tự do của con người, quyền tự do, dân chủ của công dân với 2414 bị cáo đã bị xét xử. Đáng chú ý, hành vi bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật chiếm tới hơn 90% số vụ và số bị cáo đã xét xử của cả chương. Điều này cho thấy thực trạng đáng báo động về việc xâm phạm các quyền cơ bản của công dân trong xã hội Việt Nam hiện nay. Luận văn này tập trung nghiên cứu các quy định của Bộ luật Hình sự năm 2015 về các tội xâm phạm quyền tự do của con người, quyền tự do, dân chủ của công dân, phân tích thực tiễn xét xử trong giai đoạn 2014-2018 và đề xuất giải pháp hoàn thiện pháp luật. Mục tiêu nghiên cứu là làm sáng tỏ lý luận, đánh giá thực tiễn và đề xuất kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả bảo vệ các quyền tự do của con người, quyền tự do, dân chủ của công dân. Kết quả nghiên cứu góp phần quan trọng vào công cuộc cải cách tư pháp, bảo vệ quyền con người, quyền công dân ở Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các khái niệm nền tảng về quyền con người, quyền tự do của con người, quyền công dân và quyền tự do, dân chủ của công dân. Quyền con người được hiểu là những quyền tự nhiên, vốn có của con người được ghi nhận và bảo vệ trong pháp luật quốc gia và các thỏa thuận pháp lý quốc tế. Quyền tự do của con người là khả năng con người được tự mình thực hiện những công việc theo ý muốn mà không bị ngăn cản, được pháp luật bảo vệ. Quyền công dân là những lợi ích pháp lý được nhà nước thừa nhận và bảo đảm cho cá nhân mang quốc tịch nước mình. Quyền tự do, dân chủ của công dân là khả năng của công dân được thực hiện những công việc do chế độ dân chủ đưa lại cho họ. Luận văn cũng phân tích khái niệm các tội xâm phạm quyền tự do của con người, quyền tự do, dân chủ của công dân dưới góc độ khoa học luật hình sự, làm rõ các dấu hiệu pháp lý của từng tội danh cụ thể trong Bộ luật Hình sự năm 2015.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được thực hiện với nguồn dữ liệu sơ cấp từ các văn bản pháp luật, tài liệu khoa học và số liệu thống kê thực tiễn xét xử. Phương pháp phân tích được sử dụng để làm rõ các quy định pháp luật, trong khi phương pháp so sánh được áp dụng để đối chiếu quy định của Bộ luật Hình sự Việt Nam với pháp luật hình sự của một số nước như Liên bang Nga, Trung Quốc và Đức. Phương pháp thống kê được sử dụng để phân tích số liệu về 855 vụ án và 2414 bị cáo trong giai đoạn 2014-2018. Nghiên cứu cũng sử dụng phương pháp lịch sử để khái quát sự phát triển của luật hình sự Việt Nam về các tội xâm phạm quyền tự do của con người, quyền tự do, dân chủ của công dân từ năm 1945 đến nay. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ các vụ án xâm phạm quyền tự do của con người, quyền tự do, dân chủ của công dân đã được xét xử trong giai đoạn 2014-2018 tại Việt Nam. Lý do lựa chọn các phương pháp này là để đảm bảo tính toàn diện, khoa học và thực tiễn của kết quả nghiên cứu. Thời gian thực hiện nghiên cứu kéo dài từ năm 2014 đến năm 2018.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu chỉ ra rằng trong giai đoạn 2014-2018, có 855 vụ án xâm phạm quyền tự do của con người, quyền tự do, dân chủ của công dân đã được xét xử với 2414 bị cáo. Trong đó, tội bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật (Điều 157) chiếm tỷ lệ cao nhất với khoảng 90% số vụ và số bị cáo. Đặc biệt, khoảng 65% các vụ án liên quan đến tội này có chủ thể là người có chức vụ, quyền hạn. Thống kê cũng cho thấy khoảng 45% số bị cáo bị xử phạt tù từ 2 năm đến 7 năm, 30% bị xử phạt tù dưới 2 năm, và khoảng 5% bị xử phạt cảnh cáo hoặc cải tạo không giam giữ. Nghiên cứu cũng phát hiện rằng có khoảng 15% các vụ án xâm phạm quyền tự do, dân chủ của công dân liên quan đến việc lạm dụng chức vụ, quyền hạn của người có chức vụ trong cơ quan nhà nước. Khoảng 70% các bị cáo trong các tội này là nam giới, trong khi nữ giới chiếm khoảng 30%. Đáng chú ý, khoảng 25% số vụ án có nạn nhân là người dưới 18 tuổi, phụ nữ có thai, người già yếu hoặc người không có khả năng tự vệ.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy tội bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật chiếm tỷ lệ cao nhất trong nhóm tội xâm phạm quyền tự do của con người, quyền tự do, dân chủ của công dân. Nguyên nhân chính là do nhận thức hạn chế về pháp luật của một bộ phận người dân và cả một số cán bộ, công chức. Thực tế này phản ánh những bất cập trong công tác quản lý nhà nước và việc thực thi pháp luật. So với các nước như Liên bang Nga, Trung Quốc và Đức, quy định của Việt Nam về các tội này đã có sự tiến bộ, đặc biệt là Bộ luật Hình sự năm 2015 đã bổ sung thêm tội xâm phạm quyền tự do ngôn luận, tự do báo chí, tiếp cận thông tin, quyền biểu tình của công dân (Điều 167). Tuy nhiên, việc áp dụng pháp luật trong thực tiễn còn nhiều hạn chế, đặc biệt trong việc xác định hành vi phạm tội và định khung hình phạt. Kết quả nghiên cứu có thể được trình bày qua biểu đồ tròn thể hiện tỷ lệ các loại tội phạm và biểu đồ cột thể hiện hình phạt áp dụng đối với từng loại tội. Những phát hiện này có ý nghĩa quan trọng trong việc hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả đấu tranh phòng chống tội phạm xâm phạm quyền tự do của con người, quyền tự do, dân chủ của công dân.

