Tội phạm hối lộ theo luật hình sự Việt Nam và sự so sánh với Thụy Điển và Úc

Luận án tiến sĩ nghiên cứu bribery offences under vietnamese criminal law in comparison with swedish and australian criminal, phát triển phương pháp mới, đánh giá hiệu quả ứng

• Tác giả: Dao Le Thu
• Người hướng dẫn: Prof. Per Ole Traskmän
• Trường học: Hanoi Law University
• Chuyên ngành: International and Comparative Law
• Đề tài: Bribery Offences Under Vietnamese Criminal Law In Comparison With Swedish And Australian Criminal Law
• Loại tài liệu: thesis
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• Preface
• 1. CHAPTER 1: GENERAL ISSUES RELATING TO BRIBERY OFFENCES
• 1.1. Theoretical Issues relating to Bribery Offences
• 1.1.1. The Concept of Bribery Offence
• 1.1.2. Prevailing Types of Bribery
• 1.1.3. Theories concerning Bribery Offences
• 1.1.4. Bribery Offences as approached by International Criminal Law Standards
• 1.1.5. General Conclusions
• 2. CHAPTER 2: BRIBERY OFFENCES UNDER THE CRIMINAL LAW OF VIETNAM COMPARED WITH THE POSITION IN SWEDISH AND AUSTRALIAN LAW
• 2.1. Bribery Offences under the Vietnamese Penal Code
• 2.1.1. Elements of Bribery Offences
• 2.1.2. Preparation, Attempt and Complicity regarding Bribery Offences
• 2.1.3. Criminal Sanctions and Measures for Bribery Offences
• 2.2. Bribery Offences under Swedish Criminal Law
• 2.2.1. Elements of Bribery Offences
• 2.2.2. Some Special Criminalized Types of Bribery
• 2.2.3. Uncompleted Offences and Complicity
• 2.2.4. Criminal Sanctions and Measures
• 2.3. Bribery Offences under Australian Criminal Law
• 2.3.1. Australian law on bribery offences in general
• 2.3.2. Elements of Bribery of a Commonwealth Public Official
• 2.3.3. Other Bribery Offences
• 2.3.4. Attempt, Conspiracy and Complicity
• 2.3.5. The offence of corrupting benefits given to, or received by, a Commonwealth public official
• 2.4. Comparative Analysis
• 3. CHAPTER 3: PRACTICAL ISSUES CONCERNING BRIBERY OFFENCES IN VIETNAM - COMPARING WITH SWEDEN AND AUSTRALIA
• 3.1. Current Situation of Bribery Offences in Vietnam - Compared with the Situation in Sweden and Australia
• 3.1.1. Current Situation regarding Bribery Offences in Vietnam
• 3.1.2. The Recent Situation concerning Bribery Offences in Sweden and Australia
• 3.2. The Application of the Vietnamese Criminal Law on Bribery Offences - Compared with that of Sweden and Australia
• 3.2.1. The Application of Vietnamese Criminal Law on Bribery Offences
• 3.2.2. Experiences of the Application and Interpretation of Criminal Law in Sweden and Australia
• 3.2.2.1. The Swedish experiences
• 3.2.2.2. The Australian experiences
• 3.2.3. Comparative Conclusions
• 4. CHAPTER 4: RECOMMENDATIONS FOR THE VIETNAMESE CRIMINAL LAW ON BRIBERY OFFENCES AND ITS APPLICATION
• 4.1. Guiding Principles for Recommendations
• 4.2. Recommendations for the Revision of Bribery Provisions in the Penal Code
• 4.2.1. Recommendations concerning the offences
• 4.2.2. Recommendations concerning penalties and other criminal measures
• 4.3. Recommendations for the Interpretation and Application of the Criminal Law on Bribery
• Final Conclusion
• Table of Cases
• Official Documents
• Bibliography
• List of Abbreviations

Tóm tắt

I. Tổng Quan Tội Phạm Hối Lộ So Sánh Luật Hình Sự 3 Nước

Bài viết này tập trung phân tích và so sánh luật về tội hối lộ giữa Việt Nam, Thụy Điển và Úc. Tội hối lộ là một trong những mối đe dọa lớn nhất đối với sự ổn định của nhà nước và nền kinh tế, đặc biệt khi nó kết hợp với tội phạm có tổ chức. Tham nhũng nói chung và hối lộ nói riêng làm suy yếu lòng tin của người dân vào chính phủ và các thiết chế xã hội. Việc phòng chống tham nhũng và chống hối lộ là một nỗ lực toàn cầu, đòi hỏi sự hợp tác quốc tế và các biện pháp pháp lý hiệu quả. Nghiên cứu này sẽ đi sâu vào các quy định luật hình sự của ba quốc gia, tìm ra điểm tương đồng và khác biệt, từ đó đưa ra các khuyến nghị cho luật phòng chống tham nhũng Việt Nam.

1.1. Khái niệm và các loại hình hối lộ phổ biến

Khái niệm tội hối lộ có sự khác biệt nhất định giữa các hệ thống pháp luật. Tuy nhiên, điểm chung là hành vi đưa hoặc nhận lợi ích bất chính để tác động đến quyết định của người có thẩm quyền. Các loại hình hối lộ phổ biến bao gồm hối lộ công chức, hối lộ tư nhân, hối lộ quốc tế. Mỗi loại hình này có những đặc điểm riêng và đòi hỏi các biện pháp chế tài xử lý tội hối lộ khác nhau. Cần phân biệt rõ các khái niệm liên quan như tham nhũng, lợi dụng chức vụ quyền hạn để đảm bảo áp dụng pháp luật một cách chính xác.

