PHẦN MỞ ĐẦU I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI Từ những năm 80 của thế kỷ XX tới nay cuộc cách mạng khoa học - công nghệ hiện đại đang phát triển hết sức mạnh mẽ trên thế giới. Đi cùng với sự phát triển đó là nền kinh tế công nghiệp đã từng bƣớc đƣợc thay thế bằng một nền kinh tế mới: kinh tế tri thức. Cuộc cách mạng khoa học - công nghệ hiện đại khẳng định rằng: Ngày nay, tri thức trở thành yếu tố bên trong của sản xuất, chính tri thức mới quyết định lợi thế so sánh của nền kinh tế. Để hòa nhập với thế giới và thực hiện sự nghiệp Công nghiệp hóa - Hiện đại hóa, nƣớc ta phải lựa chọn và phát triển các lĩnh vực sản xuất ứng dụng công nghệ cao, đây là con đƣờng đi thẳng vào nền kinh tế tri thức.
Lúc này, vấn đề phát triển con ngƣời và nguồn lao động trở nên nóng bỏng hơn bất cứ thời kỳ nào khác. Đối với ngƣời lao động trƣớc đây coi công việc là kiếm sống thì ngƣời lao động tri thức coi công việc là cuộc sống. Tuy nhiên, nguồn lao động của ta vẫn chƣa đƣợc doanh nghiệp hài lòng với trình độ và chất lƣợng. Chính điều đó khó cho phép chúng ta tận dụng tốt cơ hội đang đến và khó vƣợt qua thách thức của quá trình hội nhập.
Tại Đại hội IX của Đảng toàn quốc, Trung ƣơng đã từng khẳng định: phải từng bƣớc đi vào kinh tế tri thức ngay trong quá trình chuyển kinh tế nông nghiệp sang công nghiệp. Khi kinh tế tri thức bắt đầu phát triển thì trên thị trƣờng sẽ có những thay đổi lớn, đòi hỏi công tác hƣớng nghiệp phải tính đến. Để giải quyết đƣợc những yêu cầu của nền kinh tế mới thì ngành Giáo dục là ngành then chốt đi đầu trong công cuộc đào tạo nguồn nhân lực để đáp ứng đƣợc với nhu cầu của xã hội. Hiện nay, ngành Giáo dục đã và đang chuyển mình để gắn liền với thực tiễn từ mục tiêu, chƣơng trình, nội dung, phƣơng pháp và phƣơng tiện sao cho phù hợp với từng cấp học và trình độ của học sinh.
Theo Luật Giáo dục thì mục tiêu của Giáo dục THPT đƣợc trình bày nhƣ sau: “Giáo dục trung học phổ thông nhằm giúp cho học sinh củng cố và phát triển những kết quả của giáo dục trung học cơ sở, hoàn thiện học vấn phổ thông, có 1 ` những hiểu biết thông thường về kỹ thuật và hướng nghiệp, có điều kiện lựa chọn hướng phát triển và phát huy năng lực cá nhân, tiếp tục học đại học, cao đẳng, trung học chuyên nghiệp, học nghề hoặc đi vào cuộc sống lao động”. [24] Với những mục tiêu trên, từ năm học 2006 – 2007, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã chính thức đƣa môn Hƣớng nghiệp vào giảng dạy đại trà ở các trƣờng phổ thông với mục đích giáo dục học sinh trong việc lựa chọn nghề, giúp các em quyết định nghề nghiệp tƣơng lai trên cơ sở phân tích khoa học về năng lực, hứng thú bản thân và nhu cầu nhân lực của các ngành sản xuất trong xã hội. Vấn đề quan trọng của hƣớng nghiệp phải gắn việc chọn nghề của học sinh với sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế và cơ cấu lao động ở từng địa phƣơng và cả nƣớc. Do đó, để dạy môn Hƣớng nghiệp trong nhà trƣờng Trung học phổ thông muốn đạt hiệu quả cao phải cần có những phƣơng pháp dạy học thích hợp.
