phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, 2 chương, 7 tiết thuộc nội dung chính. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHƢƠNG PHÁP LUẬN CỦA VIỆC XEM XÉT TÍNH HAI MẶT TRONG TÍNH CÁCH CỦA CON NGƢỜI VIỆT NAM Trong nghiên cứu khoa học, việc xác định đúng cơ sở lý luận và cách tiếp cận có ý nghĩa rất quan trọng đối với sự thành công của quá trình nghiên cứu. Việc nghiên cứu tính hai mặt trong tính cách của con người Việt Nam cần phải dựa trên những cơ sở lý luận nhất định.
Dưới đây là sự luận giải và trình bày những cơ sở lý luận và phương pháp luận của việc nghiên cứu tính hai mặt trong tính cách của con người Việt Nam. Quan điểm của triết học Mác - Lênin về mâu thuẫn Sự ra đời của triết học Mác là bước ngoặt cách mạng trong lịch sử triết học. Một nội dung quan trọng của cuộc cách mạng này là việc xây dựng phép biện chứng duy vật, một triết học kiểu mới về nguyên tắc, khác về căn bản so với tất cả các triết học trước đó. Phép biện chứng duy vật không chỉ là công cụ để nhận thức, giải thích thế giới mà còn là công cụ lý luận để cải tạo thế giới, cải tạo hiện thực khách quan.
Hạt nhân của phép biện chứng duy vật chính là những quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về mâu thuẫn, là học thuyết về sự thống nhất của các mặt đối lập. Trong “Bút ký triết học”, V. Lênin đã khẳng định: “Có thể định nghĩa vắn tắt phép biện chứng là học thuyết về sự thống nhất của các mặt đối lập. Như thế là nắm được hạt nhân của phép biện chứng…” [47, tr.
Nghiên cứu toàn diện và sâu sắc phép biện chứng duy vật của chủ nghĩa Mác chúng ta thấy rằng thực chất phép biện chứng chính là học thuyết về mâu thuẫn. Đây là lý luận có tầm quan trọng đặc biệt trong lịch sử triết học. Chính Ph. Ăngghen đã chỉ ra rằng: “Phép biện chứng về mâu thuẫn đã có một tác dụng lớn lao trong triết học từ thời những người Hy Lạp cổ đại cho đến ngày nay” [4, tr.
Với tầm quan trọng đặc biệt của phép biện chứng về mâu thuẫn, của học thuyết về sự thống nhất của các mặt đối lập trong chủ nghĩa Mác - Lênin, 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com quan điểm về mâu thuẫn của triết học Mác - Lênin đã thực sự trở thành cơ sở lý luận - phương pháp luận quan trọng để nhận thức giới tự nhiên, xã hội, tư duy để đi đến cải cải tạo thế giới. Việc nghiên cứu, phân tích tính hai mặt trong tính cách của con người Việt Nam không thể xa rời cơ sở lý luận là phép biện chứng duy vật, cụ thể là, không thể xa rời những quan điểm của các nhà kinh điển chủ nghĩa Mác - Lênin về mâu thuẫn nếu không muốn rơi vào quan điểm siêu hình hoặc sai lầm. Bởi thực chất “phép biện chứng là sự nghiên cứu mâu thuẫn ngay trong bản chất của các đối tượng: không phải chỉ riêng hiện tượng tạm thời, chuyển động, lưu động, bị tách rời bởi những giới hạn chỉ có tính ước lệ, mà bản chất của sự vật cũng như thế” [47, tr. Việc vận dụng phép biện chứng về mâu thuẫn trong phân tích, nghiên cứu tính hai mặt trong tính cách của con người Việt Nam hoàn toàn không phải là sự áp đặt gượng ép trong nhận thức, mà nó phù hợp với tư duy biện chứng, phù hợp với phép biện chứng duy vật của chủ nghĩa Mác - Lênin, nhất là phù hợp với bản thân đối tượng xem xét.
Sự nhận thức các sự vật, các quá trình của thế giới và nhận thức tính cách của con người Việt Nam bằng quan điểm mâu thuẫn sẽ tạo ra sự khác biệt so với nhận thức của các nhà triết học siêu hình. Bởi chính Ph. Ăngghen đã khẳng định: “Đối với nhà siêu hình học thì những sự vật và sự phản ánh của chúng trong tư duy, tức là những khái niệm đều là những đối tượng riêng biệt, cố định, cứng đờ, vĩnh viễn, phải được xem xét cái này sau cái kia, cái này đối lập với cái kia. Nhà siêu hình học suy nghĩ bằng những sự tương phản hoàn toàn trực tiếp; họ nói: “Có là có, không là không; ngoài cái đó ra chỉ là trò xảo quyệt”.
Đối với họ thì sự vật hoặc là tồn tại hoặc là không tồn tại; một sự vật không thể vừa là bản thân nó lại vừa là một sự vật khác. Cái khẳng định và cái phủ định tuyệt đối bài trừ lẫn nhau, nguyên nhân và kết quả cũng đối lập hẳn với nhau” [4, tr. “Chừng nào chúng ta xem xét các sự vật như là đứng im và không có sinh khí, cái nào riêng cái ấy, cái này bên cạnh cái kia và cái này nối tiếp cái kia, thì chắc chắn chúng ta không thấy được một 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com mâu thuẫn nào trong các sự vật cả. Chúng ta tìm thấy trong đó một số những thuộc tính giống nhau, có phần lại khác nhau, thậm chí mâu thuẫn với nhau nữa, nhưng trong trường hợp chúng mâu thuẫn với nhau thì các thuộc tính đó được phân ra giữa các sự vật khác nhau và như thế là ngay trong những thuộc tính đó cũng không chứa đựng mâu thuẫn.