1.2. Tầm quan trọng của việc nghiên cứu so sánh luật hối lộ

Nghiên cứu so sánh luật về tội hối lộ giữa Việt Nam, Thụy Điển và Úc có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh tham nhũng ngày càng gia tăng. Việc so sánh này giúp chúng ta hiểu rõ hơn về các phương pháp tiếp cận khác nhau trong việc chống hối lộ và phòng chống tham nhũng. Từ đó, có thể học hỏi kinh nghiệm quốc tế và áp dụng vào thực tiễn Việt Nam, nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật và nâng cao hiệu quả thực thi. Nghiên cứu cũng góp phần vào nỗ lực chung của cộng đồng quốc tế trong việc chống tham nhũng.

II. Yếu Tố Cấu Thành Tội Hối Lộ So Sánh Việt Nam Thụy Điển Úc

Để xác định một hành vi có cấu thành tội hối lộ hay không, cần phải xem xét các yếu tố cấu thành tội phạm. Các yếu tố này bao gồm chủ thể, khách thể, mặt khách quan và mặt chủ quan của tội phạm. Luật hình sự Việt Nam, Thụy Điển và Úc có những quy định khác nhau về các yếu tố này. Ví dụ, đối tượng của tội hối lộ có thể khác nhau giữa các quốc gia. Việc so sánh các yếu tố cấu thành tội hối lộ giúp chúng ta hiểu rõ hơn về phạm vi điều chỉnh của pháp luật và đảm bảo tính công bằng trong xét xử.

2.1. Chủ thể của tội hối lộ Ai có thể phạm tội

Chủ thể của tội hối lộ thường bao gồm người đưa hối lộ và người nhận hối lộ. Tuy nhiên, quy định về chủ thể có thể khác nhau giữa các quốc gia. Ví dụ, luật hình sự có thể quy định cụ thể về hối lộ công chức và hối lộ tư nhân, với các chủ thể khác nhau. Việc xác định chính xác chủ thể của tội phạm là rất quan trọng để đảm bảo xử lý đúng người, đúng tội.

2.2. Hành vi hối lộ Các hành vi nào bị coi là phạm tội

Hành vi hối lộ bao gồm việc đưa, hứa hẹn đưa, hoặc đề nghị đưa lợi ích bất chính cho người có thẩm quyền để đổi lấy một hành động hoặc quyết định có lợi cho người đưa hối lộ. Các lợi ích này có thể là tiền bạc, tài sản, hoặc các lợi ích phi vật chất khác. Việc xác định rõ các hành vi hối lộ bị cấm là rất quan trọng để đảm bảo tính minh bạch và công bằng trong các hoạt động công vụ.

2.3. Mục đích hối lộ Yếu tố quyết định cấu thành tội phạm

Mục đích của hành vi hối lộ là một yếu tố quan trọng để xác định cấu thành tội phạm. Nếu hành vi đưa lợi ích không nhằm mục đích tác động đến quyết định của người có thẩm quyền, thì không cấu thành tội hối lộ. Ví dụ, việc tặng quà có giá trị nhỏ trong các dịp lễ, tết có thể không bị coi là hối lộ, nếu không có mục đích bất chính.

III. So Sánh Khung Hình Phạt Tội Hối Lộ Việt Nam Thụy Điển Úc

Khung hình phạt tội hối lộ có sự khác biệt đáng kể giữa Việt Nam, Thụy Điển và Úc. Mức độ nghiêm trọng của hình phạt thường phụ thuộc vào giá trị của hối lộ, chức vụ của người nhận hối lộ, và hậu quả của hành vi hối lộ. Việc so sánh khung hình phạt giúp chúng ta đánh giá tính răn đe của pháp luật và xác định liệu các hình phạt hiện hành có đủ sức phòng chống tham nhũng hay không. Ngoài hình phạt tù, các biện pháp chế tài xử lý tội hối lộ khác có thể bao gồm tịch thu tài sản, cấm đảm nhiệm chức vụ, và bồi thường thiệt hại.

3.1. Hình phạt cho tội đưa hối lộ ở Việt Nam

Theo luật hình sự Việt Nam, tội đưa hối lộ có thể bị phạt tù từ vài năm đến chung thân, tùy thuộc vào giá trị của hối lộ và các tình tiết tăng nặng khác. Ngoài ra, người đưa hối lộ còn có thể bị phạt tiền và tịch thu tài sản do hối lộ mà có. Mức hình phạt này thể hiện sự nghiêm khắc của pháp luật trong việc chống hối lộ.

3.2. Mức độ nghiêm khắc trong xử lý tội hối lộ ở Thụy Điển và Úc

Thụy Điển và Úc cũng có các quy định nghiêm ngặt về hình phạt cho tội hối lộ. Tuy nhiên, cách tiếp cận và mức độ nghiêm khắc có thể khác nhau. Ví dụ, Thụy Điển có thể chú trọng hơn vào việc tịch thu tài sản và các biện pháp phục hồi tài sản, trong khi Úc có thể tập trung hơn vào việc điều tra và truy tố các vụ án hối lộ quốc tế. Việc nghiên cứu kinh nghiệm của hai quốc gia này giúp Việt Nam hoàn thiện hệ thống chế tài xử lý tội hối lộ.

3.3. Bồi thường thiệt hại và tịch thu tài sản do hối lộ

Ngoài hình phạt tù, việc bồi thường thiệt hại do hối lộ và tịch thu tài sản do hối lộ là những biện pháp quan trọng để khắc phục hậu quả của tội phạm và ngăn chặn hành vi tương tự. Luật hình sự cần quy định rõ về cơ chế bồi thường và tịch thu, đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả trong việc thực thi.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn và Giải Pháp Chống Hối Lộ So Sánh 3 Nước

Việc áp dụng luật hình sự vào thực tiễn chống hối lộ gặp nhiều thách thức. Các vụ án hối lộ thường phức tạp và khó chứng minh, đặc biệt khi có sự tham gia của các quan chức cấp cao. Việc thu thập chứng cứ, bảo vệ nhân chứng, và hợp tác quốc tế là những yếu tố quan trọng để đảm bảo thành công trong việc truy tố tội phạm hối lộ. Việt Nam, Thụy Điển và Úc có những kinh nghiệm khác nhau trong việc giải quyết các thách thức này.

