CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN VỀ KHÔNG GIAN Ở VÀ HOẠT ĐỘNG KINH TẾ NÔNG NGHIỆP CÔNG NGHỆ CAO 1.1 Tổng quan về tổ chức KGO thích ứng với hoạt động KTNNCNC tại một số nước trên Thế giới và Việt Nam.1 Tại một số nước trên thế giới có điều kiện tương tự.1 Tại Nhật Bản Nhật Bản là một nước có nền NNCNC phát triển. Từ một nước nông nghiệp cổ truyền tự cấp, tự túc, sản xuất manh mún, với những hộ nông dân qui mô nhỏ, và điều kiện đất đai, khí hậu, thời tiết khắc nghiệt để phát triển sản xuất nông nghiệp, Nhật Bản đã nhanh chóng chuyển thành nền nông nghiệp hiện đại, đưa nền kinh tế thuần nông trở thành nền kinh tế công nghiệp, dịch vụ. Nhật Bản bắt đầu đầu tư cho NNCNC từ thập niên 70, và trở thành cường quốc nông nghiệp trên thế giới với những vùng và tỉnh sản xuất và hoạt động nông nghiệp cho ra những sản lượng nông nghiệp cao với chất lượng hàng đầu thế giới.
Điển hình cho nền nông nghiệp Nhật là Làng thần kỳ Kawakami, tỉnh Ibaraki và Hokaido. Làng Kawakami Mura, nằm trên một khu vực thổ nhưỡng cằn cỗi, còn được gọi là làng thần kỳ. Trước đây, làng là một trong những ngôi làng nghèo nhất nước Nhật, nhưng kể từ những năm 1970, đã trở nên giàu có một cách thần kỳ, chỉ nhờ hoạt động kinh tế nông nghiệp ứng dụng CNC, đặc biệt là trồng rau xà lách trong nhà kính. Hiện nay, “Làng thần kỳ Kawakami” là một ngôi làng giàu nhất Nhật Bản.
Từ ảnh vệ tinh chụp điểm dân cư làng, ta có thể thấy, điểm dân cư tập trung và nằm trải dài theo địa hình làng. Tuy nhiên, vẫn có không gian sản xuất nằm xen kẽ khu dân cư, điều đó tạo nên sự thuận lợi cho việc di chuyển và hoạt động của sản xuất của dân cư trong làng. Nhà ở và không gian hoạt động KTNNCNC tại Nhật Bản. Ở Nhật rất phát triển du lịch nông nghiệp CNC tại những trang trại sản xuất.
Các tổ hợp tác hoặc HTX, doanh nghiệp rất quan tâm tới việc tổ chức trải nghiệm cho người 11 tiêu dùng ở thành phố với các vùng, điểm sản xuất nhằm chia sẻ thực trạng của nông dân và họ làm thế nào để sản phẩm rau, thịt, sữa… đảm bảo an toàn thực phẩm. Tại tỉnh Ibaraki, nông nghiệp Nhật bản kết hợp hiện đại và truyền thống. Phương thức sản xuất kết hợp giữa trên cánh đồng mở và dạng trồng trong các nhà kính và nhà lưới hay nhà màng. Thực tế tại khu Tsubaku, nông thôn thuộc tỉnh Ibaraki, các không gian ở với khu sản xuất cũng gần và liên hệ với nhau một cách thuận tiện bởi hệ thống giao thông.
Điều này rất thuận tiện cho máy móc và cơ giới hoạt động tới các cánh đồng. Tại Tsubaki phát triển nhà ở chung cư cho dân cư nông nghiệp và cả nhà riêng của hộ. Các không gian hoạt động kinh tế nông nghiệp nằm liền kề với không gian ở ( Hình 1.1) Khuôn viên ở nông thôn tại Nhật Bản bao gồm nhà ở chính, sân, nhà phụ (nhà kho chứa nông cụ, nông phẩm). Tại Nhật Bản, mỗi hộ dân đều có máy móc nông nghiệp riêng cho sản xuất của hộ gia đình và ga ra để máy móc riêng của từng hộ.
