Chương 1: Một số vấn đề chung về Tội tàng trữ, vận chuyển hàng cấm. Chương 2: Quy định về Tội tàng trữ, vận chuyển hàng cấm trong Bộ luật hình sự 2015 và thực tiễn áp dụng tại thành phố Hải Phòng trong thời gian vừa qua. Chương 3: Hoàn thiện các quy định pháp luật hình sự về Tội tàng trữ, vận chuyển hàng cấm và một số giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật về Tội tàng trữ, vận chuyển hàng cấm. 5 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Chƣơng 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ TỘI TÀNG TRỮ, VẬN CHUYỂN HÀNG CẤM 1.
Khái niệm hàng cấm và Tội tàng trữ, vận chuyển hàng cấm 1. Khái niệm hàng cấm Điều 33 Hiến pháp năm 2013 của nƣớc Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam ghi nhận: “Mọi ngƣời có quyền tự do kinh doanh trong những ngành nghề mà pháp luật không cấm”. Nhƣ vậy, quyền tự do kinh doanh là quyền hiến định của con ngƣời. Theo đó, không chỉ công dân Việt Nam mà ngƣời Việt Nam định cƣ ở nƣớc ngoài, ngƣời nƣớc ngoài cũng có quyền thành lập doanh nghiệp, tiến hành kinh doanh trên lãnh thổ Việt Nam theo quy định của pháp luật.
Tuy nhiên, phải chăng các chủ thể có thể kinh doanh bất kỳ hàng hoá dịch vụ nào mà mình muốn? Trong nền kinh tế thị trƣờng, hàng hoá và dịch vụ đƣợc cung ứng trên cơ sở nhu cầu của thị trƣờng. Nghĩa là có cung thì có cầu, chứ không theo các lệnh hành chính nhƣ trong nền kinh tế kế hoạch tập trung. Nhà kinh doanh sẽ phải dựa trên nhu cầu của thị trƣờng để lên kế hoạch giải đáp các câu hỏi: Kinh doanh cái gì? Quy mô kinh doanh ra sao? Giá cả thế nào?. Nhƣ vậy, sẽ tránh đƣợc tình trạng sản xuất dƣ thừa, gây lãng phí, cũng nhƣ sự tránh đƣợc hiện tƣợng phân phối hoặc là cào bằng hoặc là không đồng đều, không phù hợp với nhu cầu thực tiễn.
Quy luật cung cầu cũng đòi hỏi các chủ thể kinh doanh không ngừng nỗ lực cải tiến công nghệ nhằm nâng cao hiệu quả cạnh tranh. Có thể nói rằng quy luật cung cầu bảo đảm sự phân bổ và sử dụng hợp lý và hiệu quả các nguồn lực khan hiếm trong xã hội. Mặc dù, có những mặt tích cực nhƣ phân tích ở trên, nhƣng quy luật cung cầu cũng có mặt trái. Trong xã hội, không phải tất cả ngƣời tiêu dùng đều có những nhu cầu đúng đắn.
Trên thực tế, vẫn có những nhóm ngƣời có những 6 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com nhu cầu sai lệch, mà nếu chúng ta cổ suý sẽ gây ra những hậu quả tai hại cho xã hội. Ví dụ, mặc dù pháo nổ đã bị cấm ở nƣớc ta trên 20 năm nay. Tuy nhiên, trên thực tế, vẫn có một bộ phận ngƣời dân thiếu hiểu biết vẫn có nhu cầu đốt pháo trong lễ hội, ngày Tết hoặc đám cƣới. Pháo nổ không chỉ gây lãng phí về tiền của mà còn gây nguy hiểm cho tính mạng, sức khoẻ của con ngƣời, gây thiệt hại về tài sản.
Vì vậy, nhu cầu sử dụng pháo nổ không đƣợc cổ suý mà thậm chí phải cấm đoán. Vấn đề đặt ra là nếu chỉ cấm sử dụng (tức là cấm đoán nhu cầu sai lệch) thì sẽ nhƣ thế nào? Chúng ta cùng quay lại câu chuyện pháo nổ. Theo truyền thống của cha ông ta, vào ngày Tết (đêm 30 Tết và các ngày Tết), lễ cƣới, lễ mừng thọ, lễ mừng tân gia và các tiệc hỉ khác, ngƣời dân thƣờng đốt pháo ăn mừng. Tuy nhiên, vì hậu quả do pháo gây ra cho tính mạng, sức khoẻ của con ngƣời và tài sản của Nhà nƣớc và ngƣời dân là rất nghiêm trọng, Nhà nƣớc ta đã cấm sử dụng pháo nổ.
