Chương 1. Tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo cho học sinh Trung học cơ sở với các di tích lịch sử địa phương - Lí luận và thực tiễn Chương 2. Qui trình tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo cho học sinh Trung học cơ sở với các di tích lịch sử địa phương huyện Gia Lâm – Thành phố Hà Nội 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1. TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM SÁNG TẠO CHO HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ VỚI DI TÍCH LỊCH SỬ ĐỊA PHƢƠNG – LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1.
Một số quan niệm về hoạt động TNST trong chương trình giáo dục phổ thông Khái niệm tổ chức Có nhiều định nghĩa khác nhau về "tổ chức", một định nghĩa có ý nghĩa triết học sâu sắc: "Tổ chức, nói rộng, là cơ cấu tồn tại của sự vật. Sự vật không thể tồn tại mà không có một hình thức liên kết nhất định các yếu tố thuộc nội dung. Tổ chức vì vậy là thuộc tính của bản thân các sự vật". Định nghĩa này bao quát cả phần tự nhiên và xã hội loài người.
Thái dương hệ là một tổ chức, tổ chức này liên kết mặt trời và các thiên thể có quan hệ với nó, trong đó có trái đất. Bản thân trái đất cũng là một tổ chức, cơ cấu phù hợp với vị trí của nó trong thái dương hệ. Giới sinh vật cũng có một tổ chức chặt chẽ bảo đảm sự sinh tồn và thích nghi với môi trường để không ngừng phát triển. Từ khi xuất hiện loài người, tổ chức xã hội loài người cũng đồng thời xuất hiện.
Tổ chức ấy không ngừng hoàn thiện và phát triển cùng với sự phát triển của nhân loại. Theo nghĩa hẹp đó, tổ chức là một tập thể của con người tập hợp nhau lại để thực hiện một nhiệm vụ chung hoặc nhằm đạt tới một mục tiêu xác định của tập thể đó. Khái niệm hoạt động Trong chương trình giáo dục phổ thông mới, kế hoạch giáo dục bao gồm các môn học, chủ đề học tập, các hoạt động TNST. Nhằm hình thành và phát triển những phẩm chất, tư tưởng, ý chí, tình cảm, giá trị, kỹ năng sống và những năng lực cần thiết ở con người trong xã hội hiện đại.
Là 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com một hình thức tổ chức dạy học nói chung và dạy học môn Lịch sử nói riêng. Hoạt động TNST là một hoạt động giáo dục nhằm bổ sung những kiến thức cho HS và nhằm tạo hứng thú cho HS trong quá trình học tập các môn học. Hoạt động giáo dục (theo nghĩa rộng) bao gồm hoạt động dạy học và hoạt động giáo dục (theo nghĩa hẹp).Hoạt động giáo dục (theo nghĩa rộng) là những hoạt động có chủ đích, có kế hoạch hoặc có sự định hướng của nhà giáo dục, được thực hiện thông qua những cách thức phù hợp để chuyển tải nội dung giáo dục tới người học nhằm thực hiện mục tiêu giáo dục. Các hoạt động giáo dục (theo nghĩa hẹp) gồm: Hoạt động tập thể (sinh hoạt lớp, sinh hoạt trường, sinh hoạt Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh, sinh hoạt Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh); hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớpđược tổ chức theo các chủ đề giáo dục; hoạt động giáo dục hướng nghiệp giúp học sinh tìm hiểu để định hướng tiếp tục học tập và định hướng nghề nghiệp; hoạt động giáo dục nghề phổ thông giúp HS hiểu được một số kiến thức cơ bản về công cụ, kỹ thuật, quy trình công nghệ, an toàn lao động, vệ sinh môi trường đối với một số nghề phổ thông đã học; hình thành và phát triển kỹ năng vận dụng những kiến thức vào thực tiễn; có một số kỹ năng sử dụng công cụ, thực hành kỹ thuật theo quy trình công nghệ để làm ra sản phẩm đơn giản.
