CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ TÍNH GIÁ THÀNH PHỤC VỤ QUẢN TRỊ CHI PHÍ SẢN XUẤT TRONG DOANH NGHIỆP 1.1 VAI TRÒ CỦA GIÁ THÀNH DỊCH VỤ ĐỐI VỚI QUẢN TRỊ CHI PHÍ SẢN XUẤT Quá trình kinh doanh cuả doanh nghiệp là quá trình sử dụng các nguồn lực kinh tế tại doanh nghiệp để cung cấp các sản phẩm, dịch vụ có ích cho người tiêu dùng. Quá trình đó làm phát sinh các loại chi phí tại nhiều địa điểm khác nhau trong doanh nghiệp. Do vậy, việc tập hợp chi phí và tính giá thành là một nội dung cơ bản và có tính truyền thống trong kế toán quản trị. Tính giá thành là một nội dung có tính xuất phát điểm cho nhiều công việc khác trong công tác quản trị, vì nó có mối quan hệ mật thiết với nhiều chức năng quản trị, như hoạch định, tổ chức kiểm soát và ra quyết định.
Tính giá không chỉ là việc tính giá thành sản phẩm trong các doanh nghiệp sản xuất, mà còn là giá phí của các hoạt động dịch vụ và nhiều hoạt động khác có nhu cầu quản trị chi phí. Đặc điểm quản trị chi phí sản xuất Quản trị chi phí sản xuất là phương pháp, cách thức của nhà quản lí trong hoạch định kế hoạch dài hạn, ngắn hạn và những quyết định mang tính chất quản lí để vừa làm tăng giá trị đồng thời giảm giá thành sản phẩm, dịch vụ. [4, tr10] Theo tác giả Nguyễn Văn Hải [2, tr42], quản trị chi phí thực hiện các công việc sau: Một là, tiến hành phân tích và đưa ra một cơ cấu chi phí và nguồn vốn huy động tối ưu cho Công ty trong từng thời kỳ. Hai là, thiết lập một chính sách phân chia chi phí cùng các mức lợi nhuận một cách hợp lý đối với Công ty, vừa bảo vệ được quyền lợi của chủ Công ty và các cổ đông, vừa đảm bảo được lợi ích hợp pháp, hợp lý cho Luan van 9 người lao động, xác định phần lợi nhuận còn lại từ sự phân phối này để đưa ra các quyết định về mở rộng sản xuất tạo điều kiện cho Công ty có mức độ tăng trưởng cao và bền vững.
Ba là, kiểm soát việc sử dụng tất cả tài sản trong Công ty, tránh tình trạng sử dụng lãng phí sai mục đích. Ngoài lĩnh vực sản phẩm sản xuất công nghiệp và xây lắp, hoạt động dịch vụ du lịch cũng là lĩnh vực quan trọng thu hút nhiều lao động và đóng góp đáng kể cho tổng lao động xã hội. Trong các doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ du lịch, chi phí cũng là chỉ tiêu quan trọng giúp cho nhà quản trị có những quyết định đúng đắn trong kinh doanh để đạt hiệu quả kinh doanh cao nhất với chi phí thấp nhất. Trong hoạt động dịch vụ, chủ yếu là sử dụng lao động kết hợp với trang thiết bị và nguyên vật liệu thích hợp để phục vụ cho các nhu cầu nghỉ ngơi, giải trí cho khách du lịch.
Kinh doanh du lịch được xem là một ngành sản xuất phục vụ cho các nhu cầu văn hóa xã hội của con người, góp phần tạo nguồn thu ngoại tệ, tăng tích lũy cho ngân sách Nhà nước, góp phần giải quyết công ăn việc làm cho nhân dân. Hoạt động sản xuất kinh doanh của ngành du lịch bao gồm: - Kinh doanh hướng dẫn du lịch - Kinh doanh vận chuyển - Kinh doanh nhà nghỉ, khách sạn - Kinh doanh nhà hàng - Kinh doanh các dịch vụ khác như: giặt ủi, tắm hơi, xoa bóp, điện thoại, vui chơi giải trí,… - Kinh doanh hàng hóa Luan van 10 - Kinh doanh xây lắp, xây dựng cơ bản. Công tác quản trị chi phí và giá thành sản phẩm dịch vụ là những chỉ tiêu quan trọng được các nhà doanh nghiệp quan tâm vì chúng gắn liền với hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Tính đúng, tính đủ chi phí và giá thành dịch vụ là tiền đề để tiến hành hạch toán kinh doanh, xác định kết quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.
