Chương 1 Hiệu quả hoạt động kinh doanh của DN. Tổng quan về hiệu quả kinh doanh 1. Khái niệm : Có rất nhiều quan điểm khác nhau về hiệu quả sản xuất kinh doanh, song đứng về phía các doanh nghiệp thì mục tiêu quan trọng nhất để đạt được hiệu quả sản xuất kinh doanh (SXKD) là tối đa hoá lợi nhận. Để đạt được mục tiêu này, doanh nghiệp (DN) phải xác định chiến lược kinh doanh trong mọi giai đoạn phát triển phù hợp với những thay đổi của môi trường kinh doanh, phải phân bổ và quản trị có hiệu quả các nguồn lực và luôn kiểm tra quá trình đang diễn ra là có hiệu quả không? muốn kiểm tra tính hiệu quả của hoạt động SXKD phải đánh giá được hiệu quả kinh doanh ở phạm vi DN cũng như ở từng bộ phận của nó.
Từ quan điểm trên, có thể định nghĩa khái quát về hiệu quả SXKD như sau: "Hiệu quả SXKD là một phạn trù phản ánh trình độ sử dụng các nguồn lực (nhân lực, tài lực, vật lực, tiền vốn) để đạt được mục tiêu xác định" [6, tr 2]. Trình độ sử dụng các nguồn lực chỉ có thể được đánh giá trong mối quan hệ với kết quả tạo ra để xem xét với mỗi sự hao phí nguồn lực xác định có thể tạo ra kết quả ở mức độ nào. Có thể hình thành công thức biểu diễn khái quát phạm trù hiệu quả kinh doanh như sau: H = K/C Với H là hiệu quả SXKD; K là kết quả thu được và C là chi phí toàn bộ để đạt được kết quả đó. Như vậy, hiệu quả hoạt động SXKD phản ánh chất lượng hoạt động kinh doanh, phản ánh trình độ sử dụng các nguồn lực (lao động, thiết bị máy móc, nguyên nhiên vật liệu và tiền vốn) để đạt được mục tiêu cuối cùng của mọi hoạt động SXKD của DN - mục tiêu tối đa hoá lợi nhuận.
Hiệu quả hoạt động SXKD được xác định bởi tỷ số giữa kết quả đạt được với chi phí bỏ ra để đạt được kết quả đó. 7 z Hiệu quả của việc bỏ ra một số vốn để thu được kết quả cao hơn cũng có nghĩa là đã có một sự xuất hiện của giá trị gia tăng với điều kiện H>1, H càng lớn càng chứng tỏ quá trình đạt hiệu quả càng cao. Để tăng hiệu quả của (H), chúng ta có thể sử dụng những biện pháp như: giảm đầu vào, đầu ra không đổi, tăng đầu ra; hoặc giảm đầu vào, tăng đầu ra. Hiệu quả kinh doanh được biểu thị bằng các đại lượng tương đối như: chỉ số %, nghĩa là đạt được một khối lượng kết quả đầu ra DN đã bỏ ra một lượng các yếu tố đầu vào như thế nào, tổ chức sử dụng các nguồn lực đó ra sao để đạt được kết quả đó.
Vì thế, nó được dùng làm tiêu chuẩn để đánh giá trình độ và chất lượng SXKD của các tổ chức kinh tế. Sự cần thiết, ý nghĩa và yếu tố quyết định để nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp: * Sự cần thiết phải nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh của DN : Sản xuất cái gì, sản xuất như thế nào, sản xuất cho ai sẽ không thành vấn đề bàn cãi nếu nguồn tài nguyên là vô tận. Như thực tế mọi nguồn tài nguyên trên trái đất như đất đai, khoáng sản, hải sản,. là một phạm trù hữu hạn và ngày càng khan hiếm và cạn kiệt do con người khai thác và sử dụng chúng.
