Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong nền kinh tế thị trường mở cửa và hội nhập, các doanh nghiệp phải đối mặt với áp lực cạnh tranh gay gắt từ các đơn vị kinh doanh trong nước lẫn các đối tác nước ngoài. Hoạt động bán hàng và tiêu thụ sản phẩm giữ vị trí then chốt, quyết định trực tiếp đến sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp. Thông qua nghiệp vụ bán hàng, vốn sản xuất kinh doanh được thu hồi, giá trị hàng hóa được chuyển hóa thành tiền tệ, tạo nguồn lợi nhuận để thực hiện nghĩa vụ với Ngân sách Nhà nước, đảm bảo quyền lợi cho người lao động và tái đầu tư phát triển nguồn vốn của chủ sở hữu.

Kế toán là công cụ điều hành và giám đốc kinh tế quan trọng, thực hiện chức năng thu nhận, xử lý, kiểm tra và cung cấp số liệu tài chính liên quan đến toàn bộ quá trình tiêu thụ hàng hóa và xác định kết quả kinh doanh. Nắm bắt được tầm quan trọng của công tác kế toán trong điều kiện thực tiễn tại doanh nghiệp khai khoáng và thương mại, đề tài "Kế toán bán hàng và xác định kết quả bán hàng tại Công ty TNHH Kim khí Hoàng Gia" được thực hiện nhằm giải quyết các nhiệm vụ trọng tâm sau:

  1. Hệ thống hóa tổng quan về lịch sử hình thành, chức năng, quy trình công nghệ, cơ cấu tổ chức bộ máy quản trị và bộ máy kế toán tại Công ty TNHH Kim khí Hoàng Gia.
  2. Khảo sát, phân tích và phản ánh thực trạng tổ chức công tác kế toán doanh thu bán hàng, các khoản giảm trừ, giá vốn hàng bán, chi phí bán hàng, chi phí quản lý doanh nghiệp và xác định kết quả kinh doanh tại đơn vị.
  3. Đánh giá những ưu điểm đạt được cùng các điểm hạn chế còn tồn tại trong tổ chức kế toán, từ đó đề xuất một số giải pháp và kiến nghị cụ thể nhằm hoàn thiện công tác kế toán bán hàng và xác định kết quả bán hàng tại công ty.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

  • Đối tượng nghiên cứu: Công tác tổ chức hạch toán kế toán bán hàng và xác định kết quả bán hàng, bao gồm hệ thống chứng từ kế toán, tài khoản sử dụng, sổ sách kế toán chi tiết, sổ kế toán tổng hợp và báo cáo tài chính.
  • Phạm vi không gian: Công ty TNHH Kim khí Hoàng Gia (Trụ sở chính tại Tổ 8 Lệ Mật, phường Việt Hưng, quận Long Biên, Hà Nội; cơ sở sản xuất khai thác tại huyện Kim Bảng, tỉnh Hà Nam).
  • Phạm vi thời gian: Dữ liệu tài chính và kết quả hoạt động kinh doanh giai đoạn 2013 – 2015; các nghiệp vụ kế toán chi tiết được khảo sát sâu trong niên độ kế toán năm 2015 (trọng tâm là tháng 12/2015).

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được xây dựng trên cơ sở hệ thống hóa các nguyên tắc, chuẩn mực và văn bản pháp luật kế toán hiện hành của Việt Nam, kết hợp với các phương pháp thu thập và xử lý dữ liệu kế toán thực tiễn tại doanh nghiệp.

Khung pháp lý và chế độ kế toán áp dụng

  • Chế độ kế toán: Đơn vị áp dụng chế độ kế toán doanh nghiệp theo Thông tư số 200/2014/TT-BTC do Bộ Tài chính ban hành ngày 22/12/2014.
  • Niên độ kế toán: Bắt đầu từ ngày 01/01 và kết thúc vào ngày 31/12 hàng năm; kỳ kế toán lập báo cáo là kỳ kế toán năm. Đơn vị tiền tệ hạch toán là Đồng Việt Nam (VNĐ).
  • Chính sách kế toán hàng tồn kho: Hạch toán theo phương pháp kê khai thường xuyên; giá trị hàng xuất kho được tính theo phương pháp Nhập trước - Xuất trước (FIFO); hạch toán chi tiết hàng tồn kho theo phương pháp thẻ song song.
  • Khấu hao tài sản cố định: Áp dụng phương pháp khấu hao đường thẳng theo quy định tại Quyết định 206 của Bộ Tài chính.
  • Thuế giá trị gia tăng (GTGT): Kê khai và nộp thuế theo phương pháp khấu trừ.
  • Hình thức kế toán: Vận dụng hình thức kế toán Nhật Ký - Sổ Cái.

