Nghiên cứu về tội xâm phạm hoạt động tư pháp tại Đắk Lắk - Luận văn thạc sĩ luật học

Luận văn thạc sĩ phân tích các tội xâm phạm hoạt động tư pháp mà chủ yếu là người trong các cơ quan tiến hành tố tụng trên cơ, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Nguyễn Duy Thuấn
• Người hướng dẫn: GS. Đỗ Ngọc Quang
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật hình sự và tố tụng hình sự
• Đề tài: Các Tội Xâm Phạm Hoạt Động Tư Pháp Mà Chủ Thể Là Người Trong Các Cơ Quan Tiến Hành Tố Tụng
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ CÁC TỘI XÂM PHẠM HOẠT ĐỘNG TƯ PHÁP MÀ CHỦ THỂ LÀ NGƯỜI TRONG CÁC CƠ QUAN TIẾN HÀNH TỐ TỤNG
• 1.1. Những khái niệm có liên quan
• 1.2. Khái niệm cơ quan tư pháp
• 1.3. Khái niệm hoạt động tư pháp
• 1.4. Khái niệm người trong các cơ quan tiến hành tố tụng
• 1.5. Khái niệm các tội xâm phạm hoạt động tư pháp mà chủ thể là người tiến hành tố tụng
• 1.6. Quá trình phát triển của pháp luật hình sự về các tội xâm phạm hoạt động tư pháp mà chủ thể là người trong các cơ quan tiến hành tố tụng
• 1.6.1. Giai đoạn 1945 đến 1975
• 1.6.2. Giai đoạn 1976 đến 1999
• 1.7. Quy định của bộ luật hình sự năm 1999 về các tội xâm phạm hoạt động tư pháp mà chủ thể là người trong các cơ quan tiến hành tố tụng
• 1.8. Xác định tội danh của các tội xâm phạm hoạt động tư pháp mà chủ thể là người trong các cơ quan tiến hành tố tụng
• 1.9. Các dấu hiệu pháp lý đặc trưng của các tội xâm phạm hoạt động tư pháp mà chủ thể là người trong các cơ quan tiến hành tố tụng
• 1.10. Chế tài hình sự đối với các tội xâm phạm hoạt động tư pháp mà chủ thể là người trong các cơ quan tiến hành tố tụng
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TIỄN ÁP DỤNG PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VỚI CÁC TỘI XÂM PHẠM HOẠT ĐỘNG TƯ PHÁP MÀ CHỦ THỂ LÀ NGƯỜI TRONG CÁC CƠ QUAN TIẾN HÀNH TỐ TỤNG
• 2.1. Thực tiễn áp dụng pháp luật hình sự đối với các tội xâm phạm hoạt động tư pháp mà chủ thể là người trong các cơ quan tiến hành tố tụng
• 2.2. Kết quả và những tồn tại trong điều tra, truy tố và xét xử đối với các tội xâm phạm hoạt động tư pháp mà chủ thể là người trong các cơ quan tiến hành tố tụng
• 2.3. Những nguyên nhân gây nên những tồn tại trong việc áp dụng pháp luật đối với các tội xâm phạm hoạt động tư pháp mà chủ thể là người trong các cơ quan tiến hành tố tụng
• 3. CHƯƠNG 3: NHỮNG ĐỀ XUẤT, KIẾN NGHỊ ĐỐI VỚI CÁC TỘI XÂM PHẠM HOẠT ĐỘNG TƯ PHÁP MÀ CHỦ THỂ LÀ NGƯỜI TRONG CÁC CƠ QUAN TIẾN HÀNH TỐ TỤNG
• 3.1. Quan điểm của Đảng và nhà nước trong đấu tranh với các tội xâm phạm hoạt động tư pháp mà chủ thể là người trong các cơ quan tiến hành tố tụng
• 3.2. Hoàn thiện pháp luật hình sự về các tội xâm phạm hoạt động tư pháp mà chủ thể là người trong các cơ quan tiến hành tố tụng
• 3.3. Các đề xuất, kiến nghị khác
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về tội xâm phạm hoạt động tư pháp tại Đắk Lắk

Tội xâm phạm hoạt động tư pháp là một vấn đề nghiêm trọng trong hệ thống pháp luật Việt Nam, đặc biệt tại tỉnh Đắk Lắk. Những hành vi này không chỉ ảnh hưởng đến tính công bằng của hệ thống tư pháp mà còn làm giảm lòng tin của người dân vào các cơ quan chức năng. Việc nghiên cứu và phân tích các tội xâm phạm hoạt động tư pháp là cần thiết để nâng cao hiệu quả hoạt động của các cơ quan này.

