phần mở đầu và kết luận, Luận văn có kết cấu gồm có 3 chƣơng: Chƣơng 1: Những vấn đề lí luận về dạy học dự án Chƣơng 2: Khả năng vận dụng dạy học theo dự án trong dạy học văn học nƣớc ngoài lớp 11 chƣơng trình nâng cao. Chƣơng 3: Quy trình tổ chức dạy học theo dự án và thực nghiệm sƣ phạm 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÍ LUẬN VỀ DẠY HỌC DỰ ÁN 1. Khái niệm dạy học dự án Thuật ngữ dự án, tiếng Anh là project, có nguồn gốc từ tiếng La tinh và ngày nay đƣợc hiểu theo nghĩa phổ thông là một đề án, một dự thảo hay một kế hoạch trong đó đề án, dự thảo hay kế hoạch này cần đƣợc thực hiện nhằm đạt mục đích đề ra. Khái niệm dự án đƣợc sử dụng phổ biến trong hầu hết các lĩnh vực kinh tế - xã hội, trong sản xuất kinh doanh, trong nghiên cứu khoa học cũng nhƣ trong quản lý xã hội.
Khái niệm dự án đã đi từ lĩnh vực kinh tế - xã hội vào lĩnh vực giáo dục đào tạo không chỉ với ý nghĩa là các dự án phát triển giáo dục mà còn đƣợc sử dụng nhƣ một phƣơng pháp hay hình thức dạy học. Khái niệm Project đƣợc sử dụng trong các trƣờng dạy kiến trúc xây dựng ở Ý từ cuối thế kỷ XVI. Từ đó tƣ tƣởng dạy học theo dự án lan sang Pháp cũng nhƣ một số nƣớc Châu Âu khác và Mỹ, trƣớc hết trong các trƣờng đại học và chuyên nghiệp. Đầu thế kỷ XX, các nhà sƣ phạm Mỹ đã xây dựng cơ sở lí luận cho phƣơng pháp dự án (the project method) và coi đó là phƣơng pháp dạy học quan trọng nhất để thực hiện quan điểm dạy học lấy học sinh làm trung tâm, nhằm khắc phục nhƣợc điểm của dạy học truyền thống coi thầy giáo là trung tâm.
Phƣơng pháp dạy học dự án hƣớng học sinh đến việc tiếp thu kiến thức và kỹ năng thông qua giải quyết một bài tập tình huống đƣợc gọi là một dự án học tập. Dự án học tập này có thể là một vấn đề trong bài, một bài hoặc nhóm bài học, trong đó các nhiệm vụ học tập đƣợc gắn với những vấn đề thực tiễn quen thuộc hoặc ý nghĩa đối với ngƣời học. Ngƣời học sẽ lĩnh hội các kiến thức, kỹ năng liên quan đến việc thực hiện dự án học tập, xây dựng các nhiệm vụ thực, quan sát và giải quyết các vấn đề mang tính thực tiễn. Ngƣời dạy sẽ gợi ý, cung cấp các nguồn thông tin cần thiết cho ngƣời học hoặc tham gia một cách gián tiếp vào quá trình này thông qua việc định hƣớng, gợi ý vấn đề, kích thích hứng thú…cho ngƣời học.
8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Ban đầu, phƣơng pháp dự án đƣợc sử dụng trong dạy học thực hành các môn học kỹ thuật. Về sau, dạy học dự án đƣợc dùng trong hầu hết các môn học khác, kể cả các môn khoa học xã hội. Sau một thời gian dài đƣợc sử dụng, đến nay dạy học dự án đang là một trong những mô hình dạy học tích cực đƣợc sử dụng phổ biến trong các trƣờng phổ thông và đại học trên thế giới, đặc biệt ở các nƣớc phát triển. Ở nƣớc ta, các đề án môn học, đề án tốt nghiệp từ lâu cũng đã đƣợc sử dụng trong đào tạo đại học, các hình thức này gần gũi với dạy học theo dự án.
