mở đầu lí thuyết các TH bằng việc đặt ra nhiệm vụ phải “lí thuyết hoá HĐ DH”, đặt TH giảng dạy trong một hệ thống những tác động qua lại giữa HS – GV – môi trường – kiến thức. Theo đó, quá trình ủy thác và quá trình thể chế hóa là hai thao tác đặc trưng cho vai trò của GV. HS được coi là chủ thể duy lý, được đặt trong mối quan hệ tác động qua lại với môi trường. Tháng 4 năm 1991, Claude Comiti [4] cho rằng GV phải tìm ra những TH có ý nghĩa để có thể đem lại cho HS một cái nghĩa của kiến thức được đưa ra trong quá trình DH.
Như vậy, ta có thể hiểu về lí 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thuyết TH như sau: quá trình học là một sự chỉnh lý kiến thức mà HS tự mình tạo ra, còn GV chỉ gợi ra sự chỉnh lý đó bằng cách lựa chọn giá trị của các biến TH. Hiện nay, PP DH TH đang ngày càng được các nhà nghiên cứu, các nhà GD trên thế giới quan tâm và phát triển thành một trong những PP DH hiện đại mang lại hiệu quả GD cao. Tóm lại, có thể nói TH DH, DH hiệu quả và các VĐ liên quan đã được các nhà khoa học, các nhà nghiên cứu và các nhà GD ở nhiều nước trên thế giới quan tâm từ rất sớm dưới nhiều tên gọi và góc độ khác nhau. Tuy nhiên, tất cả đều hướng đến một mục đích là nhằm tăng tính hiệu quả trong DH, cải thiện và phát triển nền GD toàn thế giới.
Tình hình nghiên cứu và các vấn đề liên quan ở trong nước Ở Việt Nam, tuy không đi vào trực tiếp đề cập về DH hiệu quả và các TH DH hiệu quả nhưng đã có rất nhiều tác giả nghiên cứu, tìm hiểu sâu về các PP DH bộ môn Toán nhằm nâng cao chất lượng DH trong nhà trường, đặc biệt là môn Toán trong trường trung học phổ thông (THPT). Các công trình nghiên cứu này đã xuất hiện từ rất sớm, từ giữa những năm 90 của thế kỉ XX cho đến nay, tiêu biểu là: Nguyễn Bá Kim, Nguyễn Hữu Châu, Nguyễn Chí Thành, Phạm Văn Hoàn, Đỗ Đình Hoan,… Về tổ chức các TH DH, có nhiều tác giả đã vận dụng lí thuyết TH để giải quyết các VĐ có liên quan: - Trong “Vận dụng lý luận vào thực tiễn dạy học môn Toán ở trường phổ thông”, tác giả Bùi Văn Nghị đã vận dụng lí thuyết TH nhằm tạo ra các TH sư phạm giúp HS tự hình thành hoặc điều chỉnh kiến thức cho bản thân. - Tác giả Hoàng Lê Minh đã đề cập đến TH DH hợp tác, trong đó đưa ra ba tiêu chí của TH DH hợp tác và quy trình bốn bước để thiết kế TH DH hợp tác. - Tác giả Bùi Thị Mùi đã đưa ra 281 TH sư phạm để GD HS THPT có liên quan đến việc tìm hiểu tình hình HS; xây dựng tập thể HS tự quản; GD toàn 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com diện HS; đánh giá HS; phối hợp với các lực lượng GD trong và ngoài trường để quản lý, GD HS; xây dựng kế hoạch GD HS.
- Trong bài viết “Tìm hiểu dạy học tình huống và tình huống dạy học”, Thái Duy Tuyên đã tìm hiểu về TH DH bao gồm khái niệm và các yếu tố quan trọng của TH DH. Một số luận án tiến sĩ cũng đã đề cập đến TH DH, tiêu biểu như: - Nguyễn Tiến Trung (2014) nghiên cứu đề tài “Thiết kế một số tình huống dạy học hình học ở trường trung học phổ thông theo hướng giúp học sinh kiến tạo tri thức”. Luận án này đã đưa ra năm bước để thiết kế TH DH theo hướng giúp HS kiến tạo tri thức: + Bước 1. Nghiên cứu các vấn đề trong quá trình DH như: nội dung DH, mục tiêu DH, định hướng DH và những thuận lợi/ khó khăn trong quá trình DH; + Bước 2.
TK kịch bản TH DH; + Bước 3. Lấy ý kiến các GV bộ môn Toán THPT và dạy TN sư phạm theo kịch bản TH DH đã TK; + Bước 4. Thống kê kết quả lấy ý kiến GV, xin các ý kiến đánh giá và chỉnh sửa lại kịch bản TH DH; + Bước 5. Nếu chưa đủ 80% ý kiến GV đánh giá TH DH từ khá trở lên, sẽ tiếp tục lặp lại các bước 2, 3, 4.
- Trong “Dạy học Toán ở trường trung học phổ thông theo hướng phát triển năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn thông qua việc khai thác và sử dụng các tình huống thực tiễn”, tác giả Hà Xuân Thành (2017) đã đưa ra những khái niệm về “TH thực tiễn”, “bài toán có TH thực tiễn”, xây dựng một số “biện pháp khai thác sử dụng các TH thực tiễn trong DH Toán”. Qua đây tôi nhận thấy các nhà nghiên cứu, các nhà khoa học, các tác giả ở Việt Nam chủ yếu tập trung vào việc tổ chức các TH DH môn Toán với mục đích giúp người học vận dụng các kiến thức, kỹ năng, kinh nghiệm của bản thân 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com để phát hiện và GQVĐ trong môi trường học tập tương tác. Nhưng các công trình nghiên cứu này lại chưa đề cập trực tiếp đến việc tổ chức DH hiệu quả môn Toán thông qua việc giúp GV thiết kế và sử dụng các TH DH hiệu quả trong môn Toán lớp 10, mà đặc biệt là chủ đề “Cung và góc lượng giác. Công thức lượng giác”.