Khái niệm trải nghiệm sáng tạo Theo Dự thảo đề án đổi mới chương trình và sách giáo khoa giáo dục phổ thông sau năm 2015: “Hoạt động TNST bản chất là những hoạt động giáo dục nhằm hình thành và phát triển cho học sinh những phẩm chất tư tưởng, ý chí tình cảm, giá trị và kỹ năng sống và những năng lực cần có của con người trong xã hội hiện đại. Nội dung của hoạt động trải nghiệm sáng tạo được thiết kế theo hướng tích hợp nhiều lĩnh vực, môn 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com học thành các chủ điểm mang tính chất mở. Hình thức và phương pháp tổ chức đa dạng, phong phú, mềm dẻo, linh hoạt, mở về không gian thời gian, quy mô, đối tượng và số lượng… để học sinh có nhiều cơ hội tự trải nghiệm và phát huy tối đa khả năng sáng tạo của các em” Bên cạnh hoạt động TNST chung như trên, ở từng môn học cũng có cáchoạt động TNST mang tính đặc trưng, đặc thù riêng của môn học góp phần hình thành và phát triển các năng lực chuyên biệt của HS. Theo tác giả Trần Văn Tính và tác giả Trần Quỳnh Trang “Hoạt động TNST là hoạt động giáo dục, trong đó, dưới sự hướng dẫn và tổ chức của nhà giáo dục, từng cá nhân học sinh được tham gia trực tiếp vào các hoạt động thực tiễn khác nhau củađời sống gia đình, nhà trường cũng như ngoài xã hội với tư cách là chủ thể của hoạt động, qua đó phát triển năng lực thực tiễn, phẩm chất nhân cách và phát huy tiềm năng sáng tạo của cá nhân mình” [Bản báo cáo Kỹ năng xây dựng và tổ chức hoạt động TNST trong trường trung học].
Trong bài viết của diễn đàn công nghệ giáo dục ngày 20 tháng 4 năm2015tác giả Ngô Thị Tuyên-Phó giám đốc Trung tâm công nghệ giáo dục Nhà xuất bản Giáo dục Việt Namquan niệm hoạt động trải nghiệm trong nhà trường cần được hiểu là hoạt động có động cơ, có đối tượng để chiếm lĩnh, được tổ chức bằng các việc làm cụ thể của HS, được thực hiện trong thực tế, được sự định hướng, hướng dẫn của nhà trường. Đối tượng để trải nghiệm nằm trong thực tiễn. Qua trải nghiệm thực tiễn, người học có được kiến thức, kĩ năng, tình cảm và ý chí nhất định. Sự sáng tạo sẽ có được khi phải giải quyết các nhiệm vụ thực tiễn phải vận dụng kiến thức, kĩ năng đã có để giải quyết vấn đề, ứng dụng trong tình huống mới, không theo chuẩn đã có, hoặc nhận biết vấn đề trong các tình huống tương tự, độc lập nhận ra chức năng mới của đối tượng, tìm kiếm và phân tích được các yếu tố của đối tượng trong các mối tương quan của nó, hay độc 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com lập tìm kiếm ra giải pháp thay thế và kết hợp được các phương pháp đã biết để đưa ra hướng giải quyết mới cho một vấn đề.
