Cẩm nang kỹ thuật nhân giống cây trồng: Gieo hạt, chiết cành - PGS. Nguyễn Duy Minh (Tập 1)

Kỹ thuật nhân giống cây trồng là một phần quan trọng trong nông nghiệp hiện đại. 115 trang · Nhà Xuất Bản Chính Trị Quốc Gia · 2012.

• Tác giả: TS. Nguyễn Thế Kỷ
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Duy Minh
• Trường học: Nhà Xuất Bản Chính Trị Quốc Gia
• Chuyên ngành: Nông Nghiệp
• Đề tài: Tìm Hiểu Các Kỹ Thuật Nhân Giống Cây Trồng Gieo Hạt Chiết Cành Giâm Cành Ghép Cành Tập 1
• Loại tài liệu: Sách
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: ĐỘNG CƠ VÀ CHUẨN BỊ VẬT LIỆU
• 1.1. Động cơ và thiết bị
• 1.2. Điều chỉnh môi trường
• 1.3. Dao cắt
• 1.4. Kéo cắt cành cây
• 1.5. Chậu trồng cây
• 1.6. Chậu trồng cây và đất gieo trồng
• 1.7. Các loại đất - phân bón
• 1.8. Các chất kích thích ra rễ
• 1.9. Cách bấm và một số hoá chất có tác động
• 1.10. Cách sử dụng các hoocmon sinh rễ (kích thích sinh trưởng)
• 1.11. Cách dùng đóng bết
• 1.12. Cách gặt và phân hom và cành cây
• 1.13. Tưới và đến nước

Tóm tắt

I. Tổng quan về kỹ thuật nhân giống cây trồng gieo hạt

Kỹ thuật nhân giống cây trồng là một phần quan trọng trong nông nghiệp hiện đại. Việc hiểu rõ về các phương pháp như gieo hạt, chiết cành, giâm cành và ghép cành sẽ giúp nâng cao năng suất và chất lượng cây trồng. Gieo hạt là phương pháp phổ biến nhất, giúp tạo ra cây con từ hạt giống. Tuy nhiên, mỗi phương pháp đều có những ưu điểm và nhược điểm riêng, cần được nghiên cứu kỹ lưỡng.

1.1. Gieo hạt Phương pháp nhân giống cơ bản

Gieo hạt là phương pháp nhân giống cơ bản và phổ biến nhất. Hạt giống được gieo vào đất với độ sâu và khoảng cách phù hợp. Thời điểm gieo hạt cũng rất quan trọng, ảnh hưởng đến sự phát triển của cây. Cần chú ý đến độ ẩm và nhiệt độ của đất để đảm bảo hạt giống nảy mầm tốt.

1.2. Chiết cành Kỹ thuật nhân giống hiệu quả

Chiết cành là phương pháp nhân giống cây trồng bằng cách lấy một đoạn cành từ cây mẹ và trồng vào đất. Kỹ thuật này giúp tạo ra cây con có đặc tính di truyền giống hệt cây mẹ. Cần chú ý đến thời điểm và cách chăm sóc để cây con phát triển khỏe mạnh.

II. Thách thức trong kỹ thuật nhân giống cây trồng

Mặc dù có nhiều phương pháp nhân giống cây trồng, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức. Các yếu tố như thời tiết, chất lượng hạt giống và kỹ thuật chăm sóc đều ảnh hưởng đến tỷ lệ thành công. Việc thiếu kiến thức về các kỹ thuật này có thể dẫn đến thất bại trong việc nhân giống.

2.1. Ảnh hưởng của thời tiết đến gieo hạt

Thời tiết là yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến quá trình gieo hạt. Nhiệt độ quá cao hoặc quá thấp đều có thể làm giảm tỷ lệ nảy mầm. Cần theo dõi thời tiết để chọn thời điểm gieo hạt phù hợp.

2.2. Chất lượng hạt giống và ảnh hưởng đến kết quả

Chất lượng hạt giống quyết định đến sự phát triển của cây. Hạt giống kém chất lượng có thể dẫn đến cây yếu, dễ bị sâu bệnh. Việc chọn lựa hạt giống tốt là rất cần thiết để đảm bảo thành công trong nhân giống.

III. Phương pháp gieo hạt hiệu quả nhất hiện nay

Có nhiều phương pháp gieo hạt khác nhau, mỗi phương pháp đều có những ưu điểm riêng. Việc lựa chọn phương pháp phù hợp sẽ giúp tăng năng suất cây trồng. Các phương pháp như gieo hạt trực tiếp, gieo hạt trong khay và gieo hạt bằng máy đều được áp dụng rộng rãi.

3.1. Gieo hạt trực tiếp Phương pháp truyền thống

Gieo hạt trực tiếp là phương pháp truyền thống, đơn giản và dễ thực hiện. Hạt giống được gieo trực tiếp vào đất, giúp tiết kiệm thời gian và công sức. Tuy nhiên, cần chú ý đến khoảng cách và độ sâu khi gieo.

3.2. Gieo hạt trong khay Giải pháp hiện đại

Gieo hạt trong khay là phương pháp hiện đại, giúp kiểm soát tốt hơn về độ ẩm và dinh dưỡng cho hạt giống. Phương pháp này thường được áp dụng trong các vườn ươm, giúp cây con phát triển đồng đều và khỏe mạnh.

IV. Kỹ thuật chiết cành và giâm cành hiệu quả

Chiết cành và giâm cành là hai phương pháp nhân giống phổ biến, giúp tạo ra cây con từ cây mẹ. Cả hai phương pháp đều yêu cầu kỹ thuật chăm sóc và điều kiện môi trường phù hợp để đạt hiệu quả cao.

