CHƯƠNG I LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ FDI VÀ HIỆU QUẢ SỬ DỤNG FDI 1. Tổng quan về đầu tư trực tiếp nước ngoài 1. Khái niệm và đặc điểm của FDI 1. Khái niệm về FDI Theo quỹ tiền tệ quốc tế IMF, FDI được định nghĩa là “một khoản đầu tư với những quan hệ lâu dài, theo đó một tổ chức trong một nền kinh tế (nhà đầu tư trực tiếp) thu được lợi ích lâu dài từ một doanh nghiệp đặt tại một nền kinh tế khác.
Mục đích của nhà đầu tư trực tiếp là muốn có nhiều ảnh hưởng trong việc quản lý doanh nghiệp đặt tại nền kinh tế khác đó. Các nhà kinh tế quốc tế định nghĩa: đầu tư trực tiếp nước ngoài là người sở hữu tại nước này mua hoặc kiểm soát một thực thể kinh tế của nước khác. Đó là khoản tiền mà nhà đầu tư trả cho một thực thể kinh tế của nước ngoài để có ảnh hưởng quyết định đối với thực thể kinh tế ấy hoặc tăng thêm quyền kiểm soát trong thực thể kinh tế ấy. Luật Đầu tư nước ngoài tại Việt Nam năm 1987 đưa ra khái niệm: “Đầu tư trực tiếp nước ngoài là việc tổ chức, cá nhân nước ngoài đưa vào Việt Nam vốn bằng tiền nước ngoài hoặc bất kỳ tài sản nào được chính phủ Việt Nam chấp thuận để hợp tác kinh doanh trên cơ sở hợp đồng hoặc thành lập xí nghiệp liên doanh hoặc doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài theo quy định của luật này”.
Từ những khái niệm trên có thể hiểu một cách khái quát về đầu tư trực tiếp nước ngoài như sau: “đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) tại một quốc gia là việc nhà đầu tư ở một nước khác đưa vốn bằng tiền hoặc bất kì tài sản nào vào quốc gia đó để có được quyền sở hữu và quản lý hoặc quyền kiểm soát một thực thể kinh tế tại quốc gia đó, với mục tiêu tối đa hoá lợi ích của mình”. Tài sản trong khái niệm này, theo thông lệ quốc tế có thể là tài sản hữu hình (máy móc, thiết bị, quy trình công nghệ, bất động sản, các loại hợp đồng và giấy phép có giá trị …), tài sản vô hình (quyền sở hữu trí tuệ, bí quyết và kinh nghiệm quản lý…) 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hoặc tài sản tài chính (cổ phần, cổ phiếu, trái phiếu, giấy ghi nợ…). Như vậy FDI bao giờ cũng là một dạng quan hệ kinh tế có nhân tố nước ngoài. Hai đặc điểm cơ bản của FDI là: có sự dịch chuyển tư bản trong phạm vi quốc tế và chủ đầu tư (pháp nhân, thể nhân) trực tiếp tham gia vào hoạt động sử dụng vốn và quản lý đối tượng đầu tư.
Đặc điểm của FDI Các chủ đầu tư nước ngoài phải đóng góp một số vốn tối thiểu hoặc tối đa tuỳ theo quy định của luật đầu tư từng nước (Luật đầu tư Việt Nam quy định “số vốn đóng góp tối thiểu của phía nước ngoài bằng 30% vốn pháp định của dự án”). Quyền hành quản lý xí nghiệp phụ thuộc vào mức độ góp vốn, nếu đóng góp 100% vốn thì xí nghiệp hoàn toàn do chủ đầu tư nước ngoài điều hành. Lợi nhuận của các chủ đầu tư nước ngoài phụ thuộc vào kết quả hoạt động kinh doanh của xí nghiệp. Lời và lỗ được chia theo tỷ lệ góp vốn trong vốn pháp định sau khi đã thực hiện các khoản nộp theo luật định cho nước chủ nhà.
