Héi ®ång chØ ®¹o xuÊt b¶n Chñ tÞch Héi ®ång TS. NguyÔn thÕ kû Phã Chñ tÞch Héi ®ång TS. NguyÔn Duy Hïng Thμnh viªn ts. NguyÔn an tiªm Ts.
KhuÊt duy kim h¶i NguyÔn vò thanh h¶o 2 Lêi nhμ xuÊt b¶n Nh÷ng n¨m gÇn ®©y, nhê ®−îc h−ëng lîi tõ c¸c chÝnh s¸ch −u ®·i, nhÊt lμ vay vèn, ®Êt ®ai, khoa häc kü thuËt,. nªn khu vùc n«ng nghiÖp, n«ng d©n, n«ng th«n nãi chung vμ n«ng d©n nãi riªng ®· cã ®iÒu kiÖn thuËn lîi ®Ó ®Çu t− ph¸t triÓn m¹nh c¸c m« h×nh kinh tÕ v−ên, ®em l¹i thu nhËp cho ng−êi d©n. Tuy nhiªn, cßn mét sè ng−êi d©n ch−a cã nhiÒu kiÕn thøc còng nh− am hiÓu s©u vÒ kü thuËt nh©n gièng c©y trång nh−: gieo h¹t, chiÕt cμnh, gi©m cμnh vμ ghÐp cμnh, mμ hoμn toμn ®ang khai th¸c tõ tù nhiªn lμm c¹n kiÖt nguån tμi nguyªn, bÞ ®éng vÒ nguyªn liÖu,. ChÝnh v× vËy, viÖc h−íng dÉn kü thuËt nh©n gièng c©y trång cho bμ con n«ng d©n hiÖn nay lμ yªu cÇu mang tÝnh thùc tiÔn vμ cÊp thiÕt.
Nh»m gióp b¹n ®äc còng nh− bμ con n«ng d©n cã thªm tμi liÖu vÒ c¸c kü thuËt nh©n gièng c©y trång, Nhμ xuÊt b¶n ChÝnh trÞ quèc gia - Sù thËt phèi hîp víi Nhμ xuÊt b¶n N«ng nghiÖp xuÊt b¶n 5 cuèn s¸ch CÈm nang kü thuËt nh©n gièng c©y trång: Gieo h¹t - ChiÕt cμnh - Gi©m cμnh - GhÐp cμnh do PGS. NguyÔn Duy Minh biªn so¹n. Cuèn s¸ch gåm 7 ch−¬ng ®−îc chia thμnh hai tËp: TËp 1 - tõ Ch−¬ng I ®Õn Ch−¬ng III vμ TËp 2 - tõ Ch−¬ng IV ®Õn Ch−¬ng VII, giíi thiÖu vÒ c¸c dông cô vμ thiÕt bÞ, vËt liÖu phôc vô cho c«ng viÖc nh©n gièng; c¸ch nh©n gièng tõ rÔ, th©n, l¸; h−íng dÉn c¸ch ghÐp c©y vμ c¸ch ch¨m sãc c©y trång. §Ó b¹n ®äc tiÖn theo dâi, TËp 1 cña cuèn s¸ch ®−îc s¾p xÕp theo tr×nh tù sau: - Ch−¬ng I: Dông cô vμ chuÈn bÞ vËt liÖu; - Ch−¬ng II: Nh©n gièng tõ h¹t gièng; - Ch−¬ng III: Nh©n gièng tõ rÔ c©y; Xin giíi thiÖu TËp 1 cña cuèn s¸ch víi b¹n ®äc.
Th¸ng 10 n¨m 2012 Nhμ xuÊt b¶n ChÝnh trÞ quèc gia - sù thËt 6 LêI NãI §ÇU Kinh tÕ v−ên (v−ên gia ®×nh, v−ên −¬m) gi÷ vai trß quan träng trong nÒn n«ng, l©m nghiÖp n−íc ta. V−ên ®· mang l¹i nguån kinh tÕ thu nhËp ®¸ng kÓ cho ng−êi lμm v−ên. C¸c lo¹i qu¶ lμ nguån dinh d−ìng, nguån vitamin quý gi¸; c¸c lo¹i hoa, c©y c¶nh gãp phÇn t« ®Ñp ®êi sèng h»ng ngμy cña con ng−êi; c¸c c©y trong v−ên cßn cung cÊp gç cho x©y dùng vμ nguyªn liÖu cho nhiÒu ngμnh s¶n xuÊt kh¸c. C¸c kü thuËt nh©n gièng c©y trång: gieo h¹t, chiÕt cμnh, gi©m cμnh vμ ghÐp cμnh.