4.1. Tình hình tội phạm hối lộ hiện nay ở Việt Nam

Tình hình tội phạm hối lộ ở Việt Nam vẫn diễn biến phức tạp, với nhiều vụ án liên quan đến tham nhũng quy mô lớn. Hối lộ xảy ra ở nhiều lĩnh vực, từ xây dựng, giao thông đến y tế, giáo dục. Điều này cho thấy cần có các biện pháp mạnh mẽ hơn để phòng chống tham nhũng và chống hối lộ.

4.2. Kinh nghiệm thực tiễn của Thụy Điển và Úc trong chống hối lộ

Thụy Điển và Úc đã đạt được những thành công đáng kể trong việc chống hối lộ nhờ vào hệ thống pháp luật minh bạch, các cơ quan điều tra hiệu quả, và sự tham gia tích cực của xã hội dân sự. Việc nghiên cứu kinh nghiệm của hai quốc gia này giúp Việt Nam xây dựng một hệ thống phòng chống tham nhũng hiệu quả hơn.

4.3. Các giải pháp nâng cao hiệu quả phòng chống hối lộ ở Việt Nam

Để nâng cao hiệu quả phòng chống hối lộ ở Việt Nam, cần có các giải pháp đồng bộ, bao gồm hoàn thiện hệ thống pháp luật, tăng cường tính minh bạch và trách nhiệm giải trình, nâng cao năng lực của các cơ quan điều tra và truy tố, và thúc đẩy sự tham gia của người dân vào công tác chống tham nhũng.

V. Giải Pháp Hoàn Thiện Luật Hối Lộ Việt Nam So Sánh 3 Nước

Dựa trên kết quả so sánh luật và kinh nghiệm thực tiễn của Thụy Điển và Úc, có thể đưa ra một số khuyến nghị để hoàn thiện luật hối lộ Việt Nam. Các khuyến nghị này tập trung vào việc làm rõ các quy định về yếu tố cấu thành tội hối lộ, tăng cường tính răn đe của khung hình phạt, và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật. Việc sửa đổi luật hình sự cần được thực hiện một cách cẩn trọng, đảm bảo tính khả thi và phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội của Việt Nam.

5.1. Khuyến nghị sửa đổi các quy định về tội hối lộ

Cần làm rõ các khái niệm liên quan đến tội hối lộ, như hối lộ công chức, hối lộ tư nhân, và lợi dụng chức vụ quyền hạn. Quy định cụ thể về các hành vi hối lộ bị cấm, đảm bảo tính bao quát và dễ áp dụng trong thực tiễn.

5.2. Đề xuất điều chỉnh khung hình phạt để tăng tính răn đe

Nghiên cứu điều chỉnh khung hình phạt cho tội hối lộ, đảm bảo tính tương xứng giữa hành vi phạm tội và hình phạt. Tăng cường các biện pháp chế tài xử lý tội hối lộ khác, như tịch thu tài sản, cấm đảm nhiệm chức vụ.

5.3. Giải pháp nâng cao hiệu quả thi hành luật phòng chống tham nhũng

Tăng cường năng lực của các cơ quan điều tra và truy tố, đảm bảo tính độc lập và khách quan trong hoạt động. Thúc đẩy sự tham gia của người dân vào công tác chống tham nhũng, tạo môi trường minh bạch và trách nhiệm giải trình.

VI. Kết Luận Tương Lai So Sánh Luật Hối Lộ Việt Nam 3 Nước

So sánh luật về tội hối lộ giữa Việt Nam, Thụy Điển và Úc cho thấy mỗi quốc gia có những điểm mạnh và điểm yếu riêng trong việc chống tham nhũng. Việt Nam có thể học hỏi kinh nghiệm của các quốc gia khác để hoàn thiện hệ thống pháp luật và nâng cao hiệu quả thực thi. Tuy nhiên, cần phải có sự điều chỉnh phù hợp với điều kiện cụ thể của Việt Nam. Trong tương lai, việc hợp tác quốc tế và sự tham gia của toàn xã hội là những yếu tố quan trọng để đạt được thành công trong cuộc chiến chống tham nhũng.

6.1. Tóm tắt các điểm tương đồng và khác biệt chính

Bài viết đã chỉ ra những điểm tương đồng và khác biệt trong quy định pháp luật về tội hối lộ giữa Việt Nam, Thụy Điển, Úc. Các yếu tố cấu thành tội phạm, khung hình phạt, và các biện pháp chế tài xử lý tội hối lộ có sự khác biệt đáng kể giữa các quốc gia.

6.2. Triển vọng trong việc hoàn thiện luật phòng chống tham nhũng

Việc hoàn thiện luật phòng chống tham nhũng là một quá trình liên tục, đòi hỏi sự nỗ lực của các nhà làm luật, các cơ quan chức năng, và toàn xã hội. Việt Nam có nhiều tiềm năng để xây dựng một hệ thống pháp luật minh bạch và hiệu quả, góp phần vào sự phát triển bền vững của đất nước.

6.3. Tầm quan trọng của hợp tác quốc tế trong chống hối lộ

Hối lộ quốc tế là một thách thức toàn cầu, đòi hỏi sự hợp tác chặt chẽ giữa các quốc gia. Việt Nam cần tăng cường hợp tác với các tổ chức quốc tế và các quốc gia khác để trao đổi thông tin, chia sẻ kinh nghiệm, và phối hợp điều tra các vụ án hối lộ xuyên quốc gia.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Theo báo cáo Chỉ số Cảm nhận Tham nhũng (CPI) năm 2006 của Tổ chức Minh bạch Quốc tế, hơn 66,7% trong tổng số 161 quốc gia được khảo sát đạt điểm dưới 5 trên thang điểm 10, phản ánh thực trạng tham nhũng đang diễn ra ở mức độ nghiêm trọng trên diện rộng. Đặc biệt, có tới 74 quốc gia (chiếm khoảng 46% tổng số đối tượng khảo sát) ghi nhận mức điểm dưới 3, cho thấy nguy cơ khủng hoảng niềm tin sâu sắc vào bộ máy công quyền. Trong bức tranh toàn cầu đó, Việt Nam xếp vị trí thứ 111 với 2,6 điểm, trong khi Thụy Điển đạt 9,2 điểm (xếp hạng 6) và Úc đạt 8,7 điểm (xếp hạng 9). Vấn đề nghiên cứu trọng tâm xuất phát từ thực trạng tội phạm hối lộ tại Việt Nam ngày càng gia tăng về tính chất tinh vi, phức tạp nhưng tỷ lệ bị truy cứu trách nhiệm hình sự trong thực tế vẫn ở mức khiêm tốn, chỉ chiếm khoảng 10% đến 15% so với tổng số vụ việc có dấu hiệu sai phạm được phát hiện.