Tuy vậy, trong lĩnh vực lý luận dạy học, dạy học dự án chƣa đƣợc quan tâm thích đáng nên việc sử dụng chƣa đạt hiệu quả cao. Nhìn chung, trong thời gian gần đây mới thực hiện ở các trƣờng đại học, còn ít hoặc chƣa đƣợc áp dụng cho các trƣờng THPT. Hiện nay, có nhiều quan điểm và định nghĩa khác nhau về dạy học theo dự án (Project - based learning). Dạy học theo dự án đƣợc nhiều nhà nghiên cứu, nhiều tác giả coi là một hình thức tổ chức dạy học vì khi thực hiện một dự án, có nhiều phƣơng pháp dạy học cụ thể đƣợc sử dụng.
Tuy nhiên, khi không phân biệt giữa hình thức và phƣơng pháp dạy học ngƣời ta cũng gọi là phƣơng pháp dạy học theo dự án (phƣơng pháp dạy học dự án). Khi đó cần hiểu đó là phƣơng pháp dạy học theo nghĩa rộng, một cách tiếp cận dạy học, một phƣơng pháp phức hợp, hay nói cách khác cần hiểu dạy học theo dự án là một phƣơng pháp dạy học trong nhiều phƣơng pháp dạy học. Nhƣ vậy có thể dùng hình thức tổ chức dạy học hoặc phƣơng pháp dạy học để gọi dạy học theo dự án, tuy nhiên cần hiểu là phƣơng pháp theo nghĩa rộng nhƣ đã nêu. Nhƣ vậy, dù cách gọi dạy học dự án là phƣơng pháp dạy học hay hình thức tổ chức dạy học thì bản chất của dạy học dự án (hay còn gọi là dạy học theo dự án) vẫn là sự chuyển đổi ngƣời học sang cơ chế tự định hƣớng cá nhân trong hoạt động học tập, cộng tác, chuyển từ cách dạy ―thầy nói‖ trên bục giảng sang hƣớng dẫn ―trò làm‖ nhiệm vụ thực (From sage on the stage to guide on the side, Alison King, 1993).
9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Khi tổ chức dạy học theo dự án tức là học sinh thực hiện một nhiệm vụ học tập phức hợp gắn với thực tiễn, kết hợp lý thuyết với thực hành; nhiệm vụ học tập đƣợc học sinh thực hiện với tính tự lực cao trong toàn bộ quá trình học tập từ việc xác định mục đích, lập kế hoạch đến việc thực hiện và kiểm tra, điều chỉnh, đánh giá kết quả. Hình thức làm việc chủ yếu là theo nhóm và hoạt động của cá nhân, kết quả dự án là các sản phẩm có thể giới thiệu nhƣ các bài viết, tập tranh ảnh sƣu tầm, chƣơng trình hành động cụ thể, các trang web, blog học tập, bài trình diễn… 1. Mục đích và đặc điểm của dạy học dự án 1. Mục đích của dạy học dự án Mục đích của dạy học dự án là tạo mọi cơ hội, điều kiện và khả năng để ngƣời học: chủ động lĩnh hội các kiến thức môn học từ nhiều nguồn khác nhau một cách đa dạng và hứng thú nhất; học cách vận dụng các kiến thức lý thuyết vào giải quyết các nhiệm vụ mang tính thực tiễn, khám phá, sáng tạo, tăng khả năng giao tiếp, hình thành các kỹ năng sống, kỹ năng mềm, phát triển năng lực tìm tòi, nghiên cứu khoa học, quan sát, thu thập và xử lý thông tin, triển khai thử nghiệm…phát triển tƣ duy phê phán, tƣ duy hệ thống.
Dạy học dự án kết hợp nhiều chiến lƣợc dạy học và phong cách học khác nhau nhằm làm tăng thêm kinh nghiệm học tập và sử dụng thời gian hiệu quả cho ngƣời học. Đặc điểm của dạy học dự án Các nhà sƣ phạm Mỹ đầu thế kỷ XX khi xác lập cơ sở lý thuyết cho dạy học dự án đã nêu ra 3 đặc điểm cốt lõi của mô hình dạy học này, đó là: - Định hƣớng vào học sinh, - Định hƣớng vào sản phẩm - Định hƣớng vào thực tiễn [32]. Trên thực tế có rất nhiều kiểu dự án có thể tiến hành tổ chức trong quá trình dạy học. Tuy đa dạng nhƣng tất cả các kiểu dạng dự án học tập đều 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com mang những đặc điểm của dạy học dự án.