Phương pháp thu thập và xử lý dữ liệu

  • Phương pháp thu thập tài liệu thực tế: Khảo sát trực tiếp tại phòng Tài chính - Kế toán của công ty, thu thập hệ thống chứng từ gốc phát sinh (Hóa đơn GTGT, Phiếu xuất kho, Phiếu thu, Giấy báo Có ngân hàng, Tờ khai thuế GTGT) và hệ thống sổ kế toán (Sổ chi tiết bán hàng, Sổ chi tiết tài khoản 511, 333, 131, 156, 632, Sổ Nhật Ký - Sổ Cái).
  • Phương pháp phân tích - tổng hợp: So sánh các chỉ tiêu tài sản, nguồn vốn, doanh thu, giá vốn, chi phí và lợi nhuận trên Bảng cân đối kế toán và Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh qua 3 năm (2013 - 2015) nhằm đánh giá xu hướng phát triển tài chính của đơn vị.
  • Phương pháp đối chiếu chứng từ và ghi sổ: Lần vết luân chuyển chứng từ từ các nghiệp vụ kinh tế bán buôn, bán lẻ cụ thể phát sinh trong tháng 12/2015 vào sổ kế toán chi tiết và sổ tổng hợp.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan về Công ty TNHH Kim khí Hoàng Gia

Chương 1 trình bày toàn diện bức tranh tổng thể về Công ty TNHH Kim khí Hoàng Gia từ nguồn gốc hình thành, năng lực vận hành đến cơ cấu tổ chức quản trị và chế độ kế toán áp dụng.

Công ty TNHH Kim khí Hoàng Gia được thành lập ngày 21/01/2002 theo Giấy phép đầu tư số 0602000121 do Sở Kế hoạch và Đầu tư tỉnh Hà Nam cấp, với vốn điều lệ 7.500.000.000 VNĐ. Trụ sở chính đặt tại Tổ 8 Lệ Mật, phường Việt Hưng, quận Long Biên, Hà Nội. Lĩnh vực hoạt động kinh doanh chính gồm: xây dựng công trình dân dụng, giao thông, thủy lợi; vận tải hàng hóa và hành khách; khai thác và chế biến đá, đất, cát, sỏi tại địa bàn huyện Kim Bảng (Hà Nam); kinh doanh gỗ, mây tre đan nông sản; buôn bán vật liệu xây dựng (đá 1x2, 2x3, đá mạt, đá dăm, xi măng, sắt thép) và vật tư máy móc thiết bị công trình. Thị trường tiêu thụ trải rộng từ Hà Nội, Hà Nam, Ninh Bình, Thái Bình, Hưng Yên đến Thanh Hóa, Nghệ An (Vinh).

Về cơ cấu nhân sự, công ty có 25 lao động, phân bổ tại 5 phòng ban: Phòng Nhân sự (3 người), Phòng Tài chính - Kế toán (5 người), Phòng Kinh doanh (5 người), Phòng Kế hoạch - Kỹ thuật (7 người), Phòng Vật tư - Hàng hóa (3 người), dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Giám đốc và Phó Giám đốc.

Bộ máy kế toán được tổ chức theo mô hình tập trung tại Phòng Tài chính - Kế toán gồm 5 thành viên: 1 Kế toán trưởng kiêm trưởng phòng, 1 Kế toán tổng hợp, 1 Thủ quỹ, 1 Kế toán vật tư - hàng hóa tiêu thụ và 1 Kế toán thanh toán.