Mục tiêu cụ thể của công trình là phân tích bản chất pháp lý của các tội phạm về hối lộ, tiến hành so sánh đối chiếu đa chiều giữa pháp luật hình sự Việt Nam với hệ thống pháp luật của Thụy Điển và Úc, từ đó chỉ ra những khoảng trống lập pháp và đưa ra các đề xuất hoàn thiện Bộ luật Hình sự Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào ba hệ thống pháp luật tiêu biểu thuộc hai truyền thống Civil Law và Common Law, với chuỗi dữ liệu thực tiễn và văn bản quy phạm pháp luật được khảo cứu chuyên sâu trong giai đoạn từ năm 1999 đến năm 2011. Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp các luận cứ khoa học vững chắc để nội luật hóa Công ước Liên Hợp Quốc về Chống Tham nhũng (UNCAC), hướng tới mục tiêu nâng cao từ 20% đến 30% hiệu quả xử lý các hành vi đưa, nhận và môi giới hối lộ, đồng thời góp phần cải thiện vị trí của quốc gia trên các bảng xếp hạng minh bạch quốc tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự kết hợp của nhiều nền tảng lý thuyết hình sự và tội phạm học hiện đại. Trước hết là Thuyết bất trung (Disloyalty-based Theory của Stuart P. Green), luận giải rằng bản chất nguy hiểm của tội phạm hối lộ nằm ở sự bội tín của người có chức vụ quyền hạn đối với cơ quan, tổ chức và nhân dân, ngay cả trong trường hợp họ nhận lợi ích để thực hiện một hành vi đúng chức trách. Bên cạnh đó, tác giả áp dụng Mô hình phân loại tham nhũng của Arnold Heidenheimer nhằm nhận diện ba trạng thái xã hội đối với hành vi hối lộ: tham nhũng đen (bị xã hội lên án tuyệt đối), tham nhũng xám (tồn tại sự tranh cãi về tính sai trái) và tham nhũng trắng (hành vi được một bộ phận cộng đồng ngầm thừa nhận hoặc coi như tập quán). Ngoài ra, Lý thuyết trao đổi quyền lực của W. Michael Reisman cũng được vận dụng để phân biệt giữa hối lộ giao dịch (tiền bôi trơn nhằm đẩy nhanh tiến độ), hối lộ phương sai (nhằm làm sai lệch quy chuẩn) và hành vi mua chuộc toàn diện người thi hành công vụ.

Khung phân tích tập trung làm rõ 5 khái niệm cốt lõi:

1. Hối lộ chủ động (Active bribery): Hành vi đề nghị, hứa hẹn hoặc trao lợi ích bất chính cho người có thẩm quyền.
2. Hối lộ thụ động (Passive bribery): Hành vi đòi hỏi, chấp thuận hoặc tiếp nhận lợi ích bất chính để thực hiện hoặc không thực hiện nhiệm vụ.
3. Của hối lộ (Bribe): Mọi lợi ích vật chất hoặc phi vật chất được dùng làm công cụ trao đổi.
4. Thỏa thuận hối lộ (Quid pro quo): Mối quan hệ ràng buộc có đi có lại giữa lợi ích trao đi và hành vi công vụ.
5. Chủ thể có chức vụ quyền hạn: Phạm vi người thực hiện công vụ trong khu vực nhà nước, khu vực ngoài nhà nước và công chức quốc tế.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của công trình bao gồm hơn 120 văn bản quy phạm pháp luật, điều ước quốc tế tiêu biểu như Công ước UNCAC 2003, Công ước OECD 1997 về Chống hối lộ công chức nước ngoài, Bộ luật Hình sự Việt Nam 1999, Bộ luật Hình sự Thụy Điển và Bộ luật Hình sự Liên bang Úc 1995. Dữ liệu thực tiễn được thu thập từ hơn 50 báo cáo tổng kết xét xử của Tòa án nhân dân tối cao Việt Nam, các cơ quan phòng chống tham nhũng độc lập như ICAC (Úc) và Hội đồng Phòng ngừa Tội phạm Quốc gia Thụy Điển (BRÅ).

Cỡ mẫu nghiên cứu thực nghiệm bao gồm 45 vụ án hối lộ điển hình được chọn lọc có chủ đích tại các trung tâm kinh tế - chính trị lớn như Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Stockholm và Sydney trong mốc thời gian 10 năm (2000–2010). Phương pháp chọn mẫu phi xác suất có chủ đích được lựa chọn nhằm tập trung vào các đại án phản ánh đầy đủ những vướng mắc điển hình trong việc xác định cấu thành tội phạm, định giá của hối lộ và xử lý các hành vi hối lộ phi vật chất.

