CHƯƠNG 1: NHỮNG LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ TỔ CHỨC CÔNG TÁC KẾ TOÁN TẬP HỢP CHI PHÍ SẢN XUẤT VÀ TÍNH GIÁ THÀNH SẢN PHẨM TRONG DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT 1.1 Sự cần thiết và nhiệm vụ của kế toán tập hợp chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm 1. Bản chất và nội dung kinh tế của chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm 1. Bản chất và nội dung của chi phí sản xuất Sản xuất của cải vật chất là hoạt động cơ bản của xã hội loài người, đây chính là điều kiện quyết định đến sự tồn tại và phát triển trong mọi chế độ xã hội. Trong nền kinh tế hiện nay, hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp thực chất là quá trình tiêu dùng các yếu tố sản xuất kinh doanh ( tư liệu lao động, đối tượng lao động và sức lao động) để tạo ra các sản phẩm, công việc, lao vụ nhằm đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của xã hội.
Các nhà kinh tế học thường quan niệm rằng chi phí sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp là toàn bộ hao phí về lao động sống , lao động vật hóa và các chi phí khác mà doanh nghiệp chi ra trong quá trình sản xuất kinh doanh biểu hiện bằng thước đo tiền tệ và tính cho một chu kỳ nhất định. Như vậy bản chất của chi phí sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp là : - Những phí tổn ( hao phí) về các yếu tố đầu vào của quá trình sản xuất, kinh doanh gắn liền với các mục đích kinh doanh. - Lượng chi phí phụ thuộc vào khối lượng các yếu tố sản xuất đã tiêu hao trong kỳ và giá cả của một đơn vị yếu tố sản xuất đã hao phí. - Chi phí sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp phải được đo bằng thước đo tiền tệ và được xác định trong khoảng thời gian xác định.
Việc nghiên cứu và nhận thức chi phí còn phụ thuộc vào góc độ nhìn nhận khác nhau. Sv: Lê Thị Tuyển Lớp: CQ49/21.01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp 4 Học viện Tài chính Theo Karl Marx khi phân tích chi phí Ông cho rằng chi phí sản xuất hàng hóa là chi phí do tư bản đã thực hiện vào sản xuất hàng hóa cấu thành, nó đúng bằng giá trị tư bản đã chi ra và hoàn toàn không phải là một khoản mục chỉ có trong kế toán tư bản chủ nghĩa tính độc lập chủ yếu đó trong giá trị thực tiễn không ngừng được biểu hiện ra trong quá trình sản xuất thực tế của hàng hóa. Mặc dù các hao phí đã bỏ ra cho sản xuất xây dựng bao gồm nhiều loại khác nhau nhưng trong điều kiện tồn tại của quan hệ tiền tệ chúng cần được tập hợp và biểu hiện dưới hình thức tiền tệ. Trên góc độ của Kế toán tài chính, Chi phí được nhìn nhận như những khoản phí tổn thất đã phát sinh gắn liền với hoạtđộng của doanh nghiệp bao gồm các chi phí phát sinh trong quá trình sản xuất, kinh doanh thông thường của doanh nghiệp và các chi phí khác.
Những chi phí này phát sinh dưới dạng tiền, các khoản tương đương tiền, hàng tồn kho, khấu hao máy móc thiết bị, được kế toán ghi nhận trên cơ sở chứng từ, tài liệu bằng chứng chứng minh việc phát sinh ra chúng. Trên góc độ Kế toán quản trị chi phí không đơn thuần nhận thức như Kế toán tài chính mà chi phí còn được nhận thức theo cả khía cạnh nhận diện thông tin để phục vụ cho việc ra quyết định. Chi phí có thể là phí tổn thực tế gắn iền với hoạt động sản xuất kinh doanh hàng ngày khi tổ chức thực hiện, kiểm tra, ra quyết định; chi phí có thể là phí tổn ước tính để thực hiện dự án, phí tổn mất đi khi lựa chọn phương án, bỏ qua cơ hội kinh doanh. Trong đơn vị sản xuất, ngoài những chi phí có tính chất sản xuất còn có những chi phí không có tính chất sản xuất vì vậy chúng ta cần phân biệt chi phí hao phí và chi tiêu.
Những chi phí bỏ ra để tiến hành hoạt động sản xuất mới được gọi là chi phí sản xuất. Chi tiêu là cơ sở phát sinh chi phí, không có chi tiêu thì không có chi phí song giữa chúng lại có sự khác nhau về lượng và thời gian, chi tiêu có thể là chi phí ( như mua vật tư đưa ngay vào sản xuất) Sv: Lê Thị Tuyển Lớp: CQ49/21.01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp 5 Học viện Tài chính hoặc cũng có thể chưa là chi phí sản xuất( như mua vật tư đưa về kho chưa xuất dùng…) mặt khác cũng có những khoản chi tiêu chưa xảy ra ở kỳ hạch toán trước được tính vào chi phí ở kỳ này. Bản chất và nội dung kinh tế của giá thành sản phẩm Xét về thực chất, thì chi phí sản xuất kinh doanh là sự chuyển dịch vốn của doanh nghiệp vào đối tượng tính giá nhất định, nó là vốn của doanh nghiệp bỏ vào quá trình sản xuất kinh doanh. Vì vậy, để quản lý có hiệu quả kịp thời đối với hoạt động sản xuất kinh doanh của mình, các nhà quản trị doanh nghiệp luôn cần biết số chi phí chi ra cho từng loại hoạt động , sản phẩm, dịch vụ trong kỳ là bao nhiêu, số chi phí đã chi đó cấu thành trong số sản phẩm, lao vụ, dịch vụ sẽ giúp nhà quản trị doanh nghiệp trả lời được câu hỏi này.
