CHƯƠNG I CƠ SỞ LÝ LUẬN 1. Quan điểm của Đảng và Nhà nước về thể thao thành tích cao: Chăm sóc sức khỏe, tăng cường thể chất của nhân dân được coi là một nhiệm vụ quan trọng của Đảng và Chính phủ. Nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc đòi hỏi nhân dân ta phải có sức khỏe dồi dào, thể chất cường tráng… Vận động thể dục, thể thao là một biện pháp hiệu quả để tăng cường lực lượng sản xuất và lực lượng quốc phòng của nước nhà, đó chính là quan điểm của Đảng ta về phát triển sự nghiệp thể dục, thể thao Việt Nam (Chỉ thị số 106 - CT/TW ngày 02 tháng 10 năm 1958 của Ban chấp hành Trung ương Đảng Lao động Việt Nam về công tác thể dục thể thao) và cũng là lời khuyến cáo của Chủ tịch Hồ Chí Minh đối với toàn dân ta trong lời kêu gọi toàn dân tập thể dục từ những ngày đầu tiên xây dựng nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa “Dân cường thì nước thịnh”. Cho đến nay, Đảng và Nhà nước ta vẫn không ngừng quan tâm, chỉ đạo ngành thể dục, thể thao nước nhà nỗ lực phấn đấu thực hiện bằng được mục tiêu quan trọng này [1].
Luật Thể dục, thể thao được Quốc hội khóa XI chính thức thông qua tại kỳ họp thứ 10 ngày 29 tháng 11 năm 2006 là văn bản pháp lý quan trọng đối với công tác quản lý thể dục, thể thao trong thời kỳ đổi mới, tạo hành lang pháp lý cho thể dục, thể thao Việt Nam phát triển đúng định hướng: vì sức khỏe và hạnh phúc của nhân dân, vì sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc [2]. Thực hiện đường lối của Đảng ta về phát triển công tác thể dục thể thao trong thời kỳ đổi mới, “xây dựng chiến lược quốc gia về nâng cao sức khỏe, tầm vóc con người Việt Nam, tăng tuổi thọ và cải thiện chất lượng giống nòi. Tăng cường thể lực của thanh niên. Phát triển mạnh thể dục, thể thao, kết hợp thể thao phong trào và thể thao thành tích cao, dân tộc và hiện đại.
Có chính sách và cơ chế phù hợp để bồi dưỡng và phát triển tài năng, đưa thể thao nước ta đạt vị trí cao ở khu vực, từng bước tiếp cận với châu lục và thế giới ở 12 những bộ môn Việt Nam có ưu thế” (Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng Cộng sản Việt Nam) [2], việc xây dựng Chiến lược phát triển thể dục, thể thao Việt Nam đến năm 2020 đề ra những nhiệm vụ, bước đi cụ thể nhằm thể chế hóa quan điểm, chủ trương của Đảng ta đối với sự nghiệp phát triển thể dục, thể thao Việt Nam thời kỳ hội nhập quốc tế trong 10 năm tới là cần thiết, góp phần tạo dựng đội ngũ nhân lực có đủ trí tuệ và sức lực đưa nước ta cơ bản trở thành một nước công nghiệp theo hướng hiện đại vào năm 2020. Chiến lược Phát triển thể dục, thể thao Việt Nam đến năm 2020, ban hành theo Quyết định số 2198/QĐ - TTg ngày 03 tháng 12 năm 2010 của Thủ tướng Chính phủ: Một trong những mục tiêu của Quyết định số 2198/QĐ - TTg ngày 03 tháng 12 năm 2010 của Thủ tướng Chính phủ là: Đổi mới và hoàn thiện hệ thống tuyển chọn, đào tạo tài năng thể thao, gắn kết đào tạo các tuyến, các lớp kế cận; thống nhất quản lý phát triển thể thao thành tích cao, thể thao chuyên nghiệp theo hướng tiên tiến, bền vững, phù hợp với đặc điểm thể chất và trình độ phát triển kinh tế - xã hội của nước ta và đáp ứng nhu cầu hưởng thụ văn hóa, tinh thần của nhân dân; nâng cao thành tích thi đấu, giữ vững vị trí là một trong 3 quốc gia có thành tích thể thao đứng đầu khu vực Đông Nam Á, tiến tới thu hẹp khoảng cách trình độ đối với thể thao châu Á và thế giới. Tăng cường hội nhập quốc tế, tích cực thực hiện chủ trương, đường lối ngoại giao nhân dân của Đảng và Nhà nước [3]. Cũng trong quyết định số 2198/QĐ - TTg ngày 03 tháng 12 năm 2010 của Thủ tướng Chính phủ đã đặt ra Nhiệm vụ phát triển thể thao thành tích cao và thể thao chuyên nghiệp trong đó: - Đổi mới cơ chế tổ chức và nội dung tuyển chọn và đào tạo tài năng thể thao thành tích cao theo định hướng chuyên nghiệp.