Các hình thức thu hút nguồn vốn FDI Các hình thức đầu tư nước ngoài thường tồn tại dưới dạng: 1. Hình thức hợp đồng hợp tác kinh danh Đây là hình thức được ký kết giữa một chủ đầu tư nước ngoài và một chủ đầu tư trong nước để tiến hành một hay nhiều hoạt động sản xuất kinh doanh ở nước chủ nhà trên cơ sở quy định về trách nhiệm và phân phối kết quả kinh doanh mà không thành lập một công ty, xí nghiệp hay không ra đời một tư cách pháp nhân mới nào. Hình thức đầu tư trực tiếp nước ngoài này có đặc điểm: • Cả hai bên cùng hợp tác kinh doanh trên cơ sở văn bản hợp đồng đã ký kết giữa các bên về sự phân định trách nhiệm, quyền lợi và nghĩa vụ. • Không thành lập một pháp nhân mới, không cho ra đời một công ty mới • Thời hạn hợp đồng hợp tác kinh doanh do 2 bên thỏa thuận, phù hợp với tính chất hoạt động kinh doanh và sự cần thiết để hoàn thành mục tiêu của hợp đồng.
2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Vấn đề vốn kinh doanh không nhất thiết phải được đề cập trong văn bản hợp đồng hợp tác kinh doanh. Ưu điểm: Với nước tiếp nhận đầu tư: giải quyết được tình trạng thiếu vốn, thiếu công nghệ, tạo thêm đuợc mối quan hệ trong hợp tác kinh doanh, được nắm quyền điều hành dự án. Với nước đầu tư: chia sẻ đuợc sự rủi ro trong đầu tư, tận dụng đựơc hệ thống phân phối có sẵn, điều hành ,phân bố của nước tiếp nhận trong quá trình đầu tư. Xâm nhập vào thị truờng nước sở tại dễ dàng hơn mà không mất thời gian thăm dò, nghiên cứu.
Nhược điểm: Với nước tiếp nhận đầu tư: khó thu hút vốn đầu tư, chỉ thực hiện được ở một số lĩnh vực sinh lời. Với nước đầu tư: không được trực tiếp điều hành dự án. Hình thức công ty hay xí nghiệp liên doanh Xí nghiệp hay công ty liên doanh được thành lập giữa một bên là thành viên của nước nhận đầu tư và một bên là các chủ đầu tư ở nước khác tham gia. Một xí nghiệp liên doanh có thể bao gồm hai hoặc nhiều bên tham gia liên doanh.
Đặc điểm của hình thức liên doanh này là: • Cho ra đời một công ty hay xí nghiệp mới, với tư cách pháp nhân mới và được thành lập dưới dạng công ty trách nhiệm hữu hạn. • Thời gian hoạt động, cơ cấu tổ chức quản lý cuả công ty, xí nghiệp liên doanh được quy định tùy thuộc vào luật pháp cụ thể của mỗi nước. • Các bên tham gia liên doanh phải có trách nhiệm góp vốn liên doanh, đồng thời phân chia lợi nhuận và rủi ro theo tỷ lệ góp vốn. 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Ưu điểm: Với nước tiếp nhận đầu tư: trước hết giải quyết được tình trạng thiếu vốn, đổi mới công nghệ, nâng cao được trình độ của người lao động, học hỏi được cách thức quản lý làm việc chuyên nghiệp.
Với nước đầu tư: chia sẻ được rủi ro, tận dụng được hệ thống phân phối có sẵn, thâm nhập được vào thị trường truyền thống và không mất thời gian chi phí cho viêc nghiên cứu thị trường tại nước sở tại. Nhựơc điểm: Cả hai bên đều gặp phải những rắc rối khó khăn trong quản lý như mất nhiều thời gian để thương thảo, bàn luận, khác biệt về văn hoá nhìn nhận trong đầu tư nên dễ xuất hiện mâu thuẫn trong quản lý. Với nước tiếp nhận đầu tư: thay đổi nhân sự ở công ty mẹ sẽ ảnh hưởng đến sự phát triển của liên doanh, đối tác nước ngoài thường quan tâm đến lợi ích toàn cầu vì vậy liên doanh nhiều khi phải chịu thua thiệt vì lợi ích ở nơi khác. Với nước đầu tư: không chủ động được trong việc điều hành, dễ bị mất cơ hội kinh doanh.
