Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ TỘI LÀM, TÀNG TRỮ, VẬN CHUYỂN, LƯU HÀNH TIỀN GIẢ, NGÂN PHIẾU GIẢ, CÔNG TRÁI GIẢ TRONG LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM 1. Khái niệm và đặc điểm của tiền giả, ngân phiếu giả, công trái giả 1. Khái niệm tiền giả, ngân phiếu giả, công trái giả Tiền là: “Vật đúc bằng kim loại hay in bằng giấy do ngân hàng phát hành, dùng làm đơn vị tiền tệ” [30, tr. Hiện nay chƣa có khái niệm nào mang tính pháp lý về “tiền” mà chỉ có các khái niệm về “tiền tệ”.
Tiền đƣợc hiểu là một bộ phận của tiền tệ. Theo Mác, tiền tệ là một thứ hàng hóa đặc biệt, đƣợc tách ra khỏi thế giới hàng hóa, đƣợc dùng để đo lƣờng và biểu hiện giá trị của tất cả các loại hàng hóa khác. Nó trực tiếp thể hiện lao động xã hội và biểu hiện quan hệ sản xuất giữa những ngƣời sản xuất hàng hóa. Theo các nhà kinh tế học hiện đại tiền là bất cứ cái gì đƣợc chấp nhận chung trong việc thanh toán để nhận hàng hóa, dịch vụ hoặc để trả nợ.
Căn cứ vào các quy định của Bộ luật dân sự năm 2005 thì tiền là một loại tài sản phổ biến trong giao lƣu dân sự, nó thực hiện các chức năng thanh toán thông dụng nhất và tiền chỉ do Ngân hàng Nhà nƣớc phát hành. Hiện nay, tiền đƣợc lƣu hành trên lãnh thổ Việt Nam là tiền giấy, đơn vị tính là Việt Nam đồng, đƣợc cấu tạo dƣới dạng hợp chất polyme không thấm nƣớc và khó bị nhàu nát nhƣ tiền giấy trƣớc đây [63, tr. Ngân phiếu là: “Phiếu có ghi số tiền, dùng làm căn cứ nhận tiền tại ngân hàng hoặc nhận tiền gửi qua bưu điện” [30, tr. Đó là một dạng phiếu dùng để thay thế tiền mặt, có in mệnh giá và thời hạn lƣu hành.
Trên thực tế thì ngân phiếu, đặc biệt là ngân phiếu nhà nƣớc có tác dụng tích cực. Nó làm giảm khối lƣợng tiền mặt trong quá trình lƣu thông tiền tệ, giúp đối 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com phó với một số thời điểm khó khăn do hệ thống ngân hàng thiếu tiền mặt tức thời trong thanh toán. Ở Việt Nam thì ngân phiếu đƣợc giao cho Ngân hàng nhà nƣớc Việt Nam phát hành. Công trái là: “Hình thức nhà nước vay vốn của các tầng lớp nhân dân, người cho vay được quyền thu lại vốn và hưởng lãi theo quy định” [69].
Công trái đƣợc Nhà nƣớc phát hành bằng một giấy tờ gọi là phiếu công trái. “Giả” theo từ điển tiếng Việt là “không phải là thật mà là được làm ra với vẻ bề ngoài giống như cái thật” [30, tr. Theo Nghị quyết số 02/2003/NQ- HĐTP ngày 17 tháng 4 năm 2003 của Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao hƣớng dẫn áp dụng một số quy định của BLHS thì: “Tiền giả bao gồm tiền Việt Nam đồng giả và ngoại tệ giả; ngân phiếu giả, công trái giả bao gồm ngân phiếu, công trái giả ngân phiếu, công trái của Việt Nam hoặc của nước ngoài phát hành nhưng có giá trị thanh toán tại Việt Nam” [31, tr. Đến nay vẫn chƣa có một tài liệu khoa học nào đƣa ra định nghĩa thế nào là tiền giả, ngân phiếu giả, công trái giả mặc dù tiền giả có một lịch sử tồn tại khá lâu đời, ngay từ khi xuất hiện một loại tài sản làm cơ sở để giao dịch thông thƣơng là tiền thì cũng có sự xuất hiện của tiền giả.