4.1. Chiết cành Kỹ thuật và quy trình

Chiết cành là phương pháp lấy một đoạn cành từ cây mẹ và trồng vào đất. Quy trình chiết cành bao gồm việc chọn cành khỏe mạnh, cắt tỉa và chăm sóc đúng cách để cây con phát triển tốt.

4.2. Giâm cành Phương pháp đơn giản nhưng hiệu quả

Giâm cành là phương pháp đơn giản, chỉ cần cắt một đoạn cành và đặt vào đất ẩm. Cần chú ý đến độ ẩm và ánh sáng để cây con phát triển khỏe mạnh. Phương pháp này thường được áp dụng cho các loại cây dễ nhân giống.

V. Ghép cành Kỹ thuật nhân giống tiên tiến

Ghép cành là một trong những kỹ thuật nhân giống tiên tiến, giúp kết hợp hai loại cây khác nhau để tạo ra cây mới. Kỹ thuật này yêu cầu sự chính xác và kinh nghiệm để đạt được kết quả tốt.

5.1. Quy trình ghép cành hiệu quả

Quy trình ghép cành bao gồm việc chọn lựa cây mẹ và cây ghép, cắt tỉa đúng cách và chăm sóc sau ghép. Cần chú ý đến thời điểm ghép để đảm bảo tỷ lệ sống cao.

5.2. Lợi ích của việc ghép cành trong nông nghiệp

Ghép cành giúp tạo ra cây mới có đặc tính tốt hơn, như khả năng chống chịu sâu bệnh và năng suất cao. Đây là một phương pháp hiệu quả để cải thiện chất lượng cây trồng.

VI. Kết luận và tương lai của kỹ thuật nhân giống cây trồng

Kỹ thuật nhân giống cây trồng đang ngày càng phát triển, với nhiều phương pháp mới được nghiên cứu và áp dụng. Việc nắm vững các kỹ thuật này sẽ giúp nâng cao năng suất và chất lượng cây trồng trong tương lai.

6.1. Xu hướng phát triển kỹ thuật nhân giống

Xu hướng phát triển kỹ thuật nhân giống hiện nay là áp dụng công nghệ cao vào quy trình sản xuất. Các phương pháp như nhân giống vô tính và công nghệ gen đang được nghiên cứu và phát triển.

6.2. Tầm quan trọng của việc nâng cao kiến thức

Nâng cao kiến thức về các kỹ thuật nhân giống là rất cần thiết cho nông dân và các nhà nghiên cứu. Việc chia sẻ kinh nghiệm và thông tin sẽ giúp cải thiện hiệu quả sản xuất nông nghiệp.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Cẩm nang kỹ thuật nhân giống cây trồng: Gieo hạt - Chiết cành - Giâm cành - Ghép cành là tài liệu kỹ thuật chuyên khảo do PGS. Nguyễn Duy Minh biên soạn, được Nhà xuất bản Chính trị quốc gia - Sự thật phối hợp cùng Nhà xuất bản Nông nghiệp xuất bản vào tháng 10 năm 2012. Công trình được thực hiện dưới sự chỉ đạo của Hội đồng xuất bản gồm Chủ tịch Hội đồng TS. Nguyễn Thế Kỷ, Phó Chủ tịch Hội đồng TS. Nguyễn Duy Hùng cùng các thành viên TS. Nguyễn An Tiêm, TS. Khuất Duy Kim Hải và Nguyễn Vũ Thanh Hảo.

Trong chương trình đào tạo thuộc khối ngành Nông - Lâm nghiệp và Trồng trọt, tài liệu đảm nhận vai trò cung cấp kiến thức nền tảng và kỹ thuật thực hành về nhân giống cây trồng, phục vụ cho việc phát triển kinh tế vườn và hệ thống vườn ươm. Mục tiêu học tập của tài liệu tập trung vào việc trang bị cho người học hiểu biết có hệ thống về cơ sở sinh học, quy trình vận hành thiết bị, pha chế môi trường giá thể, sử dụng chất điều hòa sinh trưởng và thực hiện chuẩn xác các thao tác nhân giống hữu tính cũng như vô tính.

Cấu trúc toàn bộ công trình gồm 7 chương, được phân chia thành 2 tập:

• Tập 1 (từ Chương I đến Chương III): Dụng cụ và chuẩn bị vật liệu; Nhân giống từ hạt giống; Nhân giống từ rễ cây.
• Tập 2 (từ Chương IV đến Chương VII): Nhân giống từ thân; Nhân giống từ lá; Kỹ thuật ghép cây; Chăm sóc cây trồng sau nhân giống.

Cách tiếp cận của tài liệu đi từ việc thiết lập hạ tầng kỹ thuật (môi trường vi khí hậu, dụng cụ cắt gọt, giá thể gieo ươm, kiểm soát dịch hại) đến các quy trình sinh học cụ thể. Điểm đặc thù của tài liệu là sự chi tiết hóa các thông số kỹ thuật (nhiệt độ khử trùng, tỷ lệ phối trộn giá thể, kích thước dụng cụ, nồng độ hoạt chất) nhằm chuẩn hóa các thao tác thực nghiệm và canh tác thực địa.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương và chủ đề chính

Nội dung của giáo trình xây dựng theo tiến trình từ cơ sở vật chất đến kỹ thuật nhân giống chuyên sâu:

