Thực trạng FDI tại Trung Quốc và những bài học kinh nghiệm cho Việt Nam

Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đã trở thành một yếu tố quan trọng trong sự phát triển kinh tế của Trung Quốc. 73 trang · 2023.

• Trường học: Trường Đại Học
• Chuyên ngành: Kinh Tế
• Đề tài: Tình Hình FDI Tại Trung Quốc Và Bài Học Cho Việt Nam
• Loại tài liệu: Khóa Luận Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN FDI TẠI TRUNG QUỐC
• 1.1. Tổng quan về FDI
• 1.1.1. Khái niệm FDI
• 1.1.2. Đặc điểm FDI
• 1.1.3. Tác động của FDI tới nước tiếp nhận đầu tư
• 1.1.3.1. Tác động tích cực
• 1.1.3.2. Tác động tiêu cực
• 1.2. Thực trạng thu hút FDI tại Trung Quốc
• 1.2.1. Giai đoạn thăm dò (1979 - 1985)
• 1.2.2. Giai đoạn tăng trưởng và ổn định (1986 - 1991)
• 1.2.3. Giai đoạn điều chỉnh tiến tới phù hợp, hiệu quả (1992 - nay)
• 1.3. Sức hấp dẫn của thị trường Trung Quốc
• 1.3.1. Nguồn lực phong phú
• 1.3.2. Thị trường tiêu thụ tiềm năng
• 1.3.3. Nền kinh tế tăng trưởng mạnh mẽ
• 1.3.4. Trung Quốc gia nhập WTO
• 1.4. Đặc điểm FDI tại Trung Quốc
• 1.4.1. Đối tác đầu tư
• 2. CHƯƠNG 2: CHÍNH SÁCH THU HÚT FDI VÀ BÀI HỌC KINH NGHIỆM
• 2.1. Chính sách thu hút FDI
• 2.2. Bài học kinh nghiệm
• 3. CHƯƠNG 3: VẬN DỤNG KINH NGHIỆM CỦA TRUNG QUỐC VÀO VIỆT NAM
• 3.1. Nét tương đồng giữa Việt Nam và Trung Quốc
• 3.2. Thực trạng FDI tại Việt Nam
• 3.3. Vận dụng kinh nghiệm vào Việt Nam
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về tình hình FDI tại Trung Quốc hiện nay

Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đã trở thành một yếu tố quan trọng trong sự phát triển kinh tế của Trung Quốc. Kể từ khi thực hiện chính sách mở cửa vào năm 1978, Trung Quốc đã thu hút một lượng lớn vốn FDI, giúp cải thiện cơ sở hạ tầng và nâng cao năng lực sản xuất. Tính đến nay, Trung Quốc vẫn đứng đầu thế giới về thu hút FDI, chỉ sau Mỹ. Sự thành công này không chỉ đến từ nguồn lực phong phú mà còn từ các chính sách khuyến khích đầu tư hiệu quả.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của FDI tại Trung Quốc

FDI là hình thức đầu tư mà trong đó nhà đầu tư nước ngoài không chỉ cung cấp vốn mà còn tham gia quản lý và điều hành dự án. Tại Trung Quốc, FDI chủ yếu đến từ các nhà đầu tư Hoa kiều và các công ty lớn từ Mỹ, Nhật Bản. Đặc điểm nổi bật của FDI tại Trung Quốc là sự đa dạng trong hình thức đầu tư, từ liên doanh đến 100% vốn nước ngoài.

1.2. Tác động của FDI đến nền kinh tế Trung Quốc

FDI đã tạo ra hàng triệu việc làm, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và cải thiện cơ sở hạ tầng. Tuy nhiên, cũng có những tác động tiêu cực như sự lệ thuộc vào công nghệ nước ngoài và nguy cơ ô nhiễm môi trường. Việc quản lý FDI hiệu quả là cần thiết để tối ưu hóa lợi ích và giảm thiểu rủi ro.

II. Những thách thức trong việc thu hút FDI tại Trung Quốc

Mặc dù Trung Quốc đã thành công trong việc thu hút FDI, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức. Các vấn đề như chính sách không đồng nhất, sự cạnh tranh từ các quốc gia khác và rào cản pháp lý đang gây khó khăn cho các nhà đầu tư. Đặc biệt, sự thay đổi trong chính sách thương mại toàn cầu cũng ảnh hưởng đến dòng chảy FDI vào Trung Quốc.

2.1. Rào cản pháp lý và chính sách không đồng nhất

Các quy định pháp lý tại Trung Quốc thường thay đổi, gây khó khăn cho các nhà đầu tư trong việc lập kế hoạch dài hạn. Sự không đồng nhất trong chính sách giữa các tỉnh thành cũng tạo ra sự bất bình đẳng trong thu hút FDI.

2.2. Cạnh tranh từ các quốc gia khác

Nhiều quốc gia đang nổi lên như những điểm đến hấp dẫn cho FDI, như Việt Nam và Ấn Độ. Sự cạnh tranh này đòi hỏi Trung Quốc phải cải thiện môi trường đầu tư và nâng cao chất lượng dịch vụ để giữ chân các nhà đầu tư.

III. Phương pháp thu hút FDI hiệu quả từ Trung Quốc

Trung Quốc đã áp dụng nhiều phương pháp để thu hút FDI, bao gồm việc cải cách chính sách thuế, tạo ra các khu vực kinh tế đặc biệt và cải thiện cơ sở hạ tầng. Những biện pháp này đã giúp tạo ra một môi trường đầu tư thuận lợi và hấp dẫn cho các nhà đầu tư nước ngoài.

3.1. Cải cách chính sách thuế và ưu đãi đầu tư

Chính phủ Trung Quốc đã đưa ra nhiều chính sách thuế ưu đãi cho các doanh nghiệp nước ngoài, giúp giảm chi phí đầu tư và tăng khả năng cạnh tranh. Những ưu đãi này đã thu hút một lượng lớn vốn FDI vào các lĩnh vực chiến lược.

3.2. Tạo ra các khu vực kinh tế đặc biệt

Các khu vực kinh tế đặc biệt như Thâm Quyến đã trở thành mô hình thành công trong việc thu hút FDI. Những khu vực này cung cấp cơ sở hạ tầng hiện đại và các chính sách ưu đãi, tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp nước ngoài.

IV. Bài học kinh nghiệm từ FDI tại Trung Quốc cho Việt Nam

Việt Nam có thể học hỏi nhiều từ kinh nghiệm thu hút FDI của Trung Quốc. Việc cải thiện môi trường đầu tư, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và xây dựng chính sách ổn định sẽ giúp Việt Nam thu hút nhiều hơn vốn FDI trong tương lai.