Trong kiến trúc nhà ở nông thôn chia thành 3 không gian cơ bản: Không gian ngủ, không gian sinh hoạt chung và không gian làm việc.2 Tại Hàn Quốc: Phong trào Làng mới Hàn Quốc (Saemaul) được ra đời khi Chính phủ Hàn Quốc quyết tâm cải thiện điều kiện sống và sản xuất vùng nông thôn, giải quyết việc làm, tăng thu nhập cho người nông dân và thu hẹp khoảng cách phát triển giữa nông thôn và thành thị. Tháng 4/1970, Phong trào Làng mới được triển khai trên phạm vi toàn quốc với ba nhiệm vụ chủ yếu là: Thay đổi nhận thức, nâng cao trình độ văn hóa cho người nông dân; phát triển xã hội và phát triển kinh tế, trải qua các giai đoạn khác nhau. Đây được coi là chương trình phát triển toàn diện nông thôn, nhằm đưa đến sự thay đổi cho làng xóm, thông qua việc nâng cao tính trách nhiệm và lòng tự tôn của người dân. Phong trào “Làng mới” chú trọng 10 cách thức triển khai sau: Mở rộng, làm mới đường vào thôn xóm; làm mới đường trong thôn; Làm vệ sinh thôn xóm; Xây dựng khu giặt giũ chung; Đào giếng nước chung; Cải tạo mái nhà từ lợp rạ thành mái ngói, xi măng; Cải tạo hàng rào quanh nhà từ tường đất thành tường xây gạch, xi măng; Sửa cầu; Sửa hệ thống đập sông ngòi và Xây dựng điểm gom phân bắc[23].
Một số hình ảnh không gian hoạt động KTNN tại Hàn Quốc Trước đây, để trồng trọt, người nông dân Hàn Quốc phải chạy ra nhà vườn, ngay cả lúc nửa đêm để tận mắt kiểm tra cây trồng, và điều chỉnh các thông số như nhiệt độ, độ ẩm của nhà vườn ni lông. Giờ đây, nhờ áp dụng công nghệ cao, người dân đơn giản hóa mọi quy trình và nâng cao hiệu suất, họ chỉ cần làm việc tại nhà và giải quyết mọi việc bằng một chiếc điện thoại di động (Hình 1.3 Tại Thái Lan Thái Lan là một trong những nước có phát triển mạnh về nông nghiệp. Vùng sản xuất hoạt động trồng trọt nằm xen kẽ khu dân cư, trong khuôn viên ở hoặc là nằm ngoài khu cư trú của cộng đồng dân cư. Do sản xuất trồng trọt theo hướng CNC nên không bị ảnh hưởng đến môi trường ở và cũng thuận tiện cho việc chăm sóc và quản lý trang trại nên việc tổ chức không gian hoạt động KTNNCNC nằm liền kề ngay khuôn viên ở là phổ biến tại Chieng Mai Thái Lan.
Bên cạnh đó, không gian dịch vụ trải nghiệm nông nghiệp và dịch vụ thương mại cũng được tổ chức gắn kết với không gian ở và sản xuất như: nhà hàng để du khách có thể tự trải nghiệm thu hoạch những sản phẩm trồng trọt CNC và thưởng thức tại chỗ những sản phẩm đó. Thái Lan là một nước luôn biết tận dụng mọi không gian và loại hình kinh tế để áp dụng cho du lịch, đặc biệt là du lịch nông nghiệp[46]. Mối quan hệ giữa nhà ở và không gian sản xuất trồng trọt luôn đan xen và 13 gắn kết với nhau trong tổng hòa của điểm dân cư trong vùng mà không co cụm hay riêng biệt phân tán. Điểm DCNT vùng Pong Yaeng, Mae Rim, Không gian sân và để xe của gia đình Chiang Mai, Thái Lan (google map) Hình 1.
Không gian sản xuất xen lẫn khu dân cư tại Chiengmai Thái Lan Khuôn viên nhà ở tại Thái Lan Cảnh quan khuôn viên sản xuất NN CNC kết hợp du lịch nông nghiệp Hình 1. Không gian ở kết hợp hoạt động kinh tế nông nghiệp tại Pong Yaeng, Mae Rim, Chiang mai – Thái Lan Thái Lan là một trong những nước trong khu vực Đông Nam Á đã có nhiều cố gắng đưa các chương trình phát triển nông thôn để phát triển kinh tế và ổn định xã hội. Thái Lan đã đầu tư nhiều trong việc xây dựng hệ thống giao thông nông thôn phục vụ sản 14 xuất, mạng lưới đường nối liền khu sản xuất với thị trường chế biến, tiêu thụ; quy hoạch lại làng bản theo mô hình mới. Kết quả hiện nay Thái Lan đã đạt được sự tăng trưởng kinh tế nông nghiệp rõ rệt, các vùng nông thôn có cơ sở hạ tầng, mạng lưới giao thông phát triển, dịch vụ công cộng được nâng cao, đời sống nông dân được cải thiện [37] 1.4 Tại Isarel Isarel là một nước Trung Đông với điều kiện không thuận lợi cho phát triển nông nghiệp, tuy nhiên Isarel lại có một nền nông nghiệp đóng góp không nhỏ vào sự phát triển kinh tế.