• Chương I: Dụng cụ và chuẩn bị vật liệu: Trình bày hệ thống công cụ lao động (dao gập, dao cán cố định, dao ghép có đuôi tách vỏ; kéo cắt cành dạng lưỡi trượt và kéo lò xo kiểu đe kê). Phân tích việc kiểm soát hai nhóm môi trường: môi trường khí (nhiệt độ, độ ẩm, cân bằng khí, ánh sáng) và môi trường đất (độ ẩm, nhiệt độ, độ thoáng khí, phản ứng hóa học axit - kiềm). Giới thiệu các mô hình điều hòa tiểu khí hậu như khung lạnh kiểu Hà Lan (kích thước $1{,}50 \times 0{,}75\text{ m}$, chiều cao $30\text{ cm}$ nghiêng về phía nam còn $22{,}5\text{ cm}$), hệ thống nhà kính có thiết bị sấy điện trở, máy phun sương mù tự động và lồng phủ màng polyetylen. Chương này cũng chuẩn hóa các công thức phối trộn giá thể từ than bùn, cát mịn (kích cỡ hạt $1{,}5 - 3\text{ mm}$), đất màu tiệt trùng ở $82^\circ\text{C}$ trong $30\text{ phút}$; kỹ thuật sử dụng hormone sinh rễ nhóm auxin (axit-indolylbutyric); các phương thức dẫn nước (mao dẫn qua khay, giấy thấm, băng thấm); bảng triệu chứng thiếu hụt dinh dưỡng khoáng ($N, P, K, Fe, Mg$) và các biện pháp vệ sinh phòng trừ nấm bệnh (Botrytis cinerea, Rhizoctonia, nấm sợi) cùng các loài dịch hại (rệp, nhện đỏ, ruồi đen, bọ đầu dài, ốc sên).
• Chương II: Nhân giống từ hạt giống: Trình bày bản chất sinh học của hạt (kết quả thụ tinh giữa giao tử đực và giao tử cái, bao gồm phôi, lá mầm trong trạng thái nghỉ). Phân tích nguyên lý di truyền của giống lai F1 và hiện tượng phân ly tính trạng ở thế hệ F2. Quy định kỹ thuật thu lượm hạt chín hoặc hạt thu khi còn xanh (Galanthus nivalis, Anemone coronaria), phương pháp bảo quản hạt chứa hydrat cacbon và hạt chứa dầu trong môi trường lạnh; quy trình ngâm ủ hạt $12 - 24\text{ giờ}$ và thao tác gieo hạt trong khay chậu ở điều kiện nhiệt độ $21^\circ\text{C}$.
• Chương III: Nhân giống từ rễ cây: Hệ thống hóa cơ sở sinh lý và kỹ thuật nhân giống vô tính bằng các đoạn rễ chuyên biệt.
• Chương IV đến Chương VII (Tập 2): Khảo sát các kỹ thuật nhân giống vô tính từ cơ quan sinh dưỡng bao gồm thân (giâm cành gỗ cứng, gỗ mềm), lá; kỹ thuật ghép cành/mắt ghép và quy trình chăm sóc cây non trong vườn ươm.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình tích hợp nhiều khối kiến thức khoa học cơ sở:

1. Sinh lý học thực vật và di truyền ứng dụng: Phân tích trạng thái ngủ nghỉ của phôi hạt, áp suất trương của mô tế bào dưới tác động của độ ẩm, cơ chế quang hợp và tổng hợp diệp lục gắn liền với các nguyên tố khoáng, sự hình thành rễ bất định từ mô phân sinh dưới tác động của auxin nội sinh và ngoại sinh. Khảo sát hiện tượng ưu thế lai ở thế hệ F1 và sự suy giảm phẩm chất di truyền ở thế hệ F2.
2. Khoa học đất và dinh dưỡng cây trồng: Cơ chế trao đổi ion, cân bằng độ chua/kiềm (hướng tới pH trung tính), đặc tính giữ nước và thông khí của than bùn và cát thạch anh. Vai trò của đạm ($N$) trong tạo thành protein và nhiễm sắc thể; lân ($P$) trong tích lũy năng lượng photphat và cấu trúc nhân tế bào; kali ($K$) trong vai trò xúc tác phản ứng quang hợp; magie ($Mg$) và sắt ($Fe$) trong cấu trúc phân tử diệp lục.
3. Dược học bảo vệ thực vật: Phổ tác dụng của các hóa chất phòng trừ: thuốc diệt nấm (captan, benomyl, triophanat-metyl), thuốc trừ sâu và ấu trùng (dimethoat, malathion, lindan, metaldehyt).

Kỹ năng phát triển

Tài liệu rèn luyện cho người học các kỹ năng chuyên môn:

• Kỹ năng thao tác kỹ thuật: Kỹ thuật mài dao phẳng bằng đá mài có tẩm dầu; thao tác dùng dao cắt vát góc cành giâm; kỹ thuật bóc vỏ gốc hom cành sâu $2{,}5\text{ cm}$ đối với các loài cây thân gỗ cứng như đỗ quyên (Rhododendron), bách xù (Juniperus communis), thụy hương (Daphne).
• Kỹ năng pha chế và định lượng: Phối trộn giá thể theo tỷ lệ thể tích và hàm lượng phụ gia ($50\text{g}$ vôi bột, $25\text{g}$ supephotphat trên $50\text{ lít}$ giá thể gieo hạt; $200\text{g}$ phân bón trên $50\text{ lít}$ giá thể cấy cây non); xử lý nhiệt độ khử trùng $82^\circ\text{C}$; chấm bột auxin không vượt quá $2\text{ cm}$ chiều cao gốc hom.
• Kỹ năng chẩn đoán hiện trường: Phân biệt triệu chứng sinh lý do thiếu khoáng (thiếu $Fe$ gây vàng phiến lá non nhưng giữ xanh gân lá, thiếu $Mg$ gây úa vàng ở lá già, thiếu $P$ xuất hiện sắc tố tím sẫm/nâu đỏ) với các tổn thương do nấm bệnh (Botrytis cinerea gây mốc xám, Rhizoctonia gây thối cổ rễ) và bệnh khảm lá do virus.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Tiếp cận sư phạm

Giáo trình triển khai phương pháp giảng dạy kết hợp giữa lý thuyết sinh học nông nghiệp và thao tác kỹ thuật chuẩn hóa. Tiến trình bài học được thiết kế logic: khảo sát dụng cụ và giá thể trước, sau đó chuyển sang thao tác xử lý sinh học trên từng cơ quan thực vật.