Định hướng đổi mới phương pháp dạy học Toán ở trường trung học phổ thông 1. Một số định hướng đổi mới phương pháp dạy học Sự phát triển nhanh chóng và mạnh mẽ về kinh tế - xã hội, khoa học – kĩ thuật trong bối cảnh toàn cầu hóa đặt ra nhiều yêu cầu mới cho người lao động. Cũng vì thế mà đặt ra những yêu cầu mới cho sự nghiệp GD thế hệ trẻ và đào tạo nguồn nhân lực. Điều đó tất yếu dẫn đến sự thay đổi về GD nói chung và GD môn Toán THPT nói riêng.
Theo Nghị quyết số 29 – NQ/TW, một trong những định hướng cơ bản của việc đổi mới GD là chuyển từ chương trình GD nặng về kiến thức, xa rời thực tiễn sang một chương trình GD tập trung vào việc hình thành NL, phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo cho người học. Đó cũng là xu hướng chung của quốc tế trong việc cải cách nền GD khối THPT. Cần có nhận thức đúng đắn và kĩ lưỡng về bản chất của việc đổi mới PP DH theo định hướng phát triển NL cho người học và một số biện pháp đổi mới PP DH theo định hướng này. Điều đó có nghĩa là thay vì người dạy quan tâm đến việc HS học được những kiến thức gì như trước, thì nay phải chú trọng đến việc HS sẽ vận dụng được những gì từ kiến thức đã học.
Để đảm bảo được định hướng GD này thì phải thực hiện được việc chuyển từ PP DH áp đặt, một chiều sang dạy cách học, cách vận dụng kiến thức, hình thành NLvà phẩm chất. Đồng thời tăng cường học tập, HĐ theo nhóm; cải thiện mối quan hệ giữa người dạy – người học theo hướng cộng tác; bổ sung các dự án học tập tích hợp liên môn 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nhằm phát triển mạnh mẽ hơn NL xã hội cho người học và NL giải quyết các VĐ phức hợp. Định hướng DH này yêu cầu phải phát huy được tính tự giác, chủ động, tích cực của người học, hình thành và phát triển NL tự học (tìm hiểu SGK, lắng nghe, ghi chép, tìm kiếm thông tin từ nhiều nguồn…), tăng cường sự linh hoạt, độc lập, sáng tạo về tư duy. Người dạy có thể sử dụng các PP DH chung và riêng (theo đặc thù môn học) một cách linh hoạt và sáng tạo để thực hiện DH đáp ứng được yêu cầu này nhưng phải đảm bảo bám sát nguyên tắc “HS tự mình hoàn thiện nhiệm vụ nhận thức với sự tổ chức, hướng dẫn của GV”.
Không chỉ có vậy, việc sử dụng các PP DH gắn liền với các hình thức tổ chức DH. Tùy theo nội dung DH, mục tiêu DH, đối tượng DH và điều kiện cụ thể mà tổ chức các hình thức DH cho phù hợp (học trong lớp, học ngoại khóa, học cá nhân, học nhóm,…). Đặc biệt, đối với các giờ thực hành, người dạy cần chuẩn bị kĩ lưỡng để đẩm bảo yêu cầu nâng cao NL thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tăng cường sự hứng thú với giờ học/ môn học. Hơn nữa, cần sử dụng đầy đủ một cách có hiệu quả các thiết bị DH đã có trong quy định.
Người dạy cũng có thể sử dụng các thiết bị DH tự làm nếu thấy cần thiết. Đồng thời tận dụng tích cực, sáng tạo công nghệ thông tin vào quá trình DH. Đổi mới PP DH theo định hướng phát triển NL có bốn đặc trưng cơ bản như sau: - DH thông qua các HĐ của HS. Việc tổ chức liên tiếp các HĐ học tập trong quá trình DH giúp HS tự khám phá ra những tri thức mới chứ không tiếp thu một cách thụ động những tri thức được sắp đặt sẵn.
Tại đó GV là người tổ chức và chỉ đạo HS tiến hành các HĐ học tập nhằm phát hiện tri thức mới, vận dụng sáng tạo kiến thức đã biết vào các TH trong học tập hay thực tiễn. - DH chú trọng rèn luyện PP tự học. 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com GV chú trọng rèn luyện cho HS biết chủ động khai thác SGK và các tài liệu học tập khác, có khả năng tìm kiếm những kiến thức đã có từ nhiều nguồn; biết tư duy để tìm tòi và phát hiện kiến thức mới. Đồng thời GV cũng định hướng cho HS các PP tư duy như: phân tích, tổng hợp, tương tự, khái quát hoá, đặc biệt hoá, quy lạ về quen… để dần hình thành và phát triển NL sáng tạo.
- Tăng cường học tập cá thể phối hợp với học tập hợp tác. Định hướng này biến lớp học trở thành môi trường giao tiếp giữa GV - HS và HS – HS, sau đó vận dụng kinh nghiệm và sự hiểu biết của từng cá nhân, tập thể để giải quyết các nhiệm vụ học tập chung. - Kết hợp đánh giá của người dạy với sự tự đánh giá của người học. Không chỉ có thế, định hướng đổi mới PP DH nói chung và với môn Toán nói riêng còn chú trọng đánh giá kết quả học tập của HS theo mục tiêu bài học trong suốt quá trình DH thông qua hệ thống câu hỏi, bài tập (đánh giá lớp học).