Mặc khác, thông qua số liệu do bộ phận kế toán tập hợp chi phí và tính giá thành dịch vụ để ban quản trị biết được chi phí và giá thành thực tế của từng loại hoạt động, từng loại dịch vụ cũng như toàn bộ kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp để phân tích tình hình sử dụng lao động, vật tư, tiền vốn có hiệu quả, tiết kiệm hay lãng phí, tình hình thực hiện kế hoạch chi phí,…từ đó đề ra các quyết định phù hợp cho sự phát triển sản xuất kinh doanh, yêu cầu quản trị doanh nghiệp nhằm tăng cường công tác hạch toán kinh tế nội bộ doanh nghiệp. Việc phân tích, đánh giá đúng đắn kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh chỉ có thể dựa trên giá thành sản phẩm chính xác, mà tính chính xác này lại chịu ảnh hưởng của kết quả tập hợp chi phí kinh doanh Cũng theo tác giả Nguyễn Văn Hải [2, tr65], quản trị chi phí trong doanh nghiệp dịch vụ bao gồm bốn chức năng: lập kế hoạch chi phí; tổ chức thực hiện chi phí ; ghi chép và phản ánh vào sổ sách kế toán các khoản chi phí phát sinh trong thực hiện; phân tích đánh giá và ra quyết định. a) Lập kế hoạch chi phí Là việc xác định toàn bộ mọi chi phí doanh nghiệp chi ra để sản xuất và tiêu thụ sản phẩm của kỳ kế hoạch. Thông qua việc lập kế hoạch, doanh nghiệp có thể kiểm tra tình hình sử dụng chi phí, phát hiện khả năng tiết kiệm chi phí để thúc đẩy cải tiến biện pháp quản lý kinh doanh.
Lập kế hoạch chi phí sản xuất kinh doanh phục vụ đắc lực cho việc hoàn thành nhiệm vụ tiết Luan van 11 kiệm chi phí của doanh nghiệp. Kế hoạch chi phí sản xuất phải thể hiện đầy đủ ba loại chi phí: chi phí nguyên vật liệu trực tiếp; chi phí nhân công trực tiếp; chi phí sản xuất chung. Nhiệm vụ đặt ra trong phần này là không chỉ xác định chi phí sản xuất cụ thể cho từng loại mà còn phải chú ý đến nhiệm vụ quản trị chi phí. Kế hoạch chi phí nguyên vật liệu trực tiếp phản ánh tất cả chi phí nguyên vật liệu trực tiếp cần thiết để đáp ứng yêu cầu sản xuất đã được thể hiện trên dự toán khối lượng dịch vụ cung cấp.
Để lập kế hoạch nguyên vật liệu trực tiếp cần xác định định mức tiêu hao nguyên vật liệu để cung cấp dịch vụ. Kế hoạch chi phí nhân công trực tiếp cung cấp những thông tin quan trọng liên quan đến quy mô của lực lượng lao động cần thiết cho kỳ kế hoạch. Mục tiêu cơ bản của kế hoạch này là duy trì lực lượng lao động vừa đủ để đáp ứng yêu cầu sản xuất, tránh tình trạng lãng phí sử dụng lao động. Đối với biến phí nhân công trực tiếp, để lập kế hoạch, doanh nghiệp cần xây dựng định mức lao động từng công đoạn trong dây chuyển sản xuất sản phẩm: tiền công cho từng giờ lao động hoặc từng sản phẩm nếu doanh nghiệp trả lương theo sản phẩm.