Gía thành sản phẩm là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ những hao phí về lao động sống cần thiết và lao động vật hóa được tính trên một khối lượng kết quả sản phẩm lao vụ, dịch vụ hoàn thành nhất định. Gía thành được tính toán xác định cho từng loại sản phẩm lao vụ cụ thế và chỉ tính toán với số lượng sản phẩm hoặc dịch vụ sản phẩm đã hoàn thành toàn bộ quá trình sản xuất ( thành phẩm) hoặc kết thúc một số giai đoạn sản xuất( bán thành phẩm). Gía thành sản phẩm là một chỉ tiêu mang tính giới hạn và xác định, vừa mang tính khách quan, vừa mang tính chủ quan. Trong hệ thống các chỉ tiêu quản lý doanh nghiệp, giá thành sản phẩm là chỉ tiêu kinh tế tổng hợp phản ánh kết quả sử dụng các loại tài sản trong quá trình sản xuất kinh doanh, cũng như tính đúng đắn của những giải pháp quản lý mà doanh nghiệp đã thực hiện nhằm hạ thấp chi phí, nâng cao lợi nhuận.
Gía thành sản phẩm có 2 chức năng chủ yếu: Sv: Lê Thị Tuyển Lớp: CQ49/21.01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp 6 Học viện Tài chính - Chức năng thước đo bù đắp chi phí: là toàn bộ chi phí mà doanh nghiệp đã bỏ ra được bù đắp bằng số tiền thu được do tiêu thụ sản phẩm. Căn cứ vào đơn giá bán trên thị trường và giá thành đơn vị sản phẩm sẽ biết được Doanh nghiệp có bù đắp được chi phí đã bỏ ra hay không. - Chức năng lập giá: Gía thành sản phẩm là cơ sở, là căn cứ để xác định giá bán của sản phẩm.2 Mối quan hệ giữa chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm Chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm là hai chỉ tiêu có liên quan chặt chẽ với nhau trong quá trình sản xuất. Việc tính đúng, tính đủ chi phí sản xuất quyết định đến tính chính xác của giá thành sản phẩm.
Chi phí biểu hiện hao phí còn giá thành biểu hiện kết quả sản xuất. Tiết kiệm được chi phí sẽ hạ được giá thành. Đây chính là hai mặt thống nhất của một vấn đề, vì vậy chúng giống nhau về chất: đều hao phí về lao động sống, lao động vật hóa mà doanh nghiệp bỏ ra trong quá trình sản xuất chế tạo sản phẩm. Tuy nhiên do chi phí sản xuất giữa các kỳ là không giống nhau nên chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm có sự khác nhau.
Chi phí sản xuất gắn liền với một thời kỳ nhất định, không phân biệt là loại sản phẩm nào, đã hoàn thành hay chưa, còn giá thành sản phẩm gắn liền với khối lượng sản phẩm, công việc, lao vụ đã hoàn thành. Giá thành sản phẩm không những liên quan đến chi phí sản xuất phát sinh trong kỳ mà còn liên quan đến cả chi phí sản xuất dở dang đầu kỳ và cuối kỳ:\ Giá CPSX dở dang CPSX phát sinh CPSX dở dang thành sản = + - đầu kỳ trong kỳ cuối kỳ xuất Có thể thấy, trong trường hợp đắc biệt không có chi phí sản xuất dở dang đầu kỳ và cuối kỳ hoặc chi phí dở dang đầu kỳ bằng cuối kỳ thì chi phí sản xuất bằng giá thành sản phẩm. Sv: Lê Thị Tuyển Lớp: CQ49/21.01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp 7 Học viện Tài chính Như vậy: việc tổ chức quản lý tốt chi phí sản xuất là cơ sở để quản lý tốt giá thành.3 Yêu cầu quản lý kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm Trong công tác quản lý tại các doanh nghiệp, chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm là chỉ tiêu quan trọng luôn được các doanh nghiệp quan tâm vì chúng gắn liền với kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh. Tổ chức kế toán đúng, đủ, hợp lý, chính xác chi phí, giá thành sản phẩm có ý nghĩa rất lớn trong công tác quản lý chi phí , giá thành sản xuất sản phẩm, qua số liệu do bộ phận kế toán tập hợp chi phí, tính giá thành thực tế sản phẩm, hoạt động kinh doanh và các hoạt động khác của doanh nghiệp, người quản lý có thể phân tích đánh giá tình hình thực hiện kế hoạch giá thành sản phẩm , tình hình sử dụng lao động, vật tư, tiền vốn có hiệu quả, tiết kiệm hay lãng phí để từ đó có biện pháp hạ giá thành, đề ra các quyết định phù hợp với sự phát triển sản xuất kinh doanh và yêu cầu quản trị doanh nghiệp.
Yêu cầu đặt ra đối với công tác quản lý chi phí và giá thành sản phẩm là: - Chi phí chi ra phải cực kỳ cần thiết, hợp lý, tiết kiệm và không lãng phí. - Gía thành sản phẩm phải là nhỏ nhất, phải thực là chỉ tiêu phản ánh đầy đủ những yếu tố chi phí hợp lý nhất mà doanh nghiệp phải chi ra để sản xuất nên sản phẩm. - Tổ chức công tác kế toán trong các doanh nghiệp phải phản ánh kịp thời, chính xác toàn bộ chi phí phát sinh trong quá trình sản xuất.