CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ HIỆU QUẢ SỬ DỤNG MÁY MÓC THIẾT BỊ TẠI DOANH NGHIỆP 1. Vai trò của máy móc thiết bị trong sản xuất Máy móc là vật được chế tạo gồm nhiều bộ phận thường là phức tạp dùng để thực hiện chính xác một hoặc một loạt công việc chuyên môn nào đó. Trong hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp tuỳ theo từng ngành nghề khác nhau mà trang bị những máy móc thích hợp khác nhau. Thiết bị là tổng hợp những máy móc, dụng cụ, phụ tùng cho một hoạt động nào đó, người ta thường nói: thiết bị của doanh nghiệp, thiết bị của phòng thí nghiệm, thiết bị phân xưởng, bộ phận sản xuất.
Máy móc thiết bị là tư liệu lao động, là những vật hay phức hợp các vật thể nối con người với đối tượng lao động và truyền dẫn tích cực sự tác động của con người vào đối tượng lao động làm thay đổi hình thức tự nhiên của đối tượng lao động biến chúng thành sản phẩm thỏa mãn nhu cầu đa dạng của con người. Theo định nghĩa trên ta thấy trong bất kỳ một hoạt động sản xuất kinh doanh nào, muốn tạo ra được sản phẩm thì con người đều cần một loại công cụ nhất định hay nói cách khác là một loại máy móc thiết bị để thông qua đó chế tạo sản xuất ra sản phẩm theo ý mình. Do đó máy móc thiết bị được coi là yếu tố quan trọng nhất của sản xuất, có nhiều tính năng tác dụng và khó điều khiển. Để phân biệt một cách chính xác về máy móc thiết bị thì ta có thể hiểu “máy móc là vật được chế tạo bao gồm nhiều bộ phận để thực hiện chính xác hay một số chuyên môn nào đó, còn thiết bị là tổng thể máy móc, dụng cụ phụ tùng cho một hoạt động nào đó”.
Tùy từng loại hình sản xuất kinh doanh và tùy nhu cầu cụ thể của công việc mà ta có các loại máy móc thiết bị khác nhau sao cho phù hợp. Máy móc thiết bị chính là một trong những yếu tố biểu hiện quan trọng của công nghệ. Trong cơ chế thị trường sức cạnh tranh giữa các doanh nghiệp đặc biệt là các doanh nghiệp cùng sản xuất một loại sản phẩm thì công nghệ góp phần quan trọng trong việc doanh 10 nghiệp đó sẽ sản xuất những sản phẩm gì, chủng loại gì, số lượng bao nhiêu và hiệu quả thế nào. Vì vậy để quản lý và sử dụng hiệu quả máy móc thiết bị thì các doanh nghiệp cần phải có sự quan tâm chú ý đặc biệt là phải có sự am hiểu về máy móc thiết bị.
Tuy nhiên để hiểu một cách thấu đáo về máy móc thiết bị ta cần phải xem xét dưới nhiều góc độ: về năng lực sản xuất, về vốn. Năng lực sản xuất của máy móc thiết bị là sự phản ánh quy mô phát triển của doanh nghiệp. Quy mô, tầm hoạt động của một doanh nghiệp càng rộng lớn chứng tỏ hệ thống máy móc thiết bị của doanh nghiệp đó hoạt động có hiệu quả, năng lực sản xuất cao và ngược lại. Theo thời gian hoạt động, năng lực sản xuất của máy móc thiết bị giảm dần tức là giá trị của nó giảm dần.
Sự giảm dần do hao mòn sinh ra đó có thể là hao mòn do chính bản thân sự hoạt động của máy móc thiết bị hay còn là do sự tác động từ môi trường bên ngoài vào, giá trị hao mòn của máy móc sẽ được chuyển dần vào giá trị sản phẩm. Khi đã chuyển hết giá trị vào giá trị sản phẩm thì chính là lúc máy móc thiết bị cần được thay thế. Dưới góc độ vốn thì máy móc thiết bị là một phần tài sản, một bộ phận của tài sản cố định, là cơ sở vật chất, kỹ thuật trong hệ thống tài sản hiện có của doanh nghiệp. Đó chính là hình thái vật chất của vốn cố định, một loại vốn chiếm tỷ trọng cao trong tổng số vốn hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.