lμ c¸c biÖn ph¸p truyÒn thèng vÉn ®−îc sö dông lμm c¬ së ®¶m b¶o më réng nguån gièng c©y míi, c¶i thiÖn chÊt l−îng vμ n©ng cao s¶n l−îng c©y trång. Tuy nhiªn, ®Ó hiÓu vμ n¾m v÷ng c¸c kü thuËt ®ã trªn c¬ së khoa häc còng nh− cñng cè vμ ph¸t triÓn c¸c kinh nghiÖm nh©n gièng c©y trång, cÇn ®i s©u vμ bæ sung cho ngμy cμng hoμn thiÖn lμ mét yªu cÇu vμ ®ßi hái cña ng−êi lμm v−ên. Cuèn s¸ch gåm 7 ch−¬ng vμ chia thμnh 2 tËp: TËp 1: tõ ch−¬ng I ®Õn ch−¬ng III; TËp 2: tõ ch−¬ng IV ®Õn ch−¬ng VII. 7 Ch−¬ng I giíi thiÖu vÒ c¸c dông cô vμ thiÕt bÞ vËt liÖu phôc vô cho c«ng viÖc nh©n gièng c©y trång; c¸c ch−¬ng II, III, IV, V,.
giíi thiÖu c¸ch nh©n gièng tõ rÔ, th©n, l¸, ghÐp cμnh. Hy väng r»ng víi néi dung nh− trªn, cuèn s¸ch cã thÓ gióp cho c¸c kü thuËt viªn n«ng, l©m nghiÖp, c¸c b¹n yªu thÝch nghÒ lμm v−ên, bμ con n«ng d©n vμ b¹n ®äc t×m hiÓu vμ thùc hiÖn s¸ng t¹o nh©n vμ lai t¹o gièng míi, trao ®æi kinh nghiÖm vμ lμm phong phó c¸c kiÕn thøc vÒ nghÒ lμm v−ên. Cuèn s¸ch biªn so¹n lÇn ®Çu, cßn cã nhiÒu ®iÓm cÇn ®Ò cËp vμ bæ sung. RÊt mong b¹n ®äc ®ãng gãp ý kiÕn cho cuèn s¸ch ngμy mét hoμn thiÖn vμ thùc sù cã Ých cho ng−êi lμm v−ên.
T¸c gi¶ 8 Ch−¬ng I DôNG Cô Vμ CHUÈN BÞ VËT LIÖU 1. DôNG Cô Vμ THIÕT BÞ §Ó nh©n gièng c©y cÇn cã mét diÖn tÝch lμm viÖc s¹ch sÏ vμ ng¨n n¾p, ®ñ c¸c dông cô vμ thiÕt bÞ tèt vμ phï hîp víi c«ng viÖc, thùc hiÖn c¸c quy tr×nh mét c¸ch nghiªm ngÆt. NÕu kh«ng sÏ mÊt kh¸ nhiÒu thêi gian t×m kiÕm dông cô vËt liÖu, lμm h¹n chÕ hiÖu qu¶ lμm viÖc. Phôc vô cho thao t¸c nh©n gièng nhÊt thiÕt ph¶i cã c¸c lo¹i dao, kÐo c¾t c©y, giÇm trång ®ñ s¾c; ph©n ñ thÝch hîp; mét sè chËu trång c©y víi kÝch cì kh¸c nhau, cïng mét lo¹t c¸c dông cô, phô tïng ®Ó thùc hiÖn c«ng viÖc víi sù chÝnh x¸c, kh«ng nhÇm lÉn khi xö lý vμ tiÕn hμnh nh©n gièng.
§Ó tr¸nh kh«ng lμm t−íc r¸ch c©y khi nh©n gièng, ph¶i chó ý dïng dao c¾t, dao c¹o s¾c, tiÕn hμnh c«ng viÖc trªn mét tÊm kÝnh s¹ch sÏ. Kh«ng c¾m th¼ng ®o¹n cμnh vμo ®Êt ph©n mμ ph¶i dïng giÇm hay mét c¸i dïi t¹o lç råi míi ®Æt cμnh c©y vμo lç ®ã. C¸c giÇm, dïi ph¶i cã kÝch th−íc phï hîp víi kÝch th−íc ®o¹n th©n, cμnh c©y muèn nh©n gièng. 9 CÇn chuÈn bÞ mét bμn lμm viÖc thÝch hîp víi c«ng viÖc cña ng−êi lμm v−ên: chiÒu cao hîp lý cña bμn ph¶i thÊp h¬n bμn tay khi ®Ó c¸nh tay vu«ng gãc víi th©n ®Ó tay lμm viÖc trªn mÆt bμn ®−îc dÔ dμng.