Hình thức công ty hay xí nghiệp 100% vốn từ nước ngoài Đây là hình thức công ty hay xí nghiệp hoàn toàn thuộc quyền sở hữu của tổ chức các nhân nước ngoài và do bên nước ngoài tự thành lập, tự quản lý và hoàn toàn chịu trách nhiệm về kết quả kinh doanh. Đặc điểm của các công ty này là: • Được thành lập dưới hình thức công ty trách nhiệm hữu hạn và là một pháp nhân mới ở nước nhận đầu tư • Hoạt động dưới sự chi phối của luật pháp nước nhận đầu tư. Ưu điểm: Với nước tiếp nhận đầu tư: thu được lợi nhuận từ doanh nghiệp ( tiền thuê đất, thuế) tiếp cận đựơc thị trường nước ngoài. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Với nước đầu tư: tận dụng được tài nguyên của nước sở tại, chủ động trong việc quản lý, điều hành.
Nhược điểm: Với nước tiếp nhận đầu tư: khó tiếp thu đựơc kinh nghiệm quản lý, công nghệ để nâng cao được trình độ của cán bộ quản lý, cán bộ kỹ thuật của doanh nghiệp trong nước. Bị chia sẻ thị trường của nước mình, bị tận dụng nguồn tài nguyên. Với nước đầu tư: phải chịu hoàn toàn mọi rủi ro trong quá trình đầu tư, mất nhiều thời gian và chi phí cho việc nghiên cứu thị trường, khó xâm nhập vào nhiều lĩnh vực thị trường trong nước lớn. Các hình thức khác a.
Đầu tư theo hợp đồng BOT (Built-Operate-Transfer-ConTract) Hợp đồng xây dựng-kinh doanh-chuyển giao là văn bản ký kết giữa chủ đầu tư với cơ quan quản lý có thẩm quyền để xây dựng các công trình hạ tầng như cầu đường, sân bay, bến cảng, nhà máy điện. Hoạt động BOT đuợc thực hiện thông qua 100% vốn nước ngoài hoặc vốn nước ngoài cộng với vốn chính phủ hoặc của tổ chức,cá nhân góp vào. Doanh nghiệp được thành lập thực hiện hợp đồng BOT mặc dù hợp đồng dưới hình thức doanh nghiệp liên doanh hoặc doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài nhưng đối tác cùng thực hiện hợp đồng là các cơ quan quản lí nhà nước ở nước sở tại. Ưu điểm: Với nước tiếp nhận đầu tư: thu được vốn đầu tư vào những dự án hạ tầng đòi hỏi vốn đầu tư lớn, giảm sức ép cho ngân sách nhà nước, nâng cao được các công trình hạ tầng trong nước.
Với nước đầu tư: hiệu quả sử dụng vốn được đảm bảo, chủ động quản lý, điều hành và tự chủ kinh doanh lợi nhuận. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Nhược điểm: Với nước tiếp nhận đầu tư: khó tiếp cận khả năng quản lý và rà soát công trình. Nhà nước cùng chịu rủi ro ngoài kiểm soát của nhà đầu tư. Với nước đầu tư: mất nhiều thời gian trong việc đàm phán, thực hiện hợp đồng.
Hình thức khu chế xuất – Export processing Zone: Là một khu vực lãnh thổ được nhà nước quy hoạch riêng nhằm thu hút các nhà đầu tư trong nước và quốc tế vào hoạt động để chế biến ra hàng công nghiệp phục vụ cho xuất khẩu. Ưu điểm: Với nước tiếp nhận đầu tư: Hình thành nên các khu kinh tế trọng điểm, thuận lợi cho việc quy hoạch ngành nghề, thu hút vốn đầu tư vào những ngành trong nước không đủ năng lực về tài chính, công nghệ, quản lý,.
