Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ TỘI TÀNG TRỮ, VẬN CHUYỂN, MUA BÁN TRÁI PHÉP CHẤT MA TÚY 1. Khái niệm về tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép chất ma túy và hình phạt trong pháp luật hình sự Việt Nam 1. Khái niệm về ma tuý Theo Từ điển từ Hán Việt, “ma” có nghĩa là tê liệt hoặc là “làm mê mẩn” hoặc làm cho tê liệt, “túy” có nghĩa là say hoặc là làm cho say sƣa [34, tr. “Ma túy” là một danh từ dùng để chỉ chất thuốc có khả năng gây ra hiện tƣợng thần kinh tê liệt, dùng nhiều sẽ bị nghiện.
Có ý kiến cho rằng: “Các chất ma túy là các chất độc có tính chất gây nghiện, có khả năng bị lạm dụng, sự nghiện ngập chính là biểu hiện của trạng thái bị ngộ độc mãn tính do các chất ma túy gây nên cho người sử dụng chúng” [71, tr. Ý kiến khác thì đƣa ra khái niệm: “Ma túy là những chất mà dùng nó một thời gian sẽ gây trạng thái nghiện hay nói cách khác là trạng thái phụ thuộc vào thuốc” [70, tr. Tác hại nghiêm trọng nhất của ma túy là tạo ra sự lệ thuộc cả về tâm lý và thể chất đối với ngƣời sử dụng. Nhƣ vậy, theo nghĩa chung nhất và thông thƣờng nhất, ma túy đƣợc hiểu là một số chất tự nhiên hoặc chất tổng hợp (hóa học) khi đƣa vào cơ thể ngƣời dƣới bất kỳ hình thức nào sẽ gây ức chế hoặc kích thích mạnh hệ thần kinh, làm giảm đau hoặc có thể gây ảo giác, nếu sử dụng nhiều lần sẽ dẫn đến tình trạng nghiện đối với ngƣời sử dụng.
Theo qui định của Bộ luật hình sự hiện hành về chất ma túy thì: Ma túy bao gồm nhựa thuốc phiện, nhựa cần sa, cao côca; lá, hoa, quả cây cần sa, lá cây côca; quả thuốc phiện tƣơi; quả thuốc phiện khô; hêrôin; côcain; các chất ma túy khác ở thể lỏng và các chất ma túy khác ở thể rắn. Cụ thể hơn, chất ma túy đƣợc Luật Phòng chống ma túy do Quốc hội ban hành năm 2000 và Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng chống ma túy do Quốc hội ban hành năm 2008 quy định nhƣ sau: 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Chất ma túy là các chất gây nghiện, chất hƣớng thần đƣợc quy định trong các danh mục do Chính phủ ban hành. Chất gây nghiện là chất kích thích hoặc ức chế thần kinh, dễ gây tình trạng nghiện đối với ngƣời sử dụng.