Thực hành và quy trình chuẩn hóa

Tài liệu cung cấp các bài thực hành chi tiết theo quy trình định lượng:

• Quy trình xử lý nhiệt giá thể: Rải đất lên khay kim loại, gia nhiệt trong lò ở mức $82^\circ\text{C}$ trong vòng $30\text{ phút}$, phủ giấy nhôm để tối ưu hóa hiệu quả diệt mầm nấm và hạt cỏ dại trước khi để nguội.
• Quy trình phối trộn giá thể gieo hạt: Phối trộn $2\text{ phần}$ than bùn đã rây qua sàng $0{,}6\text{ cm}$, $2\text{ phần}$ cát mịn ($1{,}5 - 3\text{ mm}$), $1\text{ phần}$ đất màu khử trùng, bổ sung $50\text{g}$ vôi bột và $25\text{g}$ supephotphat cho mỗi $50\text{ lít}$ hỗn hợp.
• Quy trình gieo hạt nhỏ: Hạt nhỏ được trộn với cát khô mịn để phân bố đều; gieo $1/2$ lượng hạt theo một chiều, sau đó đổi hướng gieo $1/2$ lượng còn lại; rây lớp đất phủ dày $3\text{ mm}$, tưới phun mù, đậy kính và giấy che sáng, duy trì nhiệt độ $21^\circ\text{C}$.

[Ngâm ủ hạt 12-24h] 
[Chuẩn bị khay đất gieo (cách thành 1cm)]
[Trộn hạt nhỏ với cát mịn -> Gieo 2 lượt vuông góc]
[Rây đất phủ mỏng (sàng 3mm) & Tưới phun sương nhiều lượt]
[Đậy kính + Giấy che sáng -> Đặt nơi ấm 21°C]

Phương pháp đánh giá và tự học

• Tiêu chuẩn đánh giá: Đánh giá dựa trên độ chính xác của vết cắt mô thực vật, mức độ đồng đều của giá thể, tỷ lệ nảy mầm của hạt, sự hình thành mô sẹo và rễ bất định mà không bị hoại tử vỏ do quá liều hormone.
• Chỉ dẫn tự nghiên cứu: Học viên có thể tự xây dựng các hệ thống điều chỉnh ẩm độ vi mô (sử dụng khay cát ẩm có lỗ thông khí cách đáy $1\text{ cm}$, lều phủ polyetylen trong suốt) để theo dõi các phản ứng sinh trưởng của hom và hạt.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Thông số hóa môi trường ươm giống: Đưa ra các kích thước thực tế cho khung ươm lạnh ($1{,}50 \times 0{,}75\text{ m}$), tỷ lệ nghiêng thoát nước và đón sáng, quy chuẩn kích thước khay chậu gieo ươm ($35 \times 21{,}5\text{ cm}$, độ sâu $5 - 6{,}5\text{ cm}$ hoặc $15 \times 20\text{ cm}$, dày $5\text{ cm}$).
• So sánh hiệu năng vật liệu chậu: Phân tích ưu thế của chậu ươm hình vuông (cạnh $7\text{ cm}$) trong việc tối ưu hóa mật độ và dung tích chứa đất so với chậu tròn (đường kính $9\text{ cm}$); phân tích ứng dụng của chậu phân hủy sinh học (chất hữu cơ, giấy, da) trong vườn ươm lâm nghiệp giúp bảo toàn bộ rễ khi đem trồng ra thực địa.
• Quy tắc an toàn trong sử dụng hóa chất sinh học: Cảnh báo cụ thể về giới hạn nhúng bột hormone sinh rễ (không vượt quá $2\text{ cm}$) để ngăn ngừa hiện tượng thối vỏ hom; hướng dẫn pha loãng dung dịch auxin hòa tan trong cồn hoặc ngâm dung dịch nồng độ thấp trong $12 - 24\text{ giờ}$.
• Tách biệt chẩn đoán sinh lý và bệnh học: Chỉ rõ sự khác nhau giữa hiện tượng biến màu lá do thiếu hụt vi lượng ($Fe, Mg$) với các biểu hiện biến màu do nhiễm virus thực vật (như virus trên Daphne mezereum) nhằm tránh việc sử dụng hom giống mang mầm bệnh tiềm ẩn.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Sinh viên đại học và cao đẳng: Phục vụ sinh viên chuyên ngành Khoa học Cây trồng, Nông học, Lâm sinh, Làm vườn và Cảnh quan trong các học phần Nhân giống cây trồng, Kỹ thuật vườn ươm.
• Học viên sau đại học và nghiên cứu sinh: Sử dụng làm tài liệu tham khảo về các yếu tố tương tác giữa dinh dưỡng khoáng, chất điều hòa sinh trưởng và vi khí hậu tác động lên sự phát sinh hình thái của cơ quan thực vật.
• Giảng viên và kỹ thuật viên nông - lâm nghiệp: Dùng làm tài liệu khung để biên soạn bài giảng thực hành, xây dựng quy trình thao tác chuẩn (SOP) cho các cơ sở ươm giống cây công nghiệp, cây ăn quả và cây cảnh.
• Người làm vườn và sản xuất thực địa: Cung cấp cơ sở khoa học để chuẩn hóa các phương pháp nhân giống truyền thống, chuyển dịch từ khai thác tự nhiên sang chủ động nhân giống.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này thuộc chuyên ngành nào và dành cho đối tượng nào?