1.1. Khái niệm và phân loại tội xâm phạm hoạt động tư pháp

Tội xâm phạm hoạt động tư pháp được hiểu là những hành vi vi phạm pháp luật do người có thẩm quyền thực hiện, gây ảnh hưởng đến hoạt động của các cơ quan tư pháp. Các tội này có thể được phân loại thành nhiều nhóm khác nhau, tùy thuộc vào tính chất và mức độ nghiêm trọng của hành vi.

1.2. Tình hình tội phạm xâm phạm hoạt động tư pháp tại Đắk Lắk

Tại Đắk Lắk, tình hình tội phạm xâm phạm hoạt động tư pháp đang có chiều hướng gia tăng. Các vụ án liên quan đến hành vi này thường gây ra những hệ lụy nghiêm trọng, ảnh hưởng đến công tác điều tra, truy tố và xét xử. Cần có những biện pháp cụ thể để ngăn chặn và xử lý hiệu quả.

II. Vấn đề và thách thức trong việc xử lý tội xâm phạm hoạt động tư pháp

Việc xử lý các tội xâm phạm hoạt động tư pháp tại Đắk Lắk gặp nhiều thách thức. Những khó khăn này không chỉ đến từ bản thân các quy định pháp luật mà còn từ thực tiễn áp dụng. Sự thiếu hụt về nguồn lực và sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng cũng là một trong những nguyên nhân chính.

2.1. Những khó khăn trong việc điều tra và truy tố

Quá trình điều tra và truy tố các tội xâm phạm hoạt động tư pháp thường gặp khó khăn do thiếu chứng cứ và sự không hợp tác từ các bên liên quan. Điều này làm giảm hiệu quả của công tác phòng ngừa và xử lý tội phạm.

2.2. Sự thiếu hụt về nguồn lực và nhân lực

Nhiều cơ quan chức năng tại Đắk Lắk đang phải đối mặt với tình trạng thiếu hụt nguồn lực và nhân lực. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng thực hiện nhiệm vụ và trách nhiệm trong việc xử lý các tội xâm phạm hoạt động tư pháp.

III. Phương pháp và giải pháp nâng cao hiệu quả đấu tranh chống tội xâm phạm hoạt động tư pháp

Để nâng cao hiệu quả đấu tranh chống tội xâm phạm hoạt động tư pháp, cần áp dụng các phương pháp và giải pháp đồng bộ. Việc cải cách pháp luật và tăng cường công tác đào tạo, bồi dưỡng cho cán bộ là rất cần thiết.

3.1. Cải cách pháp luật về tội xâm phạm hoạt động tư pháp

Cần có những điều chỉnh trong các quy định pháp luật để phù hợp với thực tiễn và nâng cao tính khả thi trong việc xử lý các tội xâm phạm hoạt động tư pháp. Việc này sẽ giúp tăng cường hiệu quả của công tác phòng ngừa và xử lý.

3.2. Tăng cường công tác đào tạo và bồi dưỡng cán bộ

Đào tạo và bồi dưỡng cán bộ là một trong những giải pháp quan trọng để nâng cao năng lực cho các cơ quan chức năng. Việc này sẽ giúp cán bộ có đủ kiến thức và kỹ năng để xử lý hiệu quả các vụ án liên quan đến tội xâm phạm hoạt động tư pháp.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về tội xâm phạm hoạt động tư pháp

Nghiên cứu về tội xâm phạm hoạt động tư pháp tại Đắk Lắk đã chỉ ra nhiều vấn đề cần được giải quyết. Các kết quả nghiên cứu cho thấy sự cần thiết phải có những biện pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả công tác phòng ngừa và xử lý tội phạm.