Đề xuất và khuyến nghị

Tiếp tục hoàn thiện quy định của Bộ luật Hình sự năm 2015 về các tội xâm phạm quyền tự do của con người, quyền tự do, dân chủ của công dân bằng cách rà soát, sửa đổi các điều luật còn bất cập, đặc biệt là Điều 157 về tội bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật. Cần làm rõ hơn các dấu hiệu cấu thành tội phạm và các tình tiết định khung hình phạt để đảm bảo tính thống nhất trong áp dụng pháp luật. Xây dựng hệ thống các cơ quan tố tụng trong sạch, vững mạnh, bảo đảm hoạt động xét xử nghiêm minh, nhanh chóng, đúng người, đúng pháp luật thông qua việc tăng cường giám sát hoạt động tư pháp và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm. Nâng cao hiệu quả công tác tuyên truyền, phổ biến và giáo dục pháp luật cho nhân dân về các quyền tự do của con người, quyền tự do, dân chủ của công dân, đặc biệt ở vùng sâu, vùng xa và vùng đồng bào dân tộc thiểu số, với mục tiêu giảm ít nhất 20% số vụ án trong 5 năm tới. Hoàn thiện các quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 liên quan đến những biện pháp ngăn chặn bắt, tạm giữ, tạm giam, đặc biệt là các quy định về thời hạn tạm giữ, tạm giam và các biện pháp bảo vệ quyền của người bị tạm giữ, tạm giam. Tăng cường đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ cho đội ngũ cán bộ tư pháp, đặc biệt là cán bộ điều tra, kiểm sát và xét xử về các tội xâm phạm quyền tự do của con người, quyền tự do, dân chủ của công dân, đảm bảo 100% cán bộ được tập huấn định kỳ hàng năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn này là nguồn tài liệu quý giá cho các nhà nghiên cứu luật học, đặc biệt là những người chuyên sâu về luật hình sự và quyền con người. Các nhà nghiên cứu có thể sử dụng kết quả phân tích lý luận và thực tiễn từ luận văn để phát triển các công trình khoa học tiếp theo về bảo vệ quyền con người, quyền công dân trong hệ thống pháp luật Việt Nam. Đối với sinh viên luật học, đặc biệt là sinh viên chuyên ngành luật hình sự và tố tụng hình sự, luận văn cung cấp kiến thức chuyên sâu về các tội xâm phạm quyền tự do của con người, quyền tự do, dân chủ của công dân, giúp sinh viên hiểu rõ hơn về cấu thành tội phạm và thực tiễn áp dụng pháp luật. Các cơ quan tư pháp bao gồm tòa án, viện kiểm sát, cơ quan điều tra nên tham khảo luận văn để nâng cao hiệu quả công tác xét xử, điều tra các vụ án xâm phạm quyền tự do của con người, quyền tự do, dân chủ của công dân. Các cơ quan này có thể áp dụng các kiến nghị từ luận văn để hoàn thiện quy trình nghiệp vụ và giảm thiểu sai sót trong thực thi pháp luật. Các nhà làm chính sách và cơ quan lập pháp cũng là đối tượng nên tham khảo luận văn để có cơ sở khoa học trong việc xây dựng, sửa đổi các quy định pháp luật liên quan đến bảo vệ quyền con người, quyền công dân, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam đang tích cực hội nhập quốc tế và thực hiện các cam kết về quyền con người.

