lời mở đầu, công ƣớc đã khẳng định: “Để phát triển đầy đủ và hài hòa nhân cách của mình, trẻ em cần đƣợc lớn lên trong môi trƣờng gia đình, trong bầu không khí hạnh phúc, yêu thƣơng và cảm thông…”. Ngày 26/1/1990, Việt Nam đã ký Công ƣớc về quyền trẻ em 1989 và phê chuẩn Công ƣớc ngày ngày 20/2/1990, mà không kèm theo bảo lƣu nào. Việt Nam là quốc gia thứ hai trên thế giới và cũng là quốc gia đầu tiên ở châu Á phê chuẩn Công ƣớc này. Việc phê chuẩn Công ƣớc đã tạo cơ sở pháp lý quốc tế cho việc bảo vệ trẻ em ở Việt Nam, đồng thời cũng đặt ra những nghĩa vụ đối với việc thực thi.
Trong hệ thống pháp luật Việt Nam, có một đạo luật chuyên ngành điều chỉnh các quan hệ xã hội cơ bản liên quan đến trẻ em - Luật Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em năm 2004, Luật trẻ em năm 2016. Luật Trẻ em có các quy định nghiêm cấm các hành vi nhƣ cha mẹ bỏ rơi con, ngƣời giám hộ bỏ rơi trẻ em đƣợc mình giám hộ; dụ dỗ, lôi kéo trẻ em đi lang thang, lợi dụng trẻ em lang thang để trục lợi; cản 15 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com trở việc học tập của trẻ em; áp dụng biện pháp có tính chất xúc phạm, hạ thấp danh dự, nhân phẩm hoặc dùng nhục hình đối với trẻ em vi phạm pháp luật … Luật HNGĐ năm 2014 xác định các nguyên tắc cơ bản: nhà nƣớc, xã hội và gia đình có trách nhiệm bảo vệ phụ nữ, trẻ em, không thừa nhận sự phân biệt đối xử giữa các con, con trai và con gái, con đẻ và con nuôi, con trong giá thú và con ngoài giá thú. Luật HNGĐ nghiêm cấm mọi hành vi ngƣợc đãi, hành hạ ông, bà, cha, mẹ, con, cháu, anh, chị, em và các thành viên khác trong gia đình. Quyền và lợi ích của trẻ em còn đƣợc thể hiện trong các quy định của chế định con nuôi trên nguyên tắc khuyến khích việc nhận trẻ em có hoàn cảnh khó khăn làm con nuôi, nghiêm cấm lợi dụng việc nuôi con nuôi để thực hiện những hành vi vi phạm đạo đức và pháp luật.
Bộ Luật Dân sự Việt Nam xác định chế định về năng lực chủ thể pháp luật dân sự của ngƣời chƣa thành niên, chế định giám hộ; chế định thừa kế với việc bảo vệ quyền lợi cho trẻ em là con nuôi. Ngƣời chƣa thành niên bình đẳng so với các cá nhân khác trong năng lực pháp luật dân sự. Là thành viên chính thức của ILO, Việt Nam đã tham gia phê chuẩn nhiều Công ƣớc của tổ chức này về lao động trẻ em. Bộ luật lao động đã giành một chƣơng riêng - chƣơng XI về lao động ngƣời chƣa thành niên và một số lao động khác.
Bộ luật Lao động đã quy định những điều cấm và những nghĩa vụ ràng buộc đối với ngƣời sử dụng lao động trong việc sử dụng lao động trẻ em, trong việc bảo vệ lao động nữ trong thời kỳ thai nghén, nuôi con nhỏ, chỉ đƣợc sử dụng trẻ em vào những công việc phù hợp với sức khỏe để đảm bảo sự phát triển thể lực, trí lực, nhân cách của họ. BLLĐ đã quy định những biện pháp chế tài áp dụng đối với những hành vi vi phạm đối với các đối tƣợng sử dụng lao động. Để phù hợp với các quy định về đỡ đầu, giám hộ đƣợc quy định tại Bộ luật Dân sự, Luật HNGĐ, Bộ luật Lao động quy định đối với ngành nghề và công việc đƣợc nhận trẻ em chƣa đủ 15 tuổi vào làm việc, học nghề, tập nghề thì việc nhận và sử dụng những trẻ em này phải có sự đồng ý và theo dõi của cha mẹ hoặc ngƣời đỡ đầu. 16 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Hệ thống pháp luật về xử lý vi phạm hành chính đã có những quy định tƣơng đối đầy đủ để xử lý những hành vi vi phạm quyền trẻ em cũng nhƣ xử lý những hành vi vi phạm do trẻ em thực hiện.