Chỉ tiêu tài chính (ĐVT: Nghìn đồng) Năm 2013 Năm 2014 Năm 2015
Tổng tài sản 11.907.xxx — —
Vốn chủ sở hữu 8.364.xxx — —
Doanh thu thuần về bán hàng & DV 11.288.xxx — Tăng 62,5% so 2014; 12,8% so 2013
Lợi nhuận sau thuế 396.229 Giảm 23% so 2013 522.077 (Tăng 70,6% so 2014; 31,5% so 2013)
Tỷ suất LNST / Doanh thu thuần 3,4% 3,7% —

Quy trình ghi sổ kế toán thực hiện theo hình thức Nhật Ký - Sổ Cái: Hàng ngày kế toán căn cứ chứng từ gốc đã kiểm tra để ghi vào Sổ Nhật Ký - Sổ Cái đồng thời chuyển số liệu vào các sổ, thẻ kế toán chi tiết liên quan; cuối tháng cộng số phát sinh, tính số dư, lập Bảng tổng hợp chi tiết để đối chiếu khớp đúng với Sổ Nhật Ký - Sổ Cái trước khi lập hệ thống Báo cáo tài chính (B01-DNN, B02-DNN, B09-DNN, F01-DNN).

Chương 2: Thực trạng tổ chức công tác bán hàng và xác định kết quả bán hàng tại Công ty TNHH Kim khí Hoàng Gia

Chương 2 phản ánh chi tiết quy trình nghiệp vụ, phương pháp định giá, luân chuyển chứng từ và kỹ thuật ghi chép trên hệ thống tài khoản, sổ sách liên quan đến bán hàng và kết quả bán hàng.

1. Đặc điểm sản phẩm, phương thức bán và phương thức thanh toán

  • Sản phẩm: Đa dạng nguồn gốc gồm hàng tự khai thác, chế biến (đá các loại) và hàng mua ngoài thương mại (xi măng, sắt thép). Việc quản lý kho kết hợp kiểm kê định kỳ mỗi tháng một lần.
  • Phương thức bán hàng: Bán qua kho (khách nhận hàng trực tiếp tại kho của đơn vị), Bán vận chuyển thẳng (chuyển thẳng từ nguồn thu mua đến địa điểm khách chỉ định), và Bán theo hình thức hàng đổi hàng đối với bạn hàng truyền thống.
  • Hình thức thanh toán: Thanh toán trực tiếp bằng tiền mặt (TM), thanh toán qua tài khoản ngân hàng (CK qua Ngân hàng Công thương tỉnh Hà Nam, Ngân hàng Đầu tư và Phát triển tỉnh Hà Nam), bán chịu trả chậm mở sổ theo dõi nợ chi tiết, và thanh toán bằng vật tư.

2. Thực tế hạch toán kế toán doanh thu bán hàng và thanh toán

Kế toán căn cứ vào tính chất nghiệp vụ để xử lý chứng từ:

  • Nghiệp vụ bán buôn: Lập Hóa đơn GTGT (Mẫu 01 GTKT-3LL, 3 liên) kèm Phiếu xuất kho (Mẫu 02-VT). Điển hình là nghiệp vụ ngày 30/12/2015 xuất bán cho Chi nhánh Công ty TNHH Thành Đạt (Hòa Bình) mặt hàng đá 1x2 (1.000 m³), đá phong hóa, đá bây; khách hàng thanh toán chuyển khoản qua Ngân hàng ĐT&PT Hà Nam số tiền 568.000.000 VNĐ kèm Giấy báo Có ngày 30/12/2015.
  • Nghiệp vụ bán lẻ: Nghiệp vụ ngày 03/12/2015 xuất bán cho khách hàng Lê Thanh Hải 150 tấn xi măng, đơn giá chưa thuế 85.000 đ/tấn, thuế GTGT 10%, tổng giá thanh toán 14.025.000 VNĐ. Kế toán lập Hóa đơn GTGT số 0070834, Phiếu xuất kho số 02-VT với giá vốn 77.950 đ/tấn và Phiếu thu tiền mặt số 01-TT số tiền 14.025.000 VNĐ nhập quỹ.

