CHƯƠNG I: LÝ LUẬN CHUNG VỀ HIỆU QUẢ SỬ DỤNG TÀI SẢN TRONG DOANH NGHIỆP 1. Những vấn đề cơ bản về tài sản trong sản xuất kinh doanh của Doanh nghiệp 1. Khái niệm vốn Hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp trong bất cứ lĩnh vực nào đều gắn liền với vốn, không có vốn thì không thể tiến hành hoạt động sản xuất kinh doanh được, chính vì vậy người ta thường nói vốn là chìa khoá để mở rộng và phát triển kinh doanh. Trong nền kinh tế thị trường, các doanh nghiệp tự chủ và tuỳ thuộc vào hình thức sở hữu doanh nghiệp mà quyền tự chủ trong kinh doanh được mở rộng trong mức độ cho phép.
Trong bình diện tài chính, mỗi doanh nghiệp tự tìm kiếm nguồn vốn trên thị trường và tự chủ trong việc sử dụng vốn. Nhu cầu về vốn của doanh nghiệp được thể hiện ở khâu thành lập doanh nghiệp, trong chu kì kinh doanh và khi phải đầu tư thêm. Giai đoạn nào doanh nghiệp cũng có nhu cầu về vốn. Vậy vốn là gì? Dưới các giác độ khác nhau, khái niệm vốn cũng khác nhau.
*Về phương diện kỹ thuật -Trong phạm vi doanh nghiệp, vốn là các loại hàng tham gia vào quá trình sản xuất kinh doanh cùng với các nhân tố khác nhau (như lao động, tài nguyên thiên nhiên.) -Trong phạm vi nền kinh tế, vốn là hàng hóa để sản xuất ra hàng hóa khác lớn hơn chính nó về mặt giá trị. SV: Phạm Ngọc Minh 3 Lớp: TCDN 21.12 Chuyên đề tốt nghiệp GVHD: ThS. Phan Hồng Mai *Về phương diện tài chính -Trong phạm vi doanh nghiệp, vốn là tất cả tài sản bỏ ra lúc đầu, thường biểu hiện bằng tiền dùng trong hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp nhằm mục đích lợi nhuận. -Trong phạm vi kinh tế, vốn là khối lượng tiền tệ đưa vào lưu thông nhằm mục đích sinh lời.
Vốn là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ tài sản của doanh nghiệp được sử dụng vào hoạt động sản xuất kinh doanh nhằm mục đích sinh lời. Vốn kinh doanh trong các doanh nghiệp là một quỹ tiền tệ đặc biệt. Vốn kinh doanh của doanh nghiệp phải nhằm mục đích kinh doanh và phải đạt tới mục tiêu sinh lời. Vốn luôn thay đổi hình thái biểu hiện, vừa tồn tại dưới hình thái tiền tệ, vừa tồn tại dưới hình thái vật tư hoặc tài sản vô hình, nhưng kết thúc vòng tuần hoàn phải là hình thái tiền.
Cùng với quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, vốn vận động không ngừng, có thể thay đổi hình thái biểu hiện nhưng điểm cuối cùng là giá trị tiền nên ta thấy vốn là toàn bộ giá trị của tài sản doanh nghiệp ứng ra ban đầu và trong các giai đoạn tiếp theo của quá trình sản xuất kinh doanh nhằm mục đích tăng giá trị tối đa cho chủ sở hữu của doanh nghiệp. Vai trò của tài sản đối với doanh nghiệp Trước hết tài sản là tiền đề cho sự ra đời của doanh nghiệp. Tài sản ban đầu này sẽ là một trong những cơ sở quan trọng để cơ quan nhà nước có thẩm quyền xem xét liệu doanh nghiệp có tồn tại trong tương lai được không và trên cơ sở đó, sẽ cấp hay không cấp giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh. Về phía doanh nghiệp, tài sản sẽ là nền móng cho doanh nghiệp đặt những viên gạch đầu tiên cho sự hình thành của doanh nghiệp trong hiện tại và phát triển trong tương lai.