Tuổi chịu trách nhiệm hành chính đƣợc quy định đối với những ngƣời từ đủ 14 tuổi trở lên (từ đủ 14 đến dƣới 16 tuổi chịu trách nhiệm hành chính về vi phạm hành chính do cố ý; từ đủ 16 tuổi trở lên - về mọi hành vi vi phạm hành chính). Pháp lệnh đã quy định khi phạt tiền đối với ngƣời từ đủ 16 tuổi đến dƣới 18 tuổi thì ngƣời có thẩm quyền áp dụng mức phạt không quá 1/2 mức phạt đối với ngƣời thành niên. Việc bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của trẻ em còn đƣợc thể hiện ở các quy định nghiêm ngặt về tạm giữ ngƣời theo thủ tục hành chính, khi ngƣời chƣa thành niên vi phạm bị tạm giữ trên 6 giờ nhất thiết phải thông báo cho cha mẹ hoặc ngƣời giám hộ của họ biết. Ngƣời dƣới 16 tuổi (Trẻ em) là đối tƣợng đặc biệt cần đƣợc quan tâm, chăm sóc và bảo vệ.
Một trong các quyền, lợi ích hợp pháp của ngƣời dƣới 16 tuổi có nguy cơ lớn và trên thực tế bị xâm hại khá nặng nề bởi các loại tội phạm xâm hại đến tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm. Công cụ pháp lý quan trọng nhất đƣợc Nhà nƣớc ta sử dụng để bảo vệ trẻ em tránh khỏi những nguy cơ xâm hại kể trên, đồng thời cũng là căn cứ pháp lý để trừng phạt nghiêm khắc các đối tƣợng phạm tội trong lĩnh vực này là các tội phạm quy định tại chƣơng XIV Bộ luật hình sự năm 2015, bao gồm: Điều 123. Tội giết ngƣời, khoản 1, điểm b, giết ngƣời dƣới 16 tuổi; Điều 124. Tội giết hoặc vứt con mới đẻ; Điều 127.
Tội làm chết ngƣời trong khi thi hành công vụ, khoản 2, điểm b, đối với ngƣời dƣới 16 tuổi, phụ nữ mà biết là có thai; Điều 130. Tội bức tử, khoản 2, điểm b, đối với ngƣời dƣới 16 tuổi, phụ nữ mà biết là có thai; Điều 133. Tội đe dọa giết ngƣời, khoản 2, điểm d, đối với ngƣời dƣới 16 tuổi; Điều 134. Tội cố ý gây thƣơng tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe ngƣời khác, khoản 1, điểm c, đối với ngƣời dƣới 16 tuổi, ngƣời già yếu,…; Điều 140.
Tội hành hạ ngƣời khác, khoản 2, điểm a, đối với ngƣời dƣới 16 tuổi, phụ nữ mà biết là có thai,…; Điều 142. Tội hiếp dâm ngƣời dƣới 16 tuổi; Điều 144. Tội cƣỡng dâm ngƣời từ đủ 13 đến dƣới 16 tuổi; Điều 145. Tội giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác với ngƣời từ đủ 13 đến dƣới 16 tuổi; Điều 146.
Tội 17 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com dâm ô đối với ngƣời dƣới 16 tuổi; Điều 147. Tội sử dụng ngƣời dƣới 16 tuổi vào mục đích khiêu dâm; Điều 151. Tội mua bán ngƣời dƣới 16 tuổi; điều 152. Tội đánh tráo ngƣời dƣới 01 tuổi; Điều 153.