Hệ thống sổ sách phản ánh doanh thu gồm:

  • Sổ chi tiết bán hàng (Mẫu S17-DNN) mở riêng cho từng sản phẩm: Đá 1x2 (Biểu 2.6), Đá phong hóa (Biểu 2.7), Đá Bây (Biểu 2.8), Xi măng (Biểu 2.9) và Sổ tổng hợp bán hàng (Biểu 2.10).
  • Sổ chi tiết TK 511 "Doanh thu bán hàng" (Biểu 2.11).
  • Sổ chi tiết TK 333 "Thuế GTGT phải nộp" (Biểu 2.12), Sổ theo dõi thuế GTGT Mẫu S26-DNN (Biểu 2.13), Bảng kê hóa đơn dịch vụ bán ra Mẫu 03/GTGT (Biểu 2.16) và Tờ khai thuế GTGT Mẫu 01/GTGT tháng 12/2015 xác định số thuế GTGT phải nộp ngân sách là 55.784.xxx VNĐ.
  • Sổ chi tiết thanh toán với người mua TK 131 Mẫu S13-DNN theo dõi các đối tác như Công ty CP ĐTPT&XDCT Hà Nội (Biểu 2.14), Công ty TNHH Thuận Hưng (Biểu 2.15).

3. Kế toán các khoản giảm trừ doanh thu

Trong kỳ hạch toán (tháng 12/2015), công ty không phát sinh các khoản chiết khấu thương mại, giảm giá hàng bán hay hàng bán bị trả lại. Nguyên nhân do giá bán được thỏa thuận mềm dẻo ngay từ khâu ký hợp đồng và sản phẩm được kiểm định chất lượng chặt chẽ trước khi bàn giao.

4. Kế toán giá vốn hàng bán và xác định kết quả kinh doanh

  • Xác định giá vốn: Đối với hàng mua ngoài, giá vốn gồm giá mua cộng chi phí thu mua; đối với hàng tự sản xuất, giá vốn là chi phí thực tế sản xuất ra sản phẩm. Áp dụng công thức FIFO để tính đơn giá xuất kho.
  • Sổ sách kế toán: Sử dụng TK 156 "Hàng hóa", TK 632 "Giá vốn hàng bán", ghi chép trên Sổ chi tiết sản phẩm, hàng hóa Mẫu S07-DNN theo dõi Đá 1x2 (Biểu 2.19), Đá phong hóa (Biểu 2.20) và Bảng tổng hợp chi tiết Nhập - Xuất - Tồn.
  • Tập hợp chi phí và xác định kết quả: Hạch toán chi phí bán hàng, chi phí quản lý doanh nghiệp và kết chuyển toàn bộ doanh thu thuần, giá vốn, chi phí thời kỳ vào TK 911 "Xác định kết quả kinh doanh" để tính toán lợi nhuận kế toán trước thuế và thuế thu nhập doanh nghiệp.

Chương 3: Hoàn thiện công tác kế toán bán hàng và xác định kết quả bán hàng tại Công ty TNHH Kim khí Hoàng Gia

Chương 3 tổng kết các mặt tích cực, chỉ ra những điểm còn tồn tại và đưa ra phương hướng hoàn thiện công tác kế toán tại đơn vị.

1. Nhận xét chung về ưu điểm và hạn chế

  • Ưu điểm:
    • Bộ máy kế toán được bố trí tinh gọn, phân nhiệm rõ ràng giữa các phần hành kế toán và thủ quỹ, hạn chế chồng chéo công việc.
    • Vận dụng đúng Chế độ kế toán doanh nghiệp theo Thông tư 200/2014/TT-BTC, hệ thống chứng từ kế toán ban hành đầy đủ tính pháp lý và luân chuyển chặt chẽ.
    • Quản lý kho hàng theo phương pháp thẻ song song giúp đối chiếu số lượng thực tế tại kho với số liệu ghi chép bằng tiền tại phòng kế toán một cách thường xuyên.
  • Hạn chế:
    • Việc ghi chép trên hình thức Nhật Ký - Sổ Cái thực hiện thủ công, khối lượng công việc kiểm tra và đối chiếu dồn ứ lớn vào thời điểm cuối tháng hoặc cuối niên độ.
    • Chính sách bán hàng chưa xây dựng quy chế chiết khấu thương mại và chiết khấu thanh toán rõ ràng bằng văn bản để khuyến khích các bạn hàng lớn mua hàng khối lượng lớn hoặc thanh toán nhanh.
    • Công tác quản trị nợ phải thu (TK 131) còn phụ thuộc nhiều vào đôn đốc trực tiếp, chưa thiết lập quy trình phân loại tuổi nợ và trích lập dự phòng nợ phải thu khó đòi có hệ thống.
    • Việc theo dõi, phân bổ chi phí bán hàng và chi phí quản lý doanh nghiệp đôi lúc còn gộp chung, chưa bóc tách cụ thể theo từng nhóm mặt hàng hoặc từng hợp đồng để tính toán hiệu quả kinh doanh của từng phân khúc.