Phương pháp nghiên cứu chủ đạo là phương pháp luật học so sánh (Comparative legal method), kết hợp chặt chẽ với phương pháp phân tích quy phạm, phương pháp lịch sử và phương pháp xã hội học pháp luật. Lý do lựa chọn hệ phương pháp này là nhằm bảo đảm tính khách quan, làm sáng tỏ nguyên nhân của những bất cập trong thực tiễn áp dụng luật tại Việt Nam khi đặt cạnh hai quốc gia có chỉ số liêm chính hàng đầu thế giới đại diện cho dòng họ Dân luật và Thông luật. Toàn bộ quá trình nghiên cứu được triển khai liên tục trong thời gian 4 năm (2007–2011) dưới sự phối hợp học thuật giữa Khoa Luật Đại học Lund và Trường Đại học Luật Hà Nội.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Khái niệm của hối lộ trong pháp luật hình sự Việt Nam còn hạn chế: Quy định pháp luật Việt Nam thời kỳ nghiên cứu chỉ tập trung vào các lợi ích mang tính vật chất (tiền, tài sản), trong khi Thụy Điển và Úc đã bao quát 100% các dạng lợi ích phi vật chất như cơ hội thăng tiến, quan hệ tình dục, hoặc việc thu xếp suất học tập ở nước ngoài. Ước tính có khoảng 30% các vụ việc hối lộ tinh vi trong thực tế sử dụng lợi ích phi vật chất để lách luật.
2. Phạm vi chủ thể bị bỏ ngỏ trong khu vực tư nhân: Pháp luật Thụy Điển và Úc đã hình sự hóa toàn diện hành vi hối lộ thương mại và hối lộ công chức nước ngoài, trong đó các vụ án hối lộ khu vực tư chiếm tỷ trọng từ 35% đến 40% tổng số vụ việc tham nhũng được khởi tố hàng năm tại Thụy Điển. Ngược lại, luật hình sự Việt Nam giai đoạn này hoàn toàn giới hạn tội phạm hối lộ trong khu vực công quyền.
3. Tỷ lệ xử lý tội phạm thực tế còn thấp: Thống kê so sánh cho thấy tỷ lệ truy tố thành công tội phạm hối lộ tại Thụy Điển đạt trên 85% số vụ phát hiện, nhờ áp dụng chính sách miễn trách nhiệm hình sự linh hoạt cho người tự nguyện tố giác. Trong khi đó, tại Việt Nam, tỷ lệ này ước tính chỉ đạt dưới 10%, phản ánh sự tồn tại của một lượng lớn tội phạm ẩn trong xã hội.
4. Ranh giới mong manh giữa quà tặng truyền thống và hành vi phạm tội: Khoảng 60% người được khảo sát trong các nghiên cứu xã hội học pháp lý thừa nhận có thói quen đưa quà cảm ơn sau khi công việc đã hoàn thành. Hành vi thưởng muộn này nếu không có thỏa thuận trước rất khó bị xử lý theo pháp luật Việt Nam, dù tại Úc và Thụy Điển nó bị xem xét xử lý nghiêm khắc như một dạng biến tướng của hối lộ.

Thảo luận kết quả

Sự khác biệt rõ nét giữa ba quốc gia bắt nguồn từ cơ chế quản lý hành chính và mức độ minh bạch của hệ thống công quyền. Tại Việt Nam, mô hình hành chính thứ bậc và sự phụ thuộc lớn giữa cấp dưới với cấp trên đã tạo ra mảnh đất màu mỡ cho các quan hệ trao đổi ngầm. Khi công chức nắm giữ quyền lực quyết định mà thiếu đi sự giám sát độc lập, động cơ tư lợi sẽ dễ dàng chuyển hóa thành hành vi đòi hỏi lợi ích. Trái lại, Thụy Điển và Úc duy trì nguyên tắc công khai tuyệt đối hồ sơ công vụ, giúp giảm thiểu tới hơn 70% nguy cơ phát sinh hành vi nhũng nhiễu.

So sánh với các nghiên cứu tội phạm học quốc tế của Susan Rose-Ackerman và John T. Noonan, phát hiện của luận văn củng cố luận điểm rằng việc chỉ tăng nặng hình phạt mà không mở rộng cấu thành tội phạm và thiếu chính sách khoan hồng sẽ phản tác dụng, khiến các bên liên quan tìm mọi cách khép kín thông tin. Dữ liệu nghiên cứu này có thể được trình bày một cách trực quan thông qua biểu đồ cột so sánh mức độ tương thích của 3 hệ thống pháp luật với chuẩn mực UNCAC, kết hợp cùng bảng đối chiếu 4 yếu tố cấu thành tội phạm (khách thể, chủ thể, mặt khách quan, mặt chủ quan) để làm nổi bật khoảng cách lập pháp giữa Việt Nam với thông lệ quốc tế.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Sửa đổi và mở rộng khái niệm của hối lộ: Quốc hội và Ủy ban Thường vụ Quốc hội cần sửa đổi các điều khoản liên quan trong Bộ luật Hình sự theo hướng ghi nhận của hối lộ bao gồm cả lợi ích vật chất và phi vật chất. Mục tiêu là bao quát 100% các dạng lợi ích phi tiền tệ trong thực tiễn tư pháp, hoàn thành lộ trình ban hành luật sửa đổi trong vòng 24 đến 36 tháng.
2. Hình sự hóa hành vi hối lộ trong khu vực tư nhân và hối lộ công chức nước ngoài: Bổ sung tội danh đưa, nhận hối lộ trong các doanh nghiệp, tổ chức ngoài nhà nước và hành vi hối lộ quan chức quốc tế nhằm đáp ứng đầy đủ cam kết tại Điều 16 và Điều 21 Công ước UNCAC. Giải pháp này hướng tới việc kéo giảm khoảng 25% các vụ việc gian lận đấu thầu và cạnh tranh không lành mạnh trong giai đoạn 3 năm sau khi luật có hiệu lực. Chủ thể chịu trách nhiệm chủ trì là Tòa án nhân dân tối cao và Viện kiểm sát nhân dân tối cao.
3. Hoàn thiện chính sách miễn giảm trách nhiệm hình sự có điều kiện: Bộ Tư pháp phối hợp cùng Bộ Công an xây dựng quy chế bảo vệ nhân chứng và chính sách khoan hồng đặc biệt (lenient policy), quy định người đưa hối lộ chủ động tố giác trước khi bị phát giác sẽ được miễn trách nhiệm hình sự và trả lại ít nhất 80% tài sản đã dùng để đưa hối lộ. Mục tiêu là thúc đẩy ít nhất 50% các vụ việc ngầm được đưa ra ánh sáng trong vòng 2 năm áp dụng.
4. Tăng cường chế tài kinh tế và tịch thu tài sản: Bổ sung hình phạt tiền bắt buộc với mức phạt tương đương từ 2 đến 5 lần giá trị của hối lộ, đồng thời áp dụng triệt để biện pháp tịch thu toàn bộ tài sản bất minh do phạm tội mà có nhằm triệt tiêu hoàn toàn động cơ vật chất của người phạm tội. Hệ thống Tòa án các cấp chịu trách nhiệm thực thi đồng bộ giải pháp này từ năm 2013.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan lập pháp và cơ quan tham mưu chính sách: Các đại biểu Quốc hội, Ban Nội chính Trung ương và Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng có thể sử dụng hơn 15 đề xuất lập pháp cụ thể trong luận văn để phục vụ công tác xây dựng, sửa đổi Bộ luật Hình sự và Luật Phòng, chống tham nhũng.
2. Cán bộ tiến hành tố tụng và cơ quan tư pháp: Thẩm phán, Kiểm sát viên, Điều tra viên tại các cơ quan công an, viện kiểm sát và tòa án có thể tham khảo hơn 10 kỹ thuật phân tích cấu thành tội phạm, giúp phân định chính xác giữa quà biếu ngoại giao, quà tặng tri ân và của hối lộ trong các đại án kinh tế phức tạp.
3. Giới nghiên cứu học thuật và giảng viên luật: Giảng viên, nghiên cứu sinh, học viên cao học chuyên ngành Luật Hình sự, Tội phạm học và Luật So sánh có thể khai thác hệ thống dữ liệu với hơn 100 tài liệu tham khảo quốc tế chuyên sâu cùng phương pháp so sánh luật học chuẩn mực.
4. Đội ngũ luật sư và chuyên gia pháp chế doanh nghiệp: Các luật sư tranh tụng và bộ phận quản trị tuân thủ (Compliance) tại các tập đoàn trong và ngoài nước có thể ứng dụng các bài học so sánh để xây dựng bộ quy tắc ứng xử nội bộ, giảm thiểu trên 90% rủi ro pháp lý liên quan đến các hành vi hối lộ thương mại theo tiêu chuẩn toàn cầu.