Tội chiếm đoạt ngƣời dƣới 16 tuổi. Trong những năm gần đây, tình trạng mua bán ngƣời dƣới 16 tuổi diễn biến ngày càng phức tạp và có chiều hƣớng gia tăng cả về số vụ và số đối tƣợng phạm tội với tính chất ngày càng nghiêm trọng, nhất là tại các tỉnh biên giới phía Bắc giáp Trung Quốc. Đảng và Nhà nƣớc đã có các chính sách, biện pháp mạnh mẽ nhằm ngăn chặn, phòng ngừa loại tội phạm này. Ngày 17/9/1997, Thủ tƣớng Chính phủ đã ra Chỉ thị 776/TTg về “Tăng cƣờng trách nhiệm thực hiện các biện pháp ngăn chặn việc đƣa trái phép phụ nữ và trẻ em ra nƣớc ngoài”.
Trong Chƣơng trình quốc gia phòng chống tội phạm đƣợc ban hành theo Nghị quyết số 09/1998/NQ-CP ngày 31/7/1998 của Chính phủ đã đƣa ra 4 Đề án; trong đó có Đề án 4 quy định một số nội dung về đấu tranh phòng chống các tội phạm xâm phạm trẻ em và tội phạm do ngƣời chƣa thành niên gây ra. Đặc biệt, Quyết định số 130/2004/QĐ-TTg ngày 14/7/2004 của Thủ tƣớng Chính phủ về Chƣơng trình hành động phòng chống tội phạm buôn bán phụ nữ và trẻ em từ năm 2004 đến 2010 đã quy định cụ thể chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan, ban, ngành trong phòng chống tội phạm mua bán phụ nữ, trẻ em. Ngày 30 tháng 11 năm 2005 Thủ tƣớng Chính phủ đã có Quyết định số 312/2005/QĐ-TTg về việc phê duyệt các đề án thuộc Chƣơng trình hành động phòng, chống tội phạm buôn bán phụ nữ, trẻ em từ năm 2005 đến năm 2010, Chƣơng trình phòng, chống mua bán ngƣời giai đoạn 2016 – 2020 của Chính phủ, Chƣơng trình thúc đẩy quyền tham gia của trẻ em; Chƣơng trình phòng, chống bạo lực đối với trẻ em; Chƣơng trình phòng, chống tai nạn thƣơng tích trẻ em và các chƣơng trình chăm sóc, giáo dục, bảo vệ trẻ em,. Việc mua bán ngƣời dƣới 16 tuổi thực sự là tội ác, gây nhức nhối cho toàn xã hội và là sự quan tâm đặc biệt của cả xã hội.
Trẻ em bị buôn bán đã phải rơi vào những hoàn cảnh sống rất thƣơng tâm, bị méo mó nhân cách và ảnh hƣởng nặng nề về tâm lý, ảnh hƣởng trực tiếp đến cuộc sống, sức khỏe, nhân phẩm, tinh thần của trẻ mà còn tác động tiêu cực đến xã hội. Bên cạnh đó, hiện nay đã xuất hiện những 18 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com tổ chức, đƣờng dây buôn bán ngƣời hoạt động xuyên quốc gia, đe dọa nghiêm trọng đến quyền đƣợc bảo vệ, đƣợc sống hạnh phúc của con ngƣời nói chung và của trẻ em nói riêng. Trƣớc thực trạng đó, việc tiếp tục áp dụng chế tài pháp lý của các ngành luật tƣơng ứng khác ít nghiêm khắc hơn luật hình sự đối với hành vi mua bán ngƣời dƣới 16 tuổi sẽ không còn đủ sức ngăn chặn nữa. Do đó, việc bảo vệ ngƣời dƣới 16 tuổi bằng Luật Hình sự với các chế tài nghiêm khắc là hết sức cần thiết.
BLHS năm 1985 đã tội phạm hóa những hành vi này thành tội bắt trộm, mua bán hoặc đánh tráo trẻ em quy định tại Chƣơng các tội xâm phạm chế độ hôn nhân gia đình và các tội phạm đối với ngƣời chƣa thành niên. Đến lần pháp điển hóa thứ hai, BLHS năm 1999 đã đƣa tội này về Chƣơng các tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm, danh dự của con ngƣời với tội danh mua bán, đánh tráo hoặc chiếm đoạt trẻ em cho phù hợp với khách thể loại bị xâm phạm. Việc quy định tội phạm này trong BLHS là hết sức quan trọng, tạo cơ sở pháp lý cho công tác phòng, chống, bảo vệ trẻ em khỏi nạn buôn bán ngƣời.