Nếu nền móng vững chắc, tài sản càng lớn thì doanh nghiệp càng có cơ hội phát triển. Tài sản ít, nền móng yếu, doanh nghiệp phải đấu tranh với sự SV: Phạm Ngọc Minh 4 Lớp: TCDN 21.12 Chuyên đề tốt nghiệp GVHD: ThS. Phan Hồng Mai tồn tại của mình và dễ rơi vào tình trạng phá sản. Nói tóm lại, tài sản là lượng tiền đại diện cho yếu tố đầu vào của doanh nghiệp.
Có yếu tố đầu vào của doanh nghiệp mới tiếp tục sản xuất kinh doanh. Trong giai đoạn sản xuất, doanh nghiệp phải trả lương cho công nhân viên, chi phí bảo trì máy móc., thành phẩm khi chưa bán được cũng đều cần đến tài sản của doanh nghiệp. Khách hàng khi mua chưa thanh toán ngay cũng chiếm dụng tài sản của doanh nghiệp. Tài sản là điều kiện tiền đề của quá trình sản xuất kinh doanh.
Một quá trình sản xuất kinh doanh sẽ được diễn ra khi có yếu tố: Yếu tố tài sản, yếu tố lao động, và yếu tố công nghệ. Trong ba yếu tố đó thì yếu tố tài sản là điều kiện tiền đề có vai trò rất quan trọng. Nó quyết định đầu tiên việc sản xuất kinh doanh có thành công hay không. Khi sản xuất, doanh nghiệp cần phải có một lượng tài sản (vốn bằng tiền) để mua nguyên liệu đầu vào, thuê công nhân, mua thông tin trên thị trường, mua bằng phát minh sáng chế.Bởi vậy, có thể nói tài sản là điều kiện đầu tiên cho yếu tố cầu về lao động và công nghệ được đáp ứng đầy đủ.
Tài sản quyết định sự ổn định và liên tục của quá trình sản xuất kinh doanh. Khi yêu cầu về tài sản, lao động, công nghệ được đảm bảo, để quá trình sản xuất được diễn ra liên tục thì tài sản phải được đáp ứng đầy đủ, kịp thời và liên tục. Ta thấy có rất nhiều loại hình doanh nghiệp nên có nhu cầu về tài sản cũng khác nhau. Hơn nữa, các quá trình sản xuất kinh doanh cũng khác nhau nên việc dùng tài sản lưu động cũng khác nhau.
Nhu cầu tài sản lưu động phát sinh thường xuyên như mua thêm nguyên vật liệu, mua thêm hàng để bán, để thanh toán, để trả lương, để giao dịch.Hơn nữa trong quá trình sản xuất kinh doanh của mình thì các doanh nghiệp không phải lúc nào cũng có đầy đủ tài sản. Có khi thiếu, có khi thừa tài sản, điều này là do bán hàng hóa chưa được thanh toán kịp thời, hoặc hàng tồn kho quá nhiều chưa tiêu thụ SV: Phạm Ngọc Minh 5 Lớp: TCDN 21.12 Chuyên đề tốt nghiệp GVHD: ThS. Phan Hồng Mai được, hoặc do máy móc hỏng hóc chưa sản xuất được.Những lúc thiếu hụt như vậy thì việc bổ sung tài sản kịp thời là rất cần thiết vì nó đảm bảo cho quá trình sản xuất kinh doanh được liên hoàn. Tài sản đối với sự phát triển của doanh nghiệp.
Ngày nay việc nước ta chuyển sang nền kinh tế thị trường đã xuất hiện nhiều loại hình doanh nghiệp khác nhau. Kinh doanh trên các lĩnh vực khác nhau. Vì vậy, muốn tồn tại thì doanh nghiệp phải phát triển, cạnh tranh được với các doanh nghiệp khác. Trong khi các đối thủ cạnh tranh ngày càng gay gắt và khốc liệt.
Hơn nữa đòi hỏi của khách hàng ngày càng cao. Vì vậy cần phải đầu tư cho công nghệ hiện đại, tăng quy mô sản xuất, hạ giá thành nhưng vẫn đảm bảo chất lượng sản phẩm ngày càng tốt hơn.Những yêu cầu tất yếu ấy đòi hỏi doanh nghiệp phải cạnh tranh để phát triển thì cần phải có tài sản. Qua những phân tích trên ta thấy được tầm quan trọng của tài sản. Tài sản tồn tại trong mọi giai đoạn trong quá trình sản xuất.