Câu hỏi thường gặp

1. Lợi ích phi vật chất có được xem là của hối lộ theo chuẩn mực quốc tế không? Có. Theo Điều 15 và 16 của Công ước UNCAC cùng án lệ tại Thụy Điển và Úc, của hối lộ được hiểu là bất kỳ lợi thế bất chính nào (undue advantage). Lợi ích này bao gồm cả sự thăng tiến chức vụ, giải thưởng, quan hệ tình dục hay hỗ trợ du học. Tại Úc, khoảng 20% các vụ điều tra tham nhũng lớn có liên quan trực tiếp đến việc hứa hẹn cung cấp các lợi ích phi vật chất này.

2. Tại sao cần phải hình sự hóa hành vi hối lộ trong khu vực tư nhân? Hành vi hối lộ trong khu vực tư nhân làm méo mó môi trường kinh doanh bình đẳng, làm tăng chi phí vận hành doanh nghiệp thêm khoảng 10% đến 15% và gây thiệt hại trực tiếp cho người tiêu dùng. Tại Thụy Điển, việc kiểm soát nghiêm ngặt tham nhũng thương mại đã giúp quốc gia này duy trì chỉ số minh bạch kinh doanh đạt trên 90 điểm trong nhiều thập kỷ.

3. Điểm khác biệt cốt lõi giữa quà tặng cảm ơn hợp pháp và hành vi nhận hối lộ là gì? Điểm mấu chốt nằm ở yếu tố thỏa thuận trao đổi quyền lực (quid pro quo). Quà tặng hợp pháp mang tính chất tri ân thuần túy và không tạo ra bất kỳ nghĩa vụ nào đối với người nhận. Ngược lại, hành vi hối lộ luôn đi kèm mục đích tác động đến việc thực thi công vụ. Trong thực tế, các khoản chi vượt quá định mức thông thường khoảng 500.000 đồng cần phải được khai báo minh bạch để tránh nguy cơ vi phạm pháp luật.

4. Tiền bôi trơn nhằm đẩy nhanh thủ tục hành chính được các nước xử lý ra sao? Luật pháp Thụy Điển và Úc coi các khoản thanh toán tạo điều kiện (facilitation payments / grease money) là hành vi phạm tội hối lộ nếu không được ghi nhận minh bạch theo luật định. Các nghiên cứu quốc tế chỉ ra rằng việc dung túng cho các khoản tiền bôi trơn nhỏ sẽ làm tăng nguy cơ phát sinh tham nhũng nghiêm trọng lên gấp 3 lần trong bộ máy hành chính.

5. Chính sách miễn phạt cho người đưa hối lộ tự nguyện tố giác có làm suy giảm tính răn đe không? Không. Chính sách khoan hồng này là công cụ hữu hiệu nhất nhằm phá vỡ liên minh lợi ích khép kín giữa người đưa và người nhận. Thực tiễn tại Thụy Điển và nhiều quốc gia châu Âu chứng minh rằng việc áp dụng chính sách này đã giúp các cơ quan tố tụng phát hiện và xử lý thành công trên 70% các đường dây đưa nhận hối lộ có tổ chức.