Tài liệu thuộc chuyên ngành Nông - Lâm nghiệp và Làm vườn, được biên soạn cho sinh viên, học viên kỹ thuật, kỹ thuật viên vườn ươm và người thực hành sản xuất có nhu cầu tìm hiểu kỹ thuật nhân giống cây trồng có cơ sở khoa học.

2. Người học cần chuẩn bị kiến thức nền tảng gì trước khi đọc tài liệu?

Cần nắm vững kiến thức cơ bản về Hình thái học thực vật, Sinh lý học thực vật đại cương (quang hợp, hô hấp, áp suất trương mô), Thổ nhưỡng học và Hóa bảo vệ thực vật cơ bản.

3. Giáo trình có những điểm khác biệt kỹ thuật nào so với tài liệu hướng dẫn thông thường?

Tài liệu cung cấp định lượng chính xác về mặt kỹ thuật: nhiệt độ khử trùng đất ($82^\circ\text{C}$ trong $30\text{ phút}$), kích cỡ hạt cát ($1{,}5 - 3\text{ mm}$), kích thước mắt sàng than bùn ($0{,}6\text{ cm}$), kích thước rây đất phủ hạt ($3\text{ mm}$), giới hạn tiếp xúc auxin ($2\text{ cm}$), cùng các thông số hình học của khung lạnh Hà Lan và chậu ươm vuông.

4. Có thể thay thế than bùn trong công thức giá thể giâm cành bằng vật liệu nào?

Theo chỉ dẫn tại Chương I của tài liệu, than bùn trong hỗn hợp giá thể giâm cành có thể được thay thế tương đương bằng mùn cưa, perlit, vermiculit hoặc bụi than, miễn là đảm bảo khả năng giữ ẩm kết hợp với độ thoáng khí của cát mịn.

5. Thao tác gieo hạt nhỏ trong khay chậu đòi hỏi kỹ thuật gì để hạt phân bố đều?

Người gieo cần trộn hạt nhỏ với một lượng cát khô mịn, chia đều lượng hạt để gieo thành hai đợt theo hai hướng vuông góc nhau trên mặt giá thể phẳng đã được nén cách mép thành chậu $1\text{ cm}$, sau đó dùng rây $3\text{ mm}$ phủ lớp đất phân mỏng và che tối ở $21^\circ\text{C}$.

---

Kết luận

Cẩm nang kỹ thuật nhân giống cây trồng: Gieo hạt - Chiết cành - Giâm cành - Ghép cành (PGS. Nguyễn Duy Minh) là tài liệu hệ thống hóa toàn diện các quy chuẩn kỹ thuật trong sản xuất giống thực vật. Lộ trình học tập khuyến nghị bắt đầu từ việc nắm vững kỹ thuật kiểm soát môi trường vô sinh, pha chế giá thể và an toàn hóa chất (Chương I), tiến tới làm chủ kỹ thuật nhân giống hữu tính từ hạt giống (Chương II), trước khi bước vào các kỹ thuật nhân giống sinh dưỡng vô tính chuyên sâu từ rễ, thân, lá và kỹ thuật ghép ở các chương tiếp theo. Người học nên kết hợp nghiên cứu giáo trình này với các tài liệu chuyên sâu về Sinh lý thực vật ứng dụng và Bệnh cây học nông nghiệp để hoàn thiện năng lực thực hành.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Héi ®ång chØ ®¹o xuÊt b¶n Chñ tÞch Héi ®ång TS. NguyÔn thÕ kû Phã Chñ tÞch Héi ®ång TS. NguyÔn Duy Hïng Thμnh viªn ts. NguyÔn an tiªm Ts.

KhuÊt duy kim h¶i NguyÔn vò thanh h¶o 2 Lêi nhμ xuÊt b¶n Nh÷ng n¨m gÇn ®©y, nhê ®−îc h−ëng lîi tõ c¸c chÝnh s¸ch −u ®·i, nhÊt lμ vay vèn, ®Êt ®ai, khoa häc kü thuËt,. nªn khu vùc n«ng nghiÖp, n«ng d©n, n«ng th«n nãi chung vμ n«ng d©n nãi riªng ®· cã ®iÒu kiÖn thuËn lîi ®Ó ®Çu t− ph¸t triÓn m¹nh c¸c m« h×nh kinh tÕ v−ên, ®em l¹i thu nhËp cho ng−êi d©n. Tuy nhiªn, cßn mét sè ng−êi d©n ch−a cã nhiÒu kiÕn thøc còng nh− am hiÓu s©u vÒ kü thuËt nh©n gièng c©y trång nh−: gieo h¹t, chiÕt cμnh, gi©m cμnh vμ ghÐp cμnh, mμ hoμn toμn ®ang khai th¸c tõ tù nhiªn lμm c¹n kiÖt nguån tμi nguyªn, bÞ ®éng vÒ nguyªn liÖu,. ChÝnh v× vËy, viÖc h−íng dÉn kü thuËt nh©n gièng c©y trång cho bμ con n«ng d©n hiÖn nay lμ yªu cÇu mang tÝnh thùc tiÔn vμ cÊp thiÕt.

