MỞ ĐẦU 1. Lí do chọn đề tài. Nền giáo dục Việt Nam hiện nay cần đẩy nhanh tiến trình đổi mới để rút ngắn khoảng cách về trình độ phát triển giáo dục so với các nƣớc trong khu vực và trên thế giới. Phƣơng pháp dạy học phải đổi mới theo hƣớng góp phần đắc lực hình thành năng lực hành động, phát huy tính tích cực, độc lập, sáng tạo của học sinh để từ đó bồi dƣỡng cho học sinh phƣơng pháp tự học, hình thành khả năng học tập suốt đời là một nhu cầu tất yếu.
Tuy nhiên, việc đổi mới về phƣơng pháp dạy học hiện nay còn khá nhiều bất cập. Trong dạy học hiện nay ở trƣờng phổ thông, phƣơng pháp thuyết trình, truyền thụ tri thức một chiều vẫn là phƣơng pháp dạy học chủ đạo của nhiều giáo viên. Trong khi thuyết trình, nhiều giáo viên cũng có cố gắng trong việc sử dụng phƣơng pháp đàm thoại nhƣng lại ít đầu tƣ xây dựng hệ thống câu hỏi khiến cho việc đặt các câu hỏi kém chất lƣợng, không kích thích đƣợc tƣ duy của học sinh. Việc sử dụng các phƣơng pháp trực quan hiện nay khá hạn chế.
Mặc dù ở tất cả các trƣờng phổ thông đều đã đƣợc trang bị hệ thống thiết bị dạy học tối thiểu nhƣng giáo viên ít sử dụng. Tình trạng "dạy chay" vẫn diễn ra phổ biến. Đặc biệt, hiện nay phần lớn giáo viên nghĩ đến việc sử dụng máy tính để trình chiếu bài giảng mỗi khi có ý định sử dụng phƣơng pháp trực quan. Học sinh đƣợc quan sát các hình ảnh, video, thậm chí cả kênh chữ trên máy chiếu thay cho việc đƣợc quan sát các dụng cụ thực tế, khiến cho tính "trực quan" của phƣơng pháp này không còn mang đúng ý nghĩa của nó.
Tình trạng "lạm dụng" công nghệ thông tin trong dạy học hiện nay vẫn diễn ra phổ biến. Nhóm phƣơng pháp thực hành có thể nói là một khâu yếu nhất trong nhà trƣờng phổ thông hiện nay. Mặc dù đã có những bài thực hành bắt buộc trong chƣơng trình và sách giáo khoa nhƣng việc "bỏ qua" chúng vẫn đƣợc nhiều nơi áp dụng. 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Nhiều thầy cô hiện nay luôn cho rằng: Muốn đổi mới phƣơng pháp dạy học thì phải đổi mới nội dung dạy học bởi vì nội dung dạy học hiện tại quá tải với học sinh.
Theo chúng tôi, nội dung chƣơng trình SGK không nặng mà do cách truyền tải của thầy cô giáo luôn đòi hỏi phải theo logic khoa học tuần tự. Giáo viên chỉ chú trọng vào việc dạy học sao cho học sinh nhớ kiến thức, không chú ý nhiều đến việc cho học sinh rèn luyện kĩ năng, ít đặt ra các vấn đề, tình huống liên quan giữa kiến thức và đời sống nên không tạo điều kiện cho học sinh bộc lộ và trình bày những hiểu biết, cách giải quyết vấn đề của các em, dẫn đến tình trạng giáo viên tự mình phải hoạt động rất nhiều, còn kiến thức học sinh lĩnh hội đƣợc thì rất nặng nề xa rời thực tế. Trong lí luận dạy học có ba thuyết dạy học chính là thuyết hành vi, thuyết nhận thức, thuyết kiến tạo, thực tế qua các đợt tập huấn của Sở GD- ĐT về đổi mới phƣơng pháp, giáo viên đã đƣợc tìm hiểu về ba thuyết này và thống nhất với quan điểm dạy học lấy ngƣời học làm trung tâm. Họ cũng đƣợc tiếp cận các phƣơng pháp, kĩ thuật dạy học hiện đại để tổ chức hoạt động học tích cực cho học sinh.