Nếu chỉ cấm sử dụng pháo nổ nhƣng không cấm sản xuất, buôn bán, tàng trữ, vận chuyển pháo nổ thì sao? Thực tế cho thấy, nếu vẫn có hiện tƣợng bán pháo nổ thì nhu cầu sử dụng vẫn cao và ngƣời dân vẫn cứ ngấm ngầm sử dụng. Điều này dẫn đến việc kiểm soát là rất khó khăn. Do đó, cần phải cấm cả cầu lẫn cung. Từ những phân tích trên có thể thấy Nhà nƣớc cần phải kiểm soát từ khâu sản xuất, nhập khẩu, phân phối, bán lẻ, vận chuyển, tàng trữ những hàng hoá gây nguy hại nghiêm trọng cho xã hội, môi trƣờng, con ngƣời, tài sản và các quan hệ quan trọng khác trong xã hội mà những thiệt hại này lớn hơn rất nhiều so với lợi ích mà hàng hoá mang lại.
Các biện pháp kiểm soát chủ yếu của Nhà nƣớc bao gồm: - Hạn chế bằng biện pháp hành chính: Theo biện pháp này, Nhà nƣớc sẽ giới hạn mức cầu tối đa và mức cung tối đa. Việc vƣợt quá mức tối đa do nhà nƣớc quy định là trái luật. Ví dụ, đối với một số mặt hàng, Nhà nƣớc vẫn kiểm soát bằng hạn ngạch 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com - Hạn chế bằng biện pháp tài chính: Bằng biện pháp này, Nhà nƣớc đánh thuế tiêu thụ đặc biệt vào những mặt hàng mà Nhà nƣớc không muốn ngƣời tiêu dùng sử dụng nhiều nhƣ rƣợu, bia, thuốc lá,… Hoạt động sản xuất, kinh doanh các hàng hoá này không đƣợc hƣởng ƣu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp, tiền thuê đất,… - Cấm đoán: Đối với những mặt hàng gây hoặc đe doạ gây nguy hại nghiêm trọng cho xã hội, môi trƣờng, con ngƣời, tài sản,… thì việc hạn chế bằng biện pháp hành chính và biện pháp tài chính tỏ ra không hiệu quả và không triệt để. Trong trƣờng hợp này, Nhà nƣớc cấm kinh doanh, tàng trữ, vận chuyển và sử dụng những hàng hoá này.
Trong từng thời kỳ, trên cơ sở đánh giá mức độ nguy hại của hàng hoá, mà Nhà nƣớc có danh sách hàng cấm, hàng bị hạn chế kinh doanh. Theo một nhà nghiên cứu thì hàng cấm là hàng hoá mà Nhà nƣớc cấm kinh doanh [2, tr. Nhƣ vậy, nhà nghiên cứu này đã tập trung vào dấu hiệu “hàng hoá mà Nhà nƣớc cấm kinh doanh” để xác định hàng cấm. Tuy nhiên, khái niệm kinh doanh đƣợc hiểu là việc thực hiện liên tục một, một số hoặc tất cả các công đoạn của quá trình, đầu tƣ, từ sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm hoặc cung ứng dịch vụ trên thị trƣờng nhằm mục đích sinh lợi.
Trên thực tế, mặc dù có trƣờng hợp chủ thể thực hiện hành vi không vì mục đích sinh lợi nhƣng Nhà nƣớc vẫn cấm nhằm ngăn ngừa việc chủ thể sử dụng hoặc đƣa ngƣời khác sử dụng. Vì vậy, bên cạnh việc cấm hành vi sản xuất, buôn bán, lƣu hành một số hàng hoá nhất định. Nhà nƣớc nghiêm cấm cả hành vi tàng trữ, vận chuyển loại hàng hoá này. Hàng hoá bị cấm sản xuất, buôn bán, lƣu hành, tàng trữ, vận chuyển bao gồm hàng hoá mà Nhà nƣớc cấm tuyệt đối và hàng hoá chƣa đủ điều kiện để lƣu thông, lƣu hành trên thị trƣờng nên bị cấm lƣu thông, lƣu hành trên thị trƣờng.