Tăng cường nguồn nhân lực có trình độ chuyên môn cao cho công tác đào tạo tài năng thể thao thành tích cao. 13 - Quy hoạch vùng, ngành trọng điểm tuyển chọn, đào tạo tài năng cho các môn thể thao trọng điểm (Hà Nội, TP.HCM, Hải Phòng, Đà Nẵng, Cần Thơ, Quân đội nhân dân, Công an nhân dân, Trường Đại học Thể dục thể thao Bắc Ninh, Trường Đại học Thể dục thể thao TP.HCM, Trường Đại học Thể dục thể thao Đà Nẵng…). - Ưu tiên đầu tư cho các môn thể thao, VĐV thể thao trọng điểm, xây dựng trường năng khiếu thể thao ở một số tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương. Khuyến khích phát triển các môn thể thao có kết hợp với hoạt động kinh doanh dịch vụ thể thao [3].
Quan điểm của Nghị Quyết 08 - NQ/TW năm 2011 như sau: - “…đầu tư cho thể dục thể thao là đầu tư cho con người, cho sự phát triển của đất nước. Tăng tỷ lệ chi ngân sách nhà nước, ưu tiên đầu tư xây dựng cơ sở vật chất thể dục, thể thao và đào tạo VĐV thể thao thành tích cao; đồng thời phát huy các nguồn lực của xã hội để phát triển thể dục, thể thao, phát huy mạnh mẽ vai trò của các tổ chức xã hội trong quản lý, điều hành các hoạt động thể dục, thể thao” [4]. Quyết định số 419/QĐ - TTg ngày 08 tháng 03 năm 2013 về phê duyệt chiến lược phát triển bóng đá Việt Nam đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030. Quan điểm của quyết định số 419/QĐ - TTg là “Phát triển bóng đá theo hướng toàn diện và bền vững; chú trọng tới bóng đá phong trào, công tác tuyển chọn và đào tạo tài năng bóng đá…”, với mục tiêu “ Đổi mới và hoàn thiện hệ thống tuyển chọn, đào tạo tài năng bóng đá; gắn kết đào tạo các tuyến, các lớp VĐV kế cận nhằm tạo nguồn cho các câu lạc bộ bóng đá chuyên nghiệp và các đội bóng đá quốc gia…” [4].HCM đã kịp thời đưa ra các chương trình, nghị quyết để kịp thời thực hiện chung với toàn quốc và phù hợp với tình hình trên địa bàn Thành phố như sau: Chương trình hành động số 33 - CTr/TU ngày 15 tháng 6 năm 2013, thực hiện Nghị quyết 08 - NQ/TW của Bộ Chính trị về tăng cường sự lãnh 14 đạo của Đảng tạo bước phát triển mạnh mẽ về thể dục, thể thao TP.HCM đến năm 2020, đã đặt ra nhiệm vụ nâng cao hiệu quả tài năng thể thao “ Thực hiện Chương trình đào tạo nguồn nhân lực của thể dục, thể thao Thành phố giai đoạn 2012 - 2015 định hướng đến năm 2020.