Tuy nhiên với tâm lí sợ cháy giáo án, không thể truyền thụ hết đƣợc kiến thức bài học, giáo viên đã không cung cấp đủ thời gian và sự dẫn dắt cụ thể trong từng hoạt động học nên học sinh chỉ đƣợc hoạt động một cách hình thức và thực sự các em không tự lực tìm ra kiến thức. Đôi khi giáo viên vận dụng nhiều kĩ thuật dạy học chỉ để biểu diễn trong các giờ hội giảng nhằm đáp ứng theo đúng tiêu chí của ban giám khảo. Trong một xã hội đang phát triển nhanh theo cơ chế thị trƣờng, cạnh tranh gay gắt đòi hỏi con ngƣời phải có nhiều năng lực nhƣ: quan sát, tƣ duy, tự quản lý, giao tiếp, hợp tác, sử dụng CNTT và truyền thông, sử dụng ngôn ngữ, tính toán. nhằm hình thành và phát triển một năng lực đảm bảo sự thành công trong cuộc sống là phát hiện sớm và giải quyết hợp lý những vấn đề nảy sinh trong thực tiễn.
Vì vậy dạy học phải đổi mới theo hƣớng góp phần đắc lực hình thành năng lực hành động, phát huy tính tích cực, độc lập, sáng tạo 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com của học sinh để từ đó bồi dƣỡng cho học sinh phƣơng pháp tự học, hình thành khả năng học tập suốt đời. Tiến tới đổi mới một cách căn bản toàn diện nền giáo dục, Bộ GDĐT đã ban hành công văn 5555 về hƣớng dẫn sinh hoạt chuyên môn về đổi mới phƣơng pháp dạy học và kiểm tra, đánh giá, tổ chức và quản lí các hoạt động chuyên môn của trƣờng trung học. Một phần nội dung chính của Công văn đã chỉ rõ : “Thay cho việc dạy học đang được thực hiện theo từng bài/tiết trong sách giáo khoa như hiện nay, các tổ/nhóm chuyên môn căn cứ vào chương trình và sách giáo khoa hiện hành, lựa chọn nội dung để xây dựng các chuyên đề dạy học phù hợp với việc sử dụng phương pháp dạy học tích cực trong điều kiện thực tế của nhà trường. Trên cơ sở rà soát chuẩn kiến thức, kĩ năng, thái độ theo chương trình hiện hành và các hoạt động học dự kiến sẽ tổ chức cho học sinh theo phương pháp dạy học tích cực, xác định các năng lực và phẩm chất có thể hình thành cho học sinh trong mỗi chuyên đề đã xây dựng.” Vật lí là môn học gắn liền với những ứng dụng thực tế, các quy luật định luật vật lí đƣợc tìm bằng thí nghiệm, hoặc thí nghiệm để minh chứng cho sự đúng đắn tin cậy của một định luật vật lý.
Việc dạy học vật lí gắn liền với giải quyết các vấn đề phát sinh trong thực tiễn là việc rất cần thiết. Muốn hình thành đƣợc các loại năng lực cho học sinh trong quá trình dạy học phải tổ chức để học sinh tự tìm hiểu kiến thức mới trên nền tảng các kiến thức đã đƣợc lĩnh hội dƣới sự hƣớng dẫn chỉ đạo của thầy. Trong quá trình học sinh tìm tòi khám phá tìm các phƣơng án giải quyết một vấn đề, một nhiệm vụ do giáo viên đặt ra, họ sẽ huy động đƣợc những hiểu biết vốn có, các kĩ năng làm việc nhóm, năng lực tƣ duy định hƣớng, phân tích, đánh giá tổng hợp,phát biểu vấn đề…vv. sẽ dần hình thành.
Xuất phát từ những vấn đề trên, với mong muốn góp phần nâng cao chất lƣợng, hiệu quả dạy và học vật lí chúng tôi chọn đề tài nghiên cứu: “Tổ 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chức hoạt động học tích cực, tự lực và sáng tạo của học sinh trung học phổ thông trong dạy học chuyên đề “Dao động cơ điều hòa”. Mục đích nghiên cứu : Xây dựng chuyên đề "Dao động cơ điều hòa" và tổ chức hoạt động học tích cực, tự lực, sáng tạo của học sinh trung học phổ thông. Thiết kế tiến trình dạy học theo quan điểm dạy học hiện đại. Đối tƣợng nghiên cứu, khách thể nghiên cứu, đối tƣợng khảo sát : 3.