Lập kế hoạch chi phí sản xuất chung là lập kế hoạch các chi phí liên quan đến phục vụ và quản lý hoạt động sản xuất, phát sinh trong phân xưởng. Lập kế hoạch chi phí sản xuất chung ở các doanh nghiệp thường được xem là nhiệm vụ cơ bản nhằm giảm thấp chi phí và giá thành. Các chi phí chung thường không liên quan trực tiếp đến dịch vụ cụ thể. Do vậy, việc tăng giảm các chi phí này phụ thuộc trách nhiệm của các nhà quản trị từng khu vực, từng trung tâm.
Các chi phí này thường độc lập tương đối với mức hoạt động, nó liên quan chủ yếu với cấu trúc của đơn vị sản xuất. Lập kế hoạch chi phí sản xuất chung đòi hỏi công tác kế toán tập hợp chi phí và tính giá thành phải đầy đủ, chi tiết theo từng khoản mục, bộ phận, Luan van 12 đối tượng chi phí,…có như vậy việc lập kế hoạch mới xác với thực tế, chi tiết, dễ dàng đối chiếu kiểm tra khi thực hiện. b) Tổ chức thực hiện chi phí cung cấp dịch vụ Với chức năng tổ chức thực hiện, nhà quản trị phải biết cách liên kết tốt giữa con người và các nguồn lực lại với nhau sao cho kế hoạch được thực hiện có hiệu quả nhất. Để thực hiện tốt chức năng này, nhà quản trị có nhu cầu rất lớn đối với thông tin kế toán, nhất là thông tin kế toán quản trị.
Nhà quản trị cần được kế toán cung cấp thông tin để ra quyết định kinh doanh đúng đắn trong quá trình lãnh đạo hoạt động hàng ngày, phù hợp với mục tiêu chung. c) Ghi chép và phản ánh vào sổ sách kế toán các khoản chi phí phát sinh trong thực hiện Ghi chép và phản ánh vào sổ sách kế toán các khoản chi phí phát sinh trong thực hiện là bước quan trọng để hệ thống lại toàn bộ chi phí phát sinh theo từng khoản mục chi phí, vụ việc,…từ đó hỗ trợ đắc lực cho việc phân tích, đánh giá và ra quyết định của nhà quản trị. Tùy theo phương pháp, đối tượng tập hợp chi phí và tính giá thành mà kế toán có những phương pháp ghi chép và phản ánh vào sổ sách khác nhau, lựa chọn được phương pháp tập hợp và tính giá thành đúng đắn sẽ giúp quá trình ghi chép sổ sách được chi tiết, đầy đủ, phục vụ tốt cho công tác kiểm tra, đánh giá. d) Phân tích đánh giá và ra quyết định Nhà quản trị, sau khi lập kế hoạch đầy đủ và hợp lý, tổ chức thực hiện kế hoạch phải kiểm tra và đánh giá việc thực hiện.
Phương pháp thường dùng là so sánh số liệu kế hoạch với thực hiện từ đó nhận diện các khác biệt giữa kế quả đạt được với mục tiêu đặt ra. Việc lực chọn được cách đánh giá thích hợp có tác dụng khuyến khích nhà quản trị thực hiện tốt nhiệm vụ là rất quan trọng. Nếu chọn cách đánh giá Luan van 13 không phù hợp, đánh giá không đúng, dẫn đến giải pháp điều hành không đúng sẽ gây tổn hại đến hiệu quả sản xuất của doanh nghiệp. Ví dụ: Nếu đánh giá người quản lý bộ phận cung cấp dịch vụ chỉ dựa trên căn cứ chi phí tiêu chuẩn thì sẽ khiến anh ta bỏ qua chất lượng cung cấp dịch vụ.
Phần lớn thông tin do kế toán quản trị cung cấp nhằm phục vụ chức năng ra quyết định của nhà quản trị. Do đó ra quyết định là một chức năng quan trọng xuyên suốt các khâu quản trị doanh nghiệp. Chức năng ra quyết định được vận dụng liên tục trong suốt quá trình hoạt động của doanh nghiệp.