Chất hƣớng thần là chất kích thích, ức chế thần kinh hoặc gây ảo giác, nếu sử dụng nhiều lần có thể dẫn tới tình trạng nghiện đối với ngƣời sử dụng [17, tr. Đồng thời, Luật Phòng chống ma túy cũng quy định về các loại cây có chứa chất ma túy và đƣa ra khái niệm về ngƣời nghiện ma túy nhƣ sau: Cây có chứa chất ma túy bao gồm cây thuốc phiện (cây anh túc), cây cô ca, cây cần sa hoặc cây khác có chứa chất ma túy do Chính phủ quy định và Ngƣời nghiện ma túy là ngƣời sử dụng chất ma túy, thuốc gây nghiện, thuốc hƣớng thần và bị lệ thuộc vào các chất này [17, tr. Đến thời điểm hiện nay, danh mục các chất ma túy do Chính phủ ban hành đƣợc quy định cụ thể trong các Nghị định gồm: Nghị định số: 67/2001/NĐ-CP ngày 01/10/2001 quy định Danh mục các chất ma túy và tiền chất; Nghị định số: 133/2003/NĐ-CP ngày 06/11/2003 bổ sung một số chất vào Danh mục các chất ma túy và tiền chất theo Nghị định số: 67/2001/NĐ-CP ngày 01/10/2001 và Nghị định số: 163/2007/NĐ-CP ngày 12/11/2007 quy định sửa tên, bổ sung, chuyển, loại bỏ một số chất thuộc Danh mục các chất ma túy và tiền chất ban hành kèm theo Nghị định số: 67/2001/NĐ-CP ngày 01/10/2001 của Chính phủ; Nghị định số: 17/2011/NĐ-CP ngày 22/02/2011 quy định về bổ sung, sửa tên chất, tên khoa học đối với một số chất thuộc Danh mục các chất ma tuý và tiền chất ma tuý ban hành kèm theo Nghị định số: 67/2001/NĐ-CP ngày 01/10/2001 và Nghị định số: 163/2007/NĐ-CP ngày 12/11/2007 của Chính phủ và gần đây nhất là Nghị định số: 82/2013/NĐ-CP ngày 19/07/2013 của Chính phủ ban hành các Danh mục chất ma túy và tiền chất. Theo đó, các chất ma túy đƣợc chia thành ba danh mục gồm: Danh mục I: Các chất ma túy rất độc, tuyệt đối cấm sử dụng trong lĩnh vực y tế, việc sử dụng các chất này trong phân tích, kiểm nghiệm, 10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com nghiên cứu khoa học và điều tra tội phạm theo quy định đặc biệt của cơ quan có thẩm quyền (có trong Bảng IV Công ƣớc của Liên hợp quốc năm 1961 và Bảng I Công ƣớc của Liên hợp quốc năm 1971) gồm 45 chất.
Danh mục II: Các chất ma túy độc hại, đƣợc dùng hạn chế trong phân tích, kiểm nghiệm, nghiên cứu khoa học, điều tra tội phạm hoặc trong lĩnh vực y tế theo yêu cầu điều trị (có trong Bảng I, Bảng II Công ƣớc của Liên hợp quốc năm 1961 và Bảng II Công ƣớc của Liên hợp quốc năm 1971) gồm 121 chất. Danh mục III: Các chất ma túy độc dƣợc, đƣợc dùng trong phân tích, kiểm nghiệm, nghiên cứu khoa học, điều tra tội phạm hoặc trong lĩnh vực y tế theo yêu cầu điều trị (có trong Bảng III và Bảng IV Công ƣớc của Liên hợp quốc năm 1971) gồm 69 chất [13]. Ngoài ra, các Nghị định trên đây còn quy định về các tiền chất ma túy, các loại cây có chứa chất ma túy và các nguyên liệu thực vật có chứa chất ma túy cụ thể nhƣ: Tiền chất (gồm 41 tiền chất đƣợc quy định tại Danh mục IV) dùng vào việc sản xuất trái phép chất ma túy đƣợc xác định là các hóa chất không thể thiếu trong quá trình điều chế, sản xuất chất ma túy đƣợc quy định trong các danh mục tiền chất do Chính phủ ban hành [13]. Cây có chứa chất ma túy bao gồm tất cả các loại cây có chứa chất ma túy mà phổ biến nhất trong số đó là các loại cây thuốc phiện (cây anh túc), cây cần sa và cây côca; các nguyên liệu thực vật có chứa chất ma túy nhƣ quả thuốc phiện, quả cần sa, hoa cần sa, lá cần sa và lá côca ở dạng tƣơi hoặc dạng khô… Nhƣ vậy, khái niệm về ma túy có thể đƣợc hiểu cụ thể nhƣ sau: Ma túy là các chất có nguồn gốc tự nhiên hoặc tổng hợp, khi được đưa vào cơ thể con người dưới bất kỳ hình thức nào sẽ gây kích thích mạnh hoặc ức chế thần kinh và làm thay đổi trạng thái ý thức cũng như sinh lý của người sử dụng.