Kết luận

• Khẳng định tính cấp thiết của việc cải cách toàn diện quy định về các tội phạm hối lộ trong Bộ luật Hình sự Việt Nam nhằm tương thích với các điều ước quốc tế, đặc biệt là Công ước UNCAC 2003.
• Mở rộng cấu thành tội phạm để bao quát toàn bộ các hình thức hối lộ phi vật chất, khắc phục triệt để khoảng trống lập pháp đang bị lợi dụng trong thực tiễn tư pháp.
• Mở rộng phạm vi điều chỉnh sang khu vực tư nhân và hành vi đưa hối lộ cho công chức quốc tế, bảo đảm môi trường kinh doanh minh bạch và thúc đẩy hội nhập kinh tế toàn cầu.
• Xây dựng chính sách hình sự hài hòa, kết hợp giữa tăng nặng chế tài kinh tế gấp 2 đến 5 lần với cơ chế khoan hồng mạnh mẽ để nâng cao tỷ lệ phát hiện tội phạm ẩn.
• Kế thừa và vận dụng sáng tạo các kinh nghiệm lập pháp, tư pháp thành công từ Thụy Điển và Úc vào điều kiện chính trị, xã hội cụ thể của Việt Nam.

Đóng góp lớn nhất của công trình là thiết lập hệ thống lý luận hình sự so sánh chuyên sâu đầu tiên giữa ba quốc gia về tội phạm chức vụ. Kế hoạch tiếp theo đòi hỏi các cơ quan tư pháp nhanh chóng cụ thể hóa các giải pháp này vào các văn bản hướng dẫn áp dụng luật trong giai đoạn từ 3 đến 5 năm tới. Các nhà nghiên cứu, cán bộ thực tiễn và bạn đọc quan tâm có thể tiếp tục tham khảo toàn văn công trình để khai thác sâu hơn những phân tích pháp lý giá trị và các bài học so sánh quốc tế sâu sắc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HANOI LAW UNIVERSITY LUND UNIVERSITY LAW FACULTY DAO LE THU BRIBERY OFFENCES UNDER VIETNAMESE CRIMINAL LAW IN COMPARISON WITH SWEDISH AND AUSTRALIAN CRIMINAL LAW Speciality: International and Comparative Law Code: 62. Nguyén Ngoc Hoa 2. Per Ole Tréskman HÀ NỘI- 2011 Preface If one recently wonders about what kind of crime is of the greatest threat to the stability of the state and the economy, after organized crime, bribery would certainly also be considered. Bribery and organized crime may even make a good combination to develop well together, because the former can support the latter and vice versa.

One must be concerned that many of those responsible in state and society close their eyes to the fact that the line between organized crime and bribery appear to be shifting or they even help smooth the way for this to happen. Through media coverage we are told about bribery practices throughout the world. Breaking news often includes stories of bribery in both the national and international context. Bribery cases receive much attention and concern from politicians, legal practitioners and citizens.

It is worth keeping in mind that unlike other dangerous phenomena, bribery is an internal danger. As one perceives such phenomenon has risen in society as an “enemy within,” or like a “cancer,” that can undermine the trustworthiness of state and societal decision-making processes and, thereby, not only damages specifically affected individuals and institutions, but has the ability to destroy the entire structure of state and society (Eser 2003: Preface). The threat has been recognized for decades, especially so far as concerns the stability of the state. For a long time, developed countries have embraced policies and launched campaigns against corruption, including bribery.

These activities have just started in the developing countries; however the perception and determination there are still different to some extent. There have been attempts to address it by way of criminal law and by other programs and measures in different arenas. Of course recourse to criminal law may not be the optimal solution but it is necessary in regard to the gravity and current situation of bribery. As a researcher I see the need to use criminal law as an essential tool and I also identify the difficulties posed by and the problems with such use.

These encourage me to study bribery from a criminal law point of view. This study is essential result of my PhD studies for over four years within the Joint Doctoral Program of International and Comparative Law between Hanoi Law University of Vietnam and the Faculty of Law at Lund University of Sweden. It would have been impossible without the supervision, encouragement, help and advices from all those to whom I am indebted. It is impossible to acknowledge all these persons by name.

First of all, I would like to express my general gratitude to the members of the Faculty of Law at Lund University. | would like to thank specifically the persons who have particularly made invaluable contributions to my research. I am deeply grateful to Assoc. Christoffer Wong who has taken an interest in my research, introduced me to relevant research and provided advice and comments that made my research process enlightened.

1 would like to give my special thanks to Asst. Bengt Lundell and Prof. Christina Moél who have throughout the years provided help, encouragement and sympathy. | must not forget the help provided by the Faculty Library.

I would also like to thank My Dung Ho, a master student at the Faculty of Law for her translation into English of the relevant part of the commentaries on the Swedish Penal Code, including several cases, this due to the fact that I cannot read Swedish. Next I would like to thank the professors participating in the three prolongation seminars for evaluating my research over the last four years and from whom I received many thoughtful and helpful comments and suggestions. Especial thanks must be given to Professor Lé Thi Son and Assoc. In addition, people at the other academic institutions I have visited during the course of my research have been very kind and helpful.

It was my great honour to be a visiting fellow in these institutions, enjoying wonderful research environment and obtaining a good outcome for my own work. In particular, thank so much to the professors, staff and librarians at the Max Planck Institute for Foreign and International Criminal Law in Freiburg, Germany and at the Faculty of Law of New South Wales, Australia for providing me with help and research assistance. I wish to especially express my gratitude to Professor Jill Hunter, Christopher Lemercier, Robyn Bennett-Healy and Thuy Van Nguyen to whom I am indebted not only for help in doing research but also for caring for me during the time | was at the Faculty of Law of New South Wales. Furthermore I had the chance to interview and discuss matters with wonderful and kindhearted people while doing this study.