Theo định nghĩa tại Bách khoa toàn thƣ mở Wikipedia thì “Tiền giả là tiền được sản xuất mà không có chế tài pháp lý của nhà nước hoặc chính phủ”. Tại quyết định số 130/QĐ - TTg ngày 30/6/2003 của Thủ tƣớng Chính phủ về bảo vệ tiền Việt Nam thì tiền giả đƣợc hiểu là “tiền được làm giống như tiền Việt Nam nhưng không phải do Ngân hàng Nhà nước Việt Nam tổ chức in, đúc, phát hành” [52, tr. Đối với một số nƣớc trên thế giới, tiền giả đƣợc giải thích cụ thể hơn, đó là: tiền giả là bất cứ vật gì không phải là tiền thật (tiền giấy, tiền xu) mà đƣợc làm giống hay cố tình làm giống hoặc làm cho đƣợc chấp nhận nhƣ là một đồng tiền thật; hoặc tiền giả là tiền thật nhƣng bị sửa đổi bằng cách can dán, cạo sửa hoặc in lại. 10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Định nghĩa trên cũng chƣa thể hiện đƣợc tính đầy đủ về bản chất của tiền giả theo pháp luật hình sự Việt Nam bởi ngoài tiền của Nhà nƣớc Việt Nam phát hành thì còn có các đối tƣợng tiền giả là tiền của nƣớc ngoài nhƣng có giá trị thanh toán tại Việt Nam.
Từ những phân tích trên đây, có thể đƣa ra định nghĩa khoa học về tiền giả, ngân phiếu giả và công trái giả nhƣ sau:“Tiền giả” là vật đúc bằng kim loại hay in bằng giấy không phải do Ngân hàng Nhà nước Việt Nam phát hành hoặc nước ngoài phát hành nhưng có giá trị thanh toán tại Việt Nam; “Ngân phiếu giả” là phiếu có ghi số tiền dùng làm căn cứ nhận tiền tại ngân hàng hoặc nhận tiền gửi qua bưu điện không phải do Ngân hàng nhà nước Việt Nam phát hành mà là được làm giả với vẻ bề ngoài giống như cái thật; “Công trái giả” là phiếu công trái không phải do các cơ quan chức năng phát hành mà là được giả với vẻ bề ngoài giống như cái thật. Đặc điểm của tiền giả, ngân phiếu giả, công trái giả Đối với Tiền giả có đặc điểm nhƣ sau: Về mặt hình thức có thể là tiền giấy hoặc kim loại tuỳ theo loại mà đối tƣợng làm giả hƣớng tới, có hình dáng hoa văn tƣơng đối giống với loại tiền thật tƣơng ứng, có khả năng làm cho ngƣời tiếp nhận, trao đổi nhầm lẫn với tiền thật. Về nguồn gốc tiền giả đƣợc làm ra từ những cơ sở bất hợp pháp, do đó về bản chất nó không đƣợc phép lƣu hành. Một số đặc điểm nhận biết tiền Việt Nam giả: Trƣớc hết, với yếu tố giấy in tiền, tờ tiền giả đƣợc in bằng giấy in thông thƣờng, không phải là giấy Polymer.
Có thể nhận biết điều này qua quan sát hoặc xé nhẹ bằng tay ở mép tờ tiền; nếu thấy tờ tiền có các vết rách ở mép thì cần kiểm tra cẩn thận vì hiện tƣợng này ít xảy ra đối với tiền in trên giấy Polymer. Trên tờ tiền giả có cắt dán các hình cửa sổ lớn và cửa sổ nhỏ bằng cách khoét thủng hình hai cửa sổ và dùng màng mỏng nilon trong suốt dán lên. 11 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Trong cửa sổ nhỏ không có hình bông hoa sen chìm và khi nhìn dƣới ánh sáng đèn đỏ sẽ không có ánh ngũ sắc nhƣ ở tiền thật. Trên cửa sổ lớn có dập số 50.v những nét thô và không rõ nhƣ trên tờ tiền thật.