Nh»m gióp b¹n ®äc còng nh− bμ con n«ng d©n cã thªm tμi liÖu vÒ c¸c kü thuËt nh©n gièng c©y trång, Nhμ xuÊt b¶n ChÝnh trÞ quèc gia - Sù thËt phèi hîp víi Nhμ xuÊt b¶n N«ng nghiÖp xuÊt b¶n 5 cuèn s¸ch CÈm nang kü thuËt nh©n gièng c©y trång: Gieo h¹t - ChiÕt cμnh - Gi©m cμnh - GhÐp cμnh do PGS. NguyÔn Duy Minh biªn so¹n. Cuèn s¸ch gåm 7 ch−¬ng ®−îc chia thμnh hai tËp: TËp 1 - tõ Ch−¬ng I ®Õn Ch−¬ng III vμ TËp 2 - tõ Ch−¬ng IV ®Õn Ch−¬ng VII, giíi thiÖu vÒ c¸c dông cô vμ thiÕt bÞ, vËt liÖu phôc vô cho c«ng viÖc nh©n gièng; c¸ch nh©n gièng tõ rÔ, th©n, l¸; h−íng dÉn c¸ch ghÐp c©y vμ c¸ch ch¨m sãc c©y trång. §Ó b¹n ®äc tiÖn theo dâi, TËp 1 cña cuèn s¸ch ®−îc s¾p xÕp theo tr×nh tù sau: - Ch−¬ng I: Dông cô vμ chuÈn bÞ vËt liÖu; - Ch−¬ng II: Nh©n gièng tõ h¹t gièng; - Ch−¬ng III: Nh©n gièng tõ rÔ c©y; Xin giíi thiÖu TËp 1 cña cuèn s¸ch víi b¹n ®äc.

Th¸ng 10 n¨m 2012 Nhμ xuÊt b¶n ChÝnh trÞ quèc gia - sù thËt 6 LêI NãI §ÇU Kinh tÕ v−ên (v−ên gia ®×nh, v−ên −¬m) gi÷ vai trß quan träng trong nÒn n«ng, l©m nghiÖp n−íc ta. V−ên ®· mang l¹i nguån kinh tÕ thu nhËp ®¸ng kÓ cho ng−êi lμm v−ên. C¸c lo¹i qu¶ lμ nguån dinh d−ìng, nguån vitamin quý gi¸; c¸c lo¹i hoa, c©y c¶nh gãp phÇn t« ®Ñp ®êi sèng h»ng ngμy cña con ng−êi; c¸c c©y trong v−ên cßn cung cÊp gç cho x©y dùng vμ nguyªn liÖu cho nhiÒu ngμnh s¶n xuÊt kh¸c. C¸c kü thuËt nh©n gièng c©y trång: gieo h¹t, chiÕt cμnh, gi©m cμnh vμ ghÐp cμnh.

lμ c¸c biÖn ph¸p truyÒn thèng vÉn ®−îc sö dông lμm c¬ së ®¶m b¶o më réng nguån gièng c©y míi, c¶i thiÖn chÊt l−îng vμ n©ng cao s¶n l−îng c©y trång. Tuy nhiªn, ®Ó hiÓu vμ n¾m v÷ng c¸c kü thuËt ®ã trªn c¬ së khoa häc còng nh− cñng cè vμ ph¸t triÓn c¸c kinh nghiÖm nh©n gièng c©y trång, cÇn ®i s©u vμ bæ sung cho ngμy cμng hoμn thiÖn lμ mét yªu cÇu vμ ®ßi hái cña ng−êi lμm v−ên. Cuèn s¸ch gåm 7 ch−¬ng vμ chia thμnh 2 tËp: TËp 1: tõ ch−¬ng I ®Õn ch−¬ng III; TËp 2: tõ ch−¬ng IV ®Õn ch−¬ng VII. 7 Ch−¬ng I giíi thiÖu vÒ c¸c dông cô vμ thiÕt bÞ vËt liÖu phôc vô cho c«ng viÖc nh©n gièng c©y trång; c¸c ch−¬ng II, III, IV, V,.

giíi thiÖu c¸ch nh©n gièng tõ rÔ, th©n, l¸, ghÐp cμnh. Hy väng r»ng víi néi dung nh− trªn, cuèn s¸ch cã thÓ gióp cho c¸c kü thuËt viªn n«ng, l©m nghiÖp, c¸c b¹n yªu thÝch nghÒ lμm v−ên, bμ con n«ng d©n vμ b¹n ®äc t×m hiÓu vμ thùc hiÖn s¸ng t¹o nh©n vμ lai t¹o gièng míi, trao ®æi kinh nghiÖm vμ lμm phong phó c¸c kiÕn thøc vÒ nghÒ lμm v−ên. Cuèn s¸ch biªn so¹n lÇn ®Çu, cßn cã nhiÒu ®iÓm cÇn ®Ò cËp vμ bæ sung. RÊt mong b¹n ®äc ®ãng gãp ý kiÕn cho cuèn s¸ch ngμy mét hoμn thiÖn vμ thùc sù cã Ých cho ng−êi lμm v−ên.