Trong khi đó dân số trên thế giới ngày càng gia tăng cùng với sự gia tăng của các loại nhu cầu dẫn đến nhu cầu tiêu dùng vật phẩm của con người cũng tăng lên không ngừng cả về số lượng và chất lượng, hàng hoá càng nhiều, càng phong phú, càng có chất lượng cao càng tốt. Do vậy, của cải ngày càng khan hiếm đòi hỏi con người phải nghĩ đến việc lựa chọn kinh tế, một cách tối ưu nhất. Ngoài ra, sự phát triển của kỹ thuật sản xuất giúp con người tìm ra nhiều phương pháp khác nhau để chế tạo sản phẩm. Kỹ thuật sản xuất phát triển cho phép với cùng những nguồn lực đầu vào nhất định người ta có thể tao ra rất nhiều loại sản phẩm khác nhau.
Điều này cho phép các DN có khả năng lựa chọn kinh tế: lựa chọn sản suất kinh doanh sản phẩm (cơ cấu sản phẩm) tối ưu. Sự lựa chọn đúng đắn sẽ mang lại cho DN hiệu quả kinh doanh cao nhất. Sự tăng trưởng kết quả kinh tế của sản xuất chủ yếu nhờ vào việc cải tiến các yếu tố sản xuất về mặt chất lượng, ứng 8 z dụng các tiến bộ kỹ thuật mới, công nghệ mới, hoàn thiện công tác quản trị và cơ cấu kinh tế., nâng cao chất lượng các hoạt động kinh tế. Nói một cách khái quát là nhờ vào sự nâng cao hiệu quả kinh doanh.
Như vậy, nâng cao hiệu quả kinh doanh tức là đã nâng cao khả năng sử dụng các nguồn lực có hạn trong sản xuất, đạt được sự lựa chọn tối ưu. Trong điều kiện khan hiếm các nguồn lực sản xuất thì nâng cao hiệu quả kinh doanh là điều kiện không thể không đặt ra đối với bất kỳ hoạt động SXKD nào. Các doanh nghiệp tiến hành hoạt động kinh doanh với động cơ là kiếm tìm lợi nhuận. Trong cơ chế thị trường, thì lợi nhuận là mục tiêu kinh doanh, là động lực kinh tế để doanh nghiệp cũng như mỗi người lao động không ngừng sử dụng hợp lý, tiết kiệm các nguồn lực, nâng cao năng xuất và hiệu quả kinh doanh.
Thật vậy, nhu cầu của người tiêu dùng, các doanh nghiệp phải bỏ ra những chi phí nhất định. Họ phải thuê đất đai, lao động và tiền vốn trong quá trình sản xuất kinh doanh hàng hóa dịch vụ. Họ muốn hàng hóa và dịch vụ mình được bán ra với giá cao để bù đắp những chi phí bỏ ra. Nếu xét về mặt định lượng hiệu quả kinh doanh chính là khoản chênh lệch giữa kết quả thu được với chi phí bỏ ra, và nâng cao hiệu quả kinh doanh nghĩa là tăng khoản chênh lệch này lên tối đa trong điều kiện cho phép.
Vậy có thể thấy được hiệu quả kinh doanh chính là chỉ tiêu biểu hiện mục tiêu thực hiện và nâng cao hiệu quả kinh doanh là công cụ để thực hiện mục tiêu. Nếu xét về mặt định tính thì hiệu quả kinh doanh biểu hiện chất đạt được của mục tiêu, nó phản ánh trình độ của lực lượng sản xuất bao gồm tất cả các khâu, các bộ phận và từng cá nhân riêng lẻ của doanh nghiệp. Nâng cao hiệu quả kinh doanh tức là nâng cao trình độ khai thác, quản lý và sử dụng các nguồn lực trong sản xuất, đảm bảo sự tăng trưởng về mặt lượng gắn liền với sự phát triển về chất. Đó chính là lý do doanh nghiệp cần nâng cao hiệu quả kinh doanh nhằm thực hiện phát triển bền vững trong tương lai.