Theo tác giả Đinh Thị Kim Thoa: “Hoạt động TNST là hoạt động giáo dục, trong đó, dưới sự hướng dẫn của nhà giáo dục, từng cá nhân học sinh được tham gia trực tiếp vào các hoạt động khác nhau của đời sống nhà trường cũng như ngoài xã hội với tư cách là chủ thể của hoạt động, qua đó phát triển năng lực thực tiễn, phẩm chất nhân cách và phát huy tiềm năng sáng tạo của cá nhân mình”. Như vậy, theo chúng tôi, bản chất của hoạt động TNST tạochính là hoạt động giáo dục theo nghĩa hẹp, được thiết kế, tổ chức thực hiện theo hướng tăng cường sự trải nghiệm và sáng tạo cho người học nhằm hình thành và phát triển cho HS những phẩm chất tư tưởng, ý chí tình cảm, giá trị, kỹ năng sống và những năng lực cần thiết cho con người trong xã hội hiện đại. Nội dung hoạt động trải nghiệm sáng tạo Nội dung của hoạt động TNST trước hết do nhiệm vụ chungcủa trườngphổ thông quy định:đào tạo thế hệ trẻ thành những người lao động có ý thức làm chủ,có tri thức,thành thạo nghề nghiệp,có thái độ lao động tích cực,sáng tạo.Vì vậy, khi lựa chọn tổ chức hoạt động ngoại khóa/TNST,phải thể hiện được tính cấp thiết,phản ánh những sự kiện quan trọng trong lịch sử quá khứ và hiện tại trên thế giới và trong nước,giúp HS tiếp tục hoàn thiện kiến thức,củng cố niềm tin và khả năng hoạt động thực tế.Do hoạt động TNST mang tính chất tự nguyệnnên nội dung và hình thức tiến hành lại cần phải linh hoạt theo 2 hướng chính: Thứ nhất, làm phong phú,sâu sắc những kiến thức lịch sử mà HS đã thu thập trong nội khóa, nhất là những vấn đề cơ bản của khóa trình lịch sử, đó là: 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com -Những sự kiện lớn tiêu biểu,trở thành những kiến thức cơ bản của khóa trình. ví dụ: Cách mạng Pháp 1789, Công xã Pari 1871, cách mạng tháng Mười Nga 1917, cách mạng tháng Tám 1945, chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ 1954… -Cuộc đời và sự nghiệp các nhân vật lịch sử phản ánh sự phát triển của xã hôị.Ví dụ cuộc đời và sự nghiệp của Mác, Anghen, Lênin, Hồ Chí Minh… -Những thành tựu lớn về văn hóa, khoa học, văn học, nghệ thuật, về lao động sản xuất… Thứ hai, những vấn đề về LSĐP và công tác công ích xã hội Trong trường hợp tiến hành bài học thực địa thì việc giảng dạy nội khóa kết hợp với những hoạt động TNST.
Song cũng có thể tổ chức các hoạt động TNST dựa vào tài liệu LSĐP để làm phong phú bài lịch sử dân tộc, khơi dậy lòng tự hào, yêu quý quê hương. Ví dụ, tổ chức cuộc gặp gỡ với các chiến sĩ cách mạng người địa phương đã tham gia cuộc kháng chiến chống Mĩ cứu nước… Công tác công ích xã hội nhằm vận dung kiến thức đã học vào thực tiễn cuộc sống, vào thực tiễn lại làm phong phú, củng cố kiến thức đã học. Nội dung hoạt động TNST không chỉ có tác dụng thiết thực trong việc củng cố, khắc sâu kiến thức học sinh đã học mà còn hình thành ở học sinh ý thức công dân, góp phần giáo dục toàn diện học sinh. Mối quan hệ giữa hoạt động ngoại khóa lịch sử và hoạt độngTNST Hoạt động ngoại khóa và hoạt động TNST là những hoạt động được thực hiện tuỳ thuộc vào hứng thú, sở thích, nguyện vọng của mỗi HS trong khuôn khổ khả năng và điều kiện tổ chức có được của nhà trường.
Hoạt động ngoại khóa và hoạt động TNST có thể được tổ chức dưới nhiều dạng: dạng tập thể, dạng nhóm theo năng khiếu, dạng thường kì 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hay đột xuất nhân những dịp kỉ niệm hay lễ hội. Ví dụ: cắm trại chào mừng ngày thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam, thành lập Đoàn TNCS HCM.; học nhảy cuối tuần; nữ công.