4.1. Cải thiện môi trường đầu tư tại Việt Nam

Việt Nam cần tạo ra một môi trường đầu tư minh bạch và ổn định để thu hút các nhà đầu tư nước ngoài. Điều này bao gồm việc đơn giản hóa thủ tục hành chính và giảm thiểu rào cản pháp lý.

4.2. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực

Để thu hút FDI, Việt Nam cần đầu tư vào giáo dục và đào tạo nguồn nhân lực. Một lực lượng lao động có kỹ năng cao sẽ là yếu tố quyết định trong việc thu hút các nhà đầu tư nước ngoài.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của FDI tại Trung Quốc và Việt Nam

Tình hình FDI tại Trung Quốc vẫn tiếp tục phát triển mạnh mẽ, nhưng cũng đối mặt với nhiều thách thức. Việt Nam có cơ hội lớn để thu hút FDI nếu biết học hỏi từ những kinh nghiệm của Trung Quốc. Việc xây dựng một chiến lược thu hút FDI hiệu quả sẽ giúp Việt Nam phát triển bền vững trong tương lai.

5.1. Triển vọng FDI tại Trung Quốc

Trung Quốc sẽ tiếp tục là điểm đến hấp dẫn cho FDI nhờ vào thị trường tiêu thụ lớn và nguồn lực phong phú. Tuy nhiên, cần có những cải cách để duy trì sức hấp dẫn này.

5.2. Cơ hội cho Việt Nam trong thu hút FDI

Việt Nam có thể tận dụng xu hướng dịch chuyển FDI từ Trung Quốc để thu hút các nhà đầu tư. Việc cải thiện môi trường đầu tư và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực sẽ là chìa khóa cho sự thành công.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp tiếp cận chủ đề đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) trong bối cảnh chuyển đổi kinh tế của các quốc gia đang phát triển tại khu vực châu Á. Sau Hội nghị Trung ương III khóa XI của Đảng Cộng sản Trung Quốc vào tháng 12 năm 1978, Trung Quốc đã khởi xướng công cuộc cải cách mở cửa, chuyển dịch từ nền kinh tế nông nghiệp sang nền kinh tế công nghiệp và đạt tốc độ tăng trưởng kinh tế cao. Đến năm 2011, Trung Quốc chính thức vượt qua Nhật Bản để trở thành nền kinh tế lớn thứ hai thế giới. Trong tiến trình này, nguồn vốn FDI đóng vai trò then chốt đối với sự phát triển kinh tế của Trung Quốc; từ năm 1992, quốc gia này liên tục dẫn đầu khối các nước đang phát triển về thu hút FDI, năm 2002 vượt Hoa Kỳ với 52,7 tỷ USD và năm 2010 đạt 105,735 tỷ USD vốn thực hiện. Về phía Việt Nam, công cuộc Đổi mới từ năm 1986 đã mở ra giai đoạn hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng. Hai quốc gia có nhiều nét tương đồng về bối cảnh lịch sử, thể chế chính trị và lộ trình mở cửa kinh tế. Do đó, việc nghiên cứu thực trạng, phân tích chính sách thành công cũng như những vấn đề tồn tại trong thu hút FDI tại Trung Quốc mang tính cấp thiết nhằm rút ra bài học kinh nghiệm cho Việt Nam.

Mục đích nghiên cứu của đề tài được tác giả xác định và đánh số cụ thể gồm hai nhiệm vụ:

• Thứ nhất, khái quát về thị trường Trung Quốc, thực tế sử dụng FDI cũng như tác động của nó tới nền kinh tế Trung Quốc.
• Thứ hai, đánh giá những thành tựu cũng như khó khăn trong việc thực hiện thu hút FDI tại Trung Quốc để rút ra những bài học kinh nghiệm, định hướng chiến lược cho Việt Nam trong chính sách thực hiện thu hút và sử dụng hiệu quả FDI.

Đối tượng nghiên cứu của khóa luận là hoạt động thu hút và sử dụng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) tại Trung Quốc và kinh nghiệm đối với Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu về mặt không gian tập trung vào lãnh thổ Trung Quốc (đặc khu kinh tế, các thành phố mở cửa ven biển, khu vực nội địa miền Trung và miền Tây) và đối chiếu với thực tiễn kinh tế Việt Nam. Phạm vi thời gian nghiên cứu bao quát từ khi Trung Quốc bắt đầu cải cách mở cửa năm 1978 đến năm 2010, trong đó phân tích chuyên sâu các giai đoạn phát triển chính sách và chuỗi số liệu thống kê từ năm 1979 đến năm 1998, kết hợp cập nhật số liệu tổng hợp đến năm 2010 và mốc so sánh kinh tế năm 2011.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng nền tảng lý luận dựa trên khái niệm chuẩn tắc về đầu tư trực tiếp nước ngoài: FDI (Foreign Direct Investment) là một loại hình di chuyển vốn giữa các quốc gia, trong đó người chủ sở hữu vốn đồng thời là người trực tiếp quản lý và điều hành hoạt động sử dụng vốn đầu tư. Tác giả phân tích các đặc trưng cơ bản chi phối hoạt động FDI bao gồm:

• Quy định tỷ lệ vốn pháp định tối thiểu của nhà đầu tư nước ngoài theo luật định của từng nước sở tại (văn bản dẫn chứng Luật Đầu tư nước ngoài tại Việt Nam quy định mức góp vốn tối thiểu 30%, tại Hoa Kỳ là 10%, một số nước khác quy định 20%).
• Quyền quản lý và điều hành doanh nghiệp tỷ lệ thuận với tỷ lệ vốn góp của nhà đầu tư nước ngoài vào vốn pháp định.
• Kết quả kinh doanh và rủi ro được phân chia theo tỷ lệ góp vốn sau khi hoàn thành nghĩa vụ thuế với nước sở tại và phân phối lợi tức cổ phần.
• Các hình thức triển khai cơ bản gồm thành lập doanh nghiệp mới, mua lại toàn bộ hoặc một phần doanh nghiệp đang hoạt động, mua cổ phiếu để thôn tính hoặc sáp nhập doanh nghiệp.