Câu hỏi thường gặp

Bộ luật Hình sự năm 2015 quy định bao nhiêu tội xâm phạm quyền tự do của con người, quyền tự do, dân chủ của công dân? Bộ luật Hình sự năm 2015 quy định 11 tội xâm phạm quyền tự do của con người, quyền tự do, dân chủ của công dân tại Chương XV, tăng 1 tội so với Bộ luật Hình sự năm 1999. Tội mới được bổ sung là tội xâm phạm quyền tự do ngôn luận, tự do báo chí, tiếp cận thông tin, quyền biểu tình của công dân (Điều 167).

Tội nào chiếm tỷ lệ cao nhất trong các tội xâm phạm quyền tự do của con người, quyền tự do, dân chủ của công dân? Theo thống kê giai đoạn 2014-2018, tội bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật (Điều 157) chiếm tỷ lệ cao nhất với khoảng 90% số vụ và số bị cáo đã xét xử. Điều này cho đây là vấn đề nghiêm trọng cần được quan tâm giải quyết.

Bộ luật Hình sự Việt Nam so với các nước như Nga, Trung Quốc, Đức có điểm gì khác biệt trong quy định về các tội xâm phạm quyền tự do, dân chủ của công dân? Bộ luật Hình sự Việt Nam có sự tương đồng về cơ bản với các nước Nga, Trung Quốc, Đức trong việc bảo vệ các quyền tự do, dân chủ của công dân. Tuy nhiên, Việt Nam có một số đặc thù như quy định riêng về tội xâm phạm quyền biểu quyết khi Nhà nước tổ chức trưng cầu ý dân và tội làm sai lệch kết quả trưng cầu ý dân.

Những nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng xâm phạm quyền tự do, dân chủ của công dân trong thực tiễn là gì? Nguyên nhân chính bao gồm: nhận thức hạn chế về pháp luật của một bộ phận người dân và cán bộ; sự lạm dụng chức vụ, quyền hạn; bất cập trong công tác quản lý nhà nước; và việc thực thi pháp luật chưa nghiêm minh. Đặc biệt, khoảng 65% các vụ án liên quan đến tội bắt, giữ người trái pháp luật có chủ thể là người có chức vụ, quyền hạn.

Giải pháp nào để nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền tự do của con người, quyền tự do, dân chủ của công dân trong thời gian tới? Các giải pháp chính bao gồm: hoàn thiện quy định pháp luật; xây dựng hệ thống cơ quan tố tụng trong sạch, vững mạnh; tăng cường tuyên truyền, phổ biến pháp luật; hoàn thiện các quy định về biện pháp ngăn chặn trong tố tụng hình sự; và đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ cho đội ngũ cán bộ tư pháp.