4.1. Kết quả điều tra và xử lý các vụ án xâm phạm hoạt động tư pháp

Các vụ án xâm phạm hoạt động tư pháp đã được điều tra và xử lý trong thời gian qua cho thấy sự quyết tâm của các cơ quan chức năng. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vụ việc chưa được giải quyết triệt để.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ thực tiễn

Từ thực tiễn điều tra và xử lý các vụ án xâm phạm hoạt động tư pháp, nhiều bài học kinh nghiệm đã được rút ra. Những bài học này sẽ là cơ sở để cải thiện công tác phòng ngừa và xử lý trong tương lai.

V. Kết luận và triển vọng tương lai về tội xâm phạm hoạt động tư pháp tại Đắk Lắk

Tội xâm phạm hoạt động tư pháp là một vấn đề phức tạp và cần được giải quyết triệt để. Việc nâng cao hiệu quả công tác phòng ngừa và xử lý tội phạm này sẽ góp phần bảo vệ công lý và nâng cao lòng tin của người dân vào hệ thống tư pháp.

5.1. Tầm quan trọng của việc nâng cao hiệu quả công tác tư pháp

Nâng cao hiệu quả công tác tư pháp không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của người dân mà còn góp phần xây dựng một xã hội công bằng và văn minh. Điều này đòi hỏi sự nỗ lực từ nhiều phía.

5.2. Triển vọng tương lai trong công tác phòng ngừa tội xâm phạm hoạt động tư pháp

Triển vọng tương lai trong công tác phòng ngừa tội xâm phạm hoạt động tư pháp tại Đắk Lắk phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm sự cải cách pháp luật, tăng cường nguồn lực và sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh cải cách tư pháp tại Việt Nam, các tội xâm phạm hoạt động tư pháp mà chủ thể là người trong các cơ quan tiến hành tố tụng đã trở thành vấn đề cấp thiết cần được nghiên cứu sâu sắc. Theo số liệu thống kê từ năm 2000 đến 2013, số vụ án hình sự và số bị cáo bị đưa ra xét xử về các tội này có xu hướng gia tăng, phản ánh thực trạng phức tạp trong hoạt động tư pháp. Luận văn tập trung nghiên cứu các tội phạm này trên cơ sở số liệu thực tiễn tại tỉnh Đắk Lắk, nhằm làm rõ bản chất pháp lý, thực trạng áp dụng pháp luật và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả đấu tranh.

Mục tiêu nghiên cứu cụ thể là phân tích các nội dung cơ bản về các tội xâm phạm hoạt động tư pháp do người trong các cơ quan tiến hành tố tụng thực hiện, đánh giá thực trạng đấu tranh chống các tội phạm này theo quy định của Bộ luật Hình sự Việt Nam, đồng thời đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả công tác phòng chống. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các cơ quan điều tra, viện kiểm sát, tòa án và các chủ thể có chức danh tố tụng tại địa bàn tỉnh Đắk Lắk trong giai đoạn từ năm 2000 đến 2013.

Ý nghĩa nghiên cứu được thể hiện ở việc cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn cho công tác hoàn thiện pháp luật hình sự về các tội xâm phạm hoạt động tư pháp, góp phần nâng cao hiệu quả đấu tranh phòng chống tội phạm, bảo vệ quyền lợi ích của Nhà nước và công dân, đồng thời củng cố niềm tin của nhân dân vào hệ thống tư pháp.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên khung lý thuyết của phép duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, kết hợp với các lý thuyết về pháp luật hình sự và tố tụng hình sự. Hai mô hình nghiên cứu chính được áp dụng gồm:

1. Mô hình cấu thành tội phạm: Phân tích các dấu hiệu pháp lý đặc trưng của các tội xâm phạm hoạt động tư pháp, bao gồm khách thể, mặt khách quan, mặt chủ quan và chủ thể tội phạm. Khái niệm chính được làm rõ gồm: cơ quan tư pháp, hoạt động tư pháp, người tiến hành tố tụng, và các tội xâm phạm hoạt động tư pháp.

2. Mô hình phân tích thực trạng áp dụng pháp luật: Đánh giá các kết quả điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án liên quan đến các tội phạm này, từ đó nhận diện những tồn tại, hạn chế và nguyên nhân.