Về cơ sở pháp lý, tác giả khảo sát hệ thống văn bản pháp luật và văn bản điều hành kinh tế của Trung Quốc qua các thời kỳ, bao gồm:

• Quyết định Hội nghị Trung ương III khóa XI Đảng Cộng sản Trung Quốc (tháng 12/1978).
• Luật Doanh nghiệp liên doanh Trung Quốc - nước ngoài (công bố tháng 7/1979, sửa đổi tháng 4/1990).
• Quy định về các Xí nghiệp hợp tác Trung Quốc - nước ngoài (tháng 4/1984).
• Luật các công trình dùng vốn nước ngoài của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa (thông qua ngày 12/4/1986).
• Quy định tạm thời của Hội đồng Nhà nước về khuyến khích đầu tư nước ngoài (gọi tắt là 22 điều khoản, ban hành tháng 10/1986).
• Luật và các quy định khuyến khích các nhà đầu tư Đài Loan đầu tư vào Đại lục (tháng 7/1988).
• Quy định về khuyến khích đầu tư của người Hoa và Hoa kiều ở Hồng Kông, Ma Cao, Đài Loan (tháng 5/1990).
• Quy định về khuyến khích đầu tư nước ngoài và chính sách miễn thuế tại Khu mới Phố Đông Thượng Hải (tháng 9/1990).
• Quy định chi tiết về thực hiện Luật công trình dùng vốn nước ngoài (Bộ Ngoại thương và Hợp tác quốc tế Trung Quốc xuất bản tháng 10/1990).
• Chỉ dẫn đầu tư nước ngoài vào các ngành (ban hành ngày 1/1/1988 và điều chỉnh năm 1998).
• Quy định của Ban Thường vụ Quốc hội tỉnh Phúc Kiến về doanh nghiệp có vốn nước ngoài (tháng 11/1996).

Phương pháp nghiên cứu được sử dụng chủ yếu bao gồm phương pháp tổng hợp và phân tích, phương pháp so sánh đối chiếu kinh tế vĩ mô, kết hợp việc sử dụng kết quả thống kê mô tả với vận dụng lý luận kinh tế để làm rõ các biến động chính sách. Nguồn dữ liệu phục vụ nghiên cứu được trích xuất từ Niên giám Mậu dịch Kinh tế đối ngoại Trung Quốc (1993), Niên giám Thống kê các năm từ 1985 đến 1994 của Cục Thống kê Nhà nước Trung Quốc, số liệu thống kê chính thức của Bộ Thương mại Trung Quốc, báo cáo của Ngân hàng Công thương Nhà nước Trung Quốc và các tài liệu khảo sát chuyên ngành.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan về FDI tại Trung Quốc

Chương 1 tập trung phân tích tiến trình lịch sử, các yếu tố hấp dẫn, đặc điểm cơ bản và tác động hai mặt của dòng vốn FDI đối với nền kinh tế Trung Quốc qua ba giai đoạn phát triển:

• Giai đoạn thăm dò (1979 - 1985): FDI bắt đầu xuất hiện dưới 3 hình thức (liên doanh, hợp tác kinh doanh và 100% vốn nước ngoài), thí điểm tại các đặc khu kinh tế (Thâm Quyến, Chu Hải, Sán Đầu, Hạ Môn, Hải Nam) và mở rộng ra 14 thành phố ven biển từ năm 1984. Chủ đầu tư chủ yếu là Hoa kiều Hồng Kông, Ma Cao, Đài Loan với quy mô nhỏ, tập trung vào gia công lắp ráp linh kiện phụ tùng. Toàn giai đoạn có 992 dự án được phê chuẩn với tổng vốn hợp đồng 6 tỷ USD và vốn thực hiện 1,166 tỷ USD. Năm 1984, số xí nghiệp có vốn nước ngoài mới đạt 1.857, năm 1985 tăng thêm 65%.
• Giai đoạn tăng trưởng và ổn định (1986 - 1991): Quốc hội Trung Quốc ban hành Luật các công trình dùng vốn nước ngoài (1986) và chính phủ ban hành 22 điều khoản khuyến khích đầu tư. Dù chịu tác động của sự kiện Thiên An Môn năm 1989 làm số dự án mới giảm 2,8% (còn 5.579 dự án), nhưng vốn ký kết vẫn tăng 5,6% (đạt 5,6 tỷ USD) và vốn thực tế tăng 6,3% (đạt 3,393 tỷ USD). Việc sửa đổi Luật Doanh nghiệp liên doanh năm 1990 (cam kết không quốc hữu hóa, miễn giảm thuế) và mở rộng đầu tư vào Phố Đông đã thúc đẩy dòng vốn tăng mạnh: năm 1991 có 12.000 dự án mới được phê duyệt (tăng 65%), vốn cam kết đạt 12 tỷ USD và vốn thực tế đạt 4,37 tỷ USD.
• Giai đoạn điều chỉnh tiến tới phù hợp, hiệu quả (1992 đến nay): Khởi đầu từ quyết định mở rộng đối ngoại năm 1992, mở cửa hàng loạt thành phố biên giới (Bằng Tường, Đông Hưng, Hà Khẩu, Văn Đĩnh, Thụy Lệ) và tiến sâu vào nội địa. Năm 2002, FDI vào Trung Quốc đạt 52,7 tỷ USD, vượt Hoa Kỳ. Năm 2010, vốn FDI thực hiện đạt 105,735 tỷ USD (tăng 17,44% so với năm 2009) với 27.406 doanh nghiệp mới được phê duyệt (tăng 16,94%).

Về đối tác đầu tư, nguồn vốn từ tư bản người Hoa và Hoa kiều giữ vị trí áp đảo, tiếp sau đó là Hoa Kỳ, Nhật Bản, Tây Âu và Đông Nam Á.

STT	Quốc gia / Vùng lãnh thổ	Kim ngạch thực tế giai đoạn 1979 - 1993 (tỷ USD)	Tỷ trọng giai đoạn 1979 - 1993 (%)	Kim ngạch thực tế năm 2010 (tỷ USD)
1	Hồng Kông (và Ma Cao)	39,104	63,20	67,474
2	Hoa Kỳ	5,237	8,46	4,052
3	Nhật Bản	5,203	8,40	4,242
4	Đài Loan	5,056	8,17	6,701
5	Singapore	0,890	1,44	5,657
6	Pháp	0,602	0,97	1,239
7	Vương quốc Anh	0,579	0,94	1,642
8	Hàn Quốc	0,550	0,89	2,693
9	Đức	0,527	0,85	0,933
10	Thái Lan	0,391	0,63	—
11	Hà Lan	—	—	0,952
Tổng	Tổng thu hút toàn quốc	61,870	100,00	105,735

Về quy mô hạng mục đầu tư, giai đoạn 1979 - 1992 có 90.791 hạng mục với tổng vốn ký kết 110,464 tỷ USD, quy mô bình quân đạt 1,217 triệu USD/hạng mục. Quy mô bình quân trải qua chu kỳ suy giảm trong giai đoạn 1988 - 1991 do tập trung vào sản xuất hàng tiêu dùng nhẹ thâm dụng lao động, sau đó tăng mạnh trở lại từ năm 1992 nhờ sự gia nhập của các tập đoàn xuyên quốc gia.