Phân loại tài sản của doanh nghiệp Có nhiều cách để sử dụng tài sản kinh doanh có hiệu quả. Để phân loại nguồn tài sản khác nhau, người ta thường phân loại tài sản theo các tiêu thức sau: 1. Căn cứ vào thời hạn luân chuyển, tài sản được chia thành các loại sau: -Tài sản ngắn hạn: là loại tài sản có thời hạn luân chuyển dưới một năm. -Tài sản trung hạn: là loại tài sản có thời hạn luân chuyển từ một năm đến năm năm.
-Tài sản dài hạn: là loại tài sản có thời hạn luân chuyển từ năm năm trở lên. Căn cứ vào nội dung vật chất của tài sản được chia thành. -Tài sản thực: là toàn bộ hàng hóa phục vụ cho sản xuất kinh doanh như: Máy móc thiết bị, nhà xưởng, đường xá. phần tài sản này phản ánh hình thái vật thể của tài sản.
SV: Phạm Ngọc Minh 6 Lớp: TCDN 21.12 Chuyên đề tốt nghiệp GVHD: ThS. Phan Hồng Mai -Tài sản tài chính: biểu hiện dưới hình thái tiền tệ, chứng khoán, các giấy tờ có giá khác dùng cho việc mua tài sản, máy móc thiết bị. Phần tài sản này tham gia gián tiếp vào quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Xuất phát từ nguồn hình thành ban đầu -Tài sản chủ sở hữu của doanh nghiệp: Là nguồn tài sản do chủ sở hữu đầu tư, doanh nghiệp được toàn quyền sử dụng mà không phải cam kết thanh toán.
Tài sản chủ sở hữu ( theo luật Tài chính Việt Nam năm 2000 ) bao gồm: +Nguồn tài sản kinh doanh: thể hiện số tiền đầu tư mua sắm tài sản cố định, tài sản lưu động sử dụng vào kinh doanh. +Các quỹ của doanh nghiệp: quỹ đầu tư phát triển, quỹ dự phòng tài chính, quỹ khen thưởng phúc lợi. +Nguồn tài sản xây dựng cơ bản: là nguồn chuyên dùng cho việc đầu tư mua sắm tài sản cố định và đổi mới công nghệ. +Nguồn tài sản từ lợi nhuận chưa phân phối.
Tài sản chủ sở hữu có thể hình thành từ nhiều nguồn gốc khác nhau, tùy theo loại hình doanh nghiệp: +Đối với DNNN bao gồm tài sản ngân sách nhà nước cấp, tài sản có nguồn gốc từ ngân sách nhà nước, tài sản doanh nghiệp tự tích lũy. +Đối với các công ty cổ phần, tài sản do các cổ đông đóng góp dưới hình thức mua cổ phiếu. +Đối với các công ty liên doanh, tài sản chủ sở hữu do các bên tham gia liên doanh đóng góp. +Tài sản của các công ty TNHH do các thành viên của công ty đóng góp.
+Trong các công ty tư nhân, tài sản chủ sở hữu do tư nhân đầu tư, tài sản phụ thuộc vào một chủ duy nhất. -Tài sản đi vay SV: Phạm Ngọc Minh 7 Lớp: TCDN 21.12 Chuyên đề tốt nghiệp GVHD: ThS. Phan Hồng Mai Để bổ sung tài sản cho quá trình sản xuất kinh doanh, doanh nghiệp có thể sử dụng các khoản tài sản đi vay từ các tổ chức tín dụng ngân hàng, tín dụng thương mại và vay thông qua phát hành trái phiếu, vay từ các tổ chức xã hội, từ các cá nhân. Ta thấy phần lớn tài sản tự có của doanh nghiệp không thể đáp ứng hết nhu cầu về tài sản nên doanh nghiệp thường vay tài sản dưới nhiều hình thức khác nhau.
Việc vay tài sản một mặt giải quyết nhu cầu về tài sản đảm bảo sự ổn định và sản xuất kinh doanh được liên tục. Mặt khác, đó là phương pháp sử dụng hiệu quả các nguồn tài chính trong nền kinh tế .