T¸c gi¶ 8 Ch−¬ng I DôNG Cô Vμ CHUÈN BÞ VËT LIÖU 1. DôNG Cô Vμ THIÕT BÞ §Ó nh©n gièng c©y cÇn cã mét diÖn tÝch lμm viÖc s¹ch sÏ vμ ng¨n n¾p, ®ñ c¸c dông cô vμ thiÕt bÞ tèt vμ phï hîp víi c«ng viÖc, thùc hiÖn c¸c quy tr×nh mét c¸ch nghiªm ngÆt. NÕu kh«ng sÏ mÊt kh¸ nhiÒu thêi gian t×m kiÕm dông cô vËt liÖu, lμm h¹n chÕ hiÖu qu¶ lμm viÖc. Phôc vô cho thao t¸c nh©n gièng nhÊt thiÕt ph¶i cã c¸c lo¹i dao, kÐo c¾t c©y, giÇm trång ®ñ s¾c; ph©n ñ thÝch hîp; mét sè chËu trång c©y víi kÝch cì kh¸c nhau, cïng mét lo¹t c¸c dông cô, phô tïng ®Ó thùc hiÖn c«ng viÖc víi sù chÝnh x¸c, kh«ng nhÇm lÉn khi xö lý vμ tiÕn hμnh nh©n gièng.

§Ó tr¸nh kh«ng lμm t−íc r¸ch c©y khi nh©n gièng, ph¶i chó ý dïng dao c¾t, dao c¹o s¾c, tiÕn hμnh c«ng viÖc trªn mét tÊm kÝnh s¹ch sÏ. Kh«ng c¾m th¼ng ®o¹n cμnh vμo ®Êt ph©n mμ ph¶i dïng giÇm hay mét c¸i dïi t¹o lç råi míi ®Æt cμnh c©y vμo lç ®ã. C¸c giÇm, dïi ph¶i cã kÝch th−íc phï hîp víi kÝch th−íc ®o¹n th©n, cμnh c©y muèn nh©n gièng. 9 CÇn chuÈn bÞ mét bμn lμm viÖc thÝch hîp víi c«ng viÖc cña ng−êi lμm v−ên: chiÒu cao hîp lý cña bμn ph¶i thÊp h¬n bμn tay khi ®Ó c¸nh tay vu«ng gãc víi th©n ®Ó tay lμm viÖc trªn mÆt bμn ®−îc dÔ dμng.

N¬i lμm viÖc ph¶i ®Çy ®ñ ¸nh s¸ng. Sau khi lμm viÖc, dông cô ph¶i lμm s¹ch vμ ®Ó ®óng vμo vÞ trÝ quy ®Þnh. C¸c dông cô vμ thiÕt bÞ th−êng dïng: - Dao (1), c¸c l−ìi dao c¹o cì lín (2), kÐo c¾t c©y (3). §IÒU CHØNH M¤I TR¦êNG Muèn nh©n gièng mét lo¹i c©y nμo ®ã, tr−íc hÕt cÇn b¶o ®¶m cho cho bé phËn c©y ®ã (h¹t, hom c©y.) ®−îc sèng cho ®Õn khi t¹o nªn c©y míi.

Ngay tõ lóc ®Çu nÕu ta ®Æt c¸c bé phËn c©y tèt trong m«i tr−êng ®−îc ®iÒu chØnh thÝch hîp, quy tr×nh t¸i t¹o vμ h×nh thμnh bé phËn c©y míi sÏ ®−îc nhanh chãng, tr¸nh ®−îc c¸c rñi ro. Khi nh©n c©y hay gieo h¹t, th−êng chó ý 2 lo¹i m«i tr−êng: (1) m«i tr−êng khÝ cÇn quan t©m 4 yÕu tè: ®é Èm, nhiÖt ®é, c©n b»ng khÝ vμ ¸nh s¸ng mμ c©y thu nhËn; (2) m«i tr−êng ®Êt hay ph©n trén ®Êt (®Êt - ph©n) còng cÇn chó ý 4 yÕu tè: nhiÖt ®é, ®é Èm, sù tho¸ng khÝ cña ®Êt vμ c¸c ph¶n øng ho¸ häc ®Êt (axit hay kiÒm). 12 Mét m«i tr−êng lý t−ëng cho c©y bao gåm c¸c ®Æc tÝnh sau: ®é Èm bÞ hao hôt tèi thiÓu; nhiÖt ®é kh«ng khÝ lu«n duy tr× m¸t; ¸nh s¸ng ®Çy ®ñ ®Ó c©y cã thÓ quang hîp tèt; ®¶m b¶o c©n b»ng khÝ gi÷a m«i tr−êng ®Êt vμ kh«ng khÝ; tho¸t n−íc tèt; nhiÖt ®é cña ®Êt vμ ®Êt - ph©n Êm; ®Êt mang ®Æc ®iÓm axit/kiÒm = trung tÝnh. C¸c khung l¹nh (hép l¹nh) Ta cã thÓ ®iÒu chØnh b−íc ®Çu trong mét m«i tr−êng l¹nh: lμ khung kÝnh kh«ng ®¸y, cã n¾p che b»ng kÝnh (hay nil«ng trong suèt) óp trªn ®Êt b×nh th−êng.

Víi d¹ng hép nμy lμm t¨ng nhiÖt ®é ®Êt, h¹n chÕ c¸c biÕn ®éng nhiÖt ®é, duy tr× ®−îc ®é Èm vμ ®¶m b¶o ¸nh s¸ng lät vμo. Víi hÖ thèng nμy cã thÓ ®¶m b¶o nh©n gièng mét sè l−îng lín c¸c hom c©y. Sù bÊt lîi chñ yÕu cña kiÓu khung nμy lμ khi ¸nh s¸ng chiÕu m¹nh (lóc n¾ng to), m«i tr−êng kÝn dÔ t¨ng nhiÖt ®é, do ®ã ph¶i th«ng khÝ (n©ng cao c¸c n¾p ®Ëy) ®Ó gi¶m nhiÖt ®é, ®é Èm do ®ã còng bÞ gi¶m mÊt mét phÇn. ViÖc ®iÒu chØnh cÇn cho qu¸ tr×nh quang hîp.