Các khái niệm chuyên ngành được sử dụng xuyên suốt gồm: quyền tư pháp, cơ quan tiến hành tố tụng, tội truy cứu trách nhiệm hình sự người không có tội, tội ra bản án trái pháp luật, tội dùng nhục hình, tội làm sai lệch hồ sơ vụ án, và các tội phạm liên quan khác.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu kết hợp giữa lý luận và thực tiễn, bao gồm:

• Phương pháp phân tích tài liệu: Nghiên cứu các văn bản pháp luật, nghị quyết của Đảng, Bộ luật Hình sự năm 1999, Bộ luật Tố tụng Hình sự, các công trình khoa học trong và ngoài nước liên quan đến chủ đề.

• Phương pháp so sánh: So sánh quy định pháp luật Việt Nam với một số nước để làm rõ điểm mạnh, điểm yếu và đề xuất hoàn thiện.

• Phương pháp nghiên cứu lịch sử: Trình bày quá trình phát triển của pháp luật hình sự về các tội xâm phạm hoạt động tư pháp từ năm 1945 đến 1999.

• Phương pháp tổng hợp: Kết hợp các kết quả nghiên cứu lý luận và thực tiễn để đưa ra nhận định toàn diện.

• Phương pháp điều tra thực tiễn: Thu thập và phân tích số liệu từ các báo cáo của Công an nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân, Tòa án nhân dân tại tỉnh Đắk Lắk, cùng các vụ án điển hình trong giai đoạn 2000-2013.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ các vụ án hình sự liên quan đến các tội xâm phạm hoạt động tư pháp do người trong các cơ quan tiến hành tố tụng thực hiện tại tỉnh Đắk Lắk trong khoảng thời gian trên. Phương pháp chọn mẫu là chọn toàn bộ các vụ án có liên quan để đảm bảo tính đại diện và độ tin cậy. Phân tích dữ liệu được thực hiện bằng phương pháp định tính và định lượng, sử dụng bảng thống kê và biểu đồ minh họa để trình bày kết quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ các vụ án liên quan đến tội xâm phạm hoạt động tư pháp gia tăng: Số liệu từ bảng thống kê cho thấy từ năm 2000 đến 2013, số vụ án và bị cáo bị xét xử về các tội này tại tỉnh Đắk Lắk tăng khoảng 30%, phản ánh sự phức tạp và mức độ nghiêm trọng của vấn đề.

2. Các tội phổ biến nhất là truy cứu trách nhiệm hình sự người không có tội (Điều 293), ra bản án trái pháp luật (Điều 295) và dùng nhục hình (Điều 298): Ba tội này chiếm khoảng 65% tổng số vụ án liên quan, cho thấy đây là những hành vi vi phạm nghiêm trọng nhất trong hoạt động tư pháp.

3. Hậu quả nghiêm trọng của các hành vi vi phạm: Khoảng 40% vụ án gây hậu quả nghiêm trọng như oan sai, làm mất uy tín cơ quan tư pháp, ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, thậm chí có trường hợp dẫn đến tự sát hoặc gia đình tan nát.

4. Tồn tại trong quá trình điều tra, truy tố và xét xử: Khoảng 25% vụ án có sai phạm trong việc thu thập chứng cứ, áp dụng pháp luật không đúng, hoặc vi phạm thủ tục tố tụng, dẫn đến việc xử lý không chính xác, gây ảnh hưởng tiêu cực đến công lý.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các tồn tại được xác định là do trình độ, năng lực và đạo đức nghề nghiệp của một số người tiến hành tố tụng chưa đáp ứng yêu cầu, cùng với sự thiếu đồng bộ và chưa hoàn thiện của hệ thống pháp luật về các tội xâm phạm hoạt động tư pháp. So sánh với một số nghiên cứu trong nước và quốc tế cho thấy, việc quy định pháp luật chưa rõ ràng, thiếu hướng dẫn cụ thể về xác định "biết rõ" trong các tội danh là nguyên nhân dẫn đến sự áp dụng pháp luật không thống nhất.

Việc trình bày dữ liệu qua biểu đồ cột thể hiện số vụ án theo từng năm và biểu đồ tròn phân bố tỷ lệ các tội phạm giúp minh họa rõ nét xu hướng và mức độ phổ biến của các tội xâm phạm hoạt động tư pháp. Bảng tổng hợp các sai phạm trong quá trình tố tụng cũng làm nổi bật các điểm yếu cần khắc phục.

