Đặt vấn đề, hướng dẫn học sinh cách giải quyết. Giáo viên đánh giá kết quả làm việc của học sinh. + Nêu vấn đề, gợi ý học sinh cách giải quyết. Giáo viên và học sinh cùng đánh giá kết quả làm việc.
+ Giáo viên cung cấp thông tin, tạo tình huống. Học sinh phát hiện vấn đề nảy sinh cần giải quyết, tự đề xuất các giả thuyết và lựa chọn phương pháp giải quyết. Giáo viên và học sinh cùng đánh giá. + Giáo viên đưa tình huống thực để học sinh tự phát hiện vấn đề, lựa chọn vấn đề cần giải quyết, tự đưa ra phương pháp, lập kế hoạch giải quyết, tự đánh giá chất lượng và hiệu quả giải quyết vấn đề.
Ví dụ: Giáo viên có thể đưa ra các tình huống có vấn đề khi dạy Bài 4. Dao động tắt dần. Dao động cưỡng bức (Vật lí 12 cơ bản) như sau: 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Tại sao ô tô, xe máy lại cần có thiết bị giảm xóc? - Hay: Tại sao một đoàn quân đi đều bước qua cầu có thể làm sập cầu? - Hay: Tại sao giọng hát cao và khỏe của nam ca sĩ người Ý En-ri-cô Ca- ru-cô lại có thể làm vỡ chiếc cốc thủy tinh ở gần? Học sinh: Nêu các giả thuyết về nguyên nhân ô tô, xe máy cần phải có thiết bị giảm xóc (nguyên nhân gây sập cầu khi đoàn quân đi đều bước qua cầu…). Học sinh thảo luận, trao đổi, quan sát, và rút ra kết luận.
Giáo viên: chốt lại toàn bộ phần trả lời của học sinh. Kết hợp giữa hoạt động cá nhân và hoạt động nhóm để giải quyết vấn đề Sau khi đã xây dựng tình huống có vấn đề, công việc tiếp theo của giáo viên là đưa người học vào hoạt động giải quyết vấn đề. Trong dạy học vật lí, đó có thể là đề xuất và thực hiện giải pháp, đề xuất phương án thí nghiệm và tiến hành thí nghiệm để rút ra kết luận. Trong hoạt động giải quyết vấn đề, ngoài hoạt động của cá nhân cần tổ chức các hoạt động theo nhóm.
Hoạt động nhóm có nhiều ưu điểm nổi bật, giúp học sinh phát huy tối đa tính chủ động, tích cực trong giờ học. Thực tế ở các nước phát triển cho thấy hoạt động nhóm nếu được tổ chức tốt thì sẽ giải quyết được nhiều vấn đề trong giờ học, học tập có chất lượng, rèn được kĩ năng nói, kĩ năng viết cho học sinh. Khi cho học sinh hoạt động theo nhóm, tùy theo từng bài mà giáo viên có thể phân ra các nhóm nhỏ, nhóm lớn để thu hút học sinh giải quyết vấn đề có hiệu quả. * Các bước tiến hành: + Bước 1: Hình thành các nhóm làm việc: tổ chức nhóm, chỉ định chỗ làm việc của các nhóm, giao nhiệm vụ cho các nhóm.
+ Bước 2: Các nhóm thực hiện công việc: thảo luận, trao đổi ý kiến, đưa ra kết luận chung, cử đại diện trình bày kết quả của nhóm trước lớp. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com + Bước 3: Tổng hợp kết quả của các nhóm: đại diện các nhóm trình bày, các nhóm khác nghe và nhận xét, bổ sung nếu thiếu. + Bước 4: Giáo viên tóm tắt ý kiến phản hồi của các nhóm sau đó cùng cả lớp chốt lại nội dung chủ yếu của bài học. Giáo viên nhận xét kết quả làm việc của từng nhóm và tổng kết lại kiến thức toàn bài.
Tổ chức trò chơi - Xếp hình và ghép tên. - Lắp mảnh ghép. - Trò chơi ngôn ngữ. - Giải ô chữ: Học sinh lựa chọn và giải từng ô chữ để tìm ra từ chìa khóa… Lưu ý: Với mỗi hình thức trò chơi, ngoài đáp án, giáo viên có thể đánh giá cho điểm dưới nhiều hình thức khác nhau tạo không khí sôi nổi trong học tập.
Phương pháp dạy và học tích cực Phương pháp dạy và học tích cực là những phương pháp giáo dục/ dạy học nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của người học. Phương pháp dạy và học tích cực đề cập đến các hoạt động dạy và học nhằm tích cực hóa hoạt động học tập và phát triển tính sáng tạo của người học. Trong đó, các hoạt động học tập được tổ chức, được định hướng bởi giáo viên, người học không thụ động, chờ đợi mà tự lực, tích cực tham gia vào quá trình tìm kiếm, khám phá, phát hiện kiến thức, vận dụng kiến thức để giải quyết vấn đề trong thực tiễn, qua đó lĩnh hội nội dung học tập và phát triển năng lực sáng tạo. [3, trang 21] Trong dạy học tích cực, hoạt động học tập được thực hiện trên cơ sở hợp tác và giao tiếp ở mức độ cao.
Phương pháp dạy và học tích cực không phải là một phương pháp dạy học cụ thể mà là một khái niệm, bao gồm nhiều phương pháp, hình thức, kĩ thuật cụ thể khác nhau nhằm tích cực hóa, tăng cường sự tham gia của người học, tạo điều kiện cho người học phát triển tối đa khả năng học tập, năng lực sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Phương pháp dạy và học tích cực đem lại cho người học hứng thú, niềm vui trong học tập, nó phù hợp với đặc tính ưa thích hoạt động của trẻ em. Việc học đối với học sinh khi đã trở thành niềm hạnh phúc sẽ giúp các em tự khẳng định mình và nuôi dưỡng lòng khát khao sáng tạo. Như vậy, dạy và học tích cực nhấn mạnh đến tính tích cực hoạt động của người học, tính nhân văn của giáo dục.