Có thể cụ thể hóa các đặc điểm của dạy học dự án nhƣ sau: - Tính thực tiễn: Chủ đề của dự án xuất phát từ những tình huống của thực tiễn xã hội, thực tiễn nghề nghiệp cũng nhƣ thực tiễn đời sống. Chẳng hạn nhƣ: vấn đề về môi trƣờng, giao thông, văn hóa ứng xử trong xã hội…Những chủ đề đó gợi ra những nhiệm vụ thực, yêu cầu học sinh phải đối mặt và giải quyết những nhiệm vụ đó. Nhiệm vụ dự án chứa đựng những vấn đề phù hợp với trình độ và khả năng của ngƣời học, do đó không chỉ dừng lại ở việc mô tả về mặt lý thuyết. Dạy học dự án mang ý nghĩa thực tiễn xã hội.
Các dự án học tập góp phần gắn việc học tập trong nhà trƣờng với thực tiễn đời sống xã hội. Trong những trƣờng hợp lý tƣởng việc thực hiện các dự án có thể mang lại những tác động xã hội tích cực: tác động vào nhận thức của ngƣời học, hoặc kết quả của dự án có khả năng ứng dụng và rất sát với thực tế diễn ra trong cuộc sống. Ví dụ: dự án cải tạo hồ nƣớc của trƣờng, dự án làm sạch môi trƣờng nƣớc nơi em ở… Với dự án nhƣ thế này học sinh sẽ đóng vai là những kỹ sƣ xây dựng, kỹ sƣ môi trƣờng, khảo sát điều tra mức độ ô nhiễm của hồ nƣớc và môi trƣờng khu phố, tìm hiểu nguyên nhân, đề xuất giải pháp, phƣơng án và chi phí thực hiện…Trong thực tế dự án cải tạo hồ bơi đƣợc học sinh trƣờng THCS Trần Văn Ơn (quận 1, thành phố Hồ Chí Minh) thực hiện ở môn Toán. Học sinh đóng vai kỹ sƣ xây dựng, khảo sát thiết kế, đo đạc diện tích, tính toán số lƣợng gạch, tìm hiểu chủng loại, giá thành…Kết quả hồ bơi đƣợc tính toán cải tạo với giá 30 triệu đồng, gần tƣơng ứng với số kinh phí thật mà nhà trƣờng phải bỏ ra nếu muốn cải tạo hồ bơi này (theo báo Thiếu niên tiền phong, số ra ngày 5/9/2006).
- Tính tích hợp, liên môn: Nội dung kiến thức trong dạy học dự án là nội dung mang tính liên môn, tích hợp tri thức của nhiều lĩnh vực hoặc môn học khác nhau nhằm giải 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com quyết một vấn đề, một tình huống thực mang tính phức hợp. Nhiều nhiệm vụ đƣợc đặt ra cùng lúc trong quá trình thực hiện một dự án. Mặt khác, dạy học dự án cho phép áp dụng phức hợp tối đa các nhóm phƣơng pháp và kỹ thuật dạy học khác nhau trong qua trình giáo viên tổ chức dạy học. Đồng thời dạy học dự án cũng cho phép áp dụng và hiện thực hóa tối đa những kiến thức nền vào các tình huống thực tế dạy học.
Đó là sự tích hợp kiến thức và phƣơng pháp dạy học trong dạy học sự án. - Gắn lý thuyết với thực hành: Trong quá trình thực hiện dự án có sự kết hợp giữa nghiên cứu lý thuyết và vận dụng lý thuyết vào trong hoạt động thực tiễn, thực hành. Thông qua đó, kiểm tra, củng cố và mở rộng hiểu biết lý thuyết cũng nhƣ rèn luyện kỹ năng hành động, kinh nghiệm thực tiễn. - Tính hành động và tự lực cao của người học: Học tập dựa trên dự án là học tập trong hành động.