Năm	Quy mô bình quân hạng mục (triệu USD)	Năm	Quy mô bình quân hạng mục (triệu USD)
1985	1,815	1990	0,881
1986	1,846	1991	0,916
1987	1,661	1992	1,191
1988	0,882	1993	1,335
1989	0,935	1994	1,714

Về hình thức đầu tư, tính đến cuối năm 1994, Trung Quốc phê chuẩn 221.608 hạng mục doanh nghiệp có vốn nước ngoài: doanh nghiệp chung vốn (liên doanh) chiếm 63,6% số lượng và 48,4% vốn cam kết; doanh nghiệp hợp tác kinh doanh chiếm 15,3% số lượng và 25,9% vốn cam kết; doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài chiếm 21,1% số lượng và 25,7% vốn cam kết. Từ năm 1993, hình thức 100% vốn nước ngoài tăng trưởng nhanh nhất (năm 1994 tăng 34% so với năm trước). Các hình thức mới như công ty cổ phần, hợp đồng BOT và phát hành cổ phiếu/trái phiếu quốc tế (năm 1993 đạt 1,37 tỷ USD) bắt đầu xuất hiện.

Về lĩnh vực đầu tư, trên 75% dự án mang tính sản xuất công nghiệp (dệt, hóa chất, máy móc, điện tử). Giai đoạn 1992 - 1993 chứng kiến sự chuyển dịch rõ nét:

Ngành nghề	Số dự án năm 1992	Số dự án năm 1993
Công nghiệp	23.302	Không nêu tổng
Công trình công cộng	2.019	4.456
Nông nghiệp	501	993
Lưu trữ, kho tàng	410	2.096
Kiến trúc	396	1.343
Khác	256	514
Giao thông, thông tin	180	496
Văn hóa, giáo dục, truyền thanh	49	185
Khoa học kỹ thuật, tư vấn	43	461
Y tế, thể dục	13	181

Về địa bàn đầu tư, dòng vốn tập trung tại 5 tỉnh, thành ven biển đông nam gồm Quảng Đông, Phúc Kiến, Giang Tô, Sơn Đông và Thượng Hải (trong hai năm 1992 - 1993 chiếm 74,9% số dự án, 80,7% vốn ký kết và 85,9% vốn thực tế cả nước). Sau năm 1992, chính phủ Trung Quốc định hướng dòng vốn chuyển dịch vào miền Trung và miền Tây (Hà Nam, Hồ Bắc, Tứ Xuyên, Cam Túc, Tân Cương, Ninh Hạ, Thanh Hải).

Tác động của FDI tới kinh tế Trung Quốc:

• Tác động tích cực: Bổ sung nguồn vốn đầu tư phát triển (tỷ trọng FDI trong tổng đầu tư tài sản cố định toàn xã hội tăng từ 2,8% thập niên 1980 lên 13% năm 1993 và 17% năm 1994); đóng góp 4 - 5% vào mức tăng trưởng GDP bình quân hàng năm (chiếm trên 30% giá trị tăng trưởng kinh tế); tạo việc làm cho 14 triệu lao động với mức thu nhập bình quân năm tại doanh nghiệp FDI đạt 2.663,4 NDT, cao hơn 17,09% so với doanh nghiệp nhà nước (2.274 NDT); gia tăng nguồn thu ngân sách (thuế liên quan đến FDI năm 1989 là 3,6 tỷ NDT, năm 1992 tăng lên 10,7 tỷ NDT); chuyển giao công nghệ hiện đại (85% kỹ thuật đưa vào đạt trình độ trung bình thế giới cuối thập niên 80, trong đó 45% đạt trình độ thập niên 90); thúc đẩy ngoại thương (năm 1994, kim ngạch xuất nhập khẩu của khối FDI đạt 87,65 tỷ USD, chiếm 37% cả nước, riêng xuất khẩu đạt 34,71 tỷ USD, chiếm 28,7%).
• Tác động tiêu cực: Khai thác cạn kiệt tài nguyên thiên nhiên do tình trạng đầu tư trùng lặp; nguy cơ trở thành bãi rác công nghệ do tiếp nhận kỹ thuật lạc hậu so với tiêu chuẩn quốc tế; gia tăng mức độ phân hóa xã hội và khoảng cách phát triển giữa vùng duyên hải miền Đông và nội địa miền Tây; xuất hiện hiện tượng tham nhũng, lãng phí tiêu dùng; dòng vốn FDI có dấu hiệu sụt giảm trong giai đoạn 1994 - 1998 (năm 1994 giảm 43%, năm 1995 giảm 22,2%, năm 1996 giảm 33,7%, năm 1997 giảm 19,9% và 10 tháng đầu năm 1998 giảm 4,19%).

Chương 2: Chính sách thu hút FDI và bài học kinh nghiệm

Chương 2 phân tích quá trình tiến hóa của hệ thống chính sách thu hút FDI tại Trung Quốc qua các thời kỳ:

• Giai đoạn 1978 - 1985: Tập trung thí điểm thành lập các đặc khu kinh tế, đầu tư hoàn thiện cơ sở hạ tầng giao thông, cấp điện, cấp nước, thông tin liên lạc; đơn giản hóa thủ tục thẩm định hồ sơ, cấp phép đăng ký dự án; áp dụng chính sách ưu đãi thuế và cho phép chuyển lợi nhuận về nước.
• Giai đoạn 1986 - 1991: Chuyển trọng tâm sang ổn định và nâng cao hiệu quả dòng vốn thông qua luật hóa các quy định ưu đãi. Việc ban hành Luật các công trình dùng vốn nước ngoài và 22 điều khoản năm 1986 tập trung khuyến khích các dự án định hướng xuất khẩu và dự án áp dụng kỹ thuật tiên tiến. Năm 1988 ban hành quy chế ưu đãi thu hút vốn Đài Loan. Năm 1990 sửa đổi Luật Doanh nghiệp liên doanh, bổ sung các cam kết pháp lý không thực hiện quốc hữu hóa, không giới hạn thời gian hợp đồng đối với một số dự án, cho phép chỉ định Chủ tịch Hội đồng quản trị không phân biệt quốc tịch, đồng thời cấp quy chế ưu đãi thuế đặc thù cho Khu mới Phố Đông Thượng Hải.
• Giai đoạn 1992 đến nay: Trung Quốc chuyển trọng tâm chính sách từ thu hút theo "số lượng" sang nâng cao "chất lượng" dự án:
  • Khuyến khích thu hút các tập đoàn xuyên quốc gia (TNC) đầu tư vào công nghệ cao, nới lỏng cấp phép thành lập doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài.
  • Từng bước điều chỉnh chính sách ưu đãi theo chuẩn mực quốc tế: bãi bỏ chính sách miễn giảm thuế nhập khẩu thiết bị, nguyên vật liệu từ ngày 1/4/1996; đến ngày 1/1/1998 tái lập chính sách miễn thuế hải quan và thuế giá trị gia tăng đối với thiết bị sản xuất nhập khẩu phục vụ các ngành thuộc diện khuyến khích theo danh mục "Chỉ dẫn đầu tư nước ngoài vào các ngành" (nông nghiệp công nghệ mới, vật liệu xây dựng, dịch vụ bảo vệ môi trường).
  • Cải cách tài chính và ngoại thương: cho phép chuyển đổi đồng Nhân dân tệ (NDT) trong tài khoản vãng lai từ ngày 1/12/1996, cho phép thí điểm ngân hàng nước ngoài kinh doanh đồng NDT và mở rộng cơ sở thương mại bán buôn, bán lẻ có vốn đầu tư nước ngoài tại Phố Đông và Thâm Quyến.
  • Thực thi chính sách hướng dòng vốn về miền Trung và miền Tây: phân cấp thẩm quyền phê duyệt dự án vốn nước ngoài cho chính quyền các tỉnh nội địa và khu tự trị từ hạn mức 10 triệu USD lên 30 triệu USD.
  • Tăng cường bảo vệ pháp lý cho nhà đầu tư nước ngoài: thiết lập mặt bằng giá dịch vụ bình đẳng giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước tại Thâm Quyến từ ngày 1/1/1997; ban hành quy định bảo vệ doanh nghiệp FDI khỏi tình trạng chính quyền địa phương tùy tiện thu phí trái phép (tiêu biểu là quy định của tỉnh Phúc Kiến ban hành tháng 11/1996).

Chương 3: Vận dụng kinh nghiệm vào Việt Nam

Theo kết cấu mục lục và định hướng của khóa luận, nội dung Chương 3 được thiết kế nhằm đối chiếu thực tiễn kinh tế Trung Quốc với Việt Nam:

• Phân tích những nét tương đồng về bối cảnh địa chính trị, văn hóa, thể chế và điểm xuất phát cải cách kinh tế giữa hai nước láng giềng.
• Đánh giá thực trạng hoạt động thu hút và sử dụng dòng vốn FDI tại Việt Nam từ sau Đổi mới năm 1986, nhận diện các khó khăn về cơ sở hạ tầng, năng lực hấp thụ công nghệ và thể chế quản lý.
• Đề xuất các giải pháp vận dụng kinh nghiệm của Trung Quốc vào hoạch định chính sách FDI tại Việt Nam: kiên định chính sách mở cửa theo lộ trình nhiều tầng nấc; chuyển đổi trọng tâm từ thâm dụng lao động sang thu hút công nghệ nguồn từ các tập đoàn xuyên quốc gia; phân định thẩm quyền quản lý giữa trung ương và địa phương; chủ động kiểm soát các tác động tiêu cực về suy thoái môi trường và bất bình đẳng vùng miền.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đạt được các kết quả nghiên cứu cụ thể gắn liền với hệ thống dữ liệu kinh tế:

• Hệ thống hóa tiến trình thu hút FDI của Trung Quốc qua hơn 30 năm, chỉ ra quy luật dịch chuyển từ các dự án gia công nhỏ lẻ sang các hạng mục quy mô lớn sử dụng kỹ thuật cao; ghi nhận mức tăng trưởng vốn thực hiện từ 1,166 tỷ USD (1979 - 1985) lên 105,735 tỷ USD (năm 2010).
• Làm rõ cấu trúc nguồn vốn FDI tại Trung Quốc với vai trò chi phối của tư bản Hoa kiều (chiếm 71,4% vốn thực tế giai đoạn 1979 - 1993) và sự thay đổi cơ cấu theo hình thức đầu tư khi doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài tăng trưởng mạnh sau năm 1992.
• Lượng hóa các đóng góp kinh tế vĩ mô của FDI tại Trung Quốc: đóng góp 4 - 5% vào tốc độ tăng trưởng kinh tế hàng năm; giải quyết việc làm cho 14 triệu lao động; tạo ra 37% tổng kim ngạch xuất nhập khẩu quốc gia vào năm 1994.
• Đưa ra hệ thống giải pháp chính sách bao gồm: hoàn thiện cơ sở hạ tầng cứng song song với hạ tầng mềm; chuyển dịch thu hút FDI từ số lượng sang chất lượng thông qua việc điều chỉnh danh mục ngành ưu đãi; đẩy mạnh phân cấp quản lý đầu tư cho địa phương đi kèm cơ chế kiểm soát minh bạch thủ tục hành chính.
• Đóng góp khoa học của đề tài thể hiện ở việc tổng hợp toàn diện các văn bản quy phạm pháp luật và chuỗi số liệu kinh tế đối ngoại của Trung Quốc trong giai đoạn 1978 - 2010, tạo lập nguồn dữ liệu thực chứng phục vụ nghiên cứu so sánh thể chế kinh tế.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận còn một số điểm hạn chế do phạm vi tiếp cận của tư liệu nghiên cứu:

• Dữ liệu định lượng chi tiết theo bảng biểu phân loại ngành và địa bàn mới chỉ bao quát sâu chuỗi số liệu từ năm 1979 đến năm 1994 và các năm 1997 - 1998; các năm tiếp theo đến mốc 2010 chủ yếu sử dụng số liệu vĩ mô tổng hợp của Bộ Thương mại Trung Quốc, chưa đi sâu vào từng phân ngành công nghiệp kỹ thuật cao.
• Phần phân tích kinh nghiệm và vận dụng đối với Việt Nam tập trung chủ yếu vào các nguyên lý so sánh chính sách vĩ mô, chưa có điều kiện khảo sát mô hình hồi quy lượng hóa mức độ tác động của các nhân tố thu hút FDI tại từng địa phương của Việt Nam.