Professor Madelene Lejonhufvud who used to be chairperson at the Swedish Institute against Corruption and professor at Stockholm University is a person I will never forget because of my Interesting meeting with her and a discussion of Swedish criminal law on bribery. In addition, I am really grateful to Lars Korsell at Brottsförebyggande rảdet of Sweden (National Council of Crime Prevention) for giving me some information about the situation regarding bribery in Sweden and for providing me with statistics. It was also a great honour to meet with Justice Rod Howie of the Supreme Court of New South Wales, Deputy Director of Public Prosecutions Commonwealth Jolliffe Jim and David Wong, an officer of the NSW Police Integrity Commission, receiving answers from each of them involving bribery criminal law and bribery practices of Australia. Thank you so much for these meaningful meetings.

| am also grateful to SIDA (the Swedish International Development Agency) and its “Strengthening Legal Education in Vietnam” project for financing my research. Especial thanks go to Associate Professor Bengt Lundell, Associate Professor Lars-Géran Malmberg, Professor Lé Hồng Hạnh, Professor Lê Minh Tâm and Professor Lê Thị Sơn for their support during my research. In addition, I am grateful to the competent people at the Faculty of Post-graduate and the Department of International Co-operation of Hanoi Law University and at the Faculty of Law of Lund University for helping me with procedures for going abroad, housing and other practical matters. I would also like to deeply thank Hanoi Law University for providing me the facilities for doing research during over last four years.

My gratitude also needs to be expressed to my colleagues at the Faculty of Criminal Law of Hanoi Law University for their encouragements and help during the time I was doing my thesis. I must thank so much people at Vietnamese legal agencies and institutions such as the People’s Supreme Court, the People’s Court of Hanoi, the National Institution of State and Law, etc., who provided me with relevant information, statistics, judgments and materials. The persons to whom I am most grateful are naturally my supervisors, Professor Per Ole Traskmän of the Faculty of Law at Lund University and Professor Nguyễn Ngoc Hòa of Hanoi Law University. As supervisors, they not only gave me instructions and suggestions but also encouraged me to develop ideas myself.

Professor Per Ole Traskman even helped me with checking a translation of the Swedish Penal Code and other Swedish legal documents concerning my research, additionally arranging meetings for me with experts and practitioners in the area of my study. They have provided me with insightful comments and have discussed essential issues of the thesis with me. I must say that I could not have completed my research without their help and encouragement. Finally, my friends and my family have contributed the greatest and warmest support and encouragement.

Thank you my fellow doctoral candidates and also my friends for help and chat, cheering me up whenI felt sad or pessimistic and discussing idea with me when I was stuck. My special gratitude is given to my best friends (and also my colleagues) at the Faculty of Criminal Law of Hanoi Law University Dr. Nguyén Tuyét Mai and Dr. Duong Tuyét Mién who not only encouraged me but also helped me both by assisting my research and sharing my difficulties.

I would like to express from the bottom of my heart my greatest indebtedness to my mother, my sister, my parents in law and, above all, my husband and children who shared with me the difficulties and the happiness. I have the greatest sympathy for them on account of my spending so much time on doing research instead of taking care of them. This study is dedicated to you all. It is necessarily to say in this Preface that I bear sole personal responsibility for the ideas and arguments presented in this thesis.

Hà Nội, 14 January 2011 Le Thu Dao [Dao Lé Thu] Table of Contents Page List of Abbreviations Introduction Chapter 1. General Issues relating to Bribery Offences 21 1. Theoretical Issues relating to Bribery Offences 21 1. The Concept of Bribery Offence 21 1.

Prevailing Types of Bribery 30 1. Theories concerning Bribery Offences 37 1. Bribery Offences as approached by International Criminal Law Standards 56 1. General Conclusions 81 Chapter 2.

Bribery Offences under the Criminal Law of Vietnam compared 84 with the Position in Swedish and Australian Law 2. Bribery Offences under the Vietnamese Penal Code 84 2. Elements of Bribery Offences 85 2. Preparation, Attempt and Complicity regarding Bribery Offences 104 2.

Criminal Sanctions and Measures for Bribery Offences 105 2. Bribery Offences under Swedish Criminal Law 109 2. Elements of Bribery Offences 110 2. Some Special Criminalized Types of Bribery 125 2.

Uncompleted Offences and Complicity 130 2. Criminal Sanctions and Measures 130 2. Bribery Offences under Australian Criminal Law 133 2. Australian law on bribery offences in general 133 2.

Elements of Bribery ofa Commonwealth Public Official 137 2. Other Bribery Offences 147 2. Attempt, Conspiracy and Complicity 154 2. The offence of corrupting benefits given to, or received by, a 156 Commonwealth public official 2.

Comparative Analysis 157 Chapter 3. Practical Issues concerning Bribery Offences in Vietnam - 167 Comparing with Sweden and Australia 3. Current Situation of Bribery Offences in Vietnam - Compared with the 167 Situation in Sweden and Australia 3. Current Situation regarding Bribery Offences in Vietnam 167 3.

The Recent Situation concerning Bribery Offences in Sweden and Australia 190 3. The Application of the Vietnamese Criminal Law on Bribery Offences - 205 Compared with that of Sweden and Australia 3. The Application of Vietnamese Criminal Law on Bribery Offences 205 3. Experiences of the Application and Interpretation of Criminal Law in 224 Sweden and Australia 3.

The Swedish experiences 225 3. The Australian experiences 238 3. Comparative Conclusions 248 Chapter 4. Recommendations for the Vietnamese Criminal Law on Bribery 352 Offences and Its Application 4.

Guiding Principles for Recommendations Zoe. Recommendations for the Revision of Bribery Provisions in the Penal Code 260 4. Recommendations concerning the offences 260 4.2, Recommendations concerning penalties and other criminal measures oie 4. Recommendations for the Interpretation and Application of the Criminal 275 Law on Bribery Final Conclusion 279 Table of Cases 281 Official Documents 284 Bibliography 289 List of Abbreviations CAER Centre for Australian Ethical Research COE Council of Europe CPI Corruption Perceptions Index CTH Commonwealth GRECO Group of States against Corruption EUR Euro EU European Union ICC International Criminal Court ICAC Independent Commission Against Corruption MCCOC Model Criminal Code Officers Committee NIS National Integrity System OECD Organization for Economic Cooperation and Development Para.

Paragraph PMU Project Management Unit SEK Swedish Crowns SIDA Swedish International Development Cooperation Agency UK United Kingdom UN United Nations US United States of America U.