Kết quả nghiên cứu khẳng định tầm quan trọng của việc nâng cao chất lượng đội ngũ người tiến hành tố tụng và hoàn thiện hệ thống pháp luật nhằm bảo đảm hoạt động tư pháp công minh, chính xác, góp phần củng cố niềm tin của nhân dân vào công lý.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện pháp luật hình sự về các tội xâm phạm hoạt động tư pháp: Cần sửa đổi, bổ sung Bộ luật Hình sự để làm rõ các dấu hiệu pháp lý, đặc biệt là khái niệm "biết rõ" trong các tội danh, nhằm giảm thiểu sự tùy tiện trong áp dụng pháp luật. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; Chủ thể thực hiện: Quốc hội, Bộ Tư pháp.

2. Tăng cường đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn, đạo đức nghề nghiệp cho người tiến hành tố tụng: Tổ chức các khóa đào tạo định kỳ về pháp luật hình sự, tố tụng và kỹ năng nghề nghiệp, đồng thời nâng cao ý thức trách nhiệm công vụ. Thời gian thực hiện: liên tục; Chủ thể thực hiện: các cơ quan tư pháp, trường đào tạo luật.

3. Xây dựng hệ thống giám sát, kiểm tra chặt chẽ hoạt động tư pháp: Thiết lập cơ chế giám sát độc lập, minh bạch nhằm phát hiện và xử lý kịp thời các hành vi vi phạm trong quá trình điều tra, truy tố, xét xử. Thời gian thực hiện: 1 năm; Chủ thể thực hiện: Viện kiểm sát, Tòa án, Thanh tra Nhà nước.

4. Tăng cường công khai, minh bạch thông tin về các vụ án liên quan đến tội xâm phạm hoạt động tư pháp: Đẩy mạnh công tác truyền thông, công bố kết quả xử lý để nâng cao nhận thức xã hội và tạo áp lực phòng ngừa. Thời gian thực hiện: liên tục; Chủ thể thực hiện: các cơ quan tư pháp, báo chí.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ, công chức trong các cơ quan tư pháp: Giúp nâng cao nhận thức về các tội xâm phạm hoạt động tư pháp, từ đó thực hiện công vụ đúng pháp luật, tránh vi phạm.

2. Nhà nghiên cứu, giảng viên ngành luật hình sự và tố tụng hình sự: Cung cấp tài liệu tham khảo có hệ thống, cập nhật về lý luận và thực tiễn các tội phạm trong lĩnh vực tư pháp.

3. Sinh viên ngành luật: Hỗ trợ học tập, nghiên cứu chuyên sâu về các tội xâm phạm hoạt động tư pháp, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo.

4. Các cơ quan quản lý nhà nước và hoạch định chính sách: Là cơ sở khoa học để xây dựng, hoàn thiện chính sách, pháp luật liên quan đến hoạt động tư pháp và phòng chống tội phạm.

Câu hỏi thường gặp

1. Các tội xâm phạm hoạt động tư pháp là gì?
   Là các hành vi vi phạm pháp luật do người trong các cơ quan tiến hành tố tụng thực hiện, xâm phạm hoạt động đúng đắn của cơ quan điều tra, viện kiểm sát, tòa án và thi hành án, gây thiệt hại cho quyền lợi ích của Nhà nước và công dân.

2. Ai là chủ thể của các tội này?
   Chủ thể là người có chức danh tố tụng trong các cơ quan tiến hành tố tụng như điều tra viên, kiểm sát viên, thẩm phán, thủ trưởng cơ quan điều tra, viện trưởng viện kiểm sát, chánh án tòa án.

3. Tại sao việc nghiên cứu các tội này lại quan trọng?
   Bởi vì các hành vi vi phạm này ảnh hưởng trực tiếp đến công lý, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, làm giảm uy tín của hệ thống tư pháp và gây mất niềm tin xã hội.

4. Phương pháp nào được sử dụng để nghiên cứu các tội xâm phạm hoạt động tư pháp?
   Phương pháp nghiên cứu bao gồm phân tích tài liệu, so sánh pháp luật, nghiên cứu lịch sử, tổng hợp và điều tra thực tiễn dựa trên số liệu từ các cơ quan tư pháp.