Hướng nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng khảo sát tác động của dòng vốn FDI công nghệ cao trong bối cảnh thực thi các cam kết của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) và chuỗi cung ứng toàn cầu hiện đại tại cả Trung Quốc và Việt Nam.

Giá trị tham khảo

Khóa luận có giá trị tham khảo chuyên môn đối với:

• Giảng viên, sinh viên và học viên cao học thuộc các ngành Kinh tế quốc tế, Kinh doanh quốc tế, Kinh tế phát triển và Quản lý kinh tế cần tài liệu nghiên cứu về quá trình chuyển đổi thể chế kinh tế của Trung Quốc.
• Cán bộ làm công tác xúc tiến đầu tư, cơ quan hoạch định chính sách thương mại và quản lý vốn đầu tư nước ngoài tại Việt Nam.

Các nội dung có giá trị tham chiếu cao nhất gồm có:

• Tổng hợp hệ thống các văn bản pháp luật về FDI của Trung Quốc (Luật các công trình dùng vốn nước ngoài năm 1986, văn bản 22 điều khoản, quy định ưu đãi Phố Đông Thượng Hải và các điều chỉnh thuế nhập khẩu thiết bị các năm 1996, 1998).
• Phương pháp luận phân kỳ lịch sử và tiêu chí đánh giá các dòng vốn FDI theo quy mô, đối tác, hình thức sở hữu và phân bố không gian địa lý.

Câu hỏi thường gặp

1. Tỷ trọng đóng góp của tư bản Hoa kiều và các vùng lãnh thổ Hồng Kông, Ma Cao, Đài Loan vào tổng vốn FDI tại Trung Quốc giai đoạn 1979 - 1993 là bao nhiêu?

Trong giai đoạn từ năm 1979 đến năm 1993, tổng vốn đầu tư trực tiếp của tư bản Hoa kiều từ Hồng Kông, Ma Cao và Đài Loan chiếm 71,4% trong tổng vốn FDI thực tế vào Trung Quốc (đạt 61,87 tỷ USD). Riêng khu vực Hồng Kông và Ma Cao đạt 39,104 tỷ USD (chiếm 63,20%), còn Đài Loan đạt 5,056 tỷ USD (chiếm 8,17%).

2. Quy mô vốn bình quân trên mỗi hạng mục dự án FDI tại Trung Quốc biến động như thế nào trong giai đoạn 1985 - 1994?

Quy mô bình quân mỗi hạng mục dự án trải qua biến động theo chu kỳ: năm 1985 đạt 1,815 triệu USD, năm 1986 đạt 1,846 triệu USD, sau đó suy giảm liên tục trong giai đoạn 1988 - 1991 (năm 1988 đạt 0,882 triệu USD, năm 1990 chạm mức 0,881 triệu USD) do tập trung vào công nghiệp nhẹ gia công hàng xuất khẩu thâm dụng lao động. Từ năm 1992, quy mô tăng trưởng trở lại: đạt 1,191 triệu USD (năm 1992), 1,335 triệu USD (năm 1993) và tăng lên 1,714 triệu USD (năm 1994) nhờ sự gia tăng của các dự án lớn từ các tập đoàn xuyên quốc gia.

3. Chính sách thuế nhập khẩu thiết bị và nguyên vật liệu phục vụ sản xuất của doanh nghiệp FDI tại Trung Quốc đã thay đổi như thế nào trong các năm 1996 và 1998?

Từ ngày 1/4/1996, Trung Quốc bãi bỏ các điều khoản miễn, giảm thuế nhập khẩu đối với thiết bị và nguyên vật liệu của các xí nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài và xí nghiệp trong các đặc khu kinh tế nhằm bình đẳng hóa chính sách thuế theo thông lệ quốc tế. Tuy nhiên, để tiếp tục khuyến khích công nghệ cao, từ ngày 1/1/1998, chính phủ Trung Quốc quyết định tái lập việc miễn thuế hải quan và thuế giá trị gia tăng đối với thiết bị nhập khẩu phục vụ sản xuất thuộc các dự án trong danh mục ngành khuyến khích đầu tư.

4. Khóa luận ghi nhận sự chênh lệch thu nhập giữa lao động tại doanh nghiệp có vốn FDI và doanh nghiệp nhà nước tại Trung Quốc như thế nào?

Khối doanh nghiệp FDI ("xí nghiệp ba loại vốn") chi trả mức lương bình quân hàng năm là 2.663,4 NDT, cao hơn 17,09% so với doanh nghiệp nhà nước (2.274 NDT). Đối với lao động có trình độ trên đại học, mức lương tại doanh nghiệp FDI đạt 2.390,3 NDT/năm (so với 1.061,4 NDT tại doanh nghiệp nhà nước); tốt nghiệp đại học đạt 2.283,3 NDT (so với 1.034,3 NDT). Ngoài ra, doanh nghiệp FDI chi trả lương cho vị trí quản lý đạt 3.014,1 NDT/năm và kỹ thuật viên đạt 2.881,3 NDT/năm (chênh lệch 132,8 NDT), trong khi tại doanh nghiệp nhà nước thu nhập giữa nhân viên kỹ thuật và nhân viên quản lý xấp xỉ ngang nhau ở mức 2.424,6 NDT/năm.

5. Trung Quốc đã áp dụng giải pháp chính sách gì sau năm 1992 để điều tiết dòng vốn FDI vào các tỉnh miền Trung và miền Tây?

Chính phủ Trung Quốc đã ban hành chính sách phân cấp quản lý đầu tư, cho phép chính quyền các tỉnh nằm sâu trong nội địa, vùng xa xôi và các khu tự trị được quyền phê chuẩn các dự án có vốn đầu tư nước ngoài với tổng vốn đầu tư lên tới 30 triệu USD (so với hạn mức quy định trước đó là 10 triệu USD). Đồng thời, chính phủ định hướng các tỉnh nội địa tận dụng chi phí lao động thấp và tài nguyên khoáng sản tại chỗ để phát triển các ngành nghề có ưu thế tương đối và mở rộng các xí nghiệp hương trấn.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp đã phân tích có hệ thống tiến trình thu hút và sử dụng nguồn vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài tại Trung Quốc từ thời điểm cải cách mở cửa năm 1978 đến năm 2010. Dựa trên chuỗi số liệu thống kê thực chứng và hệ thống văn bản pháp luật, đề tài làm rõ vai trò động lực của FDI đối với quá trình công nghiệp hóa, giải quyết việc làm và thúc đẩy ngoại thương của Trung Quốc, đồng thời chỉ ra các tác động bất lợi về môi trường sinh thái và bất bình đẳng vùng miền. Công trình là tài liệu tham khảo cung cấp nhiều cơ sở thực tiễn hữu ích cho việc hoàn thiện chính sách thu hút FDI có chọn lọc và cân bằng phát triển kinh tế tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN FDI TẠI TRUNG QUỐC 1. Tổng quan về FDI 1. Khái niệm FDI Đầu tư trực tiếp FDI (Foreign Direct Investment) là một loại hình di chuyển vốn giữa các quốc gia, trong đó người chủ sở hữu vốn đồng thời là người trực tiếp quản lý và điều hành hoạt động sử dụng vốn đầu tư.