Nếu lạm dụng, con người sẽ bị lệ thuộc vào ma túy và dẫn đến tình trạng nghiện đối với người sử dụng ma túy. Tóm lại, việc khái niệm cũng nhƣ định nghĩa về ma túy hay chất ma túy có ý 11 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com nghĩa trong hoạt động nghiên cứu khoa học về chất ma túy nhiều hơn là có ý nghĩa đối với việc xác định chất ma túy – với tƣ cách là đối tƣợng tác động của tội phạm trong pháp luật hình sự. Để xác định một chất có phải là ma túy hay không phải là ma túy, các cơ quan tiến hành tố tụng có thẩm quyền cần phải căn cứ vào danh mục các chất ma túy do Chính phủ ban hành và tiến hành các hoạt động khác để thực hiện việc giám định tƣ pháp theo đúng trình tự, thủ tục luật định. Khái niệm về tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép chất ma túy trong Luật hình sự Việt Nam Hiện nay, trong khoa học pháp lý tồn tại nhiều khái niệm khác nhau về tội phạm ma túy, trong đó có một số ý kiến cụ thể về khái niệm này nhƣ sau: Ý kiến thứ nhất: “Tội phạm về ma túy là hành vi cố ý xâm phạm chế độ quản lý các chất ma túy của Nhà nước” [42].
Ý kiến thứ hai: “Tội phạm về ma túy là những hành vi cố ý xâm phạm chế độ quản lý của Nhà nước đối với các chất ma túy” [65]. Ý kiến thứ ba: “Các tội phạm về ma túy là những hành vi nguy hiểm cho xã hội, có lỗi, xâm phạm đến những quy định của Nhà nước về quản lý và sử dụng các chất ma túy, gây thiệt hại cho lợi ích của xã hội, của công dân và gây mất trật tự an toàn xã hội” [25]. Một số ý kiến khác thì cho rằng: “Các tội phạm về ma túy là những hành vi nguy hiểm cho xã hội, xâm phạm chế độ quản lý của Nhà nước đối với các chất ma túy” [65] hoặc “Các tội phạm về ma túy là hành vi nguy hiểm cho xã hội, xâm phạm chế độ quản lý các chất ma túy của Nhà nước với lỗi cố ý” [58]. Trong tập sách Bình luận khoa học Bộ luật hình sự (phần các tội phạm), tác giả Đinh Văn Quế định nghĩa về tội phạm theo quy định tại Điều 194 Bộ luật hình sự năm 1999 nhƣ sau: “Tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép hoặc chiếm đoạt chất ma túy là hành vi cất giữ, chuyển dịch, bán hay mua để bán lại, cướp, bắt cóc nhằm chiếm đoạt, cưỡng đoạt, cướp giật, công nhiên chiếm đoạt, trộm cắp, tham ô, lừa đảo, lạm dụng tín nhiệm chiến đoạt chất ma túy” [34, tr.
Qua đó, khái niệm về tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép chất ma túy có thể đƣợc 12 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com hiểu một cách ngắn gọn là: “Tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép chất ma túy là hành vi cất giữ, chuyển dịch, bán hay mua để bán lại chất ma túy”. Trong Giáo trình luật hình sự Việt Nam (phần tội phạm) do GS. Lê Cảm chủ biên đƣợc Đại học Quốc gia Hà Nội xuất bản năm 2003, khái niệm về loại tội phạm này đƣợc định nghĩa theo từng hành vi cụ thể nhƣ sau: 1. Hành vi tàng trữ trái phép chất ma túy là hành vi cất giữ trái phép chất ma túy trong ngƣời, trong nhà hoặc ở nơi nào khác, không kể thời gian bao lâu.
Hành vi vận chuyển trái phép chất ma túy là hành vi đƣa chất ma túy từ địa điểm này đến địa điểm khác mà không có giấy phép hợp lệ. Hành vi mua bán trái phép chất ma túy là hành vi trao đổi trái phép chất ma túy dƣới bất kỳ hình thức nào [42, tr. Một ý kiến khác đƣa ra khái niệm: Tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép chất ma túy là hành vi cất giữ, chuyển dịch, bán hay mua để bán lại chất ma túy [3, tr.