5. Giải pháp nào được đề xuất để nâng cao hiệu quả đấu tranh với các tội này?
   Hoàn thiện pháp luật, tăng cường đào tạo cán bộ tư pháp, xây dựng hệ thống giám sát chặt chẽ và nâng cao tính minh bạch trong hoạt động tư pháp.

Kết luận

• Luận văn làm sáng tỏ các nội dung cơ bản về các tội xâm phạm hoạt động tư pháp do người trong các cơ quan tiến hành tố tụng thực hiện, dựa trên số liệu thực tiễn tại tỉnh Đắk Lắk.
• Phân tích chi tiết các dấu hiệu pháp lý đặc trưng, khách thể, mặt khách quan, mặt chủ quan và chủ thể của các tội phạm này.
• Đánh giá thực trạng áp dụng pháp luật, nhận diện các tồn tại và nguyên nhân trong công tác điều tra, truy tố, xét xử.
• Đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả đấu tranh phòng chống tội phạm trong lĩnh vực tư pháp.
• Khuyến nghị các bước tiếp theo gồm sửa đổi pháp luật, đào tạo cán bộ, xây dựng cơ chế giám sát và tăng cường minh bạch, nhằm củng cố niềm tin xã hội vào hệ thống tư pháp.

Luận văn là tài liệu tham khảo quan trọng cho các nhà nghiên cứu, cán bộ tư pháp và các cơ quan quản lý trong công cuộc hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả hoạt động tư pháp tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Những vấn đề chung về các tội xâm phạm hoạt động tư pháp mà chủ thể là người trong các cơ quan tiến hành tố tụng Chương 2. Thực tiễn áp dụng pháp luật hình sự đối với các tội xâm phạm hoạt động tư pháp mà chủ thể là người trong các cơ quan tiến hành tố tụng Chương 3. Những đề xuất, kiến nghị nâng cao hiệu quả đấu tranh với các tội xâm phạm hoạt động tư pháp mà chủ thể là người trong các cơ quan tiến hành tố tụng 5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Chƣơng 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ CÁC TỘI XÂM PHẠM HOẠT ĐỘNG TƢ PHÁP MÀ CHỦ THỂ LÀ NGƢỜI TRONG CÁC CƠ QUAN TIẾN HÀNH TỐ TỤNG 1.

Những khái niệm có liên quan 1. Khái niệm cơ quan tư pháp Quyền tư pháp cùng với quyền lập pháp và quyền hành pháp hợp thành quyền lực nhà nước thống nhất của một quốc gia. Cơ quan tư pháp, với những đặc trưng riêng của quyền tư pháp, được tổ chức và hoạt động theo các nguyên tắc do Hiến pháp và pháp luật quy định. Trong Hiến pháp và các văn bản pháp luật hiện nay của nhà nước ta không nêu rõ và đặt tên cơ quan tư pháp là cơ quan nào.

Tuy nhiên, Hiến pháp năm 1946 có một chương có tên Cơ quan tư pháp, trong đó, Tòa án được coi là cơ quan tư pháp: Cơ quan tư pháp của Nước Việt Nam dân chủ cộng hòa gồm có: Tòa án tối cao; Các tòa án phúc thẩm; Các tòa án đệ nhị cấp và sơ cấp (Điều 63). Hiến pháp 1959 cụm từ cơ quan tư pháp không được sử dụng trong các văn bản pháp luật của Nhà nước. Từ Hiến pháp năm 1992 đến nay, cụm từ quyền tư pháp và cơ quan tư pháp được sử dụng nhiều trong các văn bản chính trị, pháp luật; Hiến pháp năm 1992 (sửa đổi, bổ sung năm 2001) có một điều khoản đề cập đến quyền tư pháp trong nguyên tắc tổ chức quyền lực nhà nước “Quyền lực nhà nước là thống nhất có sự phân công và phối hợp giữa các cơ quan thực hiện quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp” (Điều 2) và một điều khoản đề cập đến hoạt động tư pháp khi quy định Viện kiểm sát thực hiện chức năng công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp. Trong Hiến pháp cũng như các văn bản pháp luật, không văn bản nào xác định rõ ràng, thống nhất cơ 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] quan thực hiện quyền tư pháp là những cơ quan nào; hoạt động tư pháp gồm những hoạt động gì; Trong Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân (Năm 2002) cũng không có điều khoản nào làm rõ khái niệm hoạt động tư pháp, kiểm sát hoạt động tư pháp mà chỉ dùng phương pháp liệt kê một số nhiệm vụ của kiểm sát hoạt động điều tra, hoạt động xét xử, hoạt động thi hành án.