Mặt khác, định hƣớng đổi mới phƣơng pháp dạy học đã xác định trong Nghị quyết Trung ƣơng 4 khóa VII (1-1993), Nghị quyết Trung ƣơng 2 khóa VIII (12- 1996), đƣợc thể chế hóa trong Luật Giáo dục (2005), đƣợc cụ thể hóa trong các chỉ thị của Bộ Giáo dục và Đào tạo, đặc biệt chỉ thị số 14 (14-1999). Luật Giáo dục đã ghi rõ: "Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh”. [24] Ngành Giáo dục cần phải đẩy mạnh đổi mới liên tục cho phù hợp với thực tiễn và với bốn trụ cột Giáo dục của UNESCO (1995) đã đề cập đến đó là: "Học để biết, học để làm, học để cùng chung sống với nhau và học để làm người".[12] Thực tế tại các trƣờng Trung học phổ thông cả nƣớc nói chung thì vai trò của môn Hƣớng nghiệp đang dần bị xem nhẹ, hƣớng nghiệp học sinh phổ thông ít đƣợc quan tâm, nhiều trƣờng còn tự ý bỏ sinh hoạt hƣớng nghiệp, nếu có tổ chức thì còn mang tính hình thức. Đồng thời, phƣơng pháp dạy môn Hƣớng Nghiệp vẫn chƣa phù hợp, chủ yếu giảng dạy kiến thức theo lối truyền thụ một chiều, chƣa có sự gắn 2 ` kết giữa lý thuyết và thực tiễn.
Do đó, học sinh cảm thấy nhàm chán, không làm chủ đƣợc kiến thức, không hứng thú, không có đủ cơ sở khoa học trong việc lựa chọn nghề nghiệp của bản thân. Vậy, cần phải đổi mới phƣơng pháp dạy học để khơi gợi, tạo hứng thú và gây động cơ học tập cho các em học sinh. Riêng đối với phƣơng pháp DHTDA thì đây là một phƣơng pháp có ƣu điểm đặc biệt trong việc góp phần gắn lý luận với thực tiễn, tƣ duy với hành động, nhà trƣờng với xã hội, phát huy năng lực làm việc độc lập, sáng tạo, giải quyết vấn đề,. Việc vận dụng DHTDA dạy môn Hƣớng nghiệp có nhiều điểm thích hợp giúp học sinh phát huy cao độ tính độc lập, tự chủ trong việc định hƣớng nghề nghiệp.
Nhƣng cho đến nay, tổ chức dạy học môn Hƣớng nghiệp theo dự án tại trƣờng THPT Lê Lợi - Bình Dƣơng vẫn chƣa đƣợc thực hiện. Trong quá trình giảng dạy tại trƣờng, ngƣời nghiên cứu mong muốn áp dụng kiến thức đã học nhằm nâng cao chất lƣợng dạy học nên đã quyết định chọn đề tài: “Tổ chức dạy học theo dự án môn Hướng nghiệp 11 tại trường THPT Lê Lợi tỉnh Bình Dương” là cần thiết, với hy vọng sẽ đƣợc tìm tòi, nghiên cứu, học hỏi nhiều hơn về tổ chức dạy học để phục vụ trong công tác giảng dạy của bản thân. II MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn, ngƣời nghiên cứu đề xuất giải pháp tổ chức dạy học dự án môn Hƣớng nghiệp 11 tại trƣờng THPT Lê Lợi – Bình Dƣơng. III NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU 1.
Tìm hiểu cơ sở lý luận của dạy học theo dự án (DHTDA). Khảo sát thực trạng dạy và học môn Hƣớng nghiệp tại trƣờng THPT Lê Lợi - Bình Dƣơng. Đề xuất giải pháp tổ chức dạy học theo dự án môn Hƣớng nghiệp 11 tại trƣờng THPT Lê Lợi - Bình Dƣơng. Thực nghiệm sƣ phạm và đánh giá kết quả.
3 ` IV ĐỐI TƢỢNG VÀ KHÁCH THỂ NGHIÊN CỨU 1. Đối tƣợng nghiên cứu: Cách thức tổ chức dạy học theo dự án cho môn Hƣớng nghiệp 11 tại trƣờng THPT Lê Lợi – Bình Dƣơng. Khách thể nghiên cứu: - Quá trình dạy học môn Hƣớng nghiệp 11 tại trƣờng THPT Lê Lợi, tỉnh Bình Dƣơng. - Học sinh trƣờng lớp 11, giáo viên và cán bộ quản lý tại trƣờng THPT Lê Lợi, tỉnh Bình Dƣơng.
V GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU Hiện nay, việc dạy và học môn Hƣớng nghiệp 11 tại trƣờng THPT Lê Lợi – Bình Dƣơng còn nhiều hạn chế. Vì vậy, nếu tổ chức đƣợc việc dạy học theo dự án cho môn Hƣớng nghiệp 11 sẽ góp phần nâng cao chất lƣợng dạy học, giúp học sinh định hƣớng đúng và tự tin hơn khi chọn nghề. VI PHẠM VI NGHIÊN CỨU Vì một số điều kiện khách quan và điều kiện thời gian nên đề tài chỉ nghiên cứu tập trung vào: - Điều chỉnh lại các chủ đề trong chƣơng trình môn Hƣớng nghiệp 11 theo hƣớng các dự án dạy học. - Xây dựng quy trình tổ chức dạy học theo dự án trong giảng dạy môn Hƣớng nghiệp 11.
- Xây dựng tiêu chí đánh giá các dự án dạy học môn Hƣớng nghiệp 11. - Xây dựng hồ sơ dạy học cho 4 chủ đề của môn Hƣớng nghiệp 11. - Thực nghiệm đƣợc tiến hành cho học sinh lớp 11 ở trƣờng THPT Lê Lợi - tỉnh Bình Dƣơng. VII PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 1.
Phƣơng pháp nghiên cứu lý luận Phương pháp phân tích và tổng hợp 4 ` Phân tích, tổng hợp và hệ thống hóa các văn kiện, văn bản pháp qui đổi mới PPDH. Các tạp chí, báo cáo khoa học, tài liệu lƣu trữ, sách giáo khoa, số liệu thống kê, thông tin đại chúng, v.v…về phƣơng pháp dạy học. Các công trình nghiên cứu khoa học liên quan tới vấn đề đã đƣợc công bố. Phân tích, tổng hợp các tài liệu lý luận liên quan đến đề tài, những quan điểm lý thuyết khác nhau về DHTDA.
Phƣơng pháp nghiên cứu thực tiễn Phương pháp quan sát Dự giờ lên lớp của giáo viên dạy môn Hƣớng nghiệp ở trƣờng THPT Lê Lợi. Quan sát hoạt động dạy – học của giáo viên và học sinh để thu thập số liệu về thực trạng dạy học môn Hƣớng nghiệp Phương pháp điều tra – phỏng vấn. Phát phiếu điều tra đến học sinh và giáo viên về sự quan tâm của họ đến môn Hƣớng nghiệp. Phỏng vấn Ban giám hiệu, giáo viên bộ môn và học sinh về sự quan tâm của họ đối với công tác Hƣớng nghiệp.
Phương pháp chuyên gia Trao đổi với các chuyên gia và giáo viên dạy môn Hƣớng nghiệp để tìm hiểu tính khả thi của các dự án cho học sinh lớp 11 đã đƣợc đề xuất. Thực nghiệm sư phạm Thực nghiệm giảng dạy môn Hƣớng nghiệp lớp 11 theo DHTDA thông qua việc giảng dạy giữa 2 lớp 11A1 đối chứng và 11A2 thực nghiệm do chính bản thân ngƣời nghiên cứu thực hiện. Thông qua các bài kiểm tra, so sánh, đánh giá kết quả học tập giữa lớp thực nghiệm với lớp đối chứng. Phƣơng pháp thống kê toán học Xử lý, đánh giá kết quả thực nghiệm khảo sát thực trạng dạy học môn Hƣớng nghiệp 11 và kết quả thực nghiệm sƣ phạm, những đề xuất áp dụng DHTDA vào dạy môn Hƣớng nghiệp 11 bằng phƣơng pháp thống kê toán học.
PHẦN NỘI DUNG CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ DẠY HỌC THEO DỰ ÁN 1.1 KHÁI QUÁT VỀ LỊCH SỬ CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.1 Sự phát triển của dạy học theo dự án trên thế giới Khái niệm dự án đƣợc xuất hiện ngay từ thời cổ đại, điển hình là Khổng Tử, ngƣời rất xem trọng tính tích cực của học sinh.