8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Tuy vậy, Nhà nƣớc vẫn trao quyền sản xuất, kinh doanh, tàng trữ, vận chuyển những hàng hoá này cho một số ít các chủ thể đặc biệt, chủ yếu là các cơ quan, tổ chức nhà nƣớc. Từ những phân tích trên, tác giả luận văn đƣa ra định nghĩa về hàng cấm nhƣ sau: Hàng cấm là những hàng hoá mà Nhà nước kiểm soát bằng hình thức cấm các chủ thể sản xuất, tàng trữ, vận chuyển, buôn bán trừ số ít các chủ thể mà Nhà nước trao quyền hoặc cho phép. Hàng cấm được ghi nhận rõ ràng trong danh mục hàng cấm do cơ quan Nhà nước có thẩm quyền công bố. Khái niệm Tội tàng trữ, vận chuyển hàng cấm 1.
Khái niệm Tội phạm là hành vi nguy hiểm cho xã hội đƣợc quy định trong Bộ luật hình sự, do ngƣời có năng lực trách nhiệm hình sự hoặc pháp nhân thƣơng mại thực hiện một cách cố ý hoặc vô ý, xâm phạm độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ Tổ quốc, xâm phạm chế độ chính trị, chế độ kinh tế, nền văn hóa, quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, xâm phạm quyền con ngƣời, quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, xâm phạm những lĩnh vực khác của trật tự pháp luật xã hội chủ nghĩa mà theo quy định của Bộ luật này phải bị xử lý hình sự. 105] Nhƣ vậy, theo định nghĩa tại Điều 8 của Bộ luật hình sự năm 2015 và định nghĩa của Giáo luật hình sự Việt Nam (phần chung) thì tội phạm có các 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com yếu tố sau: (1) hành vi có tính nguy hiểm cho xã hội; (2) tính trái pháp luật hình sự; (3) tính có năng lực chịu trách nhiệm hình sự; và (4). Hành vi trái pháp luật muốn đƣợc coi là tội phạm trƣớc hết phải là hành vi có tính nguy hiểm cho xã hội. Nhƣ phần trên đã phân tích, hành vi tàng trữ, vận chuyển hàng cấm là hành vi trái pháp luật vì hành vi này trái với điều cấm của pháp luật.
Nhƣng vấn đề đặt ra là có phải tất cả các hành vi tàng trữ, vận chuyển hàng cấm đều là hành vi có tính nguy hiểm cho xã hội? Tính nguy hiểm cho xã hội của tội phạm có sự thể hiện về chất lƣợng và số lƣợng là: a) tính chất nguy hiểm cho xã hội (1) – sự thể hiện về chất lƣợng và là đại lƣợng để so sánh tính nguy hiểm cho xã hội của các nhóm tội phạm khác nhau về khách thể loại, thông thƣờng nó đƣợc xác định bằng ý nghĩa và tầm quan trọng của các nhóm khách thể (loại) tƣơng ứng bị tội phạm xâm hại đến; và (b) mức độ nguy hiểm cho xã hội (2) – thể hiện về số lƣợng và đại lƣợng để so sánh tính nguy hiểm cho xã hội các loại tội phạm cụ thể cùng khách thể loại, thông thƣờng nó đƣợc xác định bằng thiệt hại do chính mỗi tội phạm tƣơng ứng đƣợc thực hiện gây nên hoặc có thể gây nên [6, tr. GS Võ Khánh Vinh cũng cho rằng tính nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội thể hiện ở chỗ, hành vi đó gây ra hoặc đe doạ gây ra thiệt hại đáng kể cho quan hệ xã hội mà pháp luật hình sự bảo vệ. 109] Nhƣ vậy, cần phải đánh giá phải chăng hành vi tàng trữ, vận chuyển hàng cấm là hành vi có tính nguy hiểm cho xã hội?