Như vậy, các Hiến pháp những năm tiếp theo như Hiến pháp 1959, 1980, 1992 và Hiến pháp 2013 không có tên chương nào đặt cho cơ quan tư pháp mà chỉ quy định chương có tên Tòa án nhân dân, Viện Kiểm sát nhân dân. Ví dụ, Điều 126 Hiến pháp năm 1992 quy định: Toà án nhân dân và Viện kiểm sát nhân dân nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam, trong phạm vi chức năng của mình, có nhiệm vụ bảo vệ pháp chế xã hội chủ nghĩa, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa và quyền làm chủ của nhân dân, bảo vệ tài sản của Nhà nước, của tập thể, bảo vệ tính mạng, tài sản, tự do, danh dự và nhân phẩm của công dân. Hiến pháp năm 2013 không có điều luật chung quy định về Tòa án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân, nhưng có các điều luật riêng xác định chức năng của các cơ quan này. Tại Điều 102 Hiến pháp năm 2013 quy định: Tòa án nhân dân là cơ quan xét xử của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, thực hiện quyền tư pháp.

Tòa án nhân dân có nhiệm vụ bảo vệ công lý, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân. Điều 107 Hiến pháp 2013 quy định: Viện kiểm sát nhân dân thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp. Viện kiểm sát nhân dân có nhiệm vụ bảo vệ pháp luật, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, góp phần bảo đảm pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh và thống nhất. Như vậy, tuy không nêu rõ, nhưng Tòa án nhân dân và Viện Kiểm sát nhân dân được gọi là các cơ quan tư pháp.

7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Trong thực tế, tại các văn kiện của Đảng về đổi mới tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước nói chung hay Nghị quyết về công tác tư pháp nói riêng, cụm từ cơ quan tư pháp được sử dụng nhiều, nhưng cũng không có văn bản nào xác định một cách thống nhất, rõ ràng cơ quan tư pháp gồm những cơ quan nào. Ở mỗi thời điểm khác nhau, thuật ngữ cơ quan tư pháp được xác định và thể hiện trong các văn bản cũng khác nhau. Nghị quyết số 08- NQ/TW, ngày 02-01-2002 của Bộ Chính trị “Về một số nhiệm vụ trọng tâm công tác tư pháp trong thời gian tới”, khi đề cập đến việc nâng cao chất lượng hoạt động và đề cao trách nhiệm của các cơ quan và cán bộ tư pháp đã xác định các cơ quan sau: Cơ quan điều tra; Cơ quan công tố (các viện kiểm sát nhân dân); Cơ quan xét xử (các tòa án); Cơ quan thi hành án (hình sự, dân sự); Cảnh sát tư pháp; Các cơ quan, tổ chức bổ trợ tư pháp (các tổ chức luật sư, công chứng, giám định tư pháp. Hoặc trong Nghị quyết số 49-NQ/TW, ngày 02-6-2005 về “Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020”, khi đề cập đến việc xác định rõ chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền và hoàn thiện tổ chức, bộ máy của các cơ quan tư pháp đã nêu các cơ quan: Tòa án nhân dân; Viện kiểm sát nhân dân; Cơ quan điều tra; Cơ quan thi hành án.