N¬i lμm viÖc ph¶i ®Çy ®ñ ¸nh s¸ng. Sau khi lμm viÖc, dông cô ph¶i lμm s¹ch vμ ®Ó ®óng vμo vÞ trÝ quy ®Þnh. C¸c dông cô vμ thiÕt bÞ th−êng dïng: - Dao (1), c¸c l−ìi dao c¹o cì lín (2), kÐo c¾t c©y (3). §IÒU CHØNH M¤I TR¦êNG Muèn nh©n gièng mét lo¹i c©y nμo ®ã, tr−íc hÕt cÇn b¶o ®¶m cho cho bé phËn c©y ®ã (h¹t, hom c©y.) ®−îc sèng cho ®Õn khi t¹o nªn c©y míi.
Ngay tõ lóc ®Çu nÕu ta ®Æt c¸c bé phËn c©y tèt trong m«i tr−êng ®−îc ®iÒu chØnh thÝch hîp, quy tr×nh t¸i t¹o vμ h×nh thμnh bé phËn c©y míi sÏ ®−îc nhanh chãng, tr¸nh ®−îc c¸c rñi ro. Khi nh©n c©y hay gieo h¹t, th−êng chó ý 2 lo¹i m«i tr−êng: (1) m«i tr−êng khÝ cÇn quan t©m 4 yÕu tè: ®é Èm, nhiÖt ®é, c©n b»ng khÝ vμ ¸nh s¸ng mμ c©y thu nhËn; (2) m«i tr−êng ®Êt hay ph©n trén ®Êt (®Êt - ph©n) còng cÇn chó ý 4 yÕu tè: nhiÖt ®é, ®é Èm, sù tho¸ng khÝ cña ®Êt vμ c¸c ph¶n øng ho¸ häc ®Êt (axit hay kiÒm). 12 Mét m«i tr−êng lý t−ëng cho c©y bao gåm c¸c ®Æc tÝnh sau: ®é Èm bÞ hao hôt tèi thiÓu; nhiÖt ®é kh«ng khÝ lu«n duy tr× m¸t; ¸nh s¸ng ®Çy ®ñ ®Ó c©y cã thÓ quang hîp tèt; ®¶m b¶o c©n b»ng khÝ gi÷a m«i tr−êng ®Êt vμ kh«ng khÝ; tho¸t n−íc tèt; nhiÖt ®é cña ®Êt vμ ®Êt - ph©n Êm; ®Êt mang ®Æc ®iÓm axit/kiÒm = trung tÝnh. C¸c khung l¹nh (hép l¹nh) Ta cã thÓ ®iÒu chØnh b−íc ®Çu trong mét m«i tr−êng l¹nh: lμ khung kÝnh kh«ng ®¸y, cã n¾p che b»ng kÝnh (hay nil«ng trong suèt) óp trªn ®Êt b×nh th−êng.
Víi d¹ng hép nμy lμm t¨ng nhiÖt ®é ®Êt, h¹n chÕ c¸c biÕn ®éng nhiÖt ®é, duy tr× ®−îc ®é Èm vμ ®¶m b¶o ¸nh s¸ng lät vμo. Víi hÖ thèng nμy cã thÓ ®¶m b¶o nh©n gièng mét sè l−îng lín c¸c hom c©y. Sù bÊt lîi chñ yÕu cña kiÓu khung nμy lμ khi ¸nh s¸ng chiÕu m¹nh (lóc n¾ng to), m«i tr−êng kÝn dÔ t¨ng nhiÖt ®é, do ®ã ph¶i th«ng khÝ (n©ng cao c¸c n¾p ®Ëy) ®Ó gi¶m nhiÖt ®é, ®é Èm do ®ã còng bÞ gi¶m mÊt mét phÇn. ViÖc ®iÒu chØnh cÇn cho qu¸ tr×nh quang hîp.
Trong thùc tÕ kiÓu khung l¹nh "Hμ Lan" lμ thÝch hîp. §ã lμ khung kÝnh cã kÝch th−íc 1,50 0,75m. Cã thÓ ®Æt trªn nÒn ®Êt ph¼ng cao 30cm víi ®é nghiªng vÒ phÝa nam (nÒn thÊp ®i cßn 22,5cm). C¸c khung ®Æt c¸ch nhau 1,45m.