Kết luận

• Luận văn đã làm sáng tỏ lý luận về các tội xâm phạm quyền tự do của con người, quyền tự do, dân chủ của công dân trong luật hình sự Việt Nam, phân tích quy định của Bộ luật Hình sự năm 2015 và thực tiễn xét xử giai đoạn 2014-2018.
• Nghiên cứu chỉ ra rằng trong giai đoạn 2014-2018, có 855 vụ án xâm phạm quyền tự do của con người, quyền tự do, dân chủ của công dân đã được xét xử với 2414 bị cáo, trong đó tội bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật chiếm tỷ lệ cao nhất khoảng 90%.
• Luận văn đã đề xuất 5 giải pháp chính để hoàn thiện quy định của Bộ luật Hình sự và bảo đảm áp dụng pháp luật về các tội xâm phạm quyền tự do của con người, quyền tự do, dân chủ của công dân.
• Trong thời gian tới, cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về thực tiễn áp dụng pháp luật và đánh giá hiệu quả của các giải pháp đã đề xuất, đồng thời nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế trong việc bảo vệ quyền con người, quyền công dân.
• Các cơ quan nhà nước, nhà nghiên cứu và sinh viên luật học nên tham khảo luận văn này để góp phần nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền tự do của con người, quyền tự do, dân chủ của công dân trong thực tiễn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ CÁC TỘI XÂM PHẠM QUYỀN TỰ DO CỦA CON NGƯỜI, QUYỀN TỰ DO, DÂN CHỦ CỦA CÔNG DÂN TRONG LUẬT HÌNH SỰ 1. Khái niệm quyền con người, quyền tự do của con người, quyền công dân và quyền tự do, dân chủ của công dân Quyền con người, quyền tự do của con người, quyền công dân và quyền TDDC của công dân là các khái niệm thuộc phạm vi của nhân quyền. Trong đó, khái niệm quyền con người có nghĩa rộng nhất, khái niệm quyền công dân ở nghĩa hẹp hơn và quyền tự do của con người, quyền TDDC của công dân lại lần lượt thuộc nội dung của quyền con người và quyền công dân. Như vậy, việc làm rõ các khái niệm quyền con người, quyền tự do của con người, quyền công dân và quyền TDDC của công dân vừa cho thấy bản chất của mỗi loại quyền cơ bản trên, vừa phản ánh sự tương đồng nhưng không đồng nhất giữa chúng, đồng thời, cũng chỉ ra việc thể hiện nội dung các quyền đó trong pháp luật nhà nước ta.

Quyền con người Quyền con người là quyền mà mỗi con người đều có từ khi sinh ra hay nói cách khác là quyền tự nhiên, vốn có. Đây là phạm trù rộng và có nhiều định nghĩa khác nhau. Theo tài liệu Hỏi Đáp về Nhân quyền của Liên hợp quốc (United Nations: Human rights: Questions and Answers) thì có đến gần 50 định nghĩa quyền con người được công bố. Theo định nghĩa của Văn phòng Cao ủy Liên hợp quốc, quyền con người là những bảo đảm pháp lý phổ quát có tác dụng bảo vệ các cá nhân và các nhóm chống lại những hành động hoặc sự bỏ mặc mà làm tổn hại đến nhân phẩm, những sự được phép và tự do cơ bản của con người [51].

Ở Việt Nam, chưa có một văn bản pháp lý nào quy định về quyền con 10 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] người như một định nghĩa mà chỉ có những nội dung nêu ra nội hàm của khái niệm quyền con người. Điều 14 Hiến pháp năm 2013 quy định: “Ở nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, các quyền con người, quyền công dân về chính trị, dân sự, kinh tế, văn hóa, xã hội được công nhận, tôn trọng, bảo vệ, bảo đảm theo Hiến pháp và pháp luật. Quyền con người, quyền công dân chỉ có thể bị hạn chế theo quy định của luật trong trường hợp cần thiết vì lý do quốc phòng, an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội, đạo đức xã hội, sức khỏe của cộng đồng”. Trên phương diện nghiên cứu khoa học pháp lý, theo Giáo trình Lý luận và pháp luật về Quyền con người của Khoa Luật Đại Học Quốc gia Hà Nội, quyền con người là những nhu cầu, lợi ích tự nhiên, vốn có và khách quan của con người được ghi nhận và bảo vệ trong pháp luật quốc gia và các thỏa thuận pháp lý quốc tế[21, tr.Đây là cách khái quát dể hiểu và cơ bản nhất về quyền con người.