Ngoài ra, Nghị quyết số 49-NQ/TW còn nhấn mạnh, cần hoàn thiện các chế định về bổ trợ tư pháp (luật sư, giám định, cảnh sát hỗ trợ tư pháp, công chứng). Có thể thấy, thuật ngữ các cơ quan tư pháp ở nước ta hiện nay chưa được hiểu và sử dụng một cách thống nhất trong các văn bản của Đảng và pháp luật của Nhà nước. Thuật ngữ này thường được hiểu theo nghĩa rộng là ngoài Tòa án và Viện kiểm sát, còn có các cơ quan thuộc hệ thống hành pháp (Cơ quan điều tra, cơ quan thi hành án, cơ quan công chứng…), thậm chí gồm cả các tổ chức xã hội nghề nghiệp (như Luật sư), tức là những tổ chức nằm ngoài hệ thống quyền lực Nhà nước [14]. Một điểm cần lưu ý khi tìm hiểu thuật ngữ các cơ quan tư pháp được 8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] dùng với ý nghĩa, phạm vi như trên, chúng ta cần phân biệt thuật ngữ này với thuật ngữ các cơ quan của “ngành tư pháp” thuộc hệ thống hành pháp (gồm Bộ Tư pháp, các Sở Tư pháp, Phòng Tư pháp, Ban Tư pháp).

Mặc dù các cơ quan này đều có cụm từ “Tư pháp” gắn sau tên cơ quan, nhưng thực chất, các cơ quan này không trực tiếp thực hiện các hoạt động tư pháp. Theo chức năng, nhiệm vụ được giao, các cơ quan này là cơ quan quản lý Nhà nước đối với một số tổ chức và hoạt động tư pháp (thi hành án dân sự, luật sư, công chứng, giám định tư pháp. Ngoài ra, trong lĩnh vực xây dựng pháp luật, Bộ Tư pháp được giao chủ trì xây dựng một số văn bản luật liên quan trực tiếp đến hoạt động tư pháp (như Bộ luật hình sự, Bộ luật dân sự, Luật thi hành án, Luật luật sư.), là thành viên tham gia và thẩm định tất cả các văn bản pháp luật làm cơ sở pháp lý cho tổ chức và hoạt động của các cơ quan tư pháp. Điều này đặt ra cần hiểu đúng thế nào là cơ quan tư pháp.

Theo lý luận nhà nước và pháp luật, bộ máy quyền lực nhà nước của các quốc gia trên thế giới nói chung gồm có các cơ quan chủ yếu là: Cơ quan lập pháp (Quốc hội), Cơ quan hành pháp (Chính phủ) và Cơ quan tư pháp (Tòa án). Các cơ quan này độc lập với nhau để kiềm chế sự lạm quyền của mỗi cơ quan. Tuy nhiên, do đặc điểm của nước ta, ngoài những điểm chung như các quốc gia khác trên thế giới còn có những đặc điểm riêng. Các cơ quan quyền lực của nhà nước ta có Cơ quan lập pháp là Quốc hội, Cơ quan hành pháp là Chính phủ, bộ máy chính quyền địa phương và Cơ quan tư pháp thì ngoài Tòa án còn có Viện Kiểm sát.

Quan điểm của Đảng và nhà nước ta là các cơ quan này như Điều 2 Hiến pháp 2013 khẳng định: Quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công, phối hợp, kiểm soát giữa các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp. Cho nên việc phân chia quyền lực nhà nước giữa các cơ quan nhà nước mang tính chất tương đối. Tất cả các hoạt động của các cơ quan này đặt dưới sự lãnh đạo của 9 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Đảng Cộng sản Việt Nam như Điều 4 Hiến pháp năm 2013 quy định: Đảng Cộng sản Việt nam là lực lượng lãnh đạo nhà nước và xã hội. Như vậy, có thể hiểu các cơ quan tư pháp tại Việt Nam là Cơ quan Tòa án nhân dân, Viện Kiểm sát nhân dân những cơ quan thực hiện chức năng công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp và xét xử các vụ án hình sự, dân sự, hành chính theo quy định của pháp luật có liên quan.

Khái niệm hoạt động tư pháp Trên thế giới, nói đến hoạt động tư pháp là nói đến hoạt động xét xử của toà án cũng như nói đến cơ quan tư pháp là nói đến cơ quan toà án; nói đến tư pháp là nói đến một lĩnh vực hoạt động có tính độc lập rất cao trong mối quan hệ với lập pháp và hành pháp. Tuy nhiên, nói như thế không có nghĩa là lĩnh vực tư pháp độc lập một cách tuyệt đối với các lĩnh vực lập pháp và hành pháp.