Hoạt động kinh doanh trong cơ chế kinh tế thị trường, môi trường cạnh tranh gay gắt, nâng cao hiệu quả kinh doanh của hoạt động sản xuất là điều kiện tồn tại và phát triển của các DN. Việc giải quyết ba vấn đề kinh tế cơ bản: sản xuất cái gì, sản 9 z xuất như thế nào, sản xuất cho ai dựa trên quan hệ cung cầu, giá cả thị trường, cạnh tranh và hợp tác. Các DN phải tự ra các quyết định kinh doanh của mình, tự hạch toán lỗ lãi, lãi nhiều hưởng nhiều, lãi ít hưởng ít, không có lãi sẽ đi đến phá sản. Lúc này, mục tiêu lợi nhuận trở thành một trong những mục tiêu quan trọng nhất, mang tính chất sống còn của SXKD.
Môi trường cạnh tranh này ngày càng gay gắt dẫn đến hệ quả là có nhiều DN trụ vững, phát triển sản xuất, nhung không ít DN đã thua lỗ, giải thể, phá sản. Để có thể trụ lại trong cơ chế thị trường, các DN luôn phải nâng cao chất lượng hàng hoá, giảm chi phí sản xuất, nâng cao uy tín…nhằm mục tiêu tối đa lợi nhuận. Các DN phải có được lợi nhuận và đạt được lợi nhuận càng cao càng tốt. Do vậy, đạt hiệu quả kinh doanh và nâng cao hiệu quả kinh doanh luôn là vấn đề được quan tâm của DN và trở thành điều kiện sống còn để DN có thể tồn tại và phát triển trong nền kinh tế thị trường.
Đúc kết lại có thể xét thấy nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh mang lại ý nghĩ vô cùng quan trọng cả về mặt lý luận và thực tiễn. Xét về mặt ý nghĩa lý luận đối với nền kinh tế quốc dân hiệu quả kinh doanh là phạm trù kinh tế quan trọng phản ánh yêu cầu quy luật tiết kiệm thời gian; phản ánh trình độ sử dụng các nguồn lực, trình độ sản xuất và mức độ hoàn thiện của quan hệ sản xuất trong cơ chế thị trường. Trình độ phát triển của lực lượng sản xuất ngày càng cao, quan hệ sản xuất ngày càng hoàn thiện, càng nâng cao hiệu quả. Tóm lại hiệu quả hoạt động kinh doanh mang lại cho quốc gia sự phân bổ, sử dụng các nguồn lực ngày càng hợp lý và đem lại hiệu quả cao cho các DN.
Xét về mặt thực tiễn đối với mỗi DN hiệu quả kinh doanh xét về mặt tuyệt đối chính là lợi nhuận thu được. Nó là cơ sở để tái sản xuất mở rộng, cải thiện đời sống cán bộ công nhân viên. Đối với mỗi DN đặc biệt là các DN hoạt động trong cơ chế thị trường thì việc nâng cao hiệu quả SXKD đóng vai trò quan trọng trong sự tồn tại và phát triển của DN. Ngoài ra nó còn giúp DN cạnh tranh trên thị trường, đầu tư, mở rộng, cải tạo, hiện đại hóa cơ sở vật chất kỹ thuật phục vụ cho việc SXKD.
Riêng đối với người lao động trong DN: Hiệu quả SXKD là động lực thúc đẩy kích thích người lao động hăng say sản xuất, luôn quan tâm đến thành quả lao động 10 z của mình. Nâng cao hiệu quả SXKD đồng nghĩa với việc nâng cao đời sống lao động thúc đẩy tăng năng suất lao động góp phần nâng cao hiệu quả kinh doanh. * Yếu tố quyết định nâng cao hiệu quả kinh doanh của DN Muốn nâng cao hiệu quả kinh tế của hoạt động SXKD, vai trò quyết định của DN thể hiện trên 2 mặt: thứ nhất, biết khai thác và tận dụng những điều kiện và yếu tố thuận lợi của môi trường bên ngoài và thứ hai, DN phải chủ động tạo ra những điều kiện, yếu tố cho chính bản thân mình để phát triển. Cả hai mặt này cần phải được phối hợp đồng bộ thì mới tận dụng được tối đa các nguồn lực, kinh doanh mới đạt được hiệu quả tối ưu.