Trong thùc tÕ kiÓu khung l¹nh "Hμ Lan" lμ thÝch hîp. §ã lμ khung kÝnh cã kÝch th−íc 1,50  0,75m. Cã thÓ ®Æt trªn nÒn ®Êt ph¼ng cao 30cm víi ®é nghiªng vÒ phÝa nam (nÒn thÊp ®i cßn 22,5cm). C¸c khung ®Æt c¸ch nhau 1,45m.

Nhμ kÝnh §Ó gãp phÇn b¶o ®¶m m«i tr−êng sèng cña c©y, ta dïng nhμ kÝnh víi c¸c thiÕt bÞ t−¬ng ®èi hoμn chØnh ®Æt trªn mÆt ®Êt hay treo trªn kh«ng. Nã bao gåm c¸c khung gç hay khung kim lo¹i ®−îc lμm ch¾c ch¾n ®Ó chèng ®æ khi giã to. Bªn trong nhμ kÝnh cã thÓ ®Æt c¸c hép phñ kÝnh, cã thiÕt bÞ ®Ó lμm Êm, t¨ng nhiÖt ®é khi cÇn nh©n gièng c©y, c¸c khu trång c©y trang trÝ cho néi thÊt nhμ ë (dïng c¸c ®iÖn trë n»m trong ®Êt, phñ líp c¸t lªn trªn. cã bé ®iÒu nhiÖt gióp ®iÒu chØnh chÝnh x¸c nhiÖt ®é khi cÇn).

M¸y phun s−¬ng mï Dïng ®Ó ®iÒu chØnh tù ®éng ®é Èm mong muèn. 14 Cô thÓ lμ khi mÆt trêi chiÕu s¸ng, nhiÖt ®é kh«ng khÝ lªn cao nh−ng nhiÖt ®é ®Êt vμ nhiÖt ®é ®Êt - ph©n vÉn kh«ng thay ®æi. Nguån n−íc ®Æt ë n¬i nh©n gièng cã nguån ®iÖn chiÕu s¸ng vμ m¸y phun s−¬ng mï ®iÒu chØnh ®é Èm. C¸c nhμ kÝnh mini (nhá) Nhμ kÝnh nhá lo¹i nμy cã d¹ng c¸c lång, c¸c chuång thuû tinh x¸ch tay dïng bªn trong nhμ, ®Æt ë n¬i ®Çy ®ñ ¸nh s¸ng.

Th−êng dïng mét ®¸y b»ng b«ng thuû tinh, bªn trong ®Ó c¸c sîi d©y ®iÖn lμm nãng vμ mét bé phËn ®iÒu nhiÖt. Trªn m¸i lîp c¸c chÊt liÖu chèng thÊm. Khi −¬m hay trång c©y trong c¸c nhμ kÝnh nhá nμy vμo mïa ®«ng nhiÖt ®é thÊp vÉn b¶o ®¶m c©y sinh tr−ëng tèt. C¸c lång, hép b»ng chÊt dÎo Lo¹i hép, lång nμy cã gi¸ thμnh thÊp, kh«ng qu¸ tèn kÐm, l¹i ®¬n gi¶n.

mμ vÉn b¶o ®¶m ®−îc kÕt qu¶ 15 −¬m hay nh©n gièng. Dïng polyetylen trong suèt trïm lªn c¸c khung (b»ng tre, kim lo¹i) ®· lμm s½n, óp lªn c¸c chËu hay miÕng ®Êt −¬m, gieo c©y. Cã thÓ bao tõng chËu hay óp lªn tõng c©y tuú theo kÝch th−íc, c©y. C¸c khung s¾t lμm thμnh khung d¹ng c¸c lång, lÒu, sau ®ã chôp polyetylen råi buéc hai ®Çu l¹i ®¶m b¶o ®é Èm vμ nhiÖt ®é.

Khi cÇn ®iÒu chØnh, chØ cÇn th¸o hë tÊm polyetylen. DAO C¾T §©y lμ dông cô quan träng trong nh©n gièng c©y. Tuú lo¹i c«ng viÖc mμ chän lo¹i dao c¾t thÝch hîp. Trong trång v−ên, th−êng chän lo¹i dao cã träng l−îng trung b×nh, l−ìi thÐp s¾c.

Nh−ng khi dïng trong ghÐp c©y th× chän dao nÆng h¬n. ë cuèi c¸n dao cã mét l−ìi tï dïng t¸ch vá c©y khi ®Æt m¾t ghÐp. Víi c¸c hom c©y cøng th× dïng lo¹i dao c¹o. Muèn c¾t mét cμnh cøng, ®Ó cμnh bªn tay tr¸i, l−ìi dao ®Ó d−íi cμnh vμ ngãn c¸i phÝa trªn cμnh.

C¾t nghiªng cμnh vμ gi÷ qu·ng c¸ch cÇn c¾t n»m gi÷a ngãn c¸i vÒ l−ìi dao. L−ìi dao cã thÓ s¾c mét bªn hoÆc c¶ 2 bªn. Th−êng mét con dao cã gi¸ ®¾t th× chÊt l−îng l−ìi dao cμng tèt. Mét l−ìi dao thÐp tèt dïng ®−îc trong thêi gian dμi.

16 C«ng dông cña dao rÊt nhiÒu: "Cã tíi hμng ngμn c«ng dông".