Đặc điểm FDI Tỷ lệ vốn của nhà đầu tư nước ngoài trong vốn pháp định của dự án đạt mức tối thiểu theo luật đầu tư của từng nước quy định. Ví dụ luật đầu tư nước ngoài tại Việt Nam qui định chủ đầu tư nước ngoài phải góp tối thiểu 30% vốn pháp định của dự án. Tại Mỹ là 10%, 1 số nước khác là 20%. Các nhà đầu tư trực tiếp quản lý và điều hành dự án mà họ bỏ vốn.

Quyền quản lý doanh nghiệp phụ thuộc vào tỷ lệ phần trăm góp vốn của doanh nghiệp đầu tư nước ngoài vào vốn pháp định của dự án. Nếu doanh nghiệp góp 100% vốn thì doanh nghiệp thuộc toàn quyền sở hữu của chủ đầu tư nước ngoài và quyền quản lý cungc thuộc về họ. Kết quả của hoạt động sản xuất kinh doanh sẽ được chia theo tỷ lệ phần trăm góp vốn của các bên vào vốn pháp định sau khi nộp thuế cho nước sở tại và trả lợi tức cổ phần. FDI thường được sử dụng thông qua việc thành lập doanh nghiệp mới, mua lại toàn bộ hoặc từng phần doanh nghiệp đang hoạt động; hoặc mua cổ phiếu để thôn tính hoặc sát nhập các doanh nghiệp với nhau.

Tác động của FDI tới nước tiếp nhận đầu tư Tích cực: Gia tăng công ăn việc làm cho người dân. Khi vốn tăng kéo theo quy mô sản xuất sẽ tăng và từ đó sẽ tạo ra nhiều hơn công ăn việc làm cho người lao động, góp phần hạn chế được tình trạng thất nghiệp. Giải quyết tình trạng thiếu vốn của nước sở tại. Tạo điều kiện khai thác được nhiều vốn từ nước ngoài do không quy định số vốn tối đa ma chỉ quy định số vốn tối thiểu.

Tạo điều kiện thuận lợi để phát triển khả năng cạnh tranh của các doanh nghiệp, khai thác hiệu quả nhất tiềm năng các nguồn lực như tài nguyên thiên nhiên, vị trí địa lý… Chuyển giao công nghệ, kỹ thuật tiên tiến và kỹ năng quản lý cũng như năng lực maketing từ bên ngoài Tăng thu ngân sách thông qua việc đánh thuế. Góp phần cải tạo cảnh quan xã hội, tăng năng suất và thu nhập quốc dân. Tiêu cực: Lệ thuộc vào nước ngoài ngày càng nhiều, về mọi mặt của đời sống xã hội như kinh tế, chính trị, quân sự, xã hội… Không có quy hoạch đầu tư cụ thể sẽ dẫn đến đầu tư tràn lan, kém hiệu quả, tài nguyên thiên nhiên bị khai thác cạn kiệt, môi trường sẽ nguy cơ ô nhiễm nghiêm trọng. Nguy cơ trở thành bãi rác công nghệ của thế giới do không biết chọn lọc công nghệ phù hợp, tiên tiến.

Công nghệ được nước ngoài chuyển giao cho tuy ở trong nước có thể là công nghệ mới nhưng so với quốc tế thì đac trở nên lạc hậu… dẫn đến việc tụt hậu ngày càng xa. lOMoARcPSD|17160101 Hạn chế trong việc bố trí cơ cấu đầu tư do việc quyết định lĩnh vực và địa bàn đầu tư chủ yếu phụ thuộc vào đối tác. Do vậy, sự phân hóa giữa cac vùng ngày cang rõ rệt, sự khác biệt trong sự phát triển giữa các ngành cũng vì thế mà gia tăng. Thực trạng thu hút FDI tại Trung Quốc Tháng 12 năm 1978, hội nghị Trung ương III khóa XI của Đảng Cộng sản Trung Quốc đã đánh dấu sự thay đổi trong chính sách đối ngoại của quốc gia.

Trung Quốc đã thực hiện chính sách mở cửa giao lưu với quốc tế. Đây là quốc sách cơ bản của đất nước Trung Quốc một thời kì dài. Qua tinh thần chỉ đạo trên các hoạt động kinh tế đối ngoại được thực hiện trên rộng khắp cả nước. Thời kì này, Trung Quốc bắt đầu thực hiện chính sách thu hút đầu tư và đã thu được một lượng vốn FDI khá lớn.

Với sự thay đổi và hoàn thiện dần, chính sách thu hút đầu tư của Trung Quốc đã phát huy tác dụng và mang lại nhiều thành công cho Trung Quốc. Giai đoạn thăm dò (1979 - 1985) Các xí nghiệp dùng vốn nước ngoài chủ yếu dưới 3 hình thức: liên doanh, hợp đồng hợp tác kinh doanh và 100% vốn nước ngoài. Lần đầu tiên các doanh nghiệp sử dụng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài được thành lập ở các đặc khu kinh tế, tiếp đó là ở các thành phố mở cửa ven biển trên cơ sở thử nghiệm. Giai đoạn đầu tiên, Trung Quốc thực hiện việc chọn các vùng có điều kiện thuận lợi nhất để tạo điều kiện mở cửa trước tiên.

Và những vùng này đã trở thành những đặc khu kinh tế, được sự ưu tiên phát triển trước. Chính vì thế đặc khu kinh tế là những nơi thu hút được nhiều vốn đầu tư nhất. Trong thời gian này, chủ đầu tư nước ngoài vẫn còn băn khoăn nghi ngại về môi trường đầu tư mới mẻ này. Hầu hết các chủ đầu tư vào Trung Quốc khi đó là những Hoa kiều từ Hồng Kông, Ma Cao, Đài Loan, với quy lOMoARcPSD|17160101 mô đầu tư nhỏ.