Nó phù hợp với học thuyết về “quyền tự nhiên” (natural rights) cho rằng quyền con người là những gì bẩm sinh, vốn có mà mọi cá nhân sinh ra đều được hưởng chỉ đơn giản bởi họ là thành viên của gia đình nhân loại. Với một khái niệm bao hàm rộng hơn, GS.TSKH Lê Cảm cho rằng: “Quyền con người – một phạm trù lịch sử - cụ thể, là giá trị xã hội cao quý nhất được thừa nhận chung của nền văn minh nhân loại và là đặc trưng tự nhiên vốn có cần được tôn trọng và không thể bị tước đoạt của bất kỳ cá nhân con người nào sinh ra trên trái đất, đồng thời phải được bảo vệ bằng pháp luật bởi các quốc gia – thành viên Liên hợp quốc, cũng như bởi cộng đồng quốc tế [2, tr. Như vậy, quyền con người với đặc tính là tự nhiên và vốn có, nhà nước không thể không thừa nhận. Ngược lại, quyền con người chỉ được bảo đảm khi được nhà nước ghi nhận bằng pháp luật.

Do đó, từ những định nghĩa và phân tích 11 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] trên, có thể hiểu rằng:Quyền con người là những quyền tự nhiên, vốn có của con người, những nhu cầu, lợi ích chính dáng được Nhà nước thừa nhận và pháp luật bảo vệ. Quyền tự do của con người Quyền con người là một phạm trù khá rộng, bao gồm nhiều loại quyền khác nhau như quyền sống, quyền có nơi ở hợp pháp, quyền tự do về thân thể, quyền hưởng an sinh xã hội. Trong đó, quyền tự do là một quyền cơ bản nhất mà con người cần phải được bảo vệ. Tự do được nghiên cứu và luận giải từ nhiều góc độ triết học, chính trị, pháp lý, xã hội học.

Tự do trong từ điển được giải thích là “chỉ khả năng biểu hiện ý chí, làm theo ý muốn của mình, không có sự ràng buộc và hạn chế” [41]. Hiểu một cách khái quát, tự do là tình trạng một cá nhân có thể và có khả năng hành động theo đúng với ý chí, nguyện vọng của mình. Như đã phân tích ở trên, tự do là quyền tự nhiên, vốn có của con người, không phải do sự ban phát của bất kỳ một chủ thể nào. Tuy nhiên, tự do không có nghĩa là con người có thể làm bất cứ điều gì mong muốn mà không gặp bất cứ cản trở nào, vì như vậy sẽ có nhiều người nhân danh tự do để thỏa mãn những mong muốn hay tham vọng cá nhân của mình, phá hoại trật tự xã hội và xâm phạm đến quyền lợi của người khác, do đó làm phương hại đến sự phát triển của mỗi cá nhân, cũng như cả cộng đồng.

Như vậy, từ định nghĩa quyền con người và định nghĩa về tự do đã phân tích ở trên, có thể hiểu rằng: quyền tự do của con người là khả năng con người được tự mình thực hiện và tiến hành những công việc nào đó theo ý muốn của mình mà không bị ngăn cấm, cản trở hay ràng buộc, được ghi nhận và bảo vệ bằng pháp luật của quốc gia cũng như pháp luật quốc tế. Quyền tự do của con người được trải rộng ở tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội. Theo Tuyên ngôn quốc tế về nhân quyền năm 1948, các quyền tự 12 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] do của con người được ghi nhận bao gồm: - Quyền tự do thân thể - Quyền tự do đi lại và cư trú trong phạm vi lãnh thổ củamỗiquốc gia. - Quyền tự do suy nghĩ, ý thức và tôn giáo - Quyền tự do ngôn luận và bày tỏ quan điểm - Quyền tự do họphành và tham gia hiệphộimộtcách hoà bình.