*Bản chất của dạy và học tích cực là: - Khai thác động lực học tập ở người học để phát triển chính họ. - Coi trọng lợi ích, nhu cầu của cá nhân để chuẩn bị tốt nhất cho họ thích ứng với đời sống xã hội. *Tiêu chí quan trọng để đổi mới phương pháp dạy và học: - Tiêu chí hàng đầu của việc dạy và học là dạy cách học. - Phẩm chất cần phát huy mạnh mẽ là tính chủ động của người học.
- Công cụ cần khai thác triệt để là công nghệ thông tin và đa phương tiện. Những dấu hiệu đặc trưng của dạy và học tích cực *Dạy và học thông qua tổ chức các hoạt động của học sinh và chú trọng rèn luyện phương pháp tự học - Một trong những yêu cầu của dạy và học tích cực là khuyến khích người học tự lực khám phá những điều chưa biết trên cơ sở những điều đã biết. Tham gia vào các hoạt động học tập, người học được đặt vào những tình huống, được trực tiếp quan sát, thảo luận, trao đổi, làm thí nghiệm… Qua đó, người học không những chiếm lĩnh được kiến thức và kĩ năng mới mà còn làm chủ cách thức xây dựng kiến thức, từ đó tính tự chủ và sáng tạo có cơ hội được bộc lộ, rèn luyện. - Trong dạy học, cần rèn cho người học phương pháp tự học.
Nếu người học có được phương pháp, kĩ năng, thói quen và ý chí tự học thì sẽ tạo cho họ lòng say mê học tập, khơi dậy nội lực vốn có trong mỗi người học và kết quả học tập sẽ tăng lên. - Hướng dẫn tự học, giáo viên cần quan tâm đến các vấn đề sau: 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com + Học sinh có được tạo điều kiện để sáng tạo hay không? + Học sinh có thể hoạt động độc lập không? + Học sinh có được khuyến khích đưa ra những giải pháp của mình hay không? + Học sinh có thể xây dựng con đường/ quá trình học tập cho riêng mình hay không? + Học sinh có thể lựa chọn các chủ đề, bài tập/ nhiệm vụ khác nhau không? + Học sinh có thể tự đánh giá không? + Học sinh có được tự chủ trong các hoạt động học tập hay không? *Tăng cường hoạt động học tập của mỗi cá nhân, phối hợp với học hợp tác - Trong dạy và học tích cực, giáo viên cần quan tâm đến sự phân hóa về trình độ nhận thức, cường độ, tiến độ hoàn thành các nhiệm vụ học tập của mỗi học sinh. Trên cơ sở đó xây dựng các nhiệm vụ/ bài tập, mức độ hỗ trợ phù hợp với khả năng của mỗi cá nhân nhằm phát huy khả năng tối đa của người học. - Để người học có điều kiện bộc lộ khả năng của mình, cần đặt họ vào môi trường hợp tác trong các mối quan hệ thầy – trò, trò – trò.
Trong mối quan hệ đó, người học không chỉ được học qua thầy mà còn học được qua bạn, sự chia sẻ kinh nghiệm sẽ kích thích tính tích cực, chủ động của mỗi cá nhân… *Dạy và học chú trọng đến sự quan tâm và hứng thú của học sinh, nhu cầu và lợi ích của xã hội - Dạy và học chú trọng đến sự quan tâm và hứng thú của học sinh, nhu cầu và lợi ích của xã hội nhằm phát huy cao độ tính tích cực, tự lực, rèn luyện cho học sinh cách làm việc độc lập, phát triển tư duy sáng tạo, kĩ năng tổ chức công việc, trình bày kết quả. *Dạy và học coi trọng hướng dẫn, tìm tòi 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Giúp học sinh phát triển kĩ năng giải quyết vấn đề và nhấn mạnh rằng học sinh có thể học được phương pháp học thông qua hoạt động. - Dạy và học coi trọng hướng dẫn tìm tòi đòi hỏi về phía người học sự học tập tích cực để tìm lời giải đáp cho vấn đề đặt ra và về phía người dạy cần có hướng dẫn kịp thời giúp cho sự tìm tòi của người học đạt kết quả. *Kết hợp đánh giá của thầy với tự đánh giá của trò - Tự đánh giá là một hình thức đánh giá mà học sinh tự liên hệ phần nhiệm vụ đã thực hiện với các mục tiêu của quá trình học tập.
- Kết hợp đánh giá của thầy và đánh giá của trò không những giúp học sinh nhìn nhận chính mình để điều chỉnh cách học mà giáo viên cũng có điều kiện nhìn nhận chính mình để điều chỉnh cách dạy. Đổi mới phương pháp dạy và học theo hướng tích cực Đổi mới phương pháp dạy và học theo hướng tích cực (dạy học tích cực) chính là phát huy được tính tích cực nhận thức của học sinh. Nói cách khác là “Dạy học lấy hoạt động của người học làm trung tâm”. Trong dạy và học tích cực, dưới sự thiết kế, tổ chức, định hướng của giáo viên, người học được tham gia vào quá trình hoạt động học tập từ khâu phát hiện vấn đề, tìm giải pháp cho vấn đề đặt ra, thực hiện các giải pháp và rút ra kết luận.