Đặc trưng của nền nông nghiệp Isarel là một hệ thống sản xuất chuyên canh theo hướng ứng dụng CNC nhằm khắc phục sự khan hiếm về tài nguyên nước và đất trồng. Sự tăng trưởng liên tục trong SXNN ở Isarel còn nhờ sự liên kết chặt chẽ giữa Chính phủ, các nhà KH, chuyên gia khuyến nông, nông dân với các ngành công nghiệp phục vụ nông nghiệp, kinh nghiệm ứng dụng khoa học công nghệ trong sản xuất và kết quả của các giải pháp được kiểm nghiệm ngay trên cánh đồng “Kibbut” là một làng nông nghiệp CNC với một cộng đồng chặt chẽ, chia sẻ tất cả tài sản và phương tiện sản xuất và lao động và cung cấp cho tất cả các nhu cầu của các thành viên. Ngày nay, có khoảng 270 kibbutzim ở Israel. Mặc dù ban đầu phụ thuộc chủ yếu vào nông nghiệp, kibbutzim sau đó phân nhánh vào sản xuất và dịch vụ.
Ví dụ, Kfar Glickson, một kibbutz ở phía bắc đồng bằng ven biển của Israel, được thành lập vào năm 1939 bởi những người nhập cư Do Thái từ Hungary và Romania. Mỗi Kibbutz có khoảng 300 xã viên, Kfar Glickson phụ thuộc vào nông nghiệp (trồng trọt, trang trại bò sữa), một ngành thủ công nhỏ và du lịch nông thôn. Mỗi điểm dân cư đó là một vòng khép kín với đầy đủ các chức năng từ sản xuất đến các dịch vụ đầu vào và đầu ra trong sản xuất cho tới dịch vụ du lịch nông nghiệp [89]. Bên cạnh Kibbutz, Moshav cũng là một cộng đồng nông nghiệp có quy hoạch đặc trưng ở Isarel với những đặc tính riêng bao gồm một nhóm các trang trại riêng lẻ.
Các Moshav thường dựa trên nguyên tắc sở hữu tư nhân về đất đai, nhấn mạnh vào lao động cộng đồng và tiếp thị chung. Một đặc điểm đặc trưng của Moshav là cộng đồng hợp tác nông nghiệp có nhà ở gắn liến với trang trại. Dân cứ Moshav rất đoàn kết và liên kết với nhau thành cộng đồng. Mỗi người giỏi chuyên môn về lĩnh vực nào trong hoạt động KTNN thì sẽ tạo thành nhóm để hỗ trợ và liên kết với các nhóm người khác để tạo thành 15 một tập thể thống nhất.
Được thành lập như moshav đầu tiên vào năm 1921, Nahalal là một ví dụ về quy hoạch nông thôn dựa trên tầm nhìn và ý thức hệ. Ngôi làng xoay quanh một trục tròn, với những ngôi nhà của nông dân tập trung quanh một “bàn tròn” ảo thể hiện sự bình đẳng và sự phụ thuộc tập thể. Các tòa nhà công cộng tập trung ở bên trong vòng tròn bên trong, trong khi các cánh đồng nông nghiệp trải rộng ra mọi hướng như tia sáng mặt trời Cộng đồng nông nghiệp Moshav Nahalal, thung lũng Jezreel, Isarel( google map) Nhà ở tại Kibbut – Isareal Cảnh quan khuôn viên sản xuất NN CNC kết hợp du lịch NN Nhà ở nông thôn sử dụng năng lượng mặt Hệ thống trang trại xanh sử dụng kỹ thuật trời [2] cao giữa sa mạc tại vùng nông thôn Israel [2] Hình 1. Một số hình ảnh đặc trưng của điểm dân cư nông nghiệp tại Isarel 16 1.