Nhìn bằng mắt thƣờng có thể nhận ra vết dán quanh mép hình cửa sổ. Hình bóng chìm chân dung Chủ tịch Hồ Chí Minh và chữ Việt Nam (nằm dưới vị trí bóng chìm hình chân dung Chủ tịch Hồ Chí Minh) trong tờ tiền giả đậm hơn nền giấy, không kỹ thuật và rõ nét nhƣ tiền thật; không sáng trắng khi soi tờ tiền trƣớc nguồn sáng nhƣ trên tờ tiền thật. Về màu sắc của tờ tiền giả, nhìn tổng thể có màu sắc gần giống nhƣ màu của tờ tiền thật. Các yếu tố phát quang, tờ tiền giả không có yếu tố mực phát quang khi soi dƣới ánh sáng đèn cực tím.
Cụ thể: mặt trƣớc tờ tiền giả không có cụm số ghi mệnh giá, không màu phát quang dƣới ánh sáng đèn cực tím; các chi tiết màu vàng cam xung quanh chân dung Chủ tịch Hồ Chí Minh (mặt trước) và màu vàng cam ở hình định vị (mặt sau) của tờ tiền giả không phát quang màu vàng dƣới ánh sáng đèn cực tím; dòng số seri dọc màu đỏ (kiểu số đều nhau) trên tờ tiền giả không phát quang màu da cam khi soi dƣới ánh sáng đèn cực tím; dòng số seri ngang màu đen (kiểu số từ nhỏ đến lớn) trên tờ tiền giả không phát quang màu xanh lơ khi soi dƣới ánh sáng đèn cực tím. Yếu tố in nét nổi và định vị: Mặt trƣớc của tờ tiền giả không có yếu tố in lõm nên không có độ nổi của nét in ở các vị trí: dòng chữ Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, chân dung Chủ tịch Hồ Chí Minh, chữ và số mệnh giá. Có thể kiểm tra bằng cách vuốt nhẹ tay lên các yếu tố này. Hình định vị trên tờ tiền giả không khớp khít giữa hai mặt nhƣ tờ tiền thật.
Để phân biệt tiền giả khi không có điều kiện kiểm tra kỹ, thì cách đơn giản nhất là: (1) xé nhẹ ở mép, nếu dễ bị rách thì có khả năng là tiền giả, nên kiểm tra kỹ hơn; (2) soi cửa sổ nhỏ trƣớc nguồn sáng đỏ (bóng đèn tròn, ngọn 12 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com nến, que diêm cháy sáng), nếu không xuất hiện chữ Việt Nam đối xứng màu ngũ sắc thì đó là tiền giả. Nhìn tổng thể các yếu tố giấy in, các kỹ thuật bảo an, nhất là các yếu tố nhƣ cửa sổ trong suốt có hình dập nổi, hình bóng chìm, chữ Việt Nam sáng trắng, các loại mực phát quang, hình ẩn nổi trên tờ tiền giả không giống hoặc không có nhƣ trên tờ tiền thật; đặc biệt nếu quan sát kỹ 2 cửa sổ của tờ tiền thì có thể nhận biết loại tiền giả này dễ dàng. Tuy nhiên, nếu sơ xuất do tâm lý chủ quan là chƣa có tiền giả loại Polymer nên tờ tiền giả này bị trà trộn trong số lƣợng lớn tiền thật, nhất là trong điều kiện trời tối thì cũng có thể bị nhầm lẫn [32, tr. Đối với ngân phiếu giả, công trái giả có đặc điểm sau: - Đƣợc làm giả giống có vẻ bề ngoài giống y cái thật, nhìn bằng mắt thƣờng rất khó phân biệt với ngân phiếu thật, công trái thật rất dễ bị nhầm lẫn.
- Không phải do cơ quan chức năng phát hành nhƣ: Chính Phủ, Ngân hàng. - Cũng giống nhƣ tiền giả, ngân phiếu giả, công trái đƣợc làm giả từ những cơ sở bất hợp pháp, do đó về bản chất nó cũng không đƣợc phép lƣu hành.