Mỗi doanh nghiệp trước khi tiến hành các hoạt động sản xuất kinh doanh đòi hỏi một lượng vốn ban đầu lớn mà chủ yếu là đầu tư vào máy móc thiết bị, lắp đặt dây chuyền. Mặt khác, máy móc thiết bị có tính chất đặc trưng là tham gia vào nhiều chu kỳ sản xuất và giá trị của nó được chuyển dần vào giá trị sản phẩm. Do đó vốn cố định có giá trị rất lớn, nó ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình luân chuyển vốn, quyết định hiệu quả sử dụng vốn của doanh nghiệp. Để đánh giá tài sản cố định của doanh nghiệp trong thực tế, người ta sử dụng các phương pháp và các chỉ tiêu nhưng nhìn chung có thể đánh giá trên hai chỉ tiêu cơ bản là thời gian hoạt động và giá trị tài sản cố định.
Tóm lại máy móc thiết bị là những tư liệu lao động cơ bản, là hình thái vật chất của vốn cố định dùng cho hoạt động sản xuất kinh doanh, do vậy nó có một vai 11 trò rất quan trọng trong quá trình sản xuất và tái sản xuất. Trên cơ sở đó nó sẽ quyết định hoạt động kinh doanh tổng hợp của mỗi doanh nghiệp. Nội dung quản lý máy móc thiết bị Tổ chức sản xuất trong doanh nghiệp là sự phối kết hợp chặt chẽ giữa máy móc thiết bị và sức lao động phù hợp với yêu cầu của nhiệm vụ sản xuất, quy mô sản xuất và công nghệ sản xuất đã xác định. Khi doanh nghiệp phối hợp được giữa bố trí máy móc thiết bị và sức lao động cân đối, nhịp nhàng thì hiệu quả sử dụng máy móc thiết bị sẽ cao hơn.
Thật vậy, nếu doanh nghiệp có được cơ cấu máy móc thiết bị hợp lý, nguồn cung ứng nguyên vật liệu tốt, đội ngũ lao động lành nghề nhưng sự phối hợp giữa các yếu tố này không khoa học và chặt chẽ thì hiệu quả là rất hạn chế. Do đó tuỳ theo nhiệm vụ sản xuất kinh doanh, trình độ lao động, trình độ kỹ thuật công nghệ của máy móc thiết bị hiện có trong doanh nghiệp mà tổ chức quản lý, bố trí dây chuyền máy móc thiết bị công nghệ sao cho số giờ làm việc, số ca ngày làm việc đạt được là cao nhất nghĩa là chúng ta đã sử dụng máy móc thiết bị trong sản xuất có hiệu quả nhất. Xác lập quy trình, quy phạm kỹ thuật Quy trình và quy phạm kỹ thuật được hình thành bởi các văn bản có tính chất pháp lý buộc các cấp, các ngành, các doanh nghiệp nhằm đảm bảo thực hiện tốt công tác quản lý kỹ thuật trong các đơn vị. Do đó các doanh nghiệp có nhiệm vụ một mặt phải chấp hành nghiêm chỉnh những quy trình và quy phạm kỹ thuật của cấp trên có liên quan đến các mặt hoạt động của mình và mặt khác phải hoàn thiện những quy trình kỹ thuật hiện có, ban hành bổ sung những quy trình kỹ thuật còn thiếu.