Nhμ kÝnh §Ó gãp phÇn b¶o ®¶m m«i tr−êng sèng cña c©y, ta dïng nhμ kÝnh víi c¸c thiÕt bÞ t−¬ng ®èi hoμn chØnh ®Æt trªn mÆt ®Êt hay treo trªn kh«ng. Nã bao gåm c¸c khung gç hay khung kim lo¹i ®−îc lμm ch¾c ch¾n ®Ó chèng ®æ khi giã to. Bªn trong nhμ kÝnh cã thÓ ®Æt c¸c hép phñ kÝnh, cã thiÕt bÞ ®Ó lμm Êm, t¨ng nhiÖt ®é khi cÇn nh©n gièng c©y, c¸c khu trång c©y trang trÝ cho néi thÊt nhμ ë (dïng c¸c ®iÖn trë n»m trong ®Êt, phñ líp c¸t lªn trªn. cã bé ®iÒu nhiÖt gióp ®iÒu chØnh chÝnh x¸c nhiÖt ®é khi cÇn).
M¸y phun s−¬ng mï Dïng ®Ó ®iÒu chØnh tù ®éng ®é Èm mong muèn. 14 Cô thÓ lμ khi mÆt trêi chiÕu s¸ng, nhiÖt ®é kh«ng khÝ lªn cao nh−ng nhiÖt ®é ®Êt vμ nhiÖt ®é ®Êt - ph©n vÉn kh«ng thay ®æi. Nguån n−íc ®Æt ë n¬i nh©n gièng cã nguån ®iÖn chiÕu s¸ng vμ m¸y phun s−¬ng mï ®iÒu chØnh ®é Èm. C¸c nhμ kÝnh mini (nhá) Nhμ kÝnh nhá lo¹i nμy cã d¹ng c¸c lång, c¸c chuång thuû tinh x¸ch tay dïng bªn trong nhμ, ®Æt ë n¬i ®Çy ®ñ ¸nh s¸ng.
Th−êng dïng mét ®¸y b»ng b«ng thuû tinh, bªn trong ®Ó c¸c sîi d©y ®iÖn lμm nãng vμ mét bé phËn ®iÒu nhiÖt. Trªn m¸i lîp c¸c chÊt liÖu chèng thÊm. Khi −¬m hay trång c©y trong c¸c nhμ kÝnh nhá nμy vμo mïa ®«ng nhiÖt ®é thÊp vÉn b¶o ®¶m c©y sinh tr−ëng tèt. C¸c lång, hép b»ng chÊt dÎo Lo¹i hép, lång nμy cã gi¸ thμnh thÊp, kh«ng qu¸ tèn kÐm, l¹i ®¬n gi¶n.
mμ vÉn b¶o ®¶m ®−îc kÕt qu¶ 15 −¬m hay nh©n gièng. Dïng polyetylen trong suèt trïm lªn c¸c khung (b»ng tre, kim lo¹i) ®· lμm s½n, óp lªn c¸c chËu hay miÕng ®Êt −¬m, gieo c©y. Cã thÓ bao tõng chËu hay óp lªn tõng c©y tuú theo kÝch th−íc, c©y. C¸c khung s¾t lμm thμnh khung d¹ng c¸c lång, lÒu, sau ®ã chôp polyetylen råi buéc hai ®Çu l¹i ®¶m b¶o ®é Èm vμ nhiÖt ®é.
Khi cÇn ®iÒu chØnh, chØ cÇn th¸o hë tÊm polyetylen. DAO C¾T §©y lμ dông cô quan träng trong nh©n gièng c©y. Tuú lo¹i c«ng viÖc mμ chän lo¹i dao c¾t thÝch hîp. Trong trång v−ên, th−êng chän lo¹i dao cã träng l−îng trung b×nh, l−ìi thÐp s¾c.
Nh−ng khi dïng trong ghÐp c©y th× chän dao nÆng h¬n. ë cuèi c¸n dao cã mét l−ìi tï dïng t¸ch vá c©y khi ®Æt m¾t ghÐp. Víi c¸c hom c©y cøng th× dïng lo¹i dao c¹o. Muèn c¾t mét cμnh cøng, ®Ó cμnh bªn tay tr¸i, l−ìi dao ®Ó d−íi cμnh vμ ngãn c¸i phÝa trªn cμnh.
C¾t nghiªng cμnh vμ gi÷ qu·ng c¸ch cÇn c¾t n»m gi÷a ngãn c¸i vÒ l−ìi dao. L−ìi dao cã thÓ s¾c mét bªn hoÆc c¶ 2 bªn. Th−êng mét con dao cã gi¸ ®¾t th× chÊt l−îng l−ìi dao cμng tèt. Mét l−ìi dao thÐp tèt dïng ®−îc trong thêi gian dμi.
16 C«ng dông cña dao rÊt nhiÒu: "Cã tíi hμng ngμn c«ng dông".