- Quyền tự do lựachọn công việc - Quyền tự do tham gia vàođờisống văn hoá củacộngđồng, đượcthưởngthức nghệ thuật và chia sẻ nhữngthànhtựu và lợiíchcủatiến bộ khoa học. - Quyền tự do, dân chủ của công dân 1. Quyền công dân Quyền công dân là khái niệm thuộc nội hàm của quyền con người và hai khái niệm này có mối quan hệ chặt chẽ với nhau. Mặc dù quyền con người được xác định như là những chuẩn mực được cộng đồng quốc tế thừa nhận nhưng mức độ thừa nhận ở mỗi quốc gia có sự khác nhau.

Mỗi nhà nước tự xây dựng những thiết chế để bảo vệ quyền con người và đặc biệt, để bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho công dân trong chính quốc gia của mình. Do vậy, việc nghiên cứu khái niệm quyền công dân trong mối tương quan với quyền con người là yêu cầu cần thiết. Khái niệm quyền công dân chỉ xuấthiệncùng với cáchmạng tư sản. Vì cáchmạng tư sản đã đưa con người từ địa vị thần dân trở thành công dân - với tư cách là nhữngthành viên bìnhđẳng trong một nhà nước, và phápđiểnhóacácquyền tự nhiên của con ngườidướihìnhthứccácquyền công dân.

Quyền công dân trong từ điển được định nghĩa như sau: Quyền công dân là quyền của người công dân, bao gồm những quyền TDDC và các quyền lợi cơ bản về kinh tế, văn hóa, xã hội. được hiến pháp công nhận.815] 13 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Về cơ bản, mỗi cá nhân đều là chủ thể của hai loại quyền – quyền con người và quyền công dân, trừ trường hợp cá nhân đó là người không có quốc tịch. Quyền công dân gắn liền với mỗi quốc gia và được pháp luật mỗi quốc gia quy định khác nhau. Sự gắn liền đó được thể hiện bởi dấu hiệu quốc tịch.

Quốc tịch thể hiện sự quy thuộc của một cá nhân vào một quốc gia và là dấu hiệu để quốc gia xác định cá nhân đó có tư cách công dân nước mình hay không. Bên cạnh đó, quốc tịch cũng là căn cứ phát sinh quyền lợi và nghĩa vụ giữa công dân và nhà nước. Pháp luật Việt Nam cũng có quy định:Quốc tịch Việt Nam thể hiện mối quan hệ gắn bó của cá nhân với Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, làm phát sinh quyền, nghĩa vụ của công dân Việt Nam đối với Nhà nước và quyền, trách nhiệm của Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đối với công dân Việt Nam (Điều 1 Luật Quốc tịch năm 2008, sửa đổi bổ sung 2014). Như vậy, giữa công dân và nhà nước có mối quan hệ qua lại.

Cụ thể: công dân có quyền yêu cầu nhà nước bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình và có nghĩa vụ tuân thủ pháp luật do nhà nước đặt ra, Nhà nước cũng có quyền quy định các quyền và nghĩa vụ của công dân và có nghĩa vụ bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của công dân khi chúng bị xâm phạm. Tóm lại, một cách khái quát, có thể hiểu quyền công dân là những lợi ích pháp lý được nhà nước thừa nhận và bảo đảm thực hiện cho các cá nhân mang quốc tịch nước mình. Quyền công dân bao gồm các quyền về chính trị, văn hóa, kinh tế - xã hội, giáo dục và các quyền tự do cá nhân.Quyền công dân chính là một bộ phận của quyền con người được thừa nhận bởi pháp luật quốc gia. Quyền tự do, dân chủ của công dân Như đã được định nghĩa ở trên, quyền tự do của con người là khả năng con người được tự mình thực hiện và tiến hành những công việc nào đó theo ý 14 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] muốn của mình mà không bị ngăn cấm, cản trở hay ràng buộc, được ghi nhận và bảo vệ bằng pháp luật của quốc gia cũng như pháp luật quốc tế.

Quyền tự do của con người có chủ thể là tất cả con người trên trái đất, là người có quốc tịch hoặc không có quốc tịch.