Đối tượng nghiên cứu. Nội dung, phƣơng pháp, hình thức tổ chức dạy học các nội dung kiến thức trong chƣơng “Dao động cơ” ở trƣờng trung học phổ thông.2 Khách thể nghiên cứu: Hoạt động dạy và học chuyên đề “Dao động cơ điều hòa” ở trƣờng trung học phổ thông. Đối tượng khảo sát: - Học sinh lớp 12A4 trƣờng THPT Xuân Trƣờng -Nam Định (Để điều tra năng lực trƣớc và sau khi vận dụng đề tài). Giả thuyết nghiên cứu: Nếu xây dựng chuyên đề "Dao động cơ điều hòa" và tổ chức hoạt động học tích cực, tự lực, sáng tạo của học sinh trong dạy học chuyên đề đó thì sẽ nâng cao đƣợc tính tích cực, tự lực, sáng tạo của học sinh trong học tập 5.
Nhiệm vụ nghiên cứu: - Nghiên cứu các văn bản chỉ đạo của Bộ GD-ĐT, Sở GD-ĐT về đổi mới GD. - Nghiên cứu cơ sở lý luận : + Lý thuyết tâm lí học. + Quan điểm dạy học kiến tạo. + Phƣơng pháp dạy học, kĩ thuật dạy học hiện đại.
+ Vấn đề đổi mới phƣơng pháp theo hƣớng tiếp cận năng lực. + Mô hình dạy học theo chủ đề. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Nghiên cứu nội dung chƣơng trình, chuẩn kiến thức kĩ năng chƣơng “ Dao động cơ” Vật lý 12 THPT. - Tìm hiểu thực trạng các mô hình tổ chức hoạt động học cho học sinh ở môn vật lí nói chung và ở chƣơng “ Dao động cơ” nói riêng.
- Phân tích thực trạng, chỉ ra nguyên nhân của thực trạng, từ đó đƣa ra những ƣu nhƣợc điểm và những đóng góp của đề tài, từ đó đƣa ra các kết luận và kiến nghị. - Thiết kế tiến trình dạy học theo chủ đề “ Dao động cơ điều hòa”. - Tiến hành thực nghiệm sƣ phạm nhằm kiểm định giả thuyết khoa học và đánh giá tính khả thi, hiệu quả của các kết luận đƣợc rút ra từ luận văn. Phƣơng pháp nghiên cứu: - Phƣơng pháp nghiên cứu tài liệu lí luận.
- Phƣơng pháp nghiên cứu thực tiễn. - Phƣơng pháp thực nghiệm sƣ phạm ở trƣờng phổ thông. - Xử lí dữ liệu file hình ảnh video tổ chức hoạt động học. Cấu trúc của luận văn: Chƣơng 1 : CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN Chƣơng 2: TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG HỌC TÍCH CỰC, TỰ LỰC, SÁNG TẠO CỦA HỌC SINH TRONG DẠY HỌC CHUYÊN ĐỀ “DAO ĐỘNG CƠ ĐIỀU HÒA” Chƣơng 3: THỰC NGHIỆM SƢ PHẠM 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI 1.
Tổ chức hoạt động giải quyết vấn đề của học sinh trong dạy học vật lí Nhiệm vụ của giáo dục là tạo ra những con ngƣời có trí tuệ phát triển, giàu tính sáng tạo và nhân văn. Trƣớc tình hình đó, nhiệm vụ quan trọng đƣợc đề ra cho các môn học trong nhà trƣờng phổ thông là phải làm sao cho khi vào cuộc sống, tham gia vào lao động, sản xuất hoặc nghiên cứu khoa học, HS có thể nhanh chóng tiếp thu đƣợc cái mới, thích ứng đƣợc với những nhu cầu của xã hội. Để làm đƣợc việc đó, ngoài việc trang bị kiến thức, kĩ năng cần thiết, các môn học phải tạo ra cho họ tiềm lực nhất định để họ thu đƣợc những hiểu biết xa hơn những gì mà họ đã thu lƣợm đƣợc khi còn ngồi trên ghế nhà trƣờng.