Bởi vì đó là những chuẩn mực cơ bản để doanh nghiệp hướng tới trong công tác sử dụng máy móc thiết bị tại đơn vị, đảm bảo sử dụng đúng thời gian và công suất vận hành máy. Kiểm tra bảo dưỡng sửa chữa Máy móc thiết bị tham gia nhiều lần, nhiều chu kỳ để sản xuất ra sản phẩm. Trong quá trình hoạt dộng những máy móc thiết bị này có thể bị hỏng hóc. Để duy 12 trì tuổi thọ máy móc thiết bị trong quá trình sử dụng thì phải thường xuyên kiểm tra, thực hiện bảo dưỡng, trung đại tu máy móc thiết bị theo từng thời kỳ để giảm hỏng hóc thiết bị khi vận hành.
* Kiểm tra kỹ thuật là việc dự kiến và phát hiện kịp thời những sai sót, những nguyên nhân gây ra phế phẩm, làm giảm chất lượng sản phẩm, dừng máy trong suốt quá trình thực hiện quy phạm, quy trình kỹ thuật. Để làm tốt được điều này các doanh nghiệp cần khôi phục, duy trì và mở rộng chế độ 3 kiểm trong công tác kiểm tra kỹ thuật là: công nhân tự kiểm tra, tổ kiểm tra và cán bộ kỹ thuật kiểm tra. * Chế độ sửa chữa dự phòng theo kế hoạch: là tổng hợp các biện pháp phục vụ việc bảo dưỡng, kiểm tra và sửa chữa. Những biện pháp đó được tiến hành theo kế hoạch và theo một chu kỳ sửa chữa đã định, nhằm giảm hao mòn, ngăn ngừa sự cố đảm bảo hoạt động bình thường của máy móc thiết bị.
Nội dung chế độ sửa chữa dự phòng theo kế hoạch bao gồm: bảo dưỡng, kiểm tra định kỳ và sửa chữa máy móc thiết bị. Công tác bảo dưỡng sửa chữa dự phòng theo kế hoạch cần được các doanh nghiệp quan tâm một cách đúng mức với mục tiêu sửa chữa lấy dự phòng làm chính, công việc sửa chữa được tiến hành theo kế hoạch và nội dung sửa chữa được xác định từ trước. Nếu doanh nghiệp không quan tâm đến vấn đề này thì máy móc thiết bị sẽ rất nhanh hỏng và gây ra những ách tắc trong quá trình sản xuất làm cho hiệu quả sản xuất bị hạn chế và hiệu quả sử dụng máy móc thiết bị trở nên rất thấp. Từ đó các doanh nghiệp phải xây dựng cụ thể bố trí, sử dụng số lượng máy móc thiết bị hợp lý về thời gian hoạt động của máy móc thiết bị, về thời gian ngừng máy để sửa chữa để đảm bảo vừa huy động hết công suất, vừa kéo dài tuổi thọ cho máy móc thiết bị.
Thực tế cho thấy rằng sửa chữa và bảo dưỡng máy móc thiết bị có quan hệ tỷ lệ thuận với hiệu quả sử dụng trong doanh nghiệp. Có ba hình thức sửa chữa máy móc thiết bị: Sửa chữa lớn (đại tu), sửa chữa vừa (trung tu) và sửa chữa nhỏ (tiểu tu). * Quản lý hồ sơ máy móc thiết bị: Hồ sơ lý lịch máy móc thiết bị là một bộ phận không thể thiếu được của mọi chương trình, kế hoạch sửa chữa, bảo dưỡng tốt máy móc thiết bị. Máy móc thiết bị 13 phải được lập hồ sơ chi tiết quản lý ngay từ khi mới mua về, phải được cập nhật hàng ngày về tình trạng hoạt động của máy móc thiết bị.
Khi đưa máy móc thiết bị vào sản xuất thì bộ phận quản lý máy móc thiết bị của doanh nghiệp bàn giao cho bộ phận sản xuất và người trực tiếp sử dụng phải được đào tạo để có đủ khả năng trình độ sử dụng máy móc thiết bị mình được giao. Ý nghĩa của quản lý và sử dụng máy móc thiết bị 1.