Hoạt động kinh doanh cũng chủ yếu là gia công, lắp đặt các linh kiện và phụ tùng nhập khẩu. Trong suốt thời kỳ này, cũng chỉ có 992 dự án đầu tư nước ngoài được phê chuẩn với tổng giá trị hợp đồng và giá trị cam kết tương ứng là 6 tỷ và 1,166 tỷ USD. Năm 1983 nhiều công ty nước ngoài tăng đầu tư vào Trung Quốc. Số dự đầu tư mới tăng thêm tới 470, khối lượng vốn được phê chuẩn và vốn thực tế sử dụng tương ứng là 1,732 tỷ và 0,636 tỷ USD.

Địa bàn thu hút đầu tư nước ngoài (ĐTNN) được mở rộng thêm trong các năm 1984 và 1985 như mở cửa 14 thành phố ven biển và 3 khu phát triển kinh tế. Chính quyền địa phương ở các khu vực này đã thực hiện nhiều biện pháp để cải thiện cơ sở hạ tầng như phát triển mạng lưới giao thông vận tải, thông tin, cấp điện, cấp nước. thực hiện nhiều chính sách ưu đãi về thuế, lợi nhuận, đơn giản hoá các thủ tục hành chính như lập hồ sơ, kiểm tra, phê chuẩn và đăng ký dự án. Tháng 4/1984, Trung Quốc công bố Quy định về các Xí nghiệp hợp tác Trung Quốc - nước ngoài các cấp chính quyền địa phương lại đưa ra nhiều các biện pháp ưu đãi đối với đầu tư nước ngoài.

Kết quả là số các dự án FDI vào Trung Quốc tăng rất nhanh qua từng năm. Năm 1984 số Xí nghiệp dùng vốn nước ngoài mới tăng lên 1857, gấp hơn 2 lần mức năm 1983. Năm 1985, mức tăng số Xí nghiệp mới đạt 65% (3. Khối lượng vốn đầu tư cam kết trong các năm 1984 và 1985 tăng 53% và 120% so với các năm trước.

Tuy vậy trong giai đoạn này các nhà đầu tư mang vốn vào Trung Quốc với số lượng ít và mang tính chất chỉ là thăm dò thị trường mới. Giai đoạn tăng trưởng và ổn định(1986-1991) Từ năm 1986 đến năm 1988, sau khi đạt được những kết quả đáng chú ý trong thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài trong các năm 1984 và 1985, đây là thời gian Trung Quốc cần ổn định lượng FDI mới, xem xét việc sử dụng lOMoARcPSD|17160101 hiệu quả FDI cũ và cũng để đánh giá tổng kết kinh nghiệm, hoàn thiện hơn nữa môi trường đầu tư. Ngày 12/4/1986, Quốc hội Trung Quốc thông qua Luật các công trình dùng vốn nước ngoài của Cộng hoà nhân dân Trung Hoa, đồng thời Chính phủ Trung Quốc đã đưa ra các quy định tạm thời của Hội đồng Nhà nước về khuyến khích đầu tư nước ngoài vào tháng 10 năm 1986. Trong khi đó, các phòng ban của Chính phủ và chính quyền các địa phương đã liên tiếp công bố hàng loạt các biện pháp triển khai thực hiện các quy định này.

Nhiều nơi đưa ra các biện pháp ưu đãi, khuyến khích đầu tư vào các dự án sản xuất các sản phẩm xuất khẩu và sử dụng kỹ thuật mới. Năm 1987, Chính phủ Trung Quốc chỉ đạo các cơ quan hữu quan kiểm tra, xem xét tình hình thực hiện 22 điều khoản ở trên. Tháng 7/1988 Chính phủ lại công bố Luật và các quy định khuyến khích các nhà đầu tư Đài Loan đầu tư vào Đại lục. Do vậy, một làn sóng FDI mới lại đến Trung Quốc trong năm 1988.

Các dự án đầu tư mới tăng 166% so với năm 1987, đạt con số 5. Khối lượng vốn đầu tư mới theo cam kết đạt 5,297 tỷ USD, tăng 3%. Do tác động của sự kiện Thiên An Môn (4/6/1989) khiến các nhà đầu tư lo ngại, các dự án đầu tư nước ngoài mới phê chuẩn trong năm 1989 giảm 2,8% so với năm 1988, còn 5.579 dự án, nhưng khối lượng cam kết theo hợp đồng và khối lượng đầu tư thực tế lại tăng tương ứng là 5,6% và 6,3%, đạt 5,6 tỷ USD và 3,393 tỷ USD. Tháng 4/1990, sau khi tổng kết kinh nghiệm 10 năm thu hút vốn đầu tư nước ngoài và tham khảo kinh nghiệm quốc tế, Trung Quốc đã sửa đổi luật Liên doanh Trung Quốc - nước ngoài của Cộng hoà nhân dân Trung Hoa công bố năm 1979, đồng thời cụ thể Luật thành cá điều khoản như: không thực hiện quốc hữu hoá các Xí nghiệp có vốn nước ngoài, giới hạn thời gian thực hiện hợp đồng, bổ nhiệm chủ tịch Hội đồng quản trị, miễn giảm thuế.

lOMoARcPSD|17160101 Tháng 5/1990, Chính phủ Trung Quốc lại công bố quy định về khuyến khích đầu tư của người Hoa và Hoa kiều yêu nước ở Hồng Kông, Ma Cao và Đài Loan và đến tháng 9 năm đã phê chuẩn quy định về khuyến khích đầu tư nước ngoài và miễn thuế thu nhập và thuế kinh doanh cho các xí nghiệp dùng vốn nước ngoài ở Khu mới Phố Đông Thượng Hải. Tất cả các biện pháp này đã cho thế giới thấy lập trường của Trung Quốc rất kiên định trong thực hiện các chính sách mở cửa kinh tế và bảo vệ quyền lợi pháp lý cũng như lợi ích của các nhà ĐTNN, đặc biệt đối với người Hoa và Hoa Kiều. Do vậy, dù các nước phương Tây đã thực hiện các biện pháp trừng phạt Trung Quốc sau sự kiện Thiên An Môn vì chính sách thu hút đầu tư nước ngoài của Trung Quốc chính là mối lo ngại cho họ, đầu tư nước ngoài và các hoạt động kinh doanh của Hoa kiều ở Trung Quốc vẫn gia tăng trong năm 1990, với 7.237 dự án đầu tư mới phê chuẩn, tăng 29% so với năm 1989. Trong năm 1991, lượng FDI lại tăng hơn nữa, với 12.