Trong giới hạn của lĩnh vực xem xét này, chúng ta dùng phương pháp tư duy thông thường, phương pháp thông thường, phương pháp siêu hình cũng có thể giải quyết được. Nhưng tình hình sẽ khác hẳn khi chúng ta bắt đầu xem xét các sự vật trong sự vận động, sự biến đổi, sự sống, sự tác động lẫn nhau của chúng. Lúc đó, chúng ta lập tức gặp phải những mâu thuẫn” [4, tr. Như vậy, các nhà triết học với tư duy siêu hình không thể nhận thức, không thể thấy được tính khách quan và phổ biến của mâu thuẫn biện chứng trong các sự vật, hiện tượng, tức là không thấy được sự liên hệ thống nhất, đấu tranh và chuyển hóa giữa các mặt đối lập của mỗi sự vật, hiện tượng hoặc giữa các sự vật, hiện tượng với nhau, không thấy được sự vận động và phát triển thực sự của thế giới.
Với phương pháp tư duy siêu hình, người ta đã loại bỏ đi mâu thuẫn với tư cách là một xung lực của sự vận động và phát triển. Chính vì vậy, muốn nhận thức được mâu thuẫn và thấy được tính biện chứng trong tính cách của con người Việt Nam không thể dựa vào tư duy siêu hình, mà phải dựa vào tư duy biện chứng, phép biện chứng về mâu thuẫn, dựa vào chính những quan điểm về mâu thuẫn của các nhà kinh điển chủ nghĩa Mác - Lênin. Cùng với việc luận chứng và bảo vệ phép biện chứng duy vật, trong tác phẩm “Chống Đuyrinh”, Ph. Ăngghen đã khẳng định tính khách quan và tính phổ biến của mâu thuẫn: “Mâu thuẫn tồn tại một cách khách quan ở trong bản thân các sự vật và các quá trình và có thể bộc lộ ra dưới hình thức hữu hình”.
“Bản thân sự vận động đã là một mâu thuẫn; ngay như sự di động một cách máy móc và đơn giản sở dĩ có thể thực hiện được, cũng chỉ là vì một vật trong cùng một lúc vừa ở nơi này lại vừa ở nơi khác, vừa ở cùng một chỗ lại vừa không ở chỗ đó. Và sự nảy sinh thường xuyên và việc giải quyết đồng thời 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com mâu thuẫn này - đó cũng chính là sự vận động” [4, tr.Và “sự sống cũng là một mâu thuẫn tồn tại trong bản thân sự vật và các quá trình, một mâu thuẫn thường xuyên nảy sinh và tự giải quyết, và khi mâu thuẫn chấm dứt thì sự sống cũng không còn nữa và cái chết xảy đến. Cũng như chúng ta thấy rằng lĩnh vực tư duy, chúng ta không thể thoát khỏi mâu thuẫn; chẳng hạn như mâu thuẫn giữa năng lực nhận thức vô tận ở bên trong của con người với sự tồn tại thực tế của con người ấy trong những con người bị hạn chế bởi hoàn cảnh bên ngoài, và bị hạn chế, trong những năng lực nhận thức, mâu thuẫn này được giải quyết trong sự nối tiếp của các thế hệ, sự nối tiếp đó ít ra đối với chúng ta trên thực tiễn cũng là vô tận, và được giải quyết trong sự vận động đi lên liên tục” [4, tr. Việc thừa nhận tính khách quan, tính phổ biến của mâu thuẫn không hề xung khắc với chủ nghĩa duy vật biện chứng như một số nhà triết học tư sản lầm tưởng.
Sự phát triển của khoa học và của thực tiễn xã hội từ lâu đã bác bỏ những nguyên tắc xuất phát của chủ nghĩa duy vật siêu hình và đã chỉ ra rằng các mâu thuẫn tồn tại không chỉ trong tư duy của con người, không chỉ trong hoạt động có mục đích của con người, mà cả trong tự nhiên, trong hiện thực khách quan. Hơn nữa, trong tư duy, trong hoạt động có mục đích của con người các mâu thuẫn diễn ra cũng chỉ vì chúng tồn tại trong hiện thực khách quan, bởi vì tư duy và hoạt động chủ quan nói chung là sự phản ánh thế giới bên ngoài con người. Vì vậy, một trong những yêu cầu của phép biện chứng là phải thực hiện nguyên tắc sự phân đôi của cái thống nhất. Nguyên tắc này của phương pháp nhận thức biện chứng đóng một vai trò quan trọng không chỉ trong việc nhận thức các sự vật với tính cách là các đối tượng đang vận động và phát triển, mà cả trong việc giải thích toàn bộ sự đa dạng của các thuộc tính khác nhau và đối lập vốn có ở chúng, của các trạng thái về chất, khi vạch ra mối quan hệ qua lại tất yếu giữa các sự vật ấy, những chuyển hóa từ trạng thái về chất này sang trạng thái về chất khác và sang mặt đối lập với nó.
Lênin cũng đã khẳng định: “Sự phân đôi của cái thống nhất và sự 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nhận thức các bộ phận mâu thuẫn của nó,. đó là thực chất… của phép biện chứng” [47, tr. Với tính khách quan và tính phổ biến của mâu thuẫn biện chứng, chúng ta phải thừa nhận rằng, trong tính cách của con người cũng tồn tại những mâu thuẫn, tức là tồn tại sự thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập. Mọi sự vật và mọi quá trình trong tự nhiên, xã hội và tư duy đều diễn ra một cách biện chứng.
Bởi vậy, nhiệm vụ của tư duy biện chứng chính là phản ánh trung thực biện chứng khách quan.