Xây dựng quy chế phát hiện, tuyển chọn chặt chẽ đảm bảo khoa học, công bằng mở rộng đối tượng trên cả nước. Phát hiện, đào tạo năng khiếu thể dục, thể thao qua hệ thống đào tạo các tuyến: Năng khiếu ban đầu, trọng điểm, dự bị tập trung, năng khiếu tập trung, dự tuyển. Đổi mới và hoàn thiện hệ thống tuyển chọn, đào tạo tài năng thể thao, gắn kết đào tạo các tuyến, lực lượng kế cận; hình thành đội ngũ huấn luyện viên, VĐV tài năng ở các môn thể thao; có chiến lược đầu tư chuyên biệt, tập trung đầu tư các môn thể thao trọng điểm, có ưu thế, có khả năng đạt thành tích cao trong các kỳ đại hội thể thao Đông Nam Á, châu Á và Olympic…” [5]. Chính sách phát triển thể thao thành tích cao và bóng đá của TP.HCM thông qua các quyết định sau: Quyết định số 410/QĐ - UBND ngày 22 tháng 01 năm 2014, thực hiện chương trình nâng cao chất lượng, phát hiện, bồi dưỡng năng khiếu, nhân tài trong lĩnh vực văn hóa - nghệ thuật, thể dục - thể thao giai đoạn 2011 - 2015 với mục tiêu sau: “Rà soát, phát hiện và tuyển chọn tài năng, năng khiếu của Thành phố giai đoạn 2011 - 2015, đặc biệt đào tạo năng khiếu từ độ tuổi thiếu nhi, thiếu niên nhằm bổ sung nhân lực phục vụ phát triển ngành, tạo nguồn lực lượng kế thừa trên lĩnh vực văn hóa nghệ thuật, thể dục thể thao cho Thành phố… Đào tạo lực lượng VĐV trẻ tài năng đạt huy chương tại khu vực, Châu lục và Thế giới.
Đồng thời, đào tạo lực lượng cán bộ, huấn luyện viên, trọng tài có trình độ quốc tế nhằm nâng cao vị thế của thể dục thể thao Thành phố trên đấu trường Quốc tế trong giai đoạn 2011 - 2015 và những năm tiếp theo…” [7]. Kế hoạch số 939/KH - UBND, ngày 05 tháng 03 năm 2014 về triển khai Chương trình hành động số 33 - CTr/TU ngày 15 tháng 06 năm 2013. 15 Trong chương trình nâng cao hiệu quả đào tạo tài năng thể thao đã đề ra mục tiêu “Đổi mới và hoàn thiện hệ thống tuyển chọn, đào tạo tài năng thể thao, gắn kết đào tạo các tuyến, các lớp kế cận; thống nhất quản lý phát triển thể thao thành tích cao, thể thao chuyên nghiệp theo hướng tiên tiến, bền vững, phù hợp với đặc điểm thể chất người dân và trình độ phát triển kinh tế - xã hội của Thành phố…” [8]. Nhìn chung qua các giai đoạn phát triển trải dài từ năm 1958 đến nay, ngành thể dục thể thao đã được các cơ quan ban ngành quan tâm thông qua các quyết định, nghị định, nghị quyết, thông tư, kế hoạch… tạo điều kiện để ngành thể dục thể thao phát triển mạnh.
Cơ sở lý luận về tuyển chọn. Khái niệm tuyển chọn vận động viên. Salmela và Regnier (1983) định nghĩa tuyển chọn tài năng như là một hoạt động dự báo ngắn hạn được thực hiện cho một cá nhân nhất định có các thuộc tính, trình độ học tập, đào tạo và trưởng thành cần thiết để thực hiện tốt hơn trong tương lai gần, so với những người khác trong nhóm [62]. Nhận dạng Tuyển chọn Phát hiện Phát triển Hình 1.
Các giai đoạn chính trong việc phát hiện và phát triển tài năng thể thao (Williams & Reilly, 2000) 16 Theo Hoare (1997) có hai cơ chế để nhận dạng tài năng cho các môn thể thao đồng đội. Để xác định tài năng trong các môn thể thao, người ta kiểm tra các VĐV, người hiện đang tham gia một môn thể thao nào đó, để thử và xác định những cá nhân có nhiều khả năng để thành công. Cơ chế này được gọi là tuyển chọn tài năng.