2. Các kiến nghị hoàn thiện

  • Kiến nghị 1: Xây dựng và ban hành chính sách chiết khấu thương mại, chiết khấu thanh toán linh hoạt nhằm thúc đẩy tốc độ tiêu thụ hàng hóa và thu hồi công nợ nhanh chóng.
  • Kiến nghị 2: Đẩy mạnh ứng dụng phần mềm kế toán máy nhằm tự động hóa quy trình ghi chép sổ tổng hợp, sổ chi tiết và lập báo cáo tài chính, giảm thiểu sai sót do thao tác thủ công.
  • Kiến nghị 3: Tăng cường công tác quản lý công nợ khách hàng, lập bảng phân tích tuổi nợ và thực hiện trích lập dự phòng nợ khó đòi theo đúng quy định để phản ánh trung thực tình hình tài chính.
  • Kiến nghị 4: Hoàn thiện phương pháp tập hợp và phân bổ chi phí bán hàng, chi phí quản lý doanh nghiệp theo từng đối tượng tiêu thụ nhằm phục vụ hiệu quả cho yêu cầu kế toán quản trị.

Kết quả và đóng góp

Nghiên cứu mang lại những kết quả và đóng góp thiết thực đối với công tác kế toán tại doanh nghiệp:

  1. Minh chứng dữ liệu thực tế: Hệ thống hóa trọn vẹn chuỗi số liệu tài chính 3 năm (2013 - 2015) của Công ty TNHH Kim khí Hoàng Gia. Số liệu ghi nhận doanh thu năm 2015 tăng 62,5% so với năm 2014 và lợi nhuận sau thuế đạt 522.077.xxx VNĐ (tăng 70,6% so với năm 2014).
  2. Mô tả chi tiết quy trình hạch toán: Tái hiện đầy đủ quy trình luân chuyển chứng từ và phương pháp lập sổ kế toán (từ hóa đơn GTGT, phiếu xuất kho, phiếu thu đến Sổ chi tiết bán hàng S17-DNN, Sổ theo dõi thuế S26-DNN, Sổ chi tiết sản phẩm hàng hóa S07-DNN và Tờ khai thuế GTGT 01/GTGT) tại một doanh nghiệp vừa khai thác sản xuất vừa kinh doanh thương mại vật liệu xây dựng.
  3. Đề xuất giải pháp mang tính ứng dụng: Đưa ra các giải pháp hoàn thiện sát với thực trạng của công ty như: áp dụng phần mềm kế toán, hoàn thiện chính sách chiết khấu bán hàng và quản trị nợ phải thu khách hàng.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

  • Hạn chế: Phạm vi khảo sát số liệu thực tế tập trung chủ yếu vào số liệu quý 4 và tháng 12 của niên độ kế toán năm 2015 tại một công ty TNHH quy mô vừa và nhỏ; chưa phân tích so sánh đối chiếu với các doanh nghiệp cùng ngành khác trên địa bàn.
  • Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu sang việc thiết lập hệ thống kế toán quản trị doanh thu - chi phí - kết quả kinh doanh; xây dựng mô hình dự báo dòng tiền và phân tích điểm hòa vốn cho từng dòng sản phẩm vật liệu xây dựng khai thác.

Giá trị tham khảo

Tài liệu là nguồn tham khảo hữu ích cho sinh viên chuyên ngành Kế toán, Kiểm toán, Tài chính doanh nghiệp đang thực hiện khóa luận tốt nghiệp hoặc chuyên đề thực tập về mảng kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh.

Các nội dung có giá trị tham khảo cao gồm:

  • Quy trình đối chiếu chứng từ và hạch toán hàng tồn kho theo phương pháp thẻ song song.
  • Mẫu biểu và kỹ thuật ghi chép Sổ chi tiết bán hàng (Mẫu S17-DNN), Sổ theo dõi thuế GTGT (Mẫu S26-DNN), Sổ chi tiết thanh toán người mua (Mẫu S13-DNN) theo quy định của Thông tư 200/2014/TT-BTC.
  • Cách thức kết hợp giữa chi phí sản xuất thực tế và giá mua thương mại để tính giá vốn hàng bán (FIFO) tại doanh nghiệp đa ngành.

Câu hỏi thường gặp

1. Công ty TNHH Kim khí Hoàng Gia áp dụng hình thức ghi sổ kế toán và phương pháp hàng tồn kho nào?

Công ty áp dụng hình thức ghi sổ Nhật Ký - Sổ Cái, hạch toán hàng tồn kho theo phương pháp kê khai thường xuyên, xuất kho theo phương pháp Nhập trước - Xuất trước (FIFO), và hạch toán chi tiết vật tư, hàng hóa theo phương pháp thẻ song song.

2. Bộ máy kế toán của công ty gồm bao nhiêu nhân sự và được tổ chức theo mô hình nào?

Bộ máy kế toán được tổ chức theo mô hình tập trung tại Phòng Tài chính - Kế toán với 5 nhân sự: Kế toán trưởng kiêm trưởng phòng, Kế toán tổng hợp, Thủ quỹ, Kế toán vật tư - hàng hóa tiêu thụ và Kế toán thanh toán.

3. Công ty thực hiện những phương thức bán hàng và hình thức thanh toán nào?

Công ty áp dụng 3 phương thức bán hàng: Bán qua kho, Bán vận chuyển thẳng và Bán theo hình thức hàng đổi hàng. Hình thức thanh toán bao gồm: Tiền mặt, Chuyển khoản qua ngân hàng (Ngân hàng Công thương Hà Nam, Ngân hàng ĐT&PT Hà Nam), Bán chịu (trả chậm) và Thanh toán bằng vật tư.

4. Tại sao trong tháng 12/2015 công ty không phát sinh các khoản giảm trừ doanh thu?

Do giá bán của công ty được đàm phán và thỏa thuận linh hoạt trước khi ký hợp đồng kinh tế, đồng thời toàn bộ sản phẩm đá và vật liệu xây dựng đều được kiểm tra phân loại chất lượng nghiêm ngặt trước khi xuất kho nên không phát sinh chiết khấu thương mại, giảm giá hàng bán hay hàng bán bị trả lại.

5. Giá vốn hàng bán của công ty được xác định theo nguyên tắc nào khi vừa sản xuất vừa thương mại?

  • Đối với hàng mua ngoài: Giá vốn = Giá mua + Chi phí thu mua hàng hóa.
  • Đối với hàng tự khai thác/sản xuất (đá các loại): Giá vốn là toàn bộ chi phí thực tế phát sinh để làm ra sản phẩm. Đơn giá xuất kho tính theo phương pháp FIFO.

Kết luận

Khóa luận đã phản ánh toàn diện và có hệ thống thực trạng tổ chức công tác kế toán bán hàng và xác định kết quả bán hàng tại Công ty TNHH Kim khí Hoàng Gia theo Chế độ kế toán doanh nghiệp (Thông tư 200/2014/TT-BTC). Tác giả đã mô tả chi tiết từ hệ thống chứng từ gốc, phương pháp luân chuyển, ghi sổ chi tiết đến sổ tổng hợp Nhật Ký - Sổ Cái cho cả mảng sản phẩm tự sản xuất lẫn thương mại. Các đánh giá về ưu điểm, hạn chế và hệ thống giải pháp đề xuất có tính thực tiễn cao, hỗ trợ tích cực cho việc nâng cao hiệu quả quản